Абайдың қара сөздері

Жоспар

Кіріспе

Негізгі бөлім
1.Абайдың қара сөздері.
2.Абайдың қара сөзіндегі адамгершілік, моральдық жөніндегі өсиетері.
3.Абайдың қара сөзді жазған тіл ерекшелігі.

Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе.
Абайдың толық жынаққда 1890 жыл мен 1898 жыл арасында жазылған бір алуан шығармалары - «қара сөз» деп аталады. Жалпы саны қырық алты белек шығама. Оыңң алты-жеті үлгісі қысқа келеді. Бұл қатарға қосылатындар он алтыншы,он сегізініш, он тоғызыншы ,жиырмасыншы, жиырма төртінші, отыз бірінші, қырық бесінші сөздері. Жалпы қара сөздерден мазмұн, тақырып жағынан өзгешерек тұратын — қырық алтыншы сөз. Ол тарихтық мақала-очерк тәрізді. Қазаң халқының қайдан шыққандығына арналған дәлелді, деректі қысқа зерттеу сияқты. Өзге қырық бес сөздің ішінде көлем жағынан ең мол шығарма бұрын Абайдың қолжазбаларында «Ғақлиат тасдиқат» деген атпен бөлекше көшіріліп жүретін дін, мораль мәселеліеріндегі Абайдың бір үлкен ой-толғауы болады. Бұл — отыз сегізінші сөз.
Осыдан соң қара сөзбен жазылған мысал, өсиет есебіндегі Сократ пен оның шәкірті Аристодим әңгімесі. Бұл — жиырма бесіншісөз.
Көпшілік қара сөздердіен және де өзгешерек қалыптанған — Абайдың отыз Жетінші сөзі. Бұл бөлімше өзге қара сөздерше тұтас құрылған бүтін шығарма емес. Шартты түрде «отыз жетінші сөз» деп бір араға бастары құрылған афоризмдер саналады. Мүрсейіттің көшірулерінде және Абайдың толық жинақтарының бәрініе осы афоризмдер жиырма үш деп саналады. Анығынд, Абайдың афоризмдері бұлар ғана емес. Және жинақтарға басылғандай бір ғана 1896 жылда туған болмау керек. Әр жылдарда айтылған терең ойлы, шешен, шебер сөздерді 1896 жылы ең алғаш Абай шығармаларын құрастырушы шә-кірттері сол жылда түгелдеп еске алып отырып, ойда сақталғандарын осылайша «отыз жетінші» сөз деп мөлшермен, шартты бір шеңберге сыйғызған тәрізді. Афоризмдер Абайда жиырма үштен әлдеқайда көп екенін Абай оқу-шыларының бәрі де біледі.
Ақынның өз шығармалары ғана емес, Пушкиннен, Лермонтовтан және әсіресе, Крыловтан жасаған аудармаларының тұсында әр алуан өсиет, сын, мысқыл, әжуа, психологиялың, эстетикалық, педагогикалық жайлардан түйіп айтқан нақыл, ақыл, терең ойлар аса көп кездеседі. Сондайлық бір-екі өлең жолының бойына сыйған тұжырымды көркем сөз Абайда көбінше афоризм боп қалыптанған.
Ал өз өлеңдеріне ауысақ, онда осылайша жазылып және жұртқа мол жайылып, нақыл-өсиет есбінде тарап кеткен талай өлең жолдары бар. Соның көбі және де Абайдың афоризмддерінің санын молайту керек. Ең ақыры, осы тұста бөлек тексеріліп отырған қара сөздердің өздерінің кейбіреулрінен де Абайдың шешен, шебер тапқыр етіп түйген сөйлемдері афоризм Қатарында оқушы жұртқа ертеден көп тарап кеткені бар.
Олар да «отыз жетінші сөзді» көп тың, ,мысалдармен әлі талай тамаша бағалы афоримдерімен молайта алады.
Осылайша, жалпы Абай қара сөздерінің ішінен «отыз жетінші сөзді» де біраз ерекшелігіне қарап, бөліп шығардық.
Жоғарыда жасалған екшеулер бойьшша біз жеті сөзді қысқалық себебпен және өзге сөздерге де әр көлемдр айтылған пікірлерді қысқа түйіп, қайта дайнын болғандықтан, бір бөліп шығардық. О5ан соң Абайдың түгел өз сөзі болмағандықтан, аударма ретінде жиырма жетінші сөзді — Сократ сөзін бөлдік. Түр өзгешелігі бойынша «отыз жетінші сөз» афоризімдер жайын жеке қарадық. Және отыз сегізінші сөз — «Ғағлиат тасдиқатты» бұрынғы барлық қолжазбаларында бөлініп жүрген ретімен жалпы қара сөздерден бөлекше атадық. Тағы да тақырыбы ғылымдық мәселе болғаңдықтан, «қырық алтыншы сөз» — тарихтың очеркті де бөліп атадық. Осымен жиыны он бір сөз, (қара сөздер көпшілігінің қалпынан бізге басқарақ саналды. Содан ары қалатын Абайдың анық «қара сөз» атты мұрасың алғанымызда, олар отыз бес сөзден құралған болады.
Енді, ең алдымен, осы қара сөздің қалың тобын тақырып мазмұндарына қарад арнаулы жіктерге бөле отырып тексеріп, танып көрейік.
Жалпы алғанда, Абайдың осы барлық қара сөз дейтін, мұралары көркем прозаның өзіне бөлек, бір алуаны боп қалыптанады. Бұлар сюжет шығармалар емес. Бұрынғы жазушылар қолданған естегі, мемуар да емес. Стиль, мазмұн жағынан алғанда, осы шығармалар Абайдың өзі тапқан, бір алуан көркем сөздің түрі. Кейде бұлар сыншылдық, ойшылдық және көбінше адамгершілік
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1.Жұмалиев Қ. Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының тілі. Алматы, 1948
2.Абай Құнанбайүлы. Толық жинақ. Қызылорда, 1933, 18-6.
3.ӘуезовМ.Уақыт және әдебиет. Алматы,1962, 371-бет.
4.Абай Құйанбайұлы. Толық жинақ. Қызылорда, 1933, 17-6.
5. Абайдың революцияға дейінгі басылған өлеңдері жайлы. «Жұлдыз»,
1963, № 5, 147—153-6.
6.Қазақтың халық жұмбақтары. Алматы, 1959, 6, 187-6.
7.Жұмалиев.К.Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері және Абай
позиясының тілі. Алматы, 1960.
8.Әуезов М. Абай Құнанбаев.-Қазақ әдебиетінің тарихы.
Алматы, 2 том. 1961.
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1.Абайдың қара сөздері.
2.Абайдың қара сөзіндегі адамгершілік, моральдық ... ... қара ... ... тіл ... әдебиеттер
Кіріспе.
Абайдың толық жынаққда 1890 жыл мен 1898 жыл арасында жазылған бір алуан
шығармалары - ... сөз» деп ... ... саны қырық алты белек шығама.
Оыңң алты-жеті үлгісі қысқа келеді. Бұл қатарға қосылатындар он ... он ... ... ... ... отыз ... қырық
бесінші сөздері. Жалпы қара сөздерден мазмұн, тақырып жағынан ...... ... сөз. Ол ... ... ... ... қайдан шыққандығына арналған ... ... ... зерттеу
сияқты. Өзге қырық бес сөздің ішінде ... ... ең мол ... бұрын
Абайдың қолжазбаларында «Ғақлиат тасдиқат» деген атпен ... ... дін, ... ... Абайдың бір үлкен ой-толғауы болады.
Бұл — отыз сегізінші сөз.
Осыдан соң қара сөзбен жазылған мысал, өсиет ... ... пен ... Аристодим әңгімесі. Бұл — жиырма бесіншісөз.
Көпшілік қара сөздердіен және де өзгешерек қалыптанған — Абайдың отыз
Жетінші сөзі. Бұл ... өзге қара ... ... ... ... ... Шартты түрде «отыз жетінші сөз» деп бір араға бастары құрылған
афоризмдер ... ... ... және ... ... ... осы афоризмдер жиырма үш деп ... ... ... ... ғана емес. Және жинақтарға басылғандай бір ғана
1896 жылда туған болмау керек. Әр ... ... ... ... ... сөздерді 1896 жылы ең алғаш Абай шығармаларын құрастырушы ... ... ... еске алып ... ойда ... ... «отыз
жетінші» сөз деп мөлшермен, шартты бір шеңберге ... ... ... ... ... ... көп екенін Абай оқу-шыларының бәрі
де біледі.
Ақынның өз шығармалары ғана емес, Пушкиннен, ... және ... ... ... ... әр ... өсиет, сын, мысқыл, әжуа,
психологиялың, эстетикалық, педагогикалық жайлардан түйіп айтқан нақыл,
ақыл, ... ... аса көп ... ... ... өлең жолының бойына
сыйған тұжырымды көркем сөз Абайда көбінше афоризм боп қалыптанған.
Ал өз өлеңдеріне ... онда ... ... және ... мол ... ... тарап кеткен талай өлең жолдары бар. Соның көбі және ... ... ... ... ... Ең ақыры, осы тұста бөлек
тексеріліп отырған қара ... ... ... де ... ... ... етіп ... сөйлемдері афоризм Қатарында оқушы жұртқа
ертеден көп тарап кеткені бар.
Олар да ... ... ... көп тың, ... әлі талай тамаша
бағалы афоримдерімен молайта алады.
Осылайша, жалпы Абай қара ... ... ... ... ... де ... ... бөліп шығардық.
Жоғарыда жасалған екшеулер бойьшша біз жеті сөзді қысқалық ... ... ... де әр ... ... ... ... түйіп, қайта дайнын
болғандықтан, бір бөліп ... О5ан соң ... ... өз ... аударма ретінде жиырма жетінші сөзді — Сократ сөзін бөлдік.
Түр өзгешелігі бойынша ... ... сөз» ... ... жеке ... отыз ... сөз — ... тасдиқатты» бұрынғы барлық
қолжазбаларында бөлініп жүрген ретімен жалпы қара ... ... ... да ... ... мәселе болғаңдықтан, «қырық алтыншы сөз» —
тарихтың очеркті де бөліп атадық. ... ... он бір сөз, ... ... ... ... ... саналды. Содан ары қалатын Абайдың
анық «қара сөз» атты ... ... олар отыз бес ... құралған
болады.
Енді, ең алдымен, осы қара сөздің қалың тобын тақырып мазмұндарына қарад
арнаулы жіктерге бөле отырып тексеріп, танып көрейік.
Жалпы ... ... осы ... қара сөз ... ... ... өзіне бөлек, бір алуаны боп қалыптанады. Бұлар ... ... ... жазушылар қолданған естегі, мемуар да емес. Стиль, ... ... осы ... ... өзі тапқан, бір алуан көркем сөздің
түрі. Кейде бұлар сыншылдық, ойшылдық және көбінше адамгершілік, ... ... ... ... ... шырармаларда Абай өзінің ... ... ... ... ... ... ... ойшыл ұстаз тәрізденеді. Кейбір
сырт сипаттарына қарағанда, Лев Толстойдың «Круг чтеняе» деп ... ... ... ... ... ... ... жайлардан жазған
толғаулы терең пікірлерін жиып топтап, өз оқушыларына бірнеше кітап етіп
ұсынған. Бірақ Толстой «Крут ... ... ... тату ... дейді. Сөз бастағанда әрбір жайлардан өз ойларын келтірмейді.
Абайдың қара сезінде Сократтың ... дін ... ... ... Абай қара ... ... барлық жайлардан өзі сөз
бастап, өзі әңгіме-дүкен ... ... ... ... қара ... жөнінде айқын байқалатын бір өзгешелік, Абай
өзінің өлең сөздерінің көптен-көбін заманындағы ... мен ... ... болмайтындай көреді. Онысы — анығында солай да еді. Осы
жайды ... Абай енді қара ... сол ... ... ... жаңа сөзбен таратады.
Соңдықтан кейбір-қара сөздерінде бұрынғы өлеңінде айтылатын ... ... ... ... ... ... Бұл жөнде Абай өзінің
көшпілік оқушы, ... ... Және сол ... ... ... ... ... турашылдық, шындықты сүйгіштік,
ғылымға құмарлық, ... ... ... ... ... ... адамдың, сипаттың жауы болатын, аярлық жалғаншылық, бәле
құмарлық, мақтаншақтық, мансап-қорлық, ... ... ... ... ... мінездердің барлығын айтқанда, Абай сол жайларды
тыңдаушының ... ... ... ету ... алдымен ойлаңды. Айтпақ
сөздері мен ойларын мысалдармен. ... ... ... көз ... тыңдаушысына сұрақтар ... Өзі ... ... кісі ... ... ... ... Абай заманындағы
күнделік болмысынан алады. Сол мысалдарды кейде күлкіге сайып, мысқыл, әжуа
халдерді әдейі айқындай түседі. Әңгімесі тыңдаушысына пайдалы ... ... ... ... ... боп ... ... мақсатты ойлайды.
Өзінің адамгершілік әлеуметшілдік, ағартушылық ойларын айтуда, ... ... ... қолданады. Оңайдан қалынға қарай, ... ... ... ... жаңдан үлкен толғаулы қорытындыға ... ... ... ... ... ... тыңдаушысы туралы Абайдың күдігі кеп. Кейбір терең ... ... ... тыңдаушыларының анасына жетпеуте мүмкін. Сол себепті ... ... ... ... ... ... ... ойлары мен қоғамдық тартыстың қайшылықтарын ашатын анық шыншыл және
күшті азаматтық сындарын мынау қара ... ... ... айтатыны да болады. Бұл ретте кей ақынның өлеңінде Кездеспетін
қайшылықтар және тарихтық тар көлемді түсініктер көбірек көрінетін ... ... мен ... ... өз ... ... еске
алғандықтан, ақын дін тақырыбын көбірек сөз қылады. Әрине, оның өз ... ... ... ... ... ... мораль-дің,
тәрбиенің қараңғылыққа қарсы, шартты түрдегі өткелі есебінде бағалайды.
Осындай негізгі түсінік (убеждение) Абайдың қара сөзінде де ... ... ... мұсылман дініне иланған ... ... ... парыздардың жайларын көбірек айтады. Мынау оқушылармен
әңгімелешенде өз ойына соларды ... ... ... Және ... ... ... ... тағы бір өзгешелік бар. Онысы: дін тұтынушылар
мен би-болыс, атқамінерлер ... аса ... ... ... болған
қалпын Абай қара сөздерде біраз жеңілейтіп, ашуын азайтыңқырап ... ... ... ... ... ... көп ... қара
сөздерінде аз көрінеді. Бірнеше шығармаларда ... ... ашы, ... ... көпшілік қара сөздер орташа шындықты орташа халде
таратады. Бұнда жалпы байқалатын күй, осы ... Абай ... ... ... болады. Ол тыңдаушыларды, әрине, «Ғаңлиат-тасдихаттағы»
оқушылар ғана деп бағалау дұрыс болмайды. Өйткені Ғаңли-атты» Абай ... ... ... шәкірт достарына, үміт еткен жақсы жастарына аса бір
жылы жүректер ағалық ... етіп ... ... Қара ... ... көз ... ... отырған тыңдаушысы
жаңағы жастар ғана емес сияқты. Бірақ олар Абайдың аяң ... ... ... ... ... болу ... қара сөз ой тереңдігі жағынан да көп өлең
сөздерден тайызырақ, сәл ғана ... ... ... ... осы ... ... біз ... шығарған отыз бес қара сөздің әр
алуан жіктерінен, таптарынан нақтылап танып көрейік.
Жиыны барлық қара сөз, ... ... ... бір ... ... тақырыптар бір топ сөздердің көлеміңде қайталап, әр алуан ... ... ... ... ... ой жағынан бір алуандас
болады. Ал кей тақырып, бір-бір қара ... ... ... ... ... қара ... Абай ... қалай кіріскені туралы сөйлейді.
Бұнда өмірбаяндық дерек бар және өэінің жалпы шы-ғармалық еңбіегіне ойлы
түсінік береді. ... ... осы ... өзге қара сөздерде оралмаңды.
Екінші сөзіндө — ... ... ... ... татар), сарт
(өзбек), орыс сияқты көршілес елдерді оқушысы қазақ ... ... ... ... береді. Әңгімені жәй бір тыңдаушылар тобында
отырғандай, жеңіл әзіл тәрізді бастап, өз ... ... ... ... ете ... ... ... шын сыншыл ойларына ауысады.
Еңбек сүйген ел атаулының бәрі де қазақтай еңбексіздікке мол салынған және
сол еңбекті өнеркәсіпке, ... ... ... бәрінен кейін қалып
отырған халқына ,үлгі берерлік, артық елдер болып бағаланады.
Тақырып жағынан алғанда, ... сөз де ... ... бір ... ... ... билейтін әкіңдер, тергеуші билер, соттар туралы сөйлейді. Сол
күндегі ел ... ... ... ... ... ... туралы да ой қозғаңды. Болыс атаулының елге ер ... ... ... әшкерлейді. «Уақытша себі бола ма?» деп бірер ұсыныстар
айтады. Сол ретте ендігі ... ... оқуы бар ... ... екен ... ... мен үкім ... қазақтың биі, сот орны туралы пікір айтадъі.
Ел ішіндегі дау оңай шешілу үшін, әділетпен ... үшін ... ... ... ... ... ... екен дейді. Оның орнына третей билікті
ұсынады. Абайдың осы пікірі ... ... и ... ... ... пікіріне өте дәл келеді. Герцен Россиңдағы параны құрту үшін
халықтың көз алдында әшкере тергеу болатын болсын және бұрынғы ... ... ... ... ... ойыңда да билік, тергеу халықтың қамына жақын болсын. Жұртшылыққа
залалды жаманшылық атаулы орыңды жазасын алатын болсын ... ... бар. Бұл қара сөз ... өз ... ... өмір шындығына
қолма-қол қатынасып, жәрдем етсем деген талабын ... ... өз ... ... қолма-қол байланысты болып, оны
сынау арқылы пайдалы іс ... ... ... қара ... ... ... ... нақтылап аралдсқысы келеді. Әсіресе, халыққа
күнделік іс-әрекеттерімен бейнет, дерт әкеліп отырған тергеушілік тәртіптің
сорақылықтарымен алысуға кіріседі. Бұл жөндегі Абайдың кемшілігі, ... бір ... ... ... келеді. Екеуі де ендігі билер
ауыспайтың, өмірлік би боп ... ... Бұл екі ... ... ... сөздің де тақырыбы өзіне бөлек басқаша ... Бұл ... өлең ... көп ... бір ... ... ... — күлкі
туралы ойлған ойы, сыны.
Бесінші сөз — ... ... ... ... ... ... санасының
өзіндегі надандық, қараңғылықтың салдарынан туатын мінді мінез, кемшін ой,
айыпты әрекеттерді шеней өтеді. Мал үшін өмір ... ... ... ... ... ... болады.
Осы жоғарыда аталтын бес сөзінде бес бөлек тақырып болса, ... ... ... белгілі ой мен сындардың, өсиет пен үгіттің ... ... ... ... ... ... ... алтыншы,
сегізінші, тоғызыншы, оныншы, он төртінші, жиырма үшінші, жиырма алтыншы,
жиырма ... отыз ... отыз ... ... ... ... ... және қырық үшінші сөз сияқты үлкен бір топв сездерінде Абай ел
мінезін көптеннкөп сөз етеді. Бұнда бірлік ... ол ... ... ... ... алмайтыны» жөнінде кекету-әжуа айтылады (алтыншы,
сегізішпі сөздерде). Және де осы топта ол туралы ... ... ... ащы
күйін уланған оймен көрсететін сөз бар (тоғызыншы сөз).
Осы қатарда мінез ... айта ... ... ... ... мінезді
сынау, адамдықты үгіттеу он төртінші сөзде көрінеді. Ел ... ... ... ... ... ... қолданатын қатты сатираны да
өзіне үлгі ... ... пен ... ... аса ашы ... жиырма үшінші
сөзде, жиырма алтыншы сөзде айқын көрсетөді.
Жиырма төртінші сөзінде таға да мақалды ... ... ел ... ... ... Және де . ... еңбек иесі адамды бұзып, аздыратын
салтты отыз ... ... ... ... ... бір топ толғаулар қазақтың
бұрынғы өткен адамдарының мінезін сөз етеді.
Халықтың дұрыс мақалдарын елдік қасиет есебінде ... ... ... ... ... ... арналған, сөздердің қырқыншысы — тыңдаушысыменен көзбе-көз
әңгімелесу үстінде туғандай, Жазушы көп сұрақтар ... ... ... адам мен адам арасындағы қарым-қатынасты қатты сынай сөйлейді.
Және де ел мінезіне арналған қырық бірінші сөзде ... көп ... ... ... ... қозғалады. Елді тағылым-тәрбие түзер
еді, ол жоқ ... ... ой ... Халық басыңдағы, қоғам ішіндегі
ауыртпалық күйдің бәрін теріп көрсететін осы топ ... бір ... ... сөз) ... ... Еңбексіз жатып шу, қолы ұдайы
бос болу жеке ... ... және бар ... ... үлкен себепшісі
деген аса сыншыл, дұрыс ойлар айтылады.
Осы бір топ сөздердің ең соңғысы қырық үшінші сөз — ... ... ... ... ... ... ... үлкен
жүйрік ойды танытады.
Қара сөздер ішіндегі келемі үлкен, кеңеуі мол сөздің бірі де осы ... бір ... ... боп, ... сөз ... ... Ол — жас
баланың психологаясын еске алып талдаған сөз. ... ... ... ... ... ... бірге, үлкеннің надандығы сол жақсы баланы жаман
тәрбиемен қорлап бұзғанын білдіреді.
Өзге қара сөздерден және де өз ... ... ... он бірінші
сөз — ұрпақ турасынан ... ... ... ... ... әшкерелеген
сыншының ойын танытады. Халықтың, көпшіліктің өкілі боп ... ... ... ... ... ... шегетін ел үшін ширығып, ызалы
турашылдық сөздерін сөйлейді.
Бұл төксерілгендерден бөлек қара ... ... тағы бір ... тақырып — дін менен мораль, тәрбие жайларын ... ... ... он ... ... ... отыз ... отыз алтыншы, отыз ... және ... ... ... ... кейбірінде Абай құдайға құлшылық етудің мәнін айтып, иман
жәйін сөз етеді он екінші, он үшінші ... ... сол ... ... ... айта ... Абайдың өз оқушысына жеткізбегі —
адамгершілік өсиеттер болады. Сол ... ... адам ... сырымен қоса бағалап, түсінсін деп ойлайды. Сондай түсінік адамды
адамгершілік биік сатыға көтереді ... Осы ... ... ... ... ... сөзінде) әдейі ұстаздық, тәрбиешілік ниетпен Сократ сөзін
береді.
Отыз бесінші, отыз алтышны сөздерде Абай ... дін ... ... дін ... ... өрескел мінді мінездерін шенейді. ... айта ... да, ... ақылдың талаптарын Абай айқын атап отырады.
Осы топта көлемі мен ... ... ең ... орын ... отыз ...... ... Абай аят, хадистерден цитаталар келтіріп
сөйлейді. Жазу тілінің, басқа қара сөздердегі анық қазақтық түрін өзгертіп,
кітапшылап (түрікше) тың ... ... ... ... тілдегі өзгешеліктер бұл сөздегі діндік мазмұнымен
ньііқ байланысты. Осы кезде Абай өзінің ... түп ... ... ... ... ... да және адамгершілік тәрбие мақсатымен де
анықтап, таныта түспек болады. Өлеңдерінің тұсында айтқанымыздай, әрине бұл
сөзде де Абай өзін ... етіп ... Ол ... ... ... ... көп- сипаттарын өз оқушысына баяндап береді. Сол баяндауында
үнемі адамдық ... ... ... ... ... ... ... Ендеше,
бұл сөздің де түп маз-мұн-мақсаты — адамды жақсы етіп шығаратын қасиетг
сипаттарды жеткізе түсу. Моральдық ... ... ... ... ... қабыстырып бермекші. Жалғыз-ақ осы жөндегі Абай
ойларында кейде көрінеу ... ... те ... Бұл ... жайы мен ... ... ... шешемін деген кездерінде аса
айқын сезіледі.
Сонымен қатар осы ... ... ... Абай үлкен батылдық табады.
Тарихтық, әлеуметтік, ағартушылық жөнінде күшті қуат көрсетіп, ... ... ... ... да бар. Ол — қазақ ортасындағы не ... ... ... ... ... жөнінде айтаттын
терең толғаулы пікірлер.
Алғашқы айтылған сөздің мысалын осы отыз ... ... ... ... келтірген бір ұзақ пікірден байқауға болады. Барлық жаратылыстың
молдық ... ... ... Абай ... баласының үзілмес нәсіліне
таусылмас азық болсын дегендік» — дейді. Осымен бар дүниенің ... ...... да тек адам ... үшін ... ... ... тәңір иесінің жасаған махаббаты солай деген ой тара-тады.
Анығында, жаратылыс диалектикасын ойлағанда, Абайдың бұл айтқаны жаңылыс,
теріс пікір. Және философия ... ... ...... адам ... ... көп ... бері қолданудан қалған, көне пікір болады.
Ал әлеуметтік мәселеде Абайдың дін жайын қозғай отырып, дін ... ... ... ... және осы ... Бұл жоғарыда біз айтқан, Абай
ойының ең қымбатты, бағалы жағы.
Абай молдаларды сынай келіп ... ... ... Бұл заманың
молдалары хаким атына дұспан болады (бұнда Абайдың хамим дейтіні — оқымысты
ғалымдар мен жазушы ойшылдар. — М. Ә.). ... ... ... ... — деп, осыдан кейін Абай молдаларды өздерінің ... ... ... ... ... шенегі шығады. Содан ары (Т. Ж. ... ... ... ... ... ... ... Өздерінің
реакциялық қараңғы нанымдарымен елді ... ... ... ... дін
басыларға да аяусыз соққы береді.
Мысалы, «Молдалар тұра тұрсын. Хұсусан бұл ... ... бек ... Олар — ... ... ... бұзықтары. — М. Ә.). Бұлардан
залалдан басқа еш нәрсе ... ... ... ... таза ... ... болады. Онан асып өзін-өзі әһли тариқат (сопылық жолындағы
жандар. — М. Ә.) ... және ... ... ... ... Бұл ... сыбағасы емес, бұлардың жеткізбегі — мұхал. Бұлар — ... ... ... де ... Бұлардың сүйенгені надандар, сөйлегені
жалған, дәлелдері тәспиғы менен сәлделері, онан ... еш ... жоқ, ... ... ... ... ... айтып келіп, Абайсөзінің негізін
адамгершілікке тірейді. Барлық өсиет ой-толғау еңбектерінің қорытындысы
тағы да адамгершілік тәрбие екенін танытады. ... қор ... ең ... ... өтеді. Оларды үш нәрсе: имандық, еріншектік,
залымдық, — деп ... ... ... тәрбиелік терең ойларды қозғағаңда
айтатын қорытынды түйіндерін осы арада тағы ... ... ... ... ... үгіт сияқтанып басталған сөз ақынның өз ұғымындағы үлкен
моральдық философияның тәрбиелік талаптарына келіп қосылады.
Ақындық өсиеттері мен қара ... ... ... ... ... ... ... табысып кеп үнемі бір сағаға қосыла құйылып жатады.
Осылайша топталып, тексерілген қара ... ... ... құралатын
ендігі бір мол түрі тағы бір топ сөздерде көрінеді. ... он ... ... он ... жиырма бірінші, жиырма екінші, жиырма сегізінші,
отызыншы, отыз екішні, отыз ... және ... ... ... ... ... ... қайталап келіп тұтратын бір тектес тақырыптар бар.
Сол ортақ тақырыптар адамның адамдық ... ... ... ... тазалық, азаматтық, жөніндегі тәрбиеліік ойлар
айтылады.
Он бесінші ... ... ... мінез белгілеріне байланыстыра отырып,
әрбір жақсы адам боламын деген кісіте өз-өзіне есеп ... ... ... қажет еқенін айтады.
Он жетіші сөзде Абайдың өз тұсындағы және Абайдан бұрынғы үлкен моралист,
педагог ойшылдардың, ұстаздардың көп айтқан пікіріне ... ... Ол — ... ... адам болудың шарты, гармоническая личность
жайындағы ойлар. Адам жан-жақты асыл қасиетті болу үшін оның ... ... ... ... — М. Ә.) ... бірдей болып, тең табыссын деген
талап қояды.
Он сегізінші сөзінде және де қысқа қайырып, адамды адам етіп ... ... ... ар, ... ... ой түйеді.
Жиырма бесінші сөзінде қазақ халңынан қадірлі азамат, қауымға пайдалы
қайраткер ... үшін орыс ... ... бағасын қадірлеп айтады. ... үшін ... ... үшін ... ... адам ... ... Бірақ осы сөзінің
ішінде және осыдан бұрын ... ... ... ... Абай бірнеше
қайшылық пікірлер айтады. Орысша оқып жүрген жастардың ішінде ... ... аз ... деп, екі ұдай үғым калдырады. «Жақсы ата» деп ... ... ... ... — жуан ... ... да ... Немесе,
Абайдың өзіндік сыны бойынша — үлгі берер, жеке жақсы атаны айтты ... ... ... ... екі ұдай ... ... ... бесінші сөздің
бағасын біраз әлсірететін жәй бар.
Міне, осылашпа топтап тексеру ... ... ... ... отырып, біз Абай жазған қара сөздердің барлығын шолып еттік. Ақынның
бұл ... ... ... ... ретпен талдауды
қолданбадық. Абайдың лирикасын тексеруде ол әдіс ерекше қажет, шарт болса,
мынау үлгідегі шығармаларың ... ... ... ... ... ... боп ... жоқ. Себебі өлеңде ақынның тақырыптарын қайталап
отырса да, барлық ... ... ... ... ... үнемі
өзгеріп, жаңарып отырады.
Ал қара сөздер түр жағынан, әдебиеттік құрылыс жақтарынан бұндай ... ... ... ... тың ... ... үлгілерін бермейді. Сол
себепті бұндағы түр, стильдік өзгешеліктіерді ... қара ... ... ... осы ... ... кіріспе баттерінде атап
өттік. Содан кейін жазушының өзінің де зер салғаны — ой ... ... қара ... біз әдейі тақырыптық, мазмұндық ерекшеліктерге
қарап, ... ... ... ... бойышпа тексеріп тануды ... ... ... қара ... — оның ... ... қосылған
бағалы қазына дейміз. Абайдың өз тұсында болған тарихи шындықпен, ... ... сан ... ... қанаушылық, озбыр зұлымдық
атаулының барлығымвн байланысты туған шығармаларды көрдік. Қара ... — Абай ... ... ... ... өз ... ... танытып береді. Рас, біздің заманымыз үшін Абай сынап, суреттеп
отырған ортаның ... ... ... ... және Абайдың сол ортада
отырып, ... ... ... атап ... мақсаттары, кейбір ұсыныс
ойлары — бәрі де ... ... ... үшін Абай өмір ... ... ... қоғамдық шындықтан мүлде алыста, артта қалған ... Осы ... қара ... ... мен мазмұны, мұраттары тек тарихтық
жағынан бағалы деу керек.
Екінші — Абайдың адамгершілік ... ... ... алсақ,
олардың ішінде біздің заманға да бағасы зор шындықтары, тәрбиелік ойлары аз
емес. Бұл жағы айрықша таратып, талдауды ... ... ... ... осы аталғандардан басқа Абайдың поэзиялық мұрасына қоса қара ... әр ... ... ... бір ... қымбат қазына бар. Ол —
Абайдың осы қара сөзді жазған ... Өлең ... ... ... шеберлігі,
жаңалығы, көркемдік таланты бойынша қазақ тілінің сапасын ... ... ... үлы ... ... ... ... қара сөздерінің
тілімен де Абай осындай еңбекті біздің мәдениет тарихымызға мол сіңірді.
Біздің осы күнгі ... ... ... ... ... тарихы жалғыз
ғана Абайдан басталады деп кесіл айтпасақ та, сондай сапалы тілді ... ... анық биік ... ... шығарған Абай екені даусыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1.Жұмалиев Қ. Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының ... ... ... ... ... ... 1933, 18-6.
3.ӘуезовМ.Уақыт және әдебиет. Алматы,1962, 371-бет.
4.Абай Құйанбайұлы. Толық жинақ. Қызылорда, 1933, 17-6.
5. Абайдың революцияға дейінгі басылған өлеңдері ... ... № 5, ... ... жұмбақтары. Алматы, 1959, 6, 187-6.
7.Жұмалиев.К.Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері және ... ... ... 1960.
8.Әуезов М. Абай Құнанбаев.-Қазақ әдебиетінің тарихы.
Алматы, 2 том. 1961.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет
Абайдың қара сөздері (1-10)13 бет
Абайдың қара сөздері және оның тәрбиелік мәні65 бет
Абайдың қара сөздері туралы3 бет
Абайдың қара сөздері: сипаты мен мазмұндық тереңдігі12 бет
Абайдың қара сөздерінің лексико-семантикалық ерекшеліктері94 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абай қара сөздерінің сөйлем құрылымы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь