Шығармашылық қызметпен байланысты қатынастарда азаматық-құқықтық реттеу жайлы


I. Кіріспе 1
II. Шығармашылық қызметпен байланысты қатынастарда азаматық.құқықтық реттеу.

3
2.1. Шығармашылық қызмет пен оны ұжымдастырудағы азаматтық құқық ролі.

3.6
2.2. Шығармашылығық қызмет обылысындағы қатынастарды реттейтін азаматтық құқық институттары.


6.14
III. Авторлық құқық. 14
3.1. Авторлық құқық мєні мен анықтамасы.
14.19
3.2. Авторлық құқықтыњ негізгі категориялары.
19.32
3.3. Авторлар құқығы мен аларды қорғау.
32.36
3.4. ЭЕМ бағдарамалық µнмініњ автолық құқығын қорғау.
36.40
IV. Халықаралық жєне авторлық құқық. 40.61
V. Қортынды. 61
VI. Қолданылған єдебиеттер тізімі. 62.63
Біздің қоғамымыздың құқықтың өмірінің соңғы үш жылында ғылым жетістіктерін қолдану мен жасау сферасында, әдебиет пен мәдениет сферасында маңызды өзгерстер болады. 10 июнь 1996жылы Қазақстан Республикасынң “Авторлық құқық пен аралас құқықтар туралы “Заңының қабылдаумен нормалар жүйесі ретінде авторлық құқықтың қазақыстандық жүйесі қалыптасты. Булзаң авторлық құқықты қорғаудың өзіңдік әлемдік эталоны болып табылатын, әдеби және көркем шығармаларн қорғау туралы Берн Конвенереясының талаптарына толық сәйкес келетін автор құқығын қорғаудың өте жоғары деңгейін көрсеті.
Ерекше көңілді қазыргі таңда Қазақстан үшін ең актуалды праблемаларға аударсақ: Берн конвекциясына қосылу-осыған байланысты Берн конвекциясның 18 бабын толық ана-мнездесек. Оған кіреді: оның қызметі тәртібі: Ақш пен Қазақстан шысалында он түсіндіру мүмкіндігін көрсету, кері қауіпсіз (күмсіз) бірігу Әнін ескеріп өту, уақыт талабына сай ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ “Авторлық құқық пен аралас құқықтар туралы” Заңының қызмет ету тәртібі.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ Авторлық құқық және сабақтас құқық заңы. Алматы 1995ж.
2. Азаматтық кодекс. Ерекше бөлім. Алматы Жеті жарғы 1997 ж.
3. Басин. Азаматтық құқық. Алматы 1997ж. Баспа
4. Ионас В. Я. Азаматтық құқықтағы шығармашының. Москва 1972ж.
5. Журнал. Құрастыру. Сұрағы №3 1991ж
6. Зенин И. А. Нарық және интелектуалды меншік құқығы. Москва 1972ж
7. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ 1998ж. №297-і ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ Берн конвенциясына қосылуы, Әдеби және көркем шығармашылықтардың қорғану туралы заң.
8. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ 24.07.1992ж. №3400 Патентін заңы
9. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАС 18.01.1993ж. №1888 – ХП Тауар белгілері және тауар шыққан жері мен атауы.
10. Гаврилов Э. П. Халықаралық шарттағы авторлық құқықтың кері күші. 1992ж.
11. Бабелло В. Воровство как политика книжно обозрение №7 1995ж.
12. Быстров Д. Чего в Берне не хватает книжно обозрение №6 1995ж.
13. Думенко К. Бернский треугольник книжное обозрение №5 1994ж
14. Думенко К. Халық аралық конвенция авторлық құқық. Коментарий. Москва Прогрес 1982ж
15. Гаврилов комментарии к гражданскому кодексу. Москва 1994ж

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге
Таңдаулыға:   




Кіріспе 1
Шыѓармашылыќ ќызметпен байланысты ќатынастарда
азаматыќ-ќ±ќыќтыќ реттеу.
3
Шыѓармашылыќ ќызмет пен оны ±жымдастырудаѓы азаматтыќ ќ±ќыќ
ролі.
3-6
Шыѓармашылыѓыќ ќызмет обылысындаѓы ќатынастарды реттейтін
азаматтыќ ќ±ќыќ институттары.

6-14
III. Авторлыќ ќ±ќыќ. 14
Авторлыќ ќ±ќыќ мєні мен аныќтамасы.
14-19
Авторлыќ ќ±ќыќтыњ негізгі категориялары.
19-32
Авторлар ќ±ќыѓы мен аларды ќорѓау.
32-36
ЭЕМ баѓдарамалыќ µнмініњ автолыќ ќ±ќыѓын ќорѓау.
36-40
IV. Халыќаралыќ жєне авторлыќ ќ±ќыќ. 40-61
V. Ќортынды. 61
VI. Ќолданылѓан єдебиеттер тізімі. 62-63

Кіріспе

Біздіњ ќоѓамымыздыњ ќ±ќыќтыњ µмірініњ соњѓы ‰ш жылында ѓылым
жетістіктерін ќолдану мен жасау сферасында, єдебиет пен мєдениет сферасында
мањызды µзгерстер болады. 10 июнь 1996жылы Ќазаќстан Республикасынњ
“Авторлыќ ќ±ќыќ пен аралас ќ±ќыќтар туралы “Зањыныњ ќабылдаумен нормалар
ж‰йесі ретінде авторлыќ ќ±ќыќтыњ ќазаќыстандыќ ж‰йесі ќалыптасты. Булзањ
авторлыќ ќ±ќыќты ќорѓаудыњ µзіњдік єлемдік эталоны болып табылатын, єдеби
жєне кµркем шыѓармаларн ќорѓау туралы Берн Конвенереясыныњ талаптарына
толыќ сєйкес келетін автор ќ±ќыѓын ќорѓаудыњ µте жоѓары дењгейін кµрсеті.
Ерекше кµњілді ќазыргі тањда Ќазаќстан ‰шін ењ актуалды праблемаларѓа
аударсаќ: Берн конвекциясына ќосылу-осыѓан байланысты Берн конвекциясныњ 18
бабын толыќ ана-мнездесек. Оѓан кіреді: оныњ ќызметі тєртібі: Аќш пен
Ќазаќстан шысалында он т‰сіндіру м‰мкіндігін кµрсету, кері ќауіпсіз
(к‰мсіз) бірігу Єнін ескеріп µту, уаќыт талабына сай ЌАЗАЌСТАН
РЕСПУБЛИКАСЫНЫЊ “Авторлыќ ќ±ќыќ пен аралас ќ±ќыќтар туралы” Зањыныњ ќызмет
ету тєртібі.

II. Шыѓармашылыќ ќызметпен байланысты ќатынастарды азаматтыќ-ќ¦ќыќтыќ
реттеу.

2.1. Шыѓармашылыќ ќызмет пен оны ±жмдаструдаѓы азаматтыќ ќ±ќыќ ролі.
Шыѓармашылыќ ќызметтіњ мєні мен аныќтамасы.

Шыѓармашылыќ ќызмет ѓылым, техника, єдебиеттер, мєдениет, кµркем
конструкциялау (дизайн), торлыќ белгілер мен тауар белгілерініњ басќы да
т‰рлерін жасау облысында ж‰зге асырылады. Шыѓармашылыќ ќызымет мєні µте
мањызды ѓылым мен техника табиѓат к‰ші мен байлаќтарын ќоѓам м‰ддесінде
пайдалануѓа м‰мкіндік береді. Єдебиет, мєдениет пен шыѓармашылыќтыњ басќа
да т‰рлері адамныњ рухани єлемін ќалыптастыруда, оныњ хтетикалыќ дењгейін
еµтеруде ‰лкен роль атќарады. Елде ж‰ргізіліп жатќан ќайта ќ±рылымдар
сонымен ќатар шынайы еркін ѓылыми, техникалыќ, кµркем жєне басќа да
шыѓармашылыќты дамытуѓа баѓытталѓан, соњѓы кезде кењ т‰рде µзгндік
техникалыќ шыѓармашылыќ киубтары, жастарды ѓалыми-техникалыќ шыѓармашылыќ
орталыќтары, єрќилы т‰рдегі шыѓармашылыќ бірлестіктері мен ассоцияциялары
ашылуда. Шыѓармашылыќ б±л ми (ойлау, интеллектуальды) гќызымет. Ол ѓылым,
±техника, єдебиет немесе мєдениет облысында жања, шыѓармашылыќ µзіндік
нєтиже ойыларумен аяаќталады. Осындай ќызымет µнім деп. танылады. Ол дайн
ойларды ережелер, фомальды логика немесе басќа да белгілі ережелер бойынша
ќалыпќа келтіруді кµрсетеді.
Жаратушы (жасаушы) деп. жиі ж±мысшыларды да, жања техниканы ойлап
шыѓарѓан, жєне металдан м‰сінші жасаѓан модельді ќ±йѓан адамда да атайды
Біраќ µзіњдік т‰снікте шыѓарма шылыќ б±л материальды µндірістік емес,
рухани ќызмет. Кµрсетілген мысалдаѓы ж±мысшылар олардыњ ењбегініњ бар
мањыздылѓына орай, тек жасап шыѓарушы немесе м‰сінші ойлап тапќан шыѓарма
нєтижелерін ж‰зеге асырады.

Шыѓармашылыќ ќызмет нєтижесініњ аныќтамасы мен белгілері.

Шыѓармашылыќ ќызмет нєтижесі - б±л объективті формада кµрсетілген оныњ
µнімі, сипатына ќарай ѓылыми немесе ѓылым-текникалыќ нєтиже, жетістік,
білім не ойлап шыѓарылѓан нєрсе, µндірстік ‰лгі, тауар белгісі, ѓылым,
єдибет немесе мєдениет жетістігі деп жеке жетістіктердіњ шыѓармашылыќ
сипаттаѓы критершілерініњ авторлыќ, айрыќша ќ±ќыќта бекітіелген,µндірістік
‰лгі ќ±ќыѓы мен басќа да азаматтыќ ќ±ќыќ институтарында бекітілген, µз
ерекшеліктері болады. Браќ шыѓармашылыќтыњ барлыќ нєтижелеріне жањалыќ
немесе оныњ мєн ді элементерініњ айырмашлыќтан .
Мєнді (сапалы) жањашылдыѓы немесе нєтижелерін айрмашылыѓмен ќатар
шыѓармашылыќтыњ барлыќ т‰рлері алынѓан нєтижелердіњ идеальды сипаты мен
оларды жасау проуесне ќ±ќыќтыњ тура єсер ете алмау м‰мкіндігімен
сипаталады.

Шыѓармашылыќ ќызметі ±ж±мдаструдаѓы азаматтыќ ќ±ќыќ ролы.

Азаматыќ ќ±ќыќ тікелелей, шыѓармашылыќ ѓылми-техниќалыќ, єдіиби жєне
басќа да ќызыметі, реттемиді. Ѓылыми-текникалыќ жєне кµркем шыѓармашылыќ
проуесі оныњ нормалары ќызыметі аумаѓынан шетте ќалып ќойяды. Азаматтыќ
ќ±ќыќ дєст‰рлі т‰рде шыѓарлыќ ќойѓан шыѓармашылыќ нєтижелерге ѓана афторды
мойындау фунцияларын орындайды, олардыњ ќ±ќыќтыќ режимі, матрияльды жєне
морайды ынталандру жєне авторлар ќ±ќыќтарын ќорѓауды бекітеді. Сонымен
ќатар азаматтыќ ќ±ќыќтыњ жеке нормалары ѓылыми-техникалыќ, кµркем жєне
басќа да шыѓармашылыќ обылыстарында жања жетістктерді жасау, беру ќолдануды
±жымдастыру бойынша (келісім-шартар негізінде) ќатынастарды ретеп отырады.
Авторлыќ ќ±ќыќ нормалары ќ±ѓамныњ медини дењгеиініњ µсуіне, ѓылыми жєне
кµркем-єдиби ќ±ндылыќтар селері кµзќарастары мен ќ±ќыќтарын ќорѓауѓа ыќпал
жасайды.
Азаматтыќ зањдылыќ ѓылым, техника, єдебиет, мєдениет жєне басќада
шыѓармашылыќ ќзымет сферасы облысында иницатива дамуына активті єсер етеді.
Оныњ ролі шыѓарманыњ дайн нєтижелерін ќорѓаумен шектелмиді. Ол µндірісті
±жымдастыру мен осы нєтижелерді ќолдану бойынша ќатынастарѓа єсер етеді,
мысалы, ѓылыми-техникалыќ µнімді жасау (беру), авторлыќ, лицензиялы жєне
басќа да келісмдерді жасау аумаѓында.

2.2. Шыѓармашылыќ ќызымет облысындаѓы ќатынастарды реттеитін азаматтыќ
ќ±ќыќ институттары.

Азаматтыќ ќ±ќыќтыњ жалпы институттары мен шыѓармашылыќ ќызмет.
Шыѓармашылыќ ќызыметпен байланысты ќатынастар азаматтыќ ќ±ќыќтыњ
кµптеген инститтары нормаларын регламенттеиді. Б±л жекелей алѓанда,
азаматтыќ ќ±ќыќ объектілері мен субъектері, сделкалар, меншік ќ±ќыѓы туралы
нормалар, міндеттемелер туралы жалпы ережелер мен міндеттемелердіњ жеке
т‰рлері туралы нормалар. Осылайша, Аќ 9-бабы мынаны ќарастырады: ѓылым,
єдебиет жєне µнер туындысы мен басќа да интелекуалльды (шыѓармашылыќ)
ќызмет нєтижесі авторы ќ±ќыѓын иеленуге азаматтарѓа м‰мкіндік береді.
Ѓылым, єдебиет немесе µнер туындыларыныњ ењ жаќысысына жарыстар
ж‰ргізімен байланысты жасалатын сделкалар (келісім-шарттар) да, мањызды
ролі ойнайды. Ѓылыми-техникалыќ жєне кµркем шыѓармашылыќ сферасындаѓы
міндеттемелердіњ жеке т‰рлері ѓылыми-техникалыќ µнімді жасау (беруге),
лицензияларды сату мен “ноу-хау” беруге келісімдер туралы, авторлыќ жєне
соѓан ±ќсас келісімдер туралы зањды актілерді детальды регламенттейді.
Ѓылыми-техникалыќ жєне кµркем шыѓармашылыќ сферасында меншік ќ±ќыѓы мен
басќа да м‰ліктік ќ±ќыќ туралы нормаларды ќолданады.

Шыѓармашылыќ ќызыметте ќолданылатын азаматтыќ ќ±ќыќтыњ арнайы институттары.

Ѓылым – техникалыќ, жєне кµркем µнер облысында, авторлыќ, айрыќша
(патенттік) ќ±ќыќ, µндіріс ‰лгісі мен тауар белгісіне деген ќ±ќыќ, мањызды
ролі атќарады. Олардыњ басты нормалары Аќ пен басќа да арнайы зањды
актілерге негізделген.
Авторлыќ, айрыќша (патенттік) зањдылыќ алѓышарттары , µндіріс ‰лгілері
мен тауар белгісі туралы зањ актілері азаматтыќ ќ±ќыќ ќ±рамына тек мына
шамада ѓана кіреді: яѓни зањ алдында тењ субъектілер арасында м‰ліктік жєне
м‰ліктік емес ќатынастарды реттеу шамасына ќарай. Бар мєніс мынада, б±л зањ
актісініњ µзі жиынтыќ сипатќа ие жєне сондыќтан мемлекетік, єкімшілік,
ќаржы, ењбек, ќылмыстыќ жєне ќылмыстыќатќару ќ±ќыќтарыныњ жеке ережелерінен
т±рады .
Авторлыќ, айрыќша жєне осыѓан ±ќсас басќа да ќ±ќыќтарды єдетте ерекше
деп атайды. Берілген ќ±ќыќ теориясында ерекше ќ±ќыќтар дегеніміз
субъективті абсалютті ќ±ќыќ. Ол µздерін тасмалдаушларѓа єрт‰рлі ќызыметер
жасауына (шыѓарма нєтижесін ќолдану бойынша жєне т.б.) µкілеттік береді
жєне бір уаќытта (мезгілде) басќа адамдарѓа осы ќызметтерді жасауѓа р±ќсат
етпейді.
Ерекше авторлыќ ќ±ќыќтар, ойлап табу (айрыќша) ќ±ќыѓы, µндіріс ‰лгілері
мен басќа да объектілер рухани скерада тауарлы-аќша формасыныњ масалыќ
ќолдануына ќ±ќыќ рекциясы ретінде пайда болды. Кейбір авторлар айрыќша
ќ±ќыќ пен меншік арасында тењ белгісін де ќояды.
Авторлыќ, айрыќша ќ±ќыќ, µндіріс ‰лгісіне деген ќ±ќыќ функцияларыныњ
±ќсастыѓы немесе тењдігі сî¹ûñûí øû¹àðìàøûëûº íå àâòîðëûº º½ºûº
ñåðåàñûíà åíãiçó ºàæåòòiãií áiëäiðìåéäi. Áàðëûº àòàë¹àí èíñòèòóòòàð
àðàñûíäà ïðèíóïèàëüäû åðåêøåëiêòåð áàð, àçàìàòòûº º½ºûº æ¾éåñiíäå
îëàðäû ¼çiíäiê ¼ìið ñ¾ðóií íåãiçäåéäi. Ìûñàëû, àâòîðëûº º½ºûº í
àëäûìåí òóûíäû ôîðìàñû ºîç¹àéäû àë àéðûºøà º½ºûº-îíû º½ðàìûí
ºîç¹àéäû. Øû¹àðìà òóûíäûñûí àâòîðëûº º½ºûº îáúåðòiñi ðåòiíäå ìîéûíäàó
¾øií, øû¹àðìà í¸òèæåñií ê¼ðñåòóãå ì¾ìêiíäiê áåðåòií, êåç-êåëãåí
îáúåêòèâòi ôîðìàäà¹û îíû ê¼ðiíiñi æåòêiëiêòi. Êåðiñiíøå øû¹àðìàëàð
ðàöèîíàëèçàòîðëûº ½ñûíûñòàð, ¼íäiðiñ ¾ëãiëåði ìåí òàóàðëûº áåëãiëåðäi
ºîð¹àó ¾øií òîëûº º½ºûëû îðãîíûíû ñàïàíû áà¹àëàó (êðàëèôàêöèÿëàó) àêòiñi
ºàæåò. Áàñºà äà åðåêøåëiêòåð (àéûðìàøûëûºòàð) àâòîðëà𠺽ºû¹û ìåí îëàðäû
ïàéäà áîëó (òóûíäàó) íåãiçäåðiíå ºàòûñòû.
Îáúåêòèâòi ìàòåðèàëäûº åìåñ òàá¹àòû, îëàðäû æàñàó áîéûíøà åáåêòi
øû¹àðìàøûëûº ñèïàòû, õàòòàóäà¹û (áåçåíäiðóäåãi) ½ºñàñòû¹û ìåí êåéáið
ñóáúåêòèâòi º½ºûºòàðäû àéðûºøà ñèïàòû ¼òêåí ¹àñûðäû ¼çiíäå ຠàéðûºøà
º½ºûº íåìåñå ¼íäiðiñòiê º½ºûº ïåí àâòîðëûº º½ºûº, íåìåñå êå ìà¹ûíàäà¹û
àâòîðëûº º½ºûºòû áiðò½òàñ èíñòèòóòûí º½ðó¹à ½ìòûëûñûí òóäûðäû. ²àçiðãi
òàäà Áàòûñòà ìàòåðèàëäûº åìåñ, íåìåñå ðóõàíè º½íäûëûºòà𠺽ºû¹û
ò½æûðûìäàìàñû êå ò¾ðäå òàðàë¹àí ¹ûëûì, òåõíèêà, ¸äåáèåò ïåí ¼íåð îáëûñûíäà
áið ò½òàñ º½ºûºòû èíñòèòóò º½ðó¹à ñîâåòòiê àâòîðëàðäà ìîéûí á½ð¹àí. Îëàð
¸ð ò¾ðëi óàºûòòà àâòîðëûº æ¸íå àéðûºøà º½ºûºòû æ¸íå ¼íäiðiñòiê ¾ëãiñiíäå
äåãåí º½ºûºòàðäû áiðiêòiðóäi ½ñûíàäû.
±ûëûì - òåõíèêàëûº æ¸íå ê¼ðåì îïåðàñûíäà ºîëäàíûëàòûí ¸ð ò¾ðëi
èíñòèòóòòàðäà¹û æàëïû áåëãiëåðäi òàóûï àëó çàäûëûº º½ºûºòûº òåîðèÿ, º½ºûº
ºîëäàíóûí äàìûòó ¾øií æ¸íå º½ºûºòû çåðòòåó ¾øií ¼òå ïàéäàëû.Áiðຠá½ë
àçàìàòûº º½ºûº æ¾éåñiíäå áiðò½òàñ жыиынтыºтыќ èíñòèòóò º½ðó ¾øií
æåòêiëiêñiç. Çàäà º½ºûºòûº íîðìàëàð åðêií кîéáèíàöèÿëàíàäû æ¸íå òåê
îíû º½ðûëûìûíäà ¹àíà æîðìàëàðäû ôóíêöèîíàëäû æåêåëåó ¾øií íåãiç áîëàäû
îéòàëûº àéðûºøà æ¸íå àâòîðëûº º½ºûº.

Интелектуалдыќ меншік ќ±ќыѓыњ
теориясы

Áiçäi àçàìàòòûº º½ºûº øû¹àðìàëûº æåòiñòiêòåðãå ºàòûñòû ¼íäiðiñòiê,
¹ûëûìè ê¼ðêåì, èíòåëåêòóàëäûº íåìåñå ðóõàíè ìåíøiê èíåòèòóòòàðûí áiëìåéäi.
´íäiðiñòiê æ¸íå èíòåëåêòóàëäûº ìåíøiê ò¾ñiíiãi îòàíäæûº º½ºûºòûº
¸äåáèåòòå,çàäà ïðàêòèêàäà, ¸äåòòå òåê ÑÑÑÐ ºàòûñºàí õàëºàðàëûº
êåëiñiìäåðäå îëàðäû ºîëäàíóìåí áàéëàíûñòû êåçäåñåäi. Ìûñàëû 20 ìàðò 1883
æылда¹û ¼íäiðiñòiê ìåíøiêòi ºîð¹àó áîéûíøà Ïàðèæ êîíâèíóöèÿñûíäà 14 èþë
1967 æ-¹û èíòåëåêòóàëäûº ìåíøiêòi ¸ëåìäiê ½æûì,äñóûí áåêiòòi êîíâåíóöèÿäà.
Îñû êîíâåíóöèÿ¹à ñ¸éêåñ ¼íäiðiñòiê ìåíøiê îáúåêòèâòi äåï, æåêëåé
àéòºàíäà, àéëàï òàáó¹à (øû¹àðó¹à) àë¹àí ïàòåíò, ïàéäàëû ìîäåëüäåð, ¾ëãiëåð
ìåí òàóàðëûº áåëãiëåðäi (æàò) àéòàìûç (ìоéûíäàéìûç). Èíòåëåêòóàëäûº
ìåíøiê îñûëàðäàí áàñºà ¸äåáè, ê¼ðêåì æ¸íå ¹ûëûìè òóûíäûëàð¹à ºàòûñòû
º½ºûºòàðäàí: àðòèñòåðäi îðûíäàóøûëûº ºûçìåòi, äûáûñ æàçáàñû, ðàäèî-æ¸íå
òåëåäèäàð æ¸íå ñî¹àí ½ºñàñ øû¹àðìàøûëûº í¸òèæåëåði º½ºûºòàðûíàí ò½ðàäû.
Ìàòåðèàëäû åìåñ º½íäûëûºòàð¹à äåãåí ìåíøiê èíñòèòóòû ìûíà
æà¹äàéëàðäà ïàéäà áîëäû, ÿ¹íè àâòîð ¼ç òàóàðûí ¼çi àëàòûí òàóàðäû ¼íäiðóøi
(æàñàóøû). Áiðຠåðêií íàðûºòû ¼çiíäå äå àâòîðëûº º½ºûº òåîðèÿ òèiñòi
ì¼ëøåðäå àâòîðäû æåêå æ¸íå ì¾ëiêòiê æèûíòû¹û ðåòiíäå îëàðäû çàäû
òàáè¹àòûí ê¼ðñåòå àëìàäû.
Øûíäû¹ûíäà äà, êëàññèêàëûº ì¾ëiêòiê º½ºûºòàð ìîäóëi áîéûíøà îñû
ºàòûíàñòàð ðåãëàìåíòàöèÿñû àâòîðäû æà¹äàéûí íàøàðëàòàäû, ¼éòêåíi ¼ç
èíòåëåêòóàëäûº ìåíøiê îáúåêòiñií øåòòåòå, îíû æàñàóøû î¹àí äåãåí áàðëûº
º½ºû¹ûíàí àéûðûëàäû,àë æàà (ìåíøiê) èåñi ¼ç ê¼çºàðàñòàðû áîéûíøà îñû
îáúåêòi ¼çãåðòå àëàäû, æàëïû àéòºàíäà, ¼çi èåëåíiï àëàäû.
Îñûëàéøà ìàòåðèàëäûº åìåñ º½íäûëûºòàð ºàòûíàñûíäà¹û áàðëûº
èíòåëåêòóàëäûº ìåíøiê ¼íiìäåðiíå (èåëåíó) ¼êiìåòåãi æàðàìñûç (ñ¸éêåñ
êåëìåéäi), ¼éòêåíi ôèçèêàëûº ò¾ðäå èäåÿëàð ìåí ¾ëãiëåðäi èåëåíóãå áîëìàéäû.
Ìàòåðèàëäû åìåñ îáúåêòèâòiëåðãå ïàéäàëàíó ì¾ëiêòiê ¼êiëåòåãi (çàäûëû¹û)
òóðà ºîëäàíûëìàéäû ¹ûë-òåõíèêàëûº èäåÿëàð ìåí ê¼ðêåì áåéíåëåð áið ìåçãiëäå
ñóáúåêòiëåðäi ñàíñûç øåáåði ïàéäàëàíóûíà áîëóû ì¾ìêií. Ƹíå îñûíäà
áåðiëãåí îáúåêòëåð ïàéäàëàíó ïðîöåñiäå ºîëäàíûëìàéäû, ñ¼çäi ôèçèêàëûº
ìà¹ûíàñûíäà àìîðòèçàöèÿëàíáàéäû îëàð òåê ìîðàëüäû ò¾ðäå åñêåðåäi.
Ïðèíöèïòi ìàûçäû åðåêøåëiêòåð ¼íåð òóûíäûëàðûí òàðàòó¹à äà ò¸í:
ëèöåíçèÿëûº êåëiñiì áîéûíøà îëàðäû ºîëäàíó º½ºû¹ûí øåòòåòå, ñàòóøû
(ëèöåíçèÿëàð)¼çi ¸ð ò¾ðëi ò¸ñiëäå îëàðäû ºîëäàíó ì¾ìêiíäiãiíåí àéûðûëìàéäû.
Ñîíûºòàí, ºàòà ò¾ðäå àéòºàíäà, ìåíøiê êàòåãîðèÿñû òåê ¹ûëûìè-òåõíèêàëûº
èäåÿëàð ìåí ê¼ðêåì ¾ëãiëåði (ºîë æàçáàëàð, áàñïàäà áàñûë¹àí øû¹àðìàëàð
òåõíèêàëûº º½æàòòàð æ¸íå ò.á) мàòåðèàëäûº òàñûìàëäàóøûëàð¹à ºàòûñòû
ºîëäàíûëàäû.
Àâòîðëûº, ïàòåíòòûº æ¸íå áàñºà äà º½ºûºòàðäà ïðîðèåòòàðëûº òåîðèÿñû,
ìåíøiê º½ºû¹û ñèÿºòû ì¸ãiëiê èíñòèòóòïåí îñû º½ºûºòàðäû àáñàëþòòû,
½ºñàñ æåðëåðií ê¼ðñåòóãå ½ìòûëûñ æàñàóäàí òóûíäàäû, ÿ¹íè áåëãëi ä¸ñò¾ðëi
ñûçáà¹à æàà èíñòèòóòòû åíãiçó òàëàáû. Ñîíäûºòàí ¼çiíäiê (èíòåëåêòóàëäûº
ìåíøiê èíñòèòóòòûí) êîíñòðóêöèÿëàó áîéûíøà ½ñûíûñòàð ìåí êåëiñó ì¾ìêií
åìåñ.

Жањалыќ ашуда ќ±ќыќтыќ ќорѓау

Á½ðûí ºûçìåòòå áîë¹àí àçàìàòòûº çàäûëûº íåãiçäåði ìåí ðåñïóáëèêàëûº
àçàìàòòûº êîäåêñòåðäå æààëûºòàðäû º½ºûºòûº ºîð¹àó òóðàëû àðíàéû á¼ëiìäåð
áîë¹àí. Æààëûºòàðäû ìåìëåêåòòiê ðåòòåó øû¹àðìàëàð ìåí æàà àøûëûìäàð
áîéûíøà-æààëûºòàðäû ìåìëåêåòòiê ðååòðií æ¾ðãiçó æ¸íå îëàðäû àâòîðëàðûíà
äèïëîìäàð áåðó àðºûëû ìåìëåêåòòiê êîìèòòåòïåí æ¾çåãå àñûðûë¹àí. Äèïëîì
æààëûºòû ìîéûíäàéäû, îíû àâòîðäû º½ºû¹ûí æ¸íå àâòîðëûº ïðèîðòåòií
ìîéûíäàéäû. Ñî¹ûñû òà¹û ¼ç ìåçãiëiíäå àºøàëàé ñûèëûº àëó¹à æ¸íå áàñºàäà
ì¾ëiêòiê ñèïàòòà¹û æåiëiêòåðãå º½ºûëû.
Áiðຠæààëûººà äåãåí º½ºûº ºàíäàé äà áið àäàìíû àðòûíàí îñû æààëûºòû
ïàéäàëàíó¹à ñîíû àðòûíàí áåêiòiï ºîéìàéäû. Æààëûº-á½ë îáúåêò, ñèïàòû
áîéûíøà ìîíîïîëèçàöèÿ¹à ê¼íáåéäi. Á½ë å ìàûçäû ñåáåï, ñî¹àí áàéëàíûñòû
ê¼ïòåãåí åëäåðäå æààëûºòàðäû òiêåëåè ºîð¹àó ì¾ìêií åìåñ, òåê îëàðäû
ïàòåíòòi º½ºûº º½ðàëäàðûìåí ºîð¹àó ì¾ìêiíäiãi òóðàëû äèñêóññèÿëàð
æ¾ðãiçiëóäå.
Æààëûº äåãåíiìiç á½ë ¸ëi áåëãiëi áîëìà¹àí, òàíûì äåãåéiíå ò¾áåãåéëi
¼çãåðiñòåð åíãiçåòií ìàòåðèàëäûº ¸ëåìíi îáúåêòèâòi ¼ìið ñ¾ðóäåãi çàäû
ºàñèåòòåði ìåí º½áûëûñòàðûí àøó. Á½ë äåãåíiìiç àéòûëûï îòûð¹àí ¸ãiìå
ì¾ëiêòi àéíàëûì îáúåêòiñiíå ºàáiëåòòi áàð øû¹àðìàøûëûº ¼íiìäi æàñàó
òóðàëû åìåñ; òàçà òàíûìäûº òàïñûðìàëàðäû øåøó ºîðøà¹àí îðòà к¼ðiíiñòåðií
òàíó òóðàëû áàñûï îòûð. Ñîíäûºòàí àçàìàòòûº çàäûëûºòû æàà íåãiçíäå
áåðiëãåí ºàòûíàñòàðäû àçàìàòòûº-º½ºûºòûº ðåòòåó ºàðàñòûðûëìà¹àí æ¸íå
àçàìàòòûº º½ºûº ñôåðàñûíàí æààëûº àøó¹à äåãåí º½ºûº åíãiçiëìåãåí Á½ë,
¸ðèíå, æ-ààëûºòàðäû ìåìëåêåòòiê òiðêåó æ¾ðiñiíå æ¸íå îëàðäû àâòîðëûðûí
ûíòàëàíäûðó¹à êåäåðãi êåëòiðìåéäi. Áåðëãåí ºàòûíàñòàð òåê àçàìàòòûº-
º½ºûºòûº ñèïàòûíàí àéûðûë¹àí.

III. АВТОРЛЫҚ ҚҰҚЫҚ
1. Авторлыќ ќ±ќыќ мєні мен т‰сінігі.
Авторлыќ ќ±ќыќ т‰сінігі.

Àâòîðëûº º½ºûº-àçàìàòòûº º½ºûº èíñòèòóòàðûíû áiði. Îë ðåòòåéòií
ì¾ëiêòiê æ¸íå æåêå ì¾ëiêòiê åìåñ ºàòûíûíàñòàð ¸äåáèåò ¹ûëûì ìåí ¼íåð
òóûíäûëàðûí æàñàó æ¸íå ºîëäàíóìåí áàéëàíûñòû: Àâòîðëûº º½ºûº ¼çiíäiê
èíñòèòóò ðåòiíäå íàºòû ìiíäåòòåðäi øåøåäi. ιàí êiðåäi-ì¾ëiêòiê, æåêå
ì¾ëiêòiê åìåñ º½ºûºòàðäû æ¸íå àâòîðëàðäû çàäû ê¼çºàðàñòàðûí æàí-æàºòû
ºîð¹àóäàí ò½ðàäû; ¹ûëûìè æ¸íå ê¼ðêåì øû¹àðìàëàðäû æàñàó ¾øií åä¸óið ºîëàéëû
æà¹äàéëàðäû º½ºûº º½ðàëäàðûìåí ºàìòàìàñûç åòó.
Îáúåêòèâòi ìà¹ûíàäà àâòîðëûº º½ºûº á½ë ¹ûëûì ¸äåáèåò æ¸íå ¼íåð
òóûíäûëàðûí æàñàó ìåí ºîëäàíó áîéûíøà ºàòûñòûðàäû ðåòòåéòií º½ºûºòûº
íîðìàëàð æèûíòû¹û. Ñóáúåêòèâòi ìà¹ûíàäà àâòîðëûº º½ºûº-æåêå ì¾ëiêòiê åìåñ
æ¸íå ì¾ëiêòiê º½ºûºòàð. Îëàð ¸äåáèåò ¹ûëûì æ¸íå ¼íåð òóûíäûëàðûí æàñà¹àí
àäàìäàð¹à òèiñòi (Ñóáåêòèâòi ìà¹ûíàäà àâòîðëûº º½ºûº)

Авторлыќ ќ±ќыќ принциптерді.
Біздіњ авторлыќ ќ±ќыќќа белгілі жалпы принциптер тєн.

Øû¹àðìà åðêiíäiãi ïðèíöèïòi àâòîð¹à ¼ç ºàëàóûíøà òàºûðûï, áîëàøàº
òóûíäû ôîðìàñû æàñàó ò¸ñiëií òàäàï àëó¹à ì¾ìêiíäiê áåðåäi, ¼ç òóûíäûñûí
çàìåí ð½ºñàò åòiëãåí áàðëûº ò¸ñiëäåðìåí ºîëäàíó¹à ì¾ìêiíäiê áåðåäi.
Êîíñòèòóöèÿ çàû ¹ûëûìè çåðòòåóëåðäi, îéëàï òàáó ìåíðàöèîíàëèçàòîðëûº
ºûçìåòòi êå ò¾ðäå ºîëäàíó, ¸äåáèåò ïåí ¼íåðäi äàìûòó жîëûìåí ¹ûëûìè
òåõíèêà ëûº æ¸íå ê¼ðêåì øû¹àðìàñûíà åðêiíäiê áåðiëóiíå êåïiëäiê áåðåäi.
Àâòîðäû æåêå ê¼çºàðàñòàðûíû á¾êië ºî¹àì ê¼ç ºàðàñûìåí áiðiãó
ïðèíöèïòi ÀЌ 97 8 áàáûíäà àéòûë¹àí àë áîéûíøà àâòîð ¼ç ºàæåòiëiãií
ºàíà¹àòòàíäûðó ¾øií øû¹àðìàíû ºîëäàíó òóðàëû àéòûë¹àí. À²- 978 á
ºàòûñòûðàäû-àâòîðäû ¼ç êåëiñiìiñiç ºîëäàíó ì¾ìêiíäiãi ìåí î¹àí àâòîðëûº
ò¼ëåì àºûñûí ò¼ëåó.
Øû¹àðìàíû ºîëäàíó ìåí æàñàóäà àâòîðäû ìîðîëäûº æ¸íå ìàòåðèàëäûº
ºûçû¹óøâëû¹û ïðèíöèïòåði. Ïðàêòèêàäà ìîðîëüäi ºîëäàíóäû æåêå ôîðìàëàðû
áàð: º½ðìåòòi àòàºòàð áåðó (åáåãi ñiãåí àðòèñò àðòèñò æ¸íå ò.á); õàëûº
ìîéûíäà¹àí øû¹àðìàëàðäû ºàéòà áàñûï øû¹àðó. Ìîðàëüäû æ¸íå ìàòåðèàëäû
ºîëäàó¹à æàòàäû-¹ûëûì, ¸äåáèåò æ¸íå ¼íåð òóûíäûëàðû àâòîðëàðûíà ¸ð ò¾ðëi
ìåìëåêåòòiê æ¸íå àòàóëû ïðåìèÿëàð áåðó ¸ðò¾ðëi òèïòåãi øû¹àðìàëàð ¾øií
èêåìäi ñòàâ¾êàëàð ò¾ðiíäåãi àâòîðëûº æàëàºûëàð áåêiòó äå ìàòåðèåàëäûº
ûíòàëàíäûðóöí¸ñiëiíå æàòàäû.
Àâòîðäû çàäû ê¼çºàðàñòàðûí æ¸не құқықтарын жан-жақты қорғау
принціпі тек авторлық құқықтық қатынастары қатысушылары құқықтары мен
міндеттерін бекітетін, субьективті құқықтары жүзеге асару
кепілдемелерін бекітеді.
Авторлық құқық туралы заңдылық ғылыми және көркем шығармашылық
сферасындағы қатынастар әртүрлі норматифтік актілермен реттеледі, өз
кезінде жиынтықта олар авторлық құқық туралы зандылықты құрайды.
Заңдылық белгілі біртұтастығымен сипаталады. Ол тапсырмалар мен
барлық заңды актілердің жалпы бағытында: өзі реттейтін қатынастар
шеңберінде: авторлық құқықтарды қорғау тәсілдерінде көрініс табады.
Авторлық құқық туралы заң-азаматтық заңдылығының құрама бөлігі.
Азаматтық заң негіздері мен азаматтық кодексте авторлық құқық
жеке бөлім болып бөлінсе де, оны реттейтін қатынастарға бұл
заңдардың басқа нормалары қызметі де қолданылады, тек жалпылары ғана
емес (мысалы, авторлық құқұқты иеленуге мүмкіндігі бар азаматтардың
құқығы туралы),сонымен қатар бірқатар арнайынормалары. Мысал, автордың
кейбір құқықтарының мұрагерлік бойынша көшудегі мұрасы туралы және
т.б.)
Авторлық құқық нормалары республикалық мәні бар әртүрлі заңды
және нормативті актілерде жазылған. Азаматтық заңдылық Негіздері
барлық республикаларда біртекті шешімдерді талап ететін сұрақтар
бойынша принціпті жағдайларды бекітеді Авторлық құқық Негіздері
бөлімі осындай критерлилерге мыналарды жатқызады: авторлық құқық
обьектілері ретінде шығарманың қоғану қаьілеті, ғылыми және көркем
шығармашылық субьекттерінің құқықтары, ғылыми және көркем шығармашылық
нәтижелерін қолданудың құқықтық сұрақтары, авторлық құқықтын қызмет
ету мерзімі. Осындай біртұтастық авторлық құқықтарды қорғау
бойынша халықаралық конвенцияларға қатысу қажеттілігімен де
туындаған.
Авторлық істер бойынша дауларды шешу кезінде 18 көкек 1986ж
шыққан Авторлық құқықтық қатынастар кезінде пайда болатын дауларды
қарастыру кезінде соттардың заңды қолдануы туралы СССР жоғарғы
соты Пленумының бас қауласы қолданылады .
Қазақстан Республикасы бұрынғы СССР-дің басқа да субьектілері
сияқты авторлық құқықты қорғаудың халықаралық жүйесіне қатысады, бұл
СССР-ж. Авторлық құқық туралы Бүкіләлемдік (Женева) конвенциясына
қосылуымен байланысты. Бүкіләлемдік конвенция ұлттық режим принципинен
шығады. Осы принцип күшіне қарай әрбір елде-шетел авторлары туындыларымен
қатысушыларына өз азаматтары туындылары қалай қозғалса, оларды да солай
қорғайды, яғниавторлық құқық туралы ұлттық заң ережелері қолданылады.
Конвенция қорғалатын туындылардың ұқсас тізімен береді. Бірқатар
елдер заңы тура осы жолды ұстауда.
Бүкіләлемдік конвенцияда қорғануға құқығы бар барлық азаматтар
туралы сұрақ толық шешілген. Оның ережелеріне сәйкес, Конвенцияға
қатысушы барлық мемлекеттер азаматтарының авторлық құқықтары қорғалады,
олардың туындыларының бір інші рет қай жерде шығуына тәуелсіз.
Бүкіләлемдік конвенция қызметі азаматтығы жоқ авторлық құқық
иелеріне де қатысты, өйіткені әрбір мемлекет қатысушы ішкі заңдылығы өз
территориясында тұрақты (әрдайым) тұратын әр адамның авторлық
құқықтарын қорғайды, өз азаматтары сияқты.
Бүкіләлемдік конвенция авторлық құқықты қорғау жағдайларына да
көңіл бөледі: бір інші басылымнан бастап, шығарманың барлық данасында
арнайы белгі, авторлық құқық иесінің аты, бір інші рет жарыққа шығу
жылы: арнайы атқару талаптары, қорғау мерзімінің ұзақтығы және т.б.
Мынаны ескере кету қажет, 1991 ж-ғы азаматтық заң негіздерінің
нормалары авторлық құқықты қорғауды кеңейту жолдары бойынша әрі қарай
жетілдірілген. Онда көптеген әдебиет және көркем туындыларын қорғау
туралы едәуір түрлері халықаралық конвеция (Берн конвенциясы) мен
орындаушы-артистер, фанаграмма дайындаушылар және радио хабарлау ұжымдары
көзқарастарын қорғау туралы конвенция (Рим конвенциясы) жағдайлары
ескерілген.

3.2. Авторлық құқықтың негізгі категориялары. Авторлық құқық объектілер.

АҚ-ның 971 б. сәйкес, авторлық құқық әдебиет, ғылым және өнер
туындыларына таралады (қолданылады). Құқықпен тек белгілі сипаттарға ие
туынды ғана қорғалады, яғни шығармашылық қызметтің басқа да нәтижелерінен
ерекшелінеді.
Ең алдымен, туынды шығармашылық қызметтің нәтижесі болуы тиіс.
Кейінірек, ол көріністің объективті формасын алу тиіс.
Авторлық құқық объектісімен мойындалатын туынды шығармашылық қызмет
нәтижесінде пайда болады,бірақ барлығында емес, тек тікелей әдебиет,
ғылым мен өнер облысына қатысты (тиісті) болса ғана.
Заң әдебиеттеріндешығармашылық деп, жаңаны жасауға бағытталған
интелектуалдық жұмысты атайды. Шығармашылық анықтамасын Б.И. Серебровский
былай тұжырымдаған: ббұл саналы және көп жағдайда еңбекті көп қажет ететін
процесс, оның мақсаты белгілі нәтижеге жету.
Шығармашылық қызмет үшін екі момент тән:
a) жұмыстың саналы, интелектуалдық сипати;
b) жасалған шығарманың жаңалығы;
Өнер адамы қызметінің саналы, интелектуалдық сипати мынадан
көрініс табады, туынды жасалынбағанға дейін ол оның санасы, көрінісінде
жиналады,қалыптасады. Туынды үлгісінен бұрын топкі ой қызмет атқарады, ол
өз дамуында бірнеше этаптардан тұрады: түпкі ой-идеал, түпкі ой-
жоспар,болашақ туындының ұзын-ұрғасы (набросок),топкі ойды іске асыру,
туындыны жасау.
Бір этаптан екінші этапқа көшу шығармашылық процесін құрайды. Әр
этаптың өз ерекшеліктері бар, авторға объективті шындық туралы көріністі
туралауға көмектеседі, оны эмоциональды көрініспен салыстыруға мүмкіндік
береді және, әрине, шығармашылық стилі мен тәсілдері бойынша өте индиви
дуалды.
Жаңалық ашу тек шығармаға ғана тән емес, сонымен бірге шығармашылық
қызметке де тән. Шығармадағы жағалық байқалады, автор ерекше (айрықша)
шығарма жасағанда сонымен қатар бар шығарма негізінде өзіндік басқаша
шығарма жасаған кезде де байқалады, В.И.Серебровскийдің ой бойынша,
жаңалық шығармашылық қызметтің қажетті элементі ретінде жаңа құрамында,
шығарманың жаңа формасында, жаңа идеяда, жаңа ғылыми тұжырымдамада көрініс
табады.
Шығармашылық қызмет жаңалығымен салыстырғанда, объективті көрініс алған
өнер туындысының жаңалығы бар. Ол міндетте және өзіндік белгіні
құрайды, өнер кәсіп үлгілері, өнеркәсіп жаңалықтарына т.б. қатысты заңмен
бекітілген, яғни ғылыми және техникалық шығармалар нәтижесі.
Авторлық құқық объектілеріне қатысты заң жаңалық белгілерін атамайды.
Заң әдебиеттерінде шығарма жаңалығын оның тақырыбы, идеясы, құрамы,
формасымен байланыстырады.
Шығарманың басқа белгісі-көрінісінің объективті формасы. Автордың
түпкі ой сыртқа шықпағанша, қорғау объектісі де жоқ. Оның әдебиет,
ғылым мен мәдениет туындысына айналуы сәйкес құқықтық ретеуді талап
етіді, шығарманың обьективті формасы басқа адамдар да көре
алатын, идея, бейнелер, ойлардың кез-келген көрінісін білдіреді. Ол
ауызша да, жазбашада да,қолжазба, сызба және т.б. формада болуы
мүмкін.
Шығарманы авторлық құқық обьектісі ретінде мойындау үшін заң
жұмыстың аяқталуынталап етпейді. Шығарма бітпеген болуы мүмкін, бірақ
құқықты қорғаумен қамтамасыз етіледі. Авторлық құқық обьектілері
тізімінде эскиздер, жоспар және т.б. аталған, оларды, әдетте, автор
шығарма жасау кезінде қолданылады
Заң шығарма туындысының обьективті формадағы көрінісіноны
қалпына келтіру, қайталау мүмкіндігімен байланыстырады. Осылайша,
қолжазба, онда автордың топкі ой көрсетілген, баспаға шығарулы, басқа
түрде де қолданылуы мүмкін, обьективті еңбек әртүрлі тәсілдермен
қалпына келтіріледі.
Шығарманы (туындыны) көрсету формуларына қолжазба, сызба, бейне
көрінісі, механикалық жазбаның әртүрлі түрлері және т.б. Туынды
мынадай обьективті формаға келтірілуі тиіс, яғни басқа адамдар
автордың көмегісіз оны қолдана Алу керек. Егер шығарма топкі ойының
қандай да бір түрдегі формасын практикалық түрде қалпына келтіруге
мүмлін болмаса, онда шығарманың осы нәтижесі авторлық құқық
обьектісі деп мойындалмайды.
Заң авторлық құқыққа ие шығармалардың үлкен тізімін біледі.
Тізім жобалы, өйткені барлық белгілі (әйгілі) шығармаларды атап өту
мүмкін емес.

Авторлық құқық обьектілерінің негізгі түрлері

Әдеби туындылар авторлық құқық обьектілерінің үлкен бөлігін
құрайды олардың ерекшелігі мынада,ой,сезім, идеялар мен бейнелер
сөз арқылы ерекше баяндауда көрсетіледі.
Әдеби туындылар құрылысында тақырып, материал ,идеалогия, образды
жүйе ,сюжет,тіл, тақырып басы бөлінеді.Әдеби туындылардың осы
элементтері заңды мәнсіз, яғни тақырып, материал, сюжет, идеялы
құрамы ;және заңды мәнді-үлгілі жүйе мен тіл, болып бөлінеді
Шығарманың мәнді элементтерін қолдану бірқатар жағдайларда автор
келісімін талап етюді
Әдеби туындыларымен қатар өнер туындылаоының бір тобын бөліп
қарастырылады; музыкалық хореграфиялық, сақыналық, бейнелеу өнерінің
туындылары, кинофильімдер, телефильімдер және т.б.
Музыкалық шығарылмалар әуенді құрайтын дыбыстар бірлестігінде
және ритм мен гармония байланысында көрініс табады. Олар ораторий
симфониялар, сонат, кварттер және т.б. формада келеді.
Музыкалықтан басқа музыкалы-драмалық шығармалар бар,олар әдеби-
драмалық негізде (литретто) құралады және сақнада опера, балет,
оперетта түрінде орындалады.
Хореографиялық туындылар мен пантомимдер адам денесінің пластикалық
қозғалысы көмегімен орындалады. Музыкамен бірлестікте хареографиялық
туынды музыкалық-сақналық туындыны құрайды.
Бейнелеу өнері туындылары ішінен живопись, мүсін, графика, декоративті-
қосалқы өнер, иллюстрация, сурет және т.б. туындыларын бөліп
қарастырады.
Авторлық құқық обьектісіне жататын архитектуралық шығармалар бұл
инженерлік өнер, бионика, живопись, мүсін, ғылым, архитектура
синтезі. Онда ғылым, техника, өнер бірігіп кеткен. Эскизді архитектуралық
жоба, онда түпкі ой іске асқан, болашақ құрылыс шешімі, оның
бөлшектен кењістіктерініњ ішкі дамуы, олардыњ кµлемі, фактурасы мен т‰рінен
т±рады. Эскизді архитектуралыќ жоба негізінде ѓимараттар, ќ±рылыстар,
ансамблдер жєне т.б. соѓылады.
Киноматографикалыќ туындылар кино ‰шін єрќилы шыѓармаларды ќамтиды:
сценарийлер, сценарийлі жоспарлар, дикторлыќ мєтін (текст), µлењдер мєтіні,
кинофильмдер жєне т.б. кинофильм негізіндегі сценарий зањ талаптарына,
сонымен ќатар кино µнерініњ ерекшелігін кµрсететін (бейнелейтін) сценария
келісім – шарт талаптарына жауап беруі тиіс.
Кинотелевизиялыќ фильмдердіњ материалдыќ тасымалдаушылары – б±л пленка,
видеокассета, видеодискета жєне т.б. Оларѓа м‰ліктік ќ±ќыќ ќолданылады.
Авторлыќ ќ±ќыќ объектілеріне шыѓарма жинаќтары жатады. Жинаќќа ешкімніњ
авторлыќ ењбегіне (зањдар, сот шешімдері жєне т.б.) жатпайтын шыѓармалыр,
сонымен ќатар жеке авторлар туындылары да енгізілуі м‰мкін. Ќ±раушы
ењбегініњ шыѓармашылыќ сипаты материалды таңдау мен түрлерінде көрініс
табады. Жинақты құраушының авторлық құқығы басқа адамға өзінше
жүйелеп, өңдеп, тура сол шығарманы жарыққа шығаруға (Негіздердің 135
бабы) зиянын келтірмейді.

Авторлық құқық субьекттері.

Авторлық құқық субьекттері бұл әдебиет, ғылым мен өнер туындыларын
шығармашылық еңбекпен жасаған адамдар.
Азаматта субьективті авторлық құқықтардың пайда болуы оның жасы,
денсаулығы, мүліктік жағдайы, шығарманың жарыққа шығуы мен жасалу
орны және т.б. жағдайларға тәуелсіз келеді.
Шетел азаматы қазақстандық авторлық құқықтың субьектісі бола
алады, егер оның шығармасы ел территориясында алғаш рет жарыққа
шыққан болса, не оның территориясында қандай да бір обьективті формада
дайын тұрса, егер шетел т авторының шығармасы бірінші рет шетелде
жарық көрсе немесе онда обьективті формасында тұрса, онда ол тек
Қазаќстан Республикасындағы келісімдер және солардың аумағында ғана
бекітілген күшіне орай қазақстандық авторлық құқық субьектісі бола алады.
Автордың субьективтік авторлық құқықтары шығарманы жасау фактісі
нәтижесінде пайда болады. Заң әдебиеттерінде оның құқығын бастапқы деп
атайды.
Авторлармен қатар авторлық құқық субьектілеріне азаматтар мен ұжымдарды
жатқызамыз, олар әдебдиет, ғылым мен өнер шығармаларын жасауға қатыспайды.
Оларды құқық қабылдаушылар правоприемники деп атайды. Құқық қабылдаушыларға
автор шығармасын қолдану бойынша авторлық өкілеттіктердің белгілі түрлері
өтеді. Осылайша өту негіздеріне заң, мұрагерлік немесе автормен келісу
жатады. Құқық қабылдаушыларға мұрагерлер мемлекет, автормен оның шығармасын
пайдалану бойынша келісілген қатынастарды хаттаған ресмйлеген ұжымдар
баспа, театрлар және т.б жатады.
Мұрагерлер мен шын автор құқық тарихындағы ерекшеліктер тек олардың
көлемінде ғана емес, сонымен қатар қызмет ету мерзімінен де айқындалады.
Мұрагерлердің авторлық құқықтары автор өлген соң, 25 жыл мерзімінде
қызмет істейді.

Сабақтас авторлық.

Әдетте, қандай да бір шығарманың авторы бұл бір адам,оны
шығармашылық еңбекпен жасаған. Бірақ әдебиет,ғылым мен өнер туыдыларымен
(шығармаларымен жұмыс істеуде бірнеше адамдардың күш-жіғері бірігуі
мүмкін.) Авторлар ұжымы құралады,олардың қатынастары АҚ-нің 986 және
987 бабтарымен реттеледі.
Осы құқықтың нормалардан шығады, екі немесе бірнешеадамдардың (ұжымдық
шығарма) бірлескен еңбегімен жасалған шығармаға деген авторлық құқық
сабақтас авторлардың бәріне де қатысты, бұл шығарма біртұтас жалпы немесе
әрқайсысының өзіндік мәні бар бөлшектерден құралса да,бұларға байланысты
болмайды.

Сабақтас авторлық бірнеше белгілермен сипатталады:

a) бірнеше адамдардың бірлескен жұмысы;
b) ұжымдық шығарма жасау;
c) авторлық құқықтың шығарма үстінде жұмыс істеген барлық адамдарға
қатыстылығы.

Бірнеше адамдардың бірлескен еңбегі шығармашылық сипатқа ие. Тек
шығармашылық қызмет нәтижесінде әдебиет, ғылым мен өнер туындылары пайда
болады,олар қорғауға қабілетті объектілер деп мойындалады.
Сабақтас авторлардың бірлекен еңбегі әртүрлі жүреді. Біреулер
шығармашылық процесін біріктіреді де, бірге жұмыс істейді мыс, Ильф пен
Петров сияқты, кейбіреулер жоспар, шығарма құрылысын жасайды да,
шығармашылық ұжымның әрбір мүшесіне өзі жасап шығаруы тиіс бөлімін
таратып береді. Сосын бірігеді, өзгертеді, редакциялайды жұмысты.
Сабақтас авторлықты сипаттайтын басқа белгі – ұжымдық шығарма жасау.
Ұжымдық шығармамен жұмыс істеу кезінде сабақтас авторлар түпкі ой
көрінісінің әртүрлі формаларын қолданады:сөз, дыбыс, бейне көрініс және
т.б.
Сабақтас авторлықтың үшінші белгісі –шығарманы жасауға қатысушы
адамдардың авторлық құқыққа қатыстылығы. Сабақтас авторлардың әр бірі өзі
жасап шығарып ұжымдық шығармаға қосқан бөлімі артынанавторлық құқығын
сақтайды.

Заңмен бекітілген, сабақтас авторлық белгілері сабақтас авторлытың екі
түрін бөліп қарастыруға мүмкіндік береді:

Бөлінген және бөлінбеген. Бөлінбеген сабақтас авторлық кезінде,
екі немесе одан да көп авторлармен жасалған, шығарма біртұтас жалпыны
құрайды,мұнда жеке бөлімдерді бөліп қарастыру мүмкін емес мыс,
Кукрыниксов карикатуралары.
Бұл жағдайда сабақтас авторларға жалпы шығармаға деген авторлық құқық
қатысты. Сабақтас авторлардың жауапкершілік туралы сұрақ нармативті
реттелмеген.
Сабақтас авторлардың бірлескен еңбегімен жеке өзіндік бөлімдерден
тұратын шығармалар жасалады. Осындай түрдегі шығармаларға өлең
(музыка мен ақын мәтіні), опера (музыка мен либретто), кітап (мәтін мен
иллюстрация) жатады. Бұл жағдайда сабақтас авторлық бөлек, өйткені
шығарманың әрбір бөлімі өзіндік әдеби, ғылыми және көркемдік мәніне ие.
Ұжымдық шығарманың осындай бөлімінің авторы оған деген авторлық
құқыққа ие және оны басқа бөлімдерінен бөлек қолдана алады.

Тәуелді (байланысты) шығармалардың авторлық құқықтары субъектілері.

Авторлық құқық субъектісі бұл жинақты құраушы. Оның еңбегі
мынадан көрініс табады, ол ұйымдастырады, өңдейді, жүйелейді не қандай да
бір шығармаларды қалпына келтіреді. Текстпалогиялық (мәтінді)дайындығы
бар әдеби шығармалар жинағын құрастыру кезінде құраушы жинаққа енгізу
үшін материялдытаңдаумен қатар белгілі зерттеу жұмысын жүргізеді.
Құраушылар қандай да бір авторлық құқық затын (пәнін) құрайтын немесе
олай болып табылмайтын шығармаларды қолданады. Авторлары бар шығармалардан
жинақты құрау кезінде кезінде, құраушы олардың келісімімен алуы тиіс. Ол
авторлар құқықтарын сақтау кезінде ғана жинаққа деген авторлық құқығын
қолдана алады. (977 б. АК)
АК-ң 975 б. сәйкес,аудару-авторлық құқықтың өзіндік объектісі, ал оны
жүзеге асырған адам авторлық құқық субъетісі деп мойындалады. Аудармашы
аударған аудармасының бірқатар өкілеттігіне ие: өз атын жазу, баспаға
шығару, аударманы тарату мен қайта қалпына келтіру, авторлық еңбекақыға
(жалақыға) және т.б.
Аудару үшін ерекше шығарма авторының келісімі қажет. Автор мени
аудармашы жеке объектілердің (ерекше шығарма мен жасалған аударма)
авторлық құќығына ие. Аударманы пайдалану аудармашы келімімен жүзеге
асырылады.

Авторлық құқықтың басқа да субъектері

Шығармашылық қызметтің дамуы, оның нәтижелерінің техникалық
формаларын көрсету күн тізбегіне бұрыннан-ақ (әлдеқайда ерте) авторлық
құқықтық қатынастар мүшелері шеңберін кеңейту туралы сұрақты қойған,
мысалы, орындаушы-артистер, қоюшы-режиссёрлер, фонограмма дайындаушылар,
дыбыспен бейне көріністің ең соңғы құралдарын қолданатын ұжымдар (жекелей
алғанда, спутниктер, кабельді теледидар және т.б.)
Аталған адамдар мен ұжымдардың шығармашылық қызметі кең публика
(көрермен) үшін музыкалық,драмалық және авторлық құқық пен қорғалатын
басқа да шығармалар түрлерін көрсетеді, ол өздері құқықтық қорғаусыз
қала береді.
Осылардың барлығы шығармашылық түрде басқа адамдар (авторлар)
шығармаларын қолданғандықтан, олар “сабақтас” құқықтар атауын алды.
Азаматтық заң негіздерінің 141 бабында біздің ел үшін бірінші рет
орындаушылар (артистер), режиссёлер (қоюшылар, дирижёрлар), дыбыс - және
видиожазбаларды шығарушылар (жазышулар), эфирде көрсету ұжымдарының
құқықтарын қорғау айтылған. Осыған орай олар авторлық құқық
субъектілеріне (негіздердің 142, 143 б.) жатады.

3.3. Авторлар құқықтары мен оларды қорғау.
Авторлар құқықтары, олардың ќ±рамы мен ж‰зеге асырылуы.

Єдебиет, ѓылым мен µнер туындысыныњ авторына келесі ќ±ќыќтар ќатысты:
авторлыќ ќ±ќыѓы: атымен атауына, аспаѓа шыѓаруѓа жєне ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Шығармашылық қызметпен байланысты қатынастарда азаматық-құқықтық реттеу
Шығармашылық қызметпен байланысты қатынастарда азаматтық-құқықтық реттеу
Құқықтық шығармашылық
Азаматық іс жүргізу құқығы
Нотариат қызметін құқықтық реттеу
Мемлекеттік аппаратты құқықтық реттеу
Алиметтік міндеттемелерді құқықтық реттеу
Мемлекеттік басқарудағы құқықтық реттеу
Биржа қызмет1н құқықтық реттеу
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь