Халықаралық сауда мен әлемдік нарықтың экономиқалық мәні

Жоспар:

Кіріспе.

Негізгі бөлім.
Бөлім 1. Халықаралық сауда мен әлемдік нарықтың
экономиқалық мәні.
1. 1. Нарықтың мәні, қызметі мен құрылымы.

1. 3. Дүниежүзілік сауданың негізгі сипаттамалары мен
тосқауылдары
Кіріспе.

Халықаралық сауда – мемлекеттер және ұлттық шаруашылықтар арасындағы тауар және қызметтердің айырбасы. Ол ерте заманда қалыптасты, бәрақ тек ХХ ғасырда ғана жүниежүзілік рынок формасына ие болды, өйткені оған негізінен өнеркәсібі дамыған елдер ғана қатынасады. Халықаралық сауда қазіргі дүниежүзілік еңбек бөлісіне, әр түрлі елдердің экономикалық даму деңгейіне және олардың табиғи-географиялық жағдайларына сәйкес тауарлардың белгілі бір түрлерін өндіруге маманданудың нәтижесі ретінде көрінеді.
Дүниежүзілік сауданың динамикасы мен құрылымы өндіргіш күштердің дамуына, дүниежүзілік өндірістің құрлымына тәуелді. Егер ХІХ ғасырда айырбаста көбінесе шикізат, азық-түлік және жеңіл өнеркәсіп өнімдері ғана болса, қазіргі кезде өнеркәсіп тауарларының үлесі, әсіресе машиналар мен жабдықтардың үлесі елеулі түрде өсті. Соғыстан кейінгң уақытта шикізаттың дүниежүзілік экспорттағы үлесі 3/5-пен 1/3-ке дейін кеміді, ал өнеркәсіп бұйымдарының үлесі 2/3 өсті. Құрастырмалы бұйымдар мен қосымша бөлшектер айырбасы артты, экспорт тез қарқынмен дамыды; мысалға машиналардың түйіндерін құрастыру және басқа да құрал-жабдықтар мен халық тұтынатын техниканы жасау жұмыстарын айтуға болады.
Казіргі уақытта халықаралық айырбас өндірісіне ғылыымитехникалық жетістіктен айырбасы қосылады (лицензиялар және ноу-хаулар мен сауда жасау), олардың үлесі халықаралық сауданың жалпы айналымының 10%-ін құрайды. Технологиялық күрделі өнімдермен, лицензиялармен сауда-саттық жедел өсіп отыр. Егер 1990 жылы лицензиялардың дүниежүзілік экспорттағы көлемі 2,4-2,7 млрд. доллар болса, 80-жылдардың екінші жартысында бұл сан жылына 17 млрд. доллардан асты.
Халықаралық сауда объектілерінің қатарына казіргі уақытта жобалау жұмыстары, лизинг (жабдықтарды ұзақ мерзімді жалға алу); инжиниринг (инженерлік-құрылыс жұмыстарын атқару үшін жасалынған келісімдер) жатады.
Халықаралық сауда "жаңа индустриалды елдер" (Гонконг, Онтүстік Корея, Сингапур, Тайвань) үлкен роль атқара бастады. Бұл елдердің экспорттында өнеркәсіптік тауарлардың алатын орны елеулі және олардың дүниежүзілік экпорттағы үлесі 1960-1985 жылдары 2 еседен асып түсті. Тарихи тұрғыдан алғанда дүниежүзілік рыноктағы бәсекелік күресте ұлттық мүддені қорғаудың әр түрлі мемлекеттік формалары бар. ХV-ХІІІ ғ. ғ. негізгі экономикалық теория ретінде меркантилизм үстем болған кезде мемлекеттер экспортты ынталандыру және импорт тауарларын шектеу шараларын, яғни қатаң протекционизмді қолданады. Ұлттық өнеркәсіп өнімдеріне тиімді жоғары кеден бажын енгізу арқылы белгілі бір тауар түрлерін сатуға, мемлекеттік монополия арқылы ақшалай байлықты арттыруға ұмтылды.
Бірақ қатаң протекционизм сыртқы сауданы қысқартын, ұлттық экономикалардың оқшаулануына әкеп соқтырды. Сондықтан Ұлыбританиядағы өнеркәсіптік төнкеріс елді еркін сауда (фритредерство) саясатына өтуге мәжбүр етті. "Еркін сауда" саясатының негізін Д. Рикардоның салыстырмалы шығындар теориясы қалады. Осы бағытты ұстанған Ұлыбритания жаңа рыноктарды жаулап алып, дүниежүзілік экономикада жетекші орындарға ие болды. Кейінірек басқа елдер де біртіндеп "еркін сауда" саясатына көше бастады.
Дүниежүзілік саудадағы тұрақсыздық экономикалық дағдарыстар ХХ қасырдың басында бірқатар елдерді сауда протекционизмді саясатын қайта өршітуге жетеледі, яғни дүниежүзілік рыноктың еркін дамуынан бас тартуға итермеледі. Мұның өзі бұрыннан қалыптасқан мемлекетаралық сауда қатынастарының бұзылуына әкеп соқты. Қазіргі кездегі протекционизм ішкі рынокты ұлттық компанияларға қолайлы жағдайлар жасауға және оларды шетелдік өндірушілер бәсекесінен қорғауға ұмтылады. Шеттен әкелінетін тауарлар бағасына кеден салығын арттыру арқылы олардың ұсынысы шектеледі , сөйтіп ішкі рыноктағы бәсекенің әлсіреуі нәтижесінде импорттық тауарлардың да, отандық өндіріс өнімдерінің де бағалары шарықтап кетеді.
Халықаралық сауда – экономикалық қатынастарды реттеу үшін халықаралық ұйымдар құрылды. Олардың қатарына ГАТТ, ЕАСТ, ЮНКТАД т.б. жатады.
ГАТТ – тарифтер мен сауда туралы басты келісім. Оған қатысушылардың сауда қатынастары қабылданған нормалар мен ережелер негізінде айқындалады. ГАТТ 1948 жылдан бастап әрекет етеді. Бұл ірі халықаралық ұйымдардың шеңберінде сыртқы саудаға қатысты барлық проблемеларды талқылау үшін мүше елдер арасында келіссөздер, консультафиялар, кездесулер өткізеді. ГАТТ-тың толық құқылы мүлшерінің саны 1990 жылы 96-ға жетті.
ЕАСТ – Еуропалық еркін сауда ассоциациясы 1960 жылдан бастап жұмыс істейді. Бұл ассоциацияға 6 Батыс Еуропалық елдер кіреді. ЕАСТ-тың негізгі мақсаты өзара еркін сауда жағдайын қалыптастыру.
ЮНКТАД – БҰҰ-ның сауда және даму конференциясы. Бұған 170-ке жуық мемлекет, сондай-ақ көптеген халықаралық экономикалық қатынастардың дамуына және реттелуіне қолдау жасайды.
        
        Жоспар:
Кіріспе.
Негізгі бөлім.
Бөлім 1. Халықаралық ... мен ... ... ... 1. ... мәні, қызметі мен құрылымы.
1. 3. Дүниежүзілік сауданың ... ... ... – мемлекеттер және ұлттық шаруашылықтар арасындағы
тауар және қызметтердің айырбасы. Ол ерте заманда қалыптасты, бәрақ тек ... ғана ... ... ... ие ... ... оған ... дамыған елдер ғана қатынасады. ... ... ... ... ... әр түрлі елдердің экономикалық даму деңгейіне
және ... ... ... ... тауарлардың белгілі
бір түрлерін өндіруге маманданудың ... ... ... ... ... мен құрылымы өндіргіш күштердің
дамуына, дүниежүзілік өндірістің құрлымына ... Егер ХІХ ... ... ... ... және жеңіл өнеркәсіп өнімдері ғана
болса, ... ... ... ... үлесі, әсіресе машиналар мен
жабдықтардың үлесі елеулі түрде өсті. Соғыстан кейінгң уақытта ... ... ... ... 1/3-ке дейін кеміді, ал өнеркәсіп
бұйымдарының ... 2/3 ... ... ... мен ... бөлшектер
айырбасы артты, экспорт тез ... ... ... ... ... және ... да ... мен халық тұтынатын
техниканы жасау жұмыстарын ... ... ... халықаралық айырбас өндірісіне ғылыымитехникалық
жетістіктен айырбасы қосылады (лицензиялар және ноу-хаулар мен ... ... ... ... ... жалпы айналымының 10%-ін
құрайды. Технологиялық күрделі өнімдермен, ... ... өсіп ... Егер 1990 жылы ... ... ... 2,4-2,7 ... доллар болса, 80-жылдардың екінші жартысында бұл ... 17 ... ... асты.
Халықаралық сауда объектілерінің қатарына казіргі уақытта жобалау
жұмыстары, лизинг ... ұзақ ... ... алу); ... ... ... үшін ... келісімдер) жатады.
Халықаралық сауда "жаңа индустриалды елдер" (Гонконг, Онтүстік ... ... ... роль ... ... Бұл елдердің экспорттында
өнеркәсіптік тауарлардың алатын орны ... және ... ... ... ... жылдары 2 еседен асып түсті. ... ... ... рыноктағы бәсекелік күресте ұлттық мүддені қорғаудың
әр түрлі мемлекеттік формалары бар. ХV-ХІІІ ғ. ғ. ... ... ... меркантилизм үстем болған кезде мемлекеттер экспортты
ынталандыру және импорт ... ... ... яғни қатаң
протекционизмді қолданады. Ұлттық өнеркәсіп өнімдеріне тиімді ... ... ... ... ... бір тауар түрлерін сатуға, мемлекеттік
монополия арқылы ақшалай байлықты арттыруға ұмтылды.
Бірақ қатаң ... ... ... ... ... ... әкеп ... Сондықтан Ұлыбританиядағы
өнеркәсіптік төнкеріс елді еркін сауда (фритредерство) саясатына ... ... ... сауда" саясатының негізін Д. Рикардоның салыстырмалы
шығындар теориясы қалады. Осы бағытты ұстанған Ұлыбритания жаңа ... ... ... ... ... орындарға ие болды. Кейінірек
басқа елдер де біртіндеп "еркін сауда" саясатына көше бастады.
Дүниежүзілік саудадағы тұрақсыздық ... ... ... басында бірқатар елдерді сауда протекционизмді ... ... ... яғни ... рыноктың еркін дамуынан бас тартуға
итермеледі. Мұның өзі ... ... ... ... ... әкеп соқты. Қазіргі кездегі протекционизм ішкі
рынокты ... ... ... ... ... және ... ... бәсекесінен қорғауға ұмтылады. Шеттен әкелінетін ... ... ... ... ... ... ұсынысы шектеледі , ... ... ... әлсіреуі нәтижесінде импорттық тауарлардың да,
отандық өндіріс өнімдерінің де бағалары шарықтап кетеді.
Халықаралық ...... ... ... үшін ... ... ... қатарына ГАТТ, ЕАСТ, ЮНКТАД т.б. жатады.
ГАТТ – тарифтер мен сауда туралы басты келісім. Оған ... ... ... ... мен ... ... ... 1948 жылдан бастап әрекет етеді. Бұл ірі халықаралық ұйымдардың
шеңберінде ... ... ... ... ... ... үшін мүше
елдер арасында келіссөздер, консультафиялар, кездесулер өткізеді. ... ... ... саны 1990 жылы 96-ға жетті.
ЕАСТ – Еуропалық еркін ... ... 1960 ... ... жұмыс
істейді. Бұл ассоциацияға 6 Батыс Еуропалық елдер кіреді. ... ... ... еркін сауда жағдайын қалыптастыру.
ЮНКТАД – БҰҰ-ның сауда және даму конференциясы. ... 170-ке ... ... ... ... ... ... дамуына
және реттелуіне қолдау жасайды.
Бөлім 1. Халықаралық сауда мен ... ... ... 1. ... ... қызметі мен құрылымы.
В. И Ленин нарық мәселесіне ерекше мән берген. ХІХ-шы ... ... ... еңбектер шығарды. Оның ішінде "Нарық жайлы әңгімелесу"
рефераты және "Капитализмнің Россияда дамуы" ғылыми еңбегін айтуға ... ... "Әрі ... үшін ішкі ... ... ... Бұл
еңбектерңнде В. И Ленин нарықтың мәні мен роль ... ... ... ... ... ...... еңбекті бөлу ұғымынан алшақ қарауға
болмайды".
В. И Лениннің ... ... ... ... мен ... аяғында бүкіл Ресейде ішкі нарықтың болмауы ... ... ... ... негізі болды.
Дерективті үлестіру жүйесін басқару кезінде нарық мәселесін ғылыми
реттеудің ... ... ... ... идологиялық
нұсқауының құрсауында болған экономиқалық ғылым, көптеген жылдарнарықтың
мәні, ролі, орнына ... ... ... Одақ ... басым болды.
Нарықтық теория мен практикадағы мәнінің зор екендігіне қарамастан
таяу шетел мен ... ... ... ... ... біркелкі емес. Бірнеше анықтамаларды келтіріп көрейік.
"Нарық – белгілі жүйе әрі ... ... мен ... ... факторына қарай өндірістік қатынастарды қысқарту, шаруашылық
субъектілерін ... ...... ... ... сатушы мен сатып алушылар арасындағы
белгілі экономикалық ... ... ...... мен ... алушы арасындағы тауарлы ... ... ... ... ... әрқайсында жеткілікті аргумент келтірілген және
нарықтық ... ... ... ... ... ... ... жағын ашады. Осы анықтамалардағы ортақ пікір: нарықты өндірістің емес,
айырбас саласының категориясы ретінде ... ... ... ... ... алушы және тұтынушылар жатқызылады. Тауар
қатынасының дамыған түрі мен сауда делдалының болған кезіндегі оның ... мен ... ... ... ... ... ... субъекті болып
табылады. Белгілі жағдайдың бір тауар - ақша, нарық байланыстары сату –
сатып алу ... ғана ... ... ... пен айналыс аясының
қатынасынан басталмайды, ол өндірістік қатынастан басталады және өнім ... ... ... ... ... Сөйтіп өндірілген өнім
қай кезде тауар болып, қандай нақты түрде тауарлы – ақша ... ... ... ... тек ... ... ... шығын минимумын төмендетуге, өзара пайдалы өндірістік
байланыстарды құру ... ... ... ... ... ... пен
нарықтық қатынастар жоқ өндіріспен салыстырғанда, тауарлы өндірісті тиімді
көрсететін жоғарыдағы іс-әрекеттер екендігі ...... ... ... өту ... ... ... жақсы әрі тиімді тек нарық ... ... мәні ... қарасақ, онда оның мән-мағынасын жоғарыдағы
анықтамалардың ешқайсысы аша алмаған. Біздің ... ... ... Ю. Я. Ольсевич айтқан: "Нарықты әдеттегідей айналым саласына теңей
салу"... "дұрыс емес, себебі өндіріс, бөлу, ... тұла бойы ... ...... ... ұдайы өндіріс жүйесі, барлық элемент пен
буындар ... ... бар ... мен ... ... ... ... бұ анықтамаға мына сөздерді қосуға болады: ... ... ... Осы ... ... ... ... шектелген
ойымызды кәдімгідей кеңейтеді. Осыдан байқалатыны, өзін-өзі ... ... ... ... ...... және ол
орталықтанған мемлекеттік жоспарлы реттеуші ... ... ... ... ... ... "нарық" ұғымын тар шеңберде
сату түрін ... және ... ... деп ... кең ... ... ұйымдастырудың түрі деп қарастырамыз.
Қазіргі нарық күрделі жүйені құрап, ол көптеген ... және ... ... ... ... ... ... мен тұтынушы
арасындағы шаруашылық байланыстарын құрайды.
Әртүрлі белгісіне қарай нарықты классификациялау:
кесте 1-1
|№ |Ұйымдық тұрғыдағы белгісі ... ... бөлу |
|1 ... ... ... ... ... |
| | ... ... ішкі ... нарық,|
| | ... ... |
|2 ... сипат пен деңгейі|Монополиялық, олигополиялық, |
| ... ... ... ... ... ... деңгейі ... ... |
| ... | |
|4 ... ... ... ... аралық, салалық, ішкі салалық. |
|5 |Тауарды бағыттау тұрғысынан |Азық-түлік, азық-түліктік емес, |
| | ... ... ... ... |
|6 ... қай келу ... ... ресми, ресми емес |
| | ... |
|7 ... ... ... ... ... ... нарық. |
|8 |Нарық субъектісі ... ... ... ... ... ... – күрделі, оның ... ... ... ... ... ... ... былай жіктейміз: ішкі
(ұлттық) нарық, еларалық, біріккен нарық және ішкі ... ... ... ... ... ( кесте 1-1). Әлемдік нарық
жеке елдің ішкі нарығымен байланысты. Ол ... ... ... ... ... сауда, тауар айырбастау операциясымен жүзеге асып
отырады. Қазіргі уақытта ... ... ... ... Шығыс
Еуропа мен Еуропаның экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) елдері ... ... ... қалыптасуда.
Қазіргі ішкі нарық – түгел алып қарағандағы елдің ұлттық нарығы:
өндіріс ... ... ... ... капитал нарығы, ғылыми-
техникалық идея нарығы, бағалы қағаздар нарығы, жұмысшы күші ... ... ... ... ... экономикалық қатынастар дамып, жағдай мен
нәтижелерді сату – сатып алу немесе ... ... ... ... .
Бұл қатынастар тауар-ақша түрінде байқалып, ішкі нарық қызметінің жағдайын
ақша мен тауар ... бар ... ... ... ... түрі және ... тереңдеген еңбек бөлісіне қарай топтасқан елден ...... ... ... ... ... ... жетілу
деңгейі тұрғысынан нарықты былай ... ... ... ... және ... ... ... шектеу нарықтары (монополиялық,
олигополиялық, монополиялық бәсеке).
Нарықтың қызметтері.
Нарық мынадай ... ... ... ... ... ... |бәсеке арқылы тиімсіз ... ... ... реттеуші; |түрінен экономиканы сауықтыру ... ... мен ... ... ... ... ... және оның ... төлем| ... ... | ... ... ... ... тұтыну, тұтын-сынан |
|өндіруші мен тұтынушылар арасын ... осы ... ... |
|байланыстыратын буын; ... ... ... таңдауға |
| ... ... ... ету;|
|экономиканың жағдайы туралы |өндірістік шығындарды төмендетуге |
|объективті ақпарат көзі (барометрі, ... ... ... |
|экономиканың айнасы) ; ... және ... өте ... |
| ... аясына жұмсау; ... мен ... ... ... ... ... жоғары сапалы және |
|аңық-тау және мойындаушы құрал; ... ... ... |
| ... ... ... ету; ... ролі өте – мөте жалпы түрде оның кізметі арқылы ашыла түседі
(кесте 1-2).
Нарық қызметінің көп ... ... ... ... ... ... табылады. Ол ұдайы өндіріс процесін ... әрі ... ... ... ... ролін әкімшілік басқарудың ауыстыруы
экономиялық жүйенің түрінің өзгеруіне алып ... ... ... адамның экономикалық өсудегі қозғаушы күші ролін жоюға
алып барады.
Нақыртың келесі қызметі – ... ... ... мен қызмет көрсету,
банктегі депозит пен несиеге проценттік (пайыздық) өсімінің ... ... ... ... ... борометріне әрі айнасына айналдырады.
Нарық өндіріске қатысушыларға қоғамдық қажетті өндіріс шығындары ... ... ... ... Сондай-ақ, әрқайсысы сатылатын әрі сатып
алынатын тауар мен қызмет ... ... ... ... ... ... нарық хабар жеткізеді.
Нарықтық мехонизм "санациялық" (сауықтыру) қызметті де ... ... ол ... ... тиімсіз біріңғай шаруашылықтан
тазалап, үміт ... ... ... ... жасайды.
Біздің нарық терең монополияланған. Нарықтағы барлық тауарлардың 50%
солардың өндірген өнімін ... онда ... ... ... ... ... нарықтық ортаны қалыпқа келтіру ... ... ... ... Бұл ... ... табиғи күй-
жайы. Осы жағдайда тауар өндірушілер марапатталып, ... ... және ... ... ... түсіп, қызметке белсенді кіріседі.
Нарықтың қажеттілеу қызметтеріне – тауардың қоғамдық маңызын мойындау,
еңбекті материалдық ынталандыруды экономикалық тұрғыдан ... ету ... ... ... ... ... ... фирмалар |
|Биржа мен брокерлік конторлар |Бизнестің коммерциялық орталықтары |
|Банктер ... және ... |
| ... ... ... және ... ... |
|компаниялар | ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... мен стандартты бақылаушы ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды бақылау |Көтерме сауда орталықтары ... | ... ... органдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қоғам |Және басқалары ... ... ... ... бірі ... инфрақұрлым
жатады.
Инфрақұрылым – бұл институттар (ұйымдар, фирма, мекелелер) жиынтығынан
тұрады және оның мән-мағынасы нарықтың дамуы мен қызмет жасауы үшін ... ... ... ... ... ... – тауарлық, қор биржасы, ... ... және ... ... ... ... банктер, көтерме сауда орталықтары, аукциондар, жәрмеңкелер
және т.б. жатады (кесте 1-2).
Нарықтың экономиканың бой ... ... ... негізгі
элементтерінің қалыптасуына мүмкіндік жасайды. Құрылған объектілер қалыпты
экономикалық рыноктық қызметті қаттамасыз етуге тиіс. Оларға:
... ... ... сауда жасау үшін сауда биржасы:
– бағалы қағаздарды саудалау үшін қор биржасы:
– өндіріс құрал-жабдығы мен тұтыну заттарын сату үшін ... ... ... ... ... мен бірлестіктер қаржысына құрылған қоймалар,
элеватор, тоңазытқыш, транспорт шаруашылықтары:
– коммерциялық банктердің коммерциялық ... ... ... ... ... ... пай жарнасынан немесе аукционерлік негізде
құрылуы керек:
– коммерциялық ақпараттық орталықтар және ... ... ... ... мен ... зерттеу орталықтары:
– жарнамалық сипаттағы қызмет үшін құрылтайшылар:
– сервистік, ремонттық консультациялық, банктің және ... ... ... 2. ... ... мәні мен түрлері.
Мемлекеттер өзара неге сауда жүргізеді? Осыған деген талпыныс жауапты
біз ... ... ... ... ... табамыз.
Оларға А. Смит (1723 – 1790 жж.) және Д. ... (1772 – 1823 жж.) ... Смит 1776 ... ... ойлайтын отбасы атасының негізгі қағидасы – үйде
арзанға сатып алуға болатын нәрсемен ешқашан ... ...... ... ... ... жауапты Д. Рикардо 1817 жылы шығарған "саяси
экономика және ... ... ... ... ... ... Д. ... маманданудың пайдалығын екі мемлекет арасындағы қатынасын
түсіндірген. Олар шартты ...... және ... өндірген. Осы
мысалдың негізінде Америка мен Еуропаның ... ... ... ... ... ... Д. Рикардо салыстырмалы артықшылық
немесе салыстырмалы шығын өндірісі теориясын жасады. Осы теория ... ... мен ... ... ... ... ... бөлінісі дүниежүіндегі мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... ... ... . ... еңбек бөлінісі
кейбір елдердің мамандануымен байланыстврып, ... ... ... ... ... ... ... Жапонияда аудио және
видеотехниканы шығаруға дұрыс жағдайлар қалыптасқан. Бұл елде ... ... ... күші және ... ... ... база бар.
Австралияда ауылшаруашылық өнімдерін өндіруге ... ... Оның ... ет, жүн, ... өндіру алғы орында тұр.
Бразилияда табиғи-климаттық жағдайдың өзі кофе өндіруге бейімделген.
Ал АҚЩ, Германия, Италия, Францияда ... ... ... және т.б. өндіріс процесіне дұрыс жағдайлар қалыптасқан. Дұрыс
қалыптасқан техникалық, өндірістік ... ... бұл ... ... ... өте аз шығынмен өндіруге мүмкіндік жасайды. Халықаралық
өзара сауда кейбір ... ... ... ... мамандануын
қалыптастырады. Бұл өнімді жоғары тиімділікпен ... ... ... ... тауарға айырбастайды.
Қазақстан Республикасында дұрыс қалыптасқан табиғи-климаттық ... ... ... ұн, ... ... көмір, қара түсті металдарды
жіберуге болады және олардан балық, машина, аудио–деотехника т.б. алуға
әбден ... ... ... ... ... отырған басты сипат оның
құрлымындағы ... ... ... ... ... сауда
жасау қарқыны өсіп, шикізат пен саудаласу қысқарып келеді.
Қазіргі ҒТР дүниежүзі нарығында сауданың ... жаңа ... ... ... ... ... лицензия мен (ашқан
жаңалықты белгілі бір уақытқа пайдалануға берілген ... ... ... ... - "ноу – ... жағдайда барлық елдердің экономикасы халықаралық саудамен
байланысты. Тіпті экономикасы шалқып ... ... өзі де ... ... экономикасы басқа елдерден мына өнімдерді импорттаумен
байланысты: банан, какао, кофе, шәй, ... ... ... ... ... т.б. өнімдер. Сонымен қатар АҚШ ... ... ... ... ... жабдықтар, автомобиль, ұзақ ... ... ... ... ... ...... әкелуден (импорт) және шығарудан ... ... ... ... саудасының нәтижесі сауда балансынан көрінеді.
Егер шығарылған тауар құны ... ... ... ... болса активті
сауда балансы дейміз. Керісінше ... ... ... ... балансын
құрайды.
Қазақстанның сыртқы сауда айнылымы (экспорт пен импорттың қосындысы)
және тауарлар мен қызметтерді сыртқа шығару және ішке ... ... ... ... көрсетілген.
кесте 1-4
|Сыртқы сауда айналымы |1993 |1995 |1998 ... |3277,0 |4974,4 |5338,9 ... |3685,8 |3781,0 |4241,7 ... ... +, пассив -) |-408,8 |+1193,4 |+1097,2 ... ... ... ... қүрт ... ... қара және ... металлургия өнімдеріне бағаның төмендеуі ... 1998 жылы ... ... ... ... экспорт 16%
пайызға төмендеді. Бірақ импорттық түсім онша өзгеріске ұшыраған жоқ.
Сауда балансы пассивті болғанда ... ... ... ... ... несие алуға өтініш жасайды. Сондықтан да әрбір ... ... көп ... аз ... ... Бұл тауар балансының активті
болуын көрсетеді. Мемлекет импортты түсіру үшін қорғау іс ... ... ... ... ... ... ... немесе арзан ақша
саясатын іске қосады. Әдетте, АҚШ-ты өзінің сауда әріптесі Жапонияға осылай
жасайды. ... ... АҚШ ... арзан автомашина, тоңазытқыш, аудио
және видеотехникаға толтырып тастады.
Халықаралық ... ... ... үш ... ... ... ... мен қызмет көрсету (ақпарат нарығын қосқанда):
– жұмыс күші:
– қарыз капиталы:
Халықаралық нарықта ... ... ... негізімен
байланысып, ал орташа қоғамдық қажетті интернационалды жұмыс ... ... ... өз ... ... көп шығындар жұмсай
отырып, пайданы орташа мөлшерден аз табады. Ал өте аз ... ... ... ... ... Халықаралық нарыққа да өндірушілер жағдайды осылай
кімнің шығындары орташа ... ... ... ... ... өз
тауарын экспорттаудан өте жоғары табыс табады.
Дүниежүзілік қауымдастық талабына сай қалыптасқан, сауда және тариф
бойынша ... ... ... ... бар. Бұл келісім 1948 жылы
қаңтардың 1-де күніне еніп, алғанда дамыған ... ... ... ... ... ... жоюын мақсат етіп және сауда
саттық шектеулерді алып тастады. Кейінрек келісім ... да ... ... Ол ... ... ... өндіріп ұсынудың басты
тұлғасы болып отыр. Басты өнім – ... және ... ... ... ... ... еңбек бөлінісі мен өнеркәсібі дамыған елдердің позициясын
нығайту өнеркәсіп өнімдерін ... ... алып ... Халықаралыық
сауда шикізат тауарларының үлес салмағының кемуі, ... ... роль ... ... ... ... ... даму жаңа
технологияны колдануға әкеліп шикізатқа шығындарды және ... ... ... ... ҒТР ... ... ... басқа
түрлерін де тудырды. Оларға: техникалық білім, техникалық ... ... пен ... мен ... ... және ... бойынша халықаралық басты келісім (ГАТТ) 1948жылы 1-
ші қаңтардан халықаралық сауданың ... ... ... ... ... ... әлі ... емес, себебі дүниежүзілік экспорт пен
тмпорттың жүзден бір бөлігін ... ... (ТҰҚ) ... ... ... ... ... алған. Американың "Бизнес интернэшл"
зерттеу фирмасының "Корпорация ... және 1985 жылы ... ... ... ... ... жасауындағы негізгі принцип
мынау: дүниежүзін өз нарығы ... ... олар ... ... ... ... ... өткізуді жүзеге асырды. Корпорацияның
ұлттық саяси шекараға мән бермейтіні сондай, уақыт пен орын ... ... ... ... ... ... корпорация (ТҰҚ)
дамушы елдердің барлық экспорттының 50%-тен 70-ке ... ... ... ... ТҰҚ ... 60%-ке ... – қант, фосфорит:
70-ден 75%-ке дейін – күріш, каучук, қалайы:
80-ден 85%-ке дейін – шай, боксит, мыс:
85-ден 90%-ке дейін – ... ... ... ... ... ...... және жеке компьютерлер
өтіп отырады.
Осының барлығы жоғары монопольды ... ... ... ... ... ... ... бағамен өткізді. Дамушы елдірдің талабы
бойынша 1947 жылы БҰҰ-ның арнайы сессиясы ТҰҚ-ның ... ... ... ... шешім қабылдап, ол корпорация қызметін реттеп
отыруға бағытталмақ.
Осыдан байқайтынымыз, тауар мен қызмет көрсетудің халаралық нарығы бос
емес, ол ... ... және ... 3. ... ... негізгі сипаттамалары мен
тосқауылдары.
Халықаралық еңбек бөлінісі – бұл әлем ... ... да бір ... ... ... және оны ... ... қолайлы жағдайы
болуы.
Халықаралық сауда – бұл халықаралық еңбек бөлінісіне негізделген және
экспорт пен ... ... ... ... халықаралық экономикалық қатынастар
формасы.
Халықаралық сауданың көлем көрсеткіштері:
– сыртқы сауда айналымы = ... + ... ... ... ... ... ... = Тауарлар экспортты мен
импортты айырмасы.
Белсенді сальдо – экспорттан түскен табыс сомасының ... ... ... ...... кеткен шығын соммасының экспорттан ... ... ... Экспортты квота – экпорт шектеулі болған жағдайда ... ... ... ... ... ... әулет – белгілі бір елдін әлемдік ... ... ... ... ... өнім үлесі.
Халықаралық сауда тиімділігі екі түрлі көзқараспен бағаланады:
1. Абсолютті артықшылықтар теориясы: белгілі бір ел қандай да бір тауар
өндіруде ... ... ... ... ... ... географиялық, технологиялық, т.б.) деп есептеледі (егер
ол бұл тауарды аз ... ... ... Салыстырмалы түрдегі артықшылықтар теориясын ХІХ ғасырдың басында Д.
Рикардо ойлап шығарды:
Егер қандай да бір елдің өнімнің ... ... аз ... ... ... ... ... болмаса, онда өндіріс пен ... ... ... ... ... ете ... ... арасындағы шығынға қатысты айырмашылықтарды ... ... бір ел ... ... ... бұл ... баламалы аз
шығынмен өндірген жағдайда тауар өндіруде салыстырмалы ... ... ... ... баж (тарифтер) және тарифтік емес
тосқауыл түрінде болады:
Сырты сауда саласында ... ... екі типі ... ... сауда айналымы 2001 жылғы қаңтар-қараша айларында
13763,0 млн АҚШ долларын құрады, оның ішінде экпорт – 7975,6 млн ... 5787,4 млн АҚШ ... ... ... ... оң ... 2188,2
млн доллар көлеміне жетті.
Қазақстан Республикасының алыс шетелге экспортқа шығарған ... млн ... ... бұл ... – 69,7%, ал импорт – 2763,6 ... ... ... – 5,9%, Италияға – 11,1%, Қытайға – 7,2%, ... ... ... ... құрамында машина, жабдықтар, көлік құралдары,
приборлар мен аппараттар, отын-энергетикалық ... ... ... өндірісінің өнімдері басым ... ... ... ... приборлар, ақпараттар үлесі импорт көлемінде – 32%, ... ... – 22%, ... ... – 15%, ... – 15% ... ... айырмасы ТМД елдерімен теріс ... (2001 ...... – 22,8 млн ... ...... елдерге тиімді орналастыру және пайдалану
мақсатындағы капитал экспорты.
Валюта жүйесі – валюталардың, оларды пайдалану, ауыстыру, төлем ... ... ... мен нормаларының жиынтығы.
Халықаралық жұмыс күші миграциясы – жұмысқа қабілетті халықтың ұлттық
шекарадан тыс жерлерге орналасуы.
Миграфиялық айырма – ... ... ... ... саны ... осы елге ... (мигранттар саны) арасындағы айырма.
Миграфияның экономикалық себептері:
• кәсіби ... ... ... ... ... төмендеуі және
ұсыныстың өсуі.
• дамушы елдерде кәсіби біліктілгі жоғары мамандарға сұраныстың өсуі.
• жалақыдағы мемлекетаралық айырмашылықтар.
Халықаралық сауда және қаржы ... әр ... ... ... ... ... ... валюталық қатынастар
Капитал шығару және халықаралық несие
Халықаралық жұмыс күші миграциясы
Ғылым мен ... ... ... ... САУДАНЫҢ НЕГІЗГІ СИПАТТАМАЛАРЫ
Көлем
Өндіріс көлемі
Өзара тәуелділік
Құрылым
САЛЫСТЫРМАЛЫ АРТЫҚШЫЛЫҚТАР ПРИНЦИПІ
Егер әр тауар баламасы шығыны аз елде ... ... ... ... көп ... ... бажы ... емес тосқауылдар
Ерікті экспортты шектеулер
Лицензиялар
Шетелдік квоталар
Протекционизм – ішкі рынокты шетелдік тауарлардан ... және ... ... ...... сауда саясаты, ішкі рынокты шетелдік капитал
мен қызметтерге ашу.
Тікелей инвестиция - шетелдерде өз ... ... ... ... ... ... капитал
КАПИТАЛ ШЫҒАРУ ФОРМАЛАРЫ
Портфельді инвестиция – жергілікті копнияларға ақша салу
Займдар
Несиелер
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ВАЛЮТА ЖҮЙЕСІ
1879–1934 жж. алтын стандарты
Ақша бірлігінің бір алтын құрамын ... ... ішкі ақша ... арасындағы қатаң сәйкестікті сақтау
Еркін экпорт, алтын импорты
1944–1971 жж. Бреттон-Вуд жүйесі
ХВҚ – Халықаралық валюта қорын құру
Ұлттық ... ... ... құрамын белгілеу
Басқа валюталармен салыстырғанда ұлттық ... ... ... ... ...... ... ақша бірлігімен көрсетілетін ұлттық валюта
бірлігі құны
1976 жылдан бергі басқарылатын ... ... ... ... бағамдары еркін құбылып отыруы керек
Орталық банктер ... ... ... ... ... ... ... деңгейлестіру мақсатында валюталық басқыншылық
жүргізуі тиіс

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта қатынастары және валюта жүйесі25 бет
«Alem Sauda.Ltd» ЖШС11 бет
Дүниежүзілік сауда ұйымының мәнi, қағидалары және әлемдік саудадағы рөлі13 бет
Қазақстан Республикасының протекционизм саясаты және әлемдік сауда ұйымы (дсұ)25 бет
Әлемдік сауда жүйесінің негіздері39 бет
Әлемдік сауда: жалпы тенденциялар және Қазақстанның қатысуы24 бет
Әлемдік саудадағы тендердің рөлі және оның Қазақстандағы тәжірибесі44 бет
Әлемдік сауданың құрылымы және қазақстанның әлемдік саудадағы болашағы26 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама16 бет
Бүкіл дүниежүзілік сауда ұйымына кіру21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь