Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. АҚШАНЫҢ ТЕОРИЯЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.1. Ақшаның пайда болуы мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Ақшаның қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3. Ақшаның металдық және номиналдық теориялары ... ... ... ... ... ... ... 9

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІН ТАЛДАУ 12 2.1 Ақшаның тұрақтылығы және оның конверсиялану проблемалары .. 12
2.2 Қазақстан Республикасындағы ақша агрегаттарын пайдалану ... ... . 21
2.3 Қазақстан Республикасындағы ақша қоры және оның құрылымы ... 24

3 АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫН ШЕШУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... . 26
3.1. Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен нышандары ... ... ... ... 26
3.2. Қазақстан Республикасындағы ақша саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 28

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 35
Қазіргі Қазақстан экономикасы, соның ішінде несие-ақша және қаржы шаруашылығы: ақша жүйесін реформалау; қатаң инфляция жағдайында бізде бұрын-соңды болмаған жаңа ақша қатынастары; қаржы институттарының жаңа түрлерінің пайда болуы; нарық экономикасымен және меншіктің көп түрлі формасына бейімделген екі буынды банктік жүйенің қалыптасуы; жоғары дәрежеде монополияланған мемлекеттік банктік құрылымдардың әкімшілік-әміршілдік басқару жүйесінен - пайда табуға, коммерциялық жетістіктерге қол жеткізуге бағытталған жеке және ұжымдық меншікке негізделген несиелік мекемелерге өту тәрізді бірқатар маңызды өзгерістерді жүзеге асыруда.
Бұл жағдайда отандық және шетелдік банктік тәжірибені салыстырудың өзіндік мәні зор. Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды іске асыру үшін нарық экономикасы дамыған елдерде жинақталған ақша-несие қатынастары мен банк ісінің даму тәжірибелерін қолдану қажет. Экономикалық жағдайлардың өзара салыстыруға келмейтіндігі себепті банктік технологиялар мен ақша-несие саясатының әдістерін көз жұма отырып, қаз-қалпында көшіріп алу мүмкін емес.
Сондықтан аталған курстық жұмыстағы барлық материалдың шетел тәжірибесін ескере отырып берілуі - экономикалық категориялардың нақты өмірiміз бен шаруашылық тәжірибемізде қолдануға қаншалықты сәйкес келетінін өз бетінше теориялық тұрғыдан ой елегінен өткізіп барып талдап-түсінуге мүмкіндік тудырады.
Аталмыш курстық жұмыс - ақша, ақша айналымы, ақша жүйесін қарастырады. Онда ақшаның теориялық мәселелері, оның нарықтық қатынастар жағдайында қызмет етуінің заңдылықтары мен ағымы, сондай-ақ экономиканың нарықтық тұрғыдан түрлендірілуіндегі рөлі мен алатын орны қамтылады.
Курстық жұмыстағы бұл мәселелердің барлығы бүгінгі таңдағы ел экономикасын әлемдік экономиканың бір бөлігі ретінде қалыптастыруға бетбұрыс жасаған - қоғам өмірі мен экономика саласында өтіп жатқан жаңа саяси экономикалық қарым-қатынастар жағдайындағы өзгерістер тұрғысынан жан-жақты қарастырылады.
Ақша теориясы бір орталықтан жоспарлау жүйесінен - нарықтық қатынастарға өту кезеңіндегі ақша айналымы тәжірибелерімен тығыз байланысты. Ақшаның өзіндік ерекше белгілерін, оның қоғам мен экономиканы қайта құрудағы рөлі мен қызметін, сондай-ақ басқа да экономикалық категориялармен өзара әрекетін танып білудің өзі қаржы-несие мекемелерінің ақша-несие саясаттарының ғылыми негізін анықтайды.
Курстық жұмыстың сұрақтары абстрактылықтан — нақтылыққа өту жолымен беріледі, бұл өз кезегінде экономикалық категориялардың мәнін жүйелі түрде зерделеуді қамтамасыз ете отырып, олардың біртұтастығы мен әрбір элементтерінің өзара байланыстылығын көрсетуге мүмкіндік береді. Мұндай көзқарас теориялық оқу материалдарын нақты өмірден және шаруашылық тәжірибелерінен қол үзбей қарастыруға мол мүмкіндік береді.
Курстық жұмыстың міндеті - ақша теориясы, ақша айналысының негізі, ақша жүйелері т.б. бойынша жалпы түсiнiк беру.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Әубәкіров Я. Экономикалық теория негіздері. Алматы,2004
2. Мәуленова С.С. Экономикалық теория. Алматы, 2003
3. Осипова Г.Н. Экономикалық теория негіздері. Алматы, 2002
4. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001
5. Ханжигитов Н. Выбор показателя базовой инфляции в Республике Казахстан // Экономика и статистика №1. 2006
6. Шеденов Ө.Қ. Жалпы экономиқалық теория. Ақтөбе, 2004
7. Казахстан в цифрах. Агенство Республики Казахстан по статистике. Алматы, 2005
8. Послание Президента народу Казахстана «Об основных направлениях внутренней и внешней политики на 2003 год».
9. Послание Президента народу Казахстана «Об основных направлениях внутренней и внешней политики на 2004 год».
10. Регионы Казахстана. Агенство Республики Казахстан по статистике. Алматы, 2005
11. Тенденции Казахстанской экономики // Деловая неделя, №12, 1998: №8, 1999
12. Реформирование экономики Казахстана. Под ред.Кенжегузина М.Б., Алматы, 1997
13. Современный Казахстан: экономика, политика, общество. Институт развития Казахстан. Т.1-2.-Алматы, 1997
14. Кажамкулов Т. Саяси экономика негіздері.Алматы: Қайнар, 1991
15. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1978
16. Экономика и статистика., №3-4, 1999
Экономика. Учебник по курсу "Экономическая теория" /Под ред. А.С.Булатова. М., 1997
        
        КІРІСПЕ
Қазіргі Қазақстан экономикасы, соның ішінде несие-ақша және қаржы
шаруашылығы: ақша ... ... ... инфляция жағдайында бізде бұрын-
соңды болмаған жаңа ақша қатынастары; қаржы институттарының жаңа түрлерінің
пайда ... ... ... және ... көп ... ... екі ... банктік жүйенің қалыптасуы; ... ... ... ... ... ... ... - пайда табуға, коммерциялық жетістіктерге қол жеткізуге
бағытталған жеке және ұжымдық меншікке негізделген несиелік мекемелерге өту
тәрізді бірқатар маңызды ... ... ... ... отандық және шетелдік банктік тәжірибені салыстырудың
өзіндік мәні зор. Қазақстан Республикасында экономикалық реформаларды іске
асыру үшін ... ... ... елдерде жинақталған ақша-несие
қатынастары мен банк ісінің даму тәжірибелерін қолдану қажет. ... ... ... ... ... ... технологиялар
мен ақша-несие саясатының әдістерін көз жұма отырып, қаз-қалпында көшіріп
алу мүмкін емес.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... отырып берілуі - экономикалық категориялардың нақты
өмірiміз бен шаруашылық ... ... ... ... ... бетінше теориялық тұрғыдан ой елегінен өткізіп барып талдап-түсінуге
мүмкіндік тудырады.
Аталмыш курстық жұмыс - ақша, ақша айналымы, ақша ... ... ... ... мәселелері, оның нарықтық қатынастар жағдайында
қызмет етуінің заңдылықтары мен ағымы, ... ... ... ... рөлі мен алатын орны қамтылады.
Курстық жұмыстағы бұл мәселелердің барлығы бүгінгі ... ... ... ... бір ... ... қалыптастыруға
бетбұрыс жасаған - қоғам өмірі мен экономика саласында өтіп ... ... ... ... жағдайындағы өзгерістер тұрғысынан жан-
жақты қарастырылады.
Ақша теориясы бір орталықтан жоспарлау жүйесінен - ... өту ... ақша ... тәжірибелерімен тығыз
байланысты. Ақшаның өзіндік ерекше белгілерін, оның ... мен ... ... рөлі мен қызметін, сондай-ақ басқа да ... ... ... танып білудің өзі қаржы-несие мекемелерінің
ақша-несие саясаттарының ғылыми негізін анықтайды.
Курстық жұмыстың сұрақтары абстрактылықтан — ... өту ... бұл өз ... ... категориялардың мәнін жүйелі түрде
зерделеуді қамтамасыз ете ... ... ... мен ... ... байланыстылығын көрсетуге мүмкіндік береді. Мұндай
көзқарас теориялық оқу материалдарын нақты ... және ... қол ... ... мол ... ... жұмыстың міндеті - ақша теориясы, ақша айналысының негізі,
ақша жүйелері т.б. бойынша жалпы түсiнiк беру.
1. ... ... ... ... ... ... болуы мен мәні жайлы біркелкі шешімін тапқан ... ... ... бірі ерте ... грек ... Аристотель
ұсынған қағидаға сүйене отырып, ақшаны — белгілі ... ... ... келісім нәтижесі ретінде қарады. Басқа бағыттағы мектептің өкілдері
ақшаны — мемлекет бекіткен ... ... ... ... ... Үшінші өкілдері ақша өзінің табиғаты бойынша алтын мен күміске
жататындығын айтқан.
Ақшаның ... ... ... ... «тауар құны қатынасында
қорытындылатын, құнның даму көрінісіне көз ... оның ... ... ... ... ... ақшалай түріне дейін қарау керек. Сонда
ғана оның жұмбақтығы да ... ... ... ... көрінісі төмендегідей түрге ие
болады: алғашқысы жай немесе кездейсок, ол алғашкы қауымдық қоғамда ... ірі ... ... сон, жалпы алғашқы қауым тайпасынан ... ... ... ... болды. Бір тайпалар малмен айналысса, ал
екіншілері - ... ... ... ... айырбастау үшін экономикалық
негіз пайда бола ... ... ... ... ... ... ие болды:
Т ↔ Т ... ... = 1 қап ... ... ... ... тауар өзінің құнын басқа ... ... онда ... құн ... болғаны, ал бір қап астық оның
эквиваленті болып табылады, яғни ... ... ... ... ары ... ... ... айырбасын реттілікпен жүргізуге
алып келді. Айырбаста екі ғана емес, одан да ... ... ... ...... ... кеңейтілген екінші түрі қалыптасты.
Осы катардағы тауарлар эквивалент болып ... ... ... ... ... ... куәландырады.
Құнның кеңейтілген түрінің пайда болуымен қатар, ... ... ... ... ... астық қажет, бірақ астық иесіне қой керек емес,
оған ... ... ал ... иесіне қой керек. Неғұрлым нарыққа тауар көп
түскен сайын, ... да ... ... жағдайда астык иесі қойды алуға келіседі, сөйтіп ... ... ... оны ... балта иесі алуға ынталы. Осы ... ... яғни ... ... ... роль атқара бастайды. Сөйтіп,
құнның үшінші түрі қалыптасып, ол ... деп ... ... ... ... ... металдар (алтын, күміс)
атқара бастады, себебі оның өзіне тән ... ... ... ... ... ... сакталатындығы, ең маңызды артықшылығы
сол, осы металдардың аз ғана бөліктерінде көптеген еңбектің сіңірілгені
болып ... ... ақша ... ж.ж. ... ... ... Капитализм
кезінде қағаз ақшаның алғашқы партиясы 1690 ж. ... ... ... ... ... ... және ол ... жалақы төлеуге арналған. Россияда ... ... ... 1767 ж. шығарыла бастады.
«Монета» атауы (латынның «монес» ақылшы деген етістігінен шыққан) б.д.
дейінгі V ғ. ...... ... ... ... ұйымдастырылған
алғашқы теңге (монета) сарайынан шыққан (Юноны- ... ауыр ... ... ... ... түрдегі құндылығы 10 талерлік
шведтің мыстан құйылған теңгелері саналады. Олар XVIII ... да ... ... ... 19 кг 710 ... ... ... ірі теңге 1654 жылы шығарылған 200 махурлы үндінің
алтын теңгесі болды. Оның салмағы 2 кг 177 гр, диаметрі 136 мм ... ... ... ... ... ... ... болып
есептелінеді. Онда монета ең алғашкы рет шамамен б.д.д. 7-ші ғасырда ойып-
өрнектелген түрінде шыкты. Ал ... ... ... ... ... шыққан, себебі Ертедегі Римде алғашқы монета ... ... ... ... - ... ... ... деп атауынан
шыккан. Ол ХV-ші ғасырдың басында Әмір ... (хан) ... ... Ен ... рет ... ақшалар ХІІ-ші ғасырда Қытайда пайда
болған, ал ХІІІ-ші ... ... ... ... ақша ... ... ... Ақшаның қызметтері
Ақшаны калай түсінуге болады? Құн түрінің дамуы мынаны куәландыруды:
ақша бұл техникалық айырбастау ... ... ол ... ... атқаратын тауар. Кез-келген тауар өзінің құнын ақшамен керсетеді. Ақша
қандай қызметтер атқарады?
Ақшаның бірінші қызметі — құн ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Осы қызметті ойша нағыз ақшалар атқарады.
Кез-келген тауардың құнын ақшалай түрде көрсету үшін, нақты ... ... ... ... ... ... ақшалай қорсетілуі баға деп аталады. Баға
сұраным мен ұсынымның әсерінен ... ... ... Сондықтан тауар өз
құнына да және ... мен ... да ... құны мен ... құнының тәуелділігі ерекше мүделікті байқатады.
Сұраным мен ұсыным бір-біріне сай ... баға ею ... яғни ... ... ... ... анықталады.
Егер тауар бағасы тауар құнына қарайлай өссе, онда алтын құннын тауар
бағасына деген ... кері ... ... болады. Алтын
құны көп болса, тауар бағасы ... ... және ... — алтынның құны
төмен болса, тауар бағасы жоғары ... ... ... ... ... өз ... тура пропорционалды және алтын ... ... ... ... қызметі — айналым құралы. Осы қызметті ақша қолма-қол түрінде
атқарады, себебі олар нақты тауар айырбасында делдалдық ... ... ... келмейді, егер оның айырбасталуына нақты ақша ұсынылмаса. Бұл
қызметті айналыдағы ... ... ... ақша ... ... ... шығындары өсіп кетсе және есептеулер баяуласа және алтынның қоры
шашырайтын ... онда ... ... тиімсіз болар еді. Алтын қоры
мемлекет үшін ... ақша ... ... қор ... ... тауарлар алмасуында делдалдық рөл ойнайды. (Т-А-Т): тауар сатуды
жүзеге ... (Т-А), ... ... ... ... өзіне қажетті басқа
тауарды сатып алады (А-Т). Айналым құралы болып тек нақты ақша ... ...... ... Бұл ... ... - ақша ... ұзарта отырып) саткан кезде, ақшаны қарызға бергенде, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... атқарады.
Несие қатынастарынын дамуымен байланысты жана айналым құралы — несие
ақшалар пайда болды: вексель, банкнот, төлем тапсырысы, чек, ... ... ... ... ... болуы қолма-қол ақшаларды
қатыстырмай-ақ қарызды жабудын өзара есептесу мүмкіндігін қарастырады.
Ақшасыз есеп айырысу тауар ... ... ... ... кәдімгідей қысқартады, сөйтіп әлеуметтік-экономикалық салдарға
соқтырады: кассирлер мен күзетшілер саны, сейфке сұраным, көлік құралдары
қысқарады және ақша ... ... ... азаяды. Ең бастысы — өзара
есептесу процесі ... ақша ... ... ... ... ...... жинау қорлану құралы. Ақша ... және ... ... ... ... жаблықтарды немесе ұзақ
мерзімге пайдаланатын (теледидар, тоназытқыш және т.б.) ... ... үшін ... ... ... ... ... әрбір тауар өндірушінің
белгілі ақша резерві болу қажеттілігінен туындайды, сөйтіп өзін нарық
кездейсоқтығынан ... Бұл ... ... ... ақша ... ... бұл ... ақша айналымын реттеу үшін манызды.
Бесінші қызметі — ақшаның әлемдік ақша түрінде болуы. Әлемдік ақша
алтын және ... ... ... тұракты валюта болып табылады.
Әлемдік аренада ақшаның айнылым құралы емес, төлем құралының рөлі
бірінші ... ... Бұл ... ... несиенің дамуымен
түсіндіріледі. Халықаралық аренада ақша өзінен - К. Маркстің ... - ... ... алып ... және ... ең ... түріне
енеді — игілікті металл қаймағы түрінде ... ... ... және номиналдық теориялары
Ақшаның металдық теориясын «меркантилизм» мектебінің өкілі Томас Мэн
(1571-1641 жж.) жасаған. Осы ... сай — ... мен ... ... ... және олардын табиғи касиетінің күш-қуаты бойынша — ... ... ... ... ... ... тарихи тұрғыдан ХVІ-шы
және ХVІІ-шы ғасырларда болған. Ол Америкадан Еуропа елдеріне ... ... ... ... жүзеге асқан. Тауар өндірісі мен құн нысаны
түрінің даму тарихы көрсеткендей, ақша — бұл ... ... және құн ... ... ... мен ... өз бетінше ақша емес, олар қай уақытта да
тауар өндірісіндегі адамдардың өндірістік қатынастарын көрсеткен уақыттан
бастап ақша бола ... ... мен ... ақша болуы олардың алтын және
күміс болуында емес, бастысы — олардың ... ... ... ... құны ... ... ... тауарға да және алтынға да қоғамдык
еңбек жұмсалған. Аздаған уыс алтында қоғамдык ... ... ... ... және ... есеп айыруға көшу, несие ... ... ... ... ... ... ... тарауына алып
келеді. Ақшанын номиналистік теориясынын негізгі идеясы мынаған саяды: ақша
тауар ... ... олар ... белгі ғана болып табылады, бағалылығын
мемлекет бекітеді. Сондықтан, ақша белгісінің алтынмен ешқандай ... ... ... ... ... экономисі Дж. Кейнсті және
американ экономисі Пол Самуэльсонды жатқызамыз. Дж. Кейнс «Еңбекпен қамту,
пайыз және ақшаның жалпы теориясы» (1936 ж.) ... ... ... ... ... ... ... Алтын бағалылығын жасанды
санаған, «алтын құштарлығынан» арылуға шақырған және ... ... ... ... ... Пол Самуэльсонның ойынша: «Ақша — бұл әлеуметтік
шарттылық». Демек, ақша номиналистік теория ... ... ... ... ... төлем құралы, яғни алтынмен байланысы жоқ..
Бүрын айтқанымыздай, осындай қорытындының ... ... ... ... жатқызамыз, себебі несие ақшалар арнайы тауар болып ... ... ... құнына ие болады.
Сондықтан да мемлекет ішіндегі түпкі төлемнің сауда-саттығы кезінде ... ... ... нарыққа қатысты айтар болсақ, онда барлық төлем
есептеулершін құралы тек ... ғана ... ... ... тарихтың пайдалы сабақтарын еске алуға тура келеді.
Номиналистік теорияның алғашкы идеясы ... ... ... болған. Сол
кездің өзінде мынадай хабар өмір сұрген: егер король немесе императордың
ақшаны ақша деп дәріптеген ... ... ... ... түрі, тіпті
алтын монетанын өзі төлем ... ... Осы ... практикада Рим
императоры Гай ... (37-41 ... ... асыруға талпынды. Оған
барлық, өкімет билігі қолында сияқты керінді. Ол өзінің жылқысын ... алып ... Ол ... шын ... ... оның ... талап етті. Ешкім оған қарсылық жасай алмады.
Ол кезде Индияда, Цейлонда, Африканың ... ... ақша ... деп ... ... қабыршақ қолданылды. Олар өте сирек кездесетін,
оларды өндіру көптеген еңбекті талап етті, сондықтанда олар өте ... Рим ... ... ... кезде, күштілігімен танылған
Калигулла жарлықшығарды: «Менің нұсқауыммен теңіз жағалауынан жиналған ұлу
қабыршағы ақша ... ... ... алып күш иесі ... бұл
жарлығының күл-талқаны шықты: ешкім де бұл ұлу ... ... ... ақша емес еді.
Қазіргі әлемде мұндай мысалдар көптеп кездеседі. ... ... ... ... ... ... және олар ... материалдық
бағалылықтармен қамтамасыз етілмеген. Бірақ бұл жаңа ақша белгілерінің
курсы толыққанды шетел валютасына ... ... ... ... ... ... сөйтіп толыққанды шетел ақша белгілерін ала
бастайды.
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІН ... ... ... және оның ... ... айналымына қызмет жасайтын ақша айналымы, ақша айналымының
экономикалық заңымен анықталады және ... ... ... ... етуге
қажетті ақша санына (Аа) сай болады және мынандай формуламен анықталады:
Аа=
мүндағы ∑С - ... ... ... - бір ... ақша ... ... саны.
Нарық жағдайында айналымдағы ақша саны әрбір кезенде үш фактордын
стихиялы өзара іс-әрекетімен - ... ... ... олардағы
бағаның қозғалысымен, ақша айналымыньщ жылдамдығымен — анықталады.
Алайда ақша айналым құралы ретінде ғана қызмет жасап коймай, ... ... де ... ... да ... ... айналым үшін
қажетті ақша саны формуласы (Аа), кәдімгідей өзгеріске ұшырап, темендегідей
түрге ие болады:
Аа= (БС -Н + Т - ... Аа — ... ... ақша ...... ... тауар бағасынын сомасы;
Н — несиеге өткерілетін тауар бағасынын сомасы;
Т — мерзімі келген төлемдер;
ӨЕ — ... есеп ... — бір ... ақша ... ... ... массасы мен айналымда болатын ақша бірлігі санының арасындағы
тепе-тендіктің ... ... ... ете алмайтын ақша бірлігінің
пайда болуы инфляцияны білдіреді -ақшаның сатып алу қабілетінің ... Бұл ... ... ... ... ашық ... алып ... тұрғыдан инфляция дегеніміз не? Инфляция ...... ... ... — қағаз ақшанын құнсыздануымен пайда
болатын әлеуметтік-экономикалық процестер жиынтығы. Инфляция ... ... ... байқалады. Бұның өзі, барлық бағаның арнайы
көтерілуін көрсетпейді. Олардың баға индексімен ... ... ... - кешенді себептерден туындайды және олардың ен ... ... ... ... бюджеттің тапшылығы және оларды жабу
үшін қағаз ақшалар шығарылады; мемлекеттің өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ... шығаруды
арттырмайтын және адам еңбегі шығынымен тікелей ... ... оның ... ... ... алып ... және ... — бағаның өсуі; бірқатар өндірушілердің ... ... ... ... ... ... ... арттырмай-ақ немесе барынша
өте қымбат өнімді шығарумен жүзеге асырылуы: ... ... ... ... ... және баскада бірқатар себептер. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... (эмиссия - айналымға ақша мен бағалы ... ... ... ... ... ... бар. Баға өсуі ... қөзқарасы
тұрғысынан инфляцияны төмендегідей түрге бөлуге болады: а) баяу; ... б) ... Баяу ... кезінде бағалар баяу (жылына 10%-дан
аздау) өседі. Инфляция 2-3% болған ... ... үшін ... ... ... ... ... жылы инфляция: Францияда - 2.7%, Германия
мен АҚШ-та - 3,8% болды. ... ... ... баға ... ... ... ... дейін) өседі. Мұндай инфляцияға жол бермеу керек,
себебі ол өте ауыр ... ... ... өмір ... төмендейді, кәсіпорын күйзеліске ұшырайды ... ... ... кезіңде айналымдағы ақшанын саны мен ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның танқаларлық мысалдары баршылық, (инфляция
Боливияда 1985-ші жылы - 3400%, Аргентинада 1990-шы жылы — 2000% ... ... ауыл ... ... Бұл сала басқасына
қарағанда елде ... ... ... ... ... ... өмір ... мүмкіндік туғызды.
Шетел ғалымдарының ... ... ... ... ... тигізеді және құрделі қаржының өсуіне ықпал етіп,
жұмыссыздар армиясын жоя ... ... ... А. ... ... қалыпты әрі ұзак көтерілуі шаруашылық жағдайын жақсартады ... ... ... ... да ... ... кезеңде,
қағаз ақша қарқынын қамтамасыз ету олардын ... ... ... ... ... ... арнайы инфляциялық конъюктура ... ... ... өсуі ... ... ұлғайтып, тауар айналымын
ынталандырады. Алайда ... ... ... қарай инфляция
өндіріс пен айналым процесін ұйымдастыруды ... ... ... инфляция) тап болады. Сәйтіп, несие-қаржы және валюта жүйесінің
(«гиперинфляция») толық бұзылуына алып барады.
Нарықтық инфляциялық ... ... ... ... ... типтерін ашық және басылыңкы деп айырамыз. ... ... баға ... ... тән және ... мен қызмет
көрсетуге үнемі бағаның өсуін байқатады. Егер макроэкономикалық тепе-тендік
сұраным жағына қарай бұзылса және ... ... ... ... онда
бұны ашық инфляция дейміз. Ашық инфляция жекелеген тауар нарығында ... ... ... сай ... ... ... болмағанда олардын өсуін
баяулатады. Демек, ашық инфляция нарық механизмін кәдімгідей өзгертіп, оны
аса бұзбайды.
Басылыңқы инфляция, оны кейде ... ... деп те ... ... реттейтін (жалақыда болуыда мүмкін) экономиқаға тән, яғни жалпылама
мемлекетгін бағаны бақылауымен жүзеге асатын инфляция. ... ол ... өнім ... ... ... қорлану мәжбүрлігіңде,
көлеңкелі экономика дамуында, бартерлік іс-әрекетте байқалады.
Басылыңқы инфляция мемлекеттің тауарлық бағаны сұраным мен ұсыным ... ... ... ... ... ... болады. Мұнда ақша ... алу ... және ... мен қызмет көрсетуді үлестіру ... ... ... ... ... дейін жасырын инфляция басым
болып, ол кейінірек ашық қарқынды инфляциялық сипатқа ие болып, сосын ... ... ... ... жылы ... 2260% құраса, 1994-
те - 1258, ал 1995-тің аяғында «теңге» тұрақтана бастап, инфляция ... ... ... ... 1996-шы жылы 28,7%-тын маңында болса, 1997-
ші жылы - 11,2%. ... жылы - 1,9%. ... жылы - 17,8%, ... жылы ... ... ал 2003 жылдың аяғында 5,9%-ға тұрақтады.
Шетел экономистері ... мен ... ... ... ... жіктейді: а) сұраным инфляциясы; ә) өндіріс шығынының өсуімен иемесе
жиынтық ... ... ... ұсыным инфляциясы. ... ... бір ... ... ... ... «Тауардың өте аз
мөлшеріне өте көп ақша жұмсалмақ». Сондай-ақ сұраным инфляциясы нарықтық
байланыстық монополизмнің бұзылуынан және ... ... ... ... болады. Олар бұл жағдайда өзінше ... ... ... ... ... ... ... ұзақ жылдар бойы
табиғи емес ең төменгі жұмыссыздықты жүзеге асырып ... ... ... емес ... және артық жұмыс орынын сақтауі еңбекті ... ... ... консервациялау арқылы қол жеткізіліп, ол ... ... әсер ... Қай ... де ... бір ... ... онда ол сұраным инфляциясына айналады және бағаны арттыруға
итереді.
Ұсыным инфляциясы шығын мен ұсыным ... ... ... пайда
болуы мүмкін.
Инфляцияны баланстану дәрежесі бойынша былай жіктейміз: а) баланстанған
инфляция және ә) баланстанбаған инфляция. Баланстанған инфляцияда әр түрлі
тауар мен ... ... ... ... баға ... ал
баланстанбаған кезінде - әртүрлі тауар мен қызмет көрсетудің бағасы бір-
бірімен ... ... және ... ... ... ТМД
елдерінде әзірше баланстанбаған инфляция барынша белең апуда, ол шағын ... ... ... ... ... ... ... инфляцмяны
алатын болсак, кәсіпкерлік к,ызметтін дамуына аса ка\шті емес.
Инфляция философиясы мынаған саяды: оның ... ... ... ... ... ... ... процесін тежеуіе
айналады. Өндіріс қарқыны темендеп, жономикалық өсу пропорциясы бұзылады,
ақша-несие, қаржы және валюта механизмі ... ... ... ... ... күшейеді. Инфляция халықаралық экономикалық
қатынастарды, жұмыс күшін ұдайы ... ... ... ... ... келеңкелі зкономика және т.б. белсенділігін арттырады.
Инфляция баға иидексі ... ... ... ... үшін ... (қарқыны) төмендегідей болып анықталады. Ағым кезеңіндегі баға
индексінен өткен ... баға ... ... ... ... ... ... экономиканың бөлінбес бөлігі болып — валюталық нарық болып
табылады. Бұл шетел валютасын сатып алу-сату операциясы ... ... ... пен монета түріндеп ақша белгшері) экономикалық - ... ... ... операцияға катысу делдалдык брокерлік биржа
арқылы жүзеге асады.
Валюта — бұл ақша бірлігі және оны ... құны ... ... ... ... ... үш мағынада қолданылады: а) сол елдің ақша
бірлігі (Қазақстан теңгесі, АҚШ ... ... ... ... иені,
Ағылшын фунт- стерлингі және т.б.) және оның әртүрлі типтері - ... ... ә) ... мемлекетінің ақша белгісі, шетел ақша бірлігі
түріндегі несие мен төлем құралдары және халықаралык есептеуде ... ... ... б) халықаралық (аймактық) ақша есептеу бірлігі және төлем
құралы (евро).
Валюта қолдану ... мен ... ... ... ... ... ... (толық қайтарымды) және ол кез-келген шетел
валютасына белгілі баламамен шексіз айырбасталады;
ә) барлық валюталық ... ... ... (ішінара қайтарымды)
конверсияланатын; конверсияланбайтын (қайтпайтын, түйык) - тек бір ... ... ... басқа шетел валютасына айырбасталмайды. ... ... АҚШ ... ... фунт ... ... ... және
жапон иені жатады.
Көптеген дамушы елдердің ұлттық валютасы тұйықталған болып келеді.
Біздің ... ... ... ... ... ол ... бірден-бір
конверсияланбайтын, тұйық валютаға жатады. ... ... ... ғалым-экономистері «теңгенің» ... ... ... Олар ... ... тереңдету жолдарын
іздестіруде. Шетел мамандарының ойынша, ... ... ... ... түсіндіріледі: а) валюталық курстың жоғарылығы: ә)
ішкі бағаның рационалды болмауы; б) ... ... ... ... ... нарығын баланстандыру жолымен жоюға болады.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... және онда ... болуына көмектеседі, ішкі бағаны
нақтылайды, отандык өндірісті ... ... ... ... ... ... экономикалық мамандануды жұзеге асырады. Осы ... ... ... жаңа түрі ... ... ... инвесторға айналуы басталады.
Ұлттық валюта тенгенің енгізілуі ... ...... ... ... ... ... соңғы қадамы
болады. Қазақстанның көп ғасырлық тарихында алғашкы рет өзінің ұлттық ақша
бірлігі — ... ие ... ... ... ... ... шешім ең дұрыс
шешім болып табылады.
Барлық ... ... ... ... ... ... өзгерістер нәтижесін жүзеге асырушы және тұрғындардын өмір
деңгейін көтеруте бағытталады. Ашық ... ... ... ұлттық экономиканы әлемдік шаруашылықпен байланыстыруда
интеграциялық ... ... ... ... ... ... массасын балама емес айырбастан және ... ... ... ... бола ... конверсияландыру дегеніміз алдыменен -экономиканын әлемдік
нарықта бәсекелестік қабілетгілігін ... ал ... ... ... мен ... ... ... стандартқа сай қайта құру.
Қазақстан ... ... ... ... ... бюджет
тапшылығының барынша аса ұлғайуында және үздіксіз инфляцияда теңгенің
қажетті конверсиялау ... ... ... а) ... ... импортты ауыстыратын өндірісінің міндетті дамуын ... ... ... ... ... б) ... ... төмендету.
Мемлекет қандайда бір қатаң ақша саясатын ... ... ... ... ... конверсиялануына қол жеткізу мүмкін емес.
Экономиканы көтеру керек, себебі ол ... ... ... ... ... табылады. Бұл ұлттық валютанын конверсиялау
мәселесін шешуге мүмкіндік жасайды.
Қазіргі уакытта Казақстан ... ... ... және оның ... жөнделуі үшін жылдар керек, себебі оның ар
жағында нақты ... ... жоқ. ... ... әлем ... ... болуы ұлттық валютаға абсолюттік кепілдік бере алмайды. Халықаралық
Валюталық Қор (ХВҚ), Бүкіләлемдік ... ... банк ... даму ... құру ... ... валютаны қолдайды. Алайда шетелден келген көмек
ұлттық жетістігімізге оң салдар ... ... Жаңа ... ... бұл басқа шаруа, себебі ол өндірістің құлдырауын жоюға
көмектеседі. ... ... үшін ... ... ... ... қалыптастыру әкімшілдік емес нұсқауды ұлғайту ... ... ... керек. Кейінірек төлем одағының ... ... ... құру ... тууы әбден мүмкін, себебі соның негізінде елдер
біріктіріледі. Нәтижесінде кандай да ... бір ... ... ... ... ... ұлттық банк құрылады. Бір ... ... ... ... ... ... әрі ... ақша-несие саясатын
шектен жүргізілтен болса, екінші жағынан — барлық ... ... ... ... ... ... күшейтеді.
Валюта қаржылық және тауарлық конверсиялану жағдайында жүзеге асады.
Қаржылық — бұл ... ... ... ... — бұл кезкелген тауарды шығу тегіне қарамай-ақ алу мүмкіндігі.
Сондай-ақ валютаны конверсиялануы бойынша - сыртқы және ішкі ... ... ... — бұл еддің ішінде ... ... ... ... және оның ... ... ... болуы. Әрине, бұл жағдайда ішкі нарықтық механизм ұлттық валютанын
(еркін таңдауы бойынша) кезкелген ... ... ... әртүрлі
бағалы қағаздарға (мемлекеттік және жеке) конверсиялану ... ... ... ... ... (шетел валютасын сатып алу,
телем және импорттык, іс-әрекеттер) резиденттердің ... ... ... ... онда ішкі ... орын алады. Алайда
практикада, көптеген конверсиялану түрлері аралас түрінде өткеріледі.
Әрбір ... ... ... ... ақша ... ... болады. Бұл
валюталық немесе айырбастау курсы болып табылады. Басқаша ... ... - бұл ... валюта бірлігінің саны және ол шетел ... ... ... ... ... ... түрлері бар:
Номиналды айырбас курсы - бұл ұлттық валюта мен шетел валютасы бірлігі
санының арақатынасы, ол ... ... және ... ... ... ... ... - бұл екі елдегі баға деңгейінің ... ... ... ... ... курсының салыстырмалы елдегі
баға индексі арақатынасына болгендегі жекелеген ... ... ... ...... есептесу жүйесі, онда елдер ішкі
нарықты салмақтандыру мақсатында айырбас курсын өзгерту құқына ие болады.
Тіркелген айырбас курсы - бұл ... онда ... ... ... ... арнайы бекітіледі және өзгертілмейтін болып табылады.
Валюта курсы сұраным мен ұсынымның оған деген арақатынасымен ... мен ... ... ... ... ... ... оның күшті
және әлсіз валютасы үшін де тән.
Шетел валютасына ... ... ... ... ... а) ... мен ... көрсету импортына елдің тұтынысы; ә)
туристердің шығындары; б) әр ... ... ... және ... ... мөлшері елдің экспорт көлемімен, сыртқы займмен және
т.б. анықталады. Одан басқа да, ... ... ... әсер ... мыналарды жатқызамыз:
- ұлттық табыстың көлемі және өндіріс шығындарының деңгейі;
- ақшаның нақты сатып алу қабілеттілігі және ... ... ... ... ... мен ұсынысына әсер ететін төлем балансының жағдайы:
- елдегі пайыз (%) мөлшерінің деңгейі.
- әлемдік нарықтағы валютаға сенімділік және ... ... ... ақша ... ... ... – ақша массасының көрсеткiштерi. Барынша өтiмдi ақша
агрегаты М0 агрегаты ... ... оған ... ... ... 2004-2006 жылдар аралығында ақша агрегаты 2,4 есе өстi (кесте 1).
Ақша агрегаттары.
Кесте 1.
| | | | |2004 ... ... ... ... |2004 |2005 |2006 ... |
| | | | |2006 жылы |
| | | | ... % |
|М0 айналыстағы қолма-қол ақша, млн. теңге |161701 |238545 |379273 |235 ... млн. ... ... |287293 |412139 |677438 |236 ... ... ... депозиттері |17799 |29840 |44164 |249 ... ... ... ... |107792 |143754 |254002 |236 ... ... ... | | | | ... млн. ... ... |498071 |693381 |1164432 |234 ... ... ... депозиттері және | | | | ... ... ... депозиттерi |61442 |111214 |226189 |368 ... ... ... ... | | | | ... басқа депозиттері және шетел |149336 |170028 |260805 |175 ... ... ... | | | | ... млн. ... ... |764954 |971749 |1634681 |214 ... ... ... ... |171439 |194357 |170823 |100 ... | | | | ... ... ... ... ... | | | | ... ... ... |95443 |84011 |299426 |314 ... ... үлес ... ... |21,1 |24,6 |23,2 |110 ... ... ... ... |20,4 |21,8 |29,5 |145 ... ... ... М0 ақша агрегаты 2004 жылғы 161701 млн.
теңгеден 2006 жылғы 379273 млн. теңгегег дейiн динамикалық ... өстi, ... ... 2005 жылы бұл көрсеткiш 148% құраған болатын. М0 ақша
агрегатының өсуi экономиканың ... мен ... өмiр сүру ... ... М0 ақша агрегаты өзгерiсiнiң ... ... ... ... ... 1. 2004–2006 жж. аралығындағы М0 динамикасы
Өтiмдiлiгi бойынша ұқсас ақша агрегаты М1 агрегаты болып ... ... ... 7%-н ... ... ... депозиттері және
2005 жылғы 21%-тен 2004 мен 2006 жылдардағы 38%-ке ... - ... ... ... теңгедегі аударылатын депозиттері құрайды.
Өтiмдiлiгi төменiрек ақша агрегаты М2 агрегаты болып ... ... ... М2 ... халықтың теңгедегі басқа
депозиттері және ... ... ... ... 12,3%-тен
19,4%-ке дейiн өстi, ал банкiге жатпайтын заңды тұлғалардың теңгедегі басқа
депозиттері және шетел ... ... ... 2004 ... ... 2006 жылғы 22%-ке дейiн азайды.
Өтiмдiлiгi одан төмен ақша ... М3 ... ... ... ... ... М3 ... халықтың шетел валютасындағы басқа
депозиттерi 2004 жылғы 22 %-тен 2006 жылғы 10 %-ке дейiн азайды, ал банкiге
жатпайтын заңды ... ... ... ... ... 12,5%-тен
18,3%-ке дейiн өстi.
Бiздiң елiмiзде ақша агрегаттары тәуелсiздiк алып, нарықтық экономикаға
көшкен кезден бастап, қарастырылып, пайдалана ... атап ... ... бiрден-бiр банк болып табылатын, Қазақстан
Республикасы Ұлттық ... ... ... ... 2-кестеден
көруге болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкiнiң халықаралық резервтерi.
Кесте 2.
| | | | |2004 ... |
| |2004 |2005 |2006 ... ... | | | ... ... % |
|Халықаралық жалпы резервтер, млн. доллар |3141 |4962 |9276,7 |295 ... ... | | | | ... ... шетел валютасындағы |2555 |4236 |8473,1 |332 ... | | | | ... |586 |726 |803,6 |137 ... таза ... |3138 |4959 |9273,4 |295 ... 2. 2006 ... ... ... ... млн. ... ... Республикасындағы ақша қоры және оның құрылымы
Ақша қоры халықтың ақша қаражаты және ... ... ... ... 3).
Ақша қоры және оның құрылымы.
Кесте 3.
| | | | |2004 ... |
| |2004 |2005 |2006 ... |
| | | | |2006 жылы |
| | | | ... % ... қоры (резервтiк ақша), млн. теңге |208171 |316962 |577841 |278 ... ... | | | | ... ... ... тыс ... бар ақша |177899 |262093 |410898 |231 ... ... ... ... банктерi| | | | ... ... ... депозиттерi |30272 |54869 |166943 |551 ... қоры ... ... ... |100 |100 |100 |100 ... ... | | | | ... Ұлттық Банкiнен тыс қолда бар ақша |85 |83 |71 |83 ... ... ... ... банктерi| | | | ... ... ... ... |15 |17 |29 |93 ... мен ... (2,3 және 4 ... ... ... өсу ... ие, сол ... Ұлттық Банктiң екiншi деңгейдегi
банктерi мен басқа ұйымдарының депозиттерi де, ал ... ... ... тыс ... бар ақша ... керi ... ... 3. 2004 жылғы ақша қоры, процентпен
Зерттелiп отырған кезеңде ақша қоры 208171 млн. ... 577841 ... ... өстi. ... ... ... ... Ұлттық Банкiнен тыс
қолда бар ақша 177899 млн. теңгеден 410898 млн. теңгеге дейiн өстi.
Сурет 4. 2005 ... ақша ... ... ... Ұлттық Банктiң екiншi деңгейдегi банктерi мен басқа
ұйымдарының депозиттерi с 30272 млн. ... 166943 млн. ... ... ... 5. 2006 ... ақша қоры, процентпен
3. АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ПРОБЛЕМАЛАРЫН ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
3.1. Ақша айналымын тұрақтандыру әдістері мен ... ... ... ... ... инфляцияға қарсы
саясат жүргізеді.
Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясатты – экономиканы сауықтырудың жалпы
экономикалық баға мен ... ... ... ... сауықтыру,
несие экспансиясын баяулату, ақша эмиссиясын жоюды қарастырады. Асқынған
жағдайда ақша реформасын жүргізеді. Ол бір ... ... ... баланстанбауының себептері және салдары бола алады. Оның барлық
шаруашылық механизмін жөндемей жеңу бола ... Осы ... ... ... мүмкін, себебі ол инфляциялық вирус ... ... ... ... ... ... ... саясатты экономикадағы диспропорцияны
бірте-бірте жоймай елестету мүмкін ... ... ... басты элементі – қаржыны сауықтыру мен халық
шаруашылығы экономикасын ... ... және ... ... ... ... ... табылады. Бұған халық тұтынатын
тауарларға бағаны көтеру жолымен емес, интенсификация ... ... ... ... ... қол жеткізіледі. Шетел несиелерін
солай пайдаланған маңызды, оларды тезірек иесіне қайтарып, сөйтіп аса ... ... ... ... ... ... аса ... – түсті металлургия, ауыл шаруашылығы, мұнай өңдеу өнеркәсібі,
жеңіл өнеркәсіп және туризм жатады. ... да, осы ... ... ... Сыртқы саудамен айналысатын кәсіпорындарға толық валюталық
өзін-өзі өтейтін жолға көшіру керек. Бір ... ... ... тұрғындардың
өмір деңгейіне әсер ететін инфляцияның келеңсіздігін төмендету үшін шаралар
жүйесін іске қосқан жөн.
Ақша айналымын тұрақтандыруға, ... ... мына ... ... ... револвациялау және деноминациялау.
Нөлдендірудің экономикалық мәні мынада: мемлекет құнсызданған қағаз
ақшаны жарамсыз деп жариялауы керек. Ескі ақша ... ... ... айырбасталады.
Бұрынғы КСРО-да нөлдендіру екі рет жүргізіледі: азамат соғысы кезінде
1920-1924 жылдары, Ұлы Отан соғысынан соң ... ... Ескі ... ақшалар 10:1 болып айырбасталды. 1947 жылы жүргізілген ақша
реформасының нәтижесінде қатты рубль ... ... ақша ... ... ... ... ... ресей рублінің
орнына ұлттық валюта- «теңгені» 1993-ші жылы 15-ші ... ... ... ... 1 ... 500 ... ... жүзеге асты.
Валютаны тұрақтандырудың ең көп тараған тәсілі деволвация ... - бұл ... ... ... ... ... қатынасы
бойынша немесе халықаралық ақша бірлігі есебіне төмендеуі.
Револвация – бұл ұлттық валюта курсының шетел ... ... ... егер ... ... елдерге қарағанда қарқынмен дамитын болса.
Және де төлем балансы белсенділік ... ал ... ... импорттаушы
мүдделері қарыз алушы мен экспорттаушы мүдделерінен жоғары ... ... – ақша ... ... құнының бекемделуі және оларды жаңа
ақша бірлігіне айырбастау, сондай арақатынаста баға, тариф, жалақы және
т.б. ... ... ... ... ... деноминация 1961-ші, ал
Ресейде 1998-ші жылы жүргізілді.
3.2. Қазақстан Республикасындағы ақша саясаты
Бір адамның ауыстыратын ... ең ... ... 1000 ... Ал зейнеткерлерге 200 рубльден аспайтын мөлшерде айырбастауға
рұқсат етілді. Белгіленген лимитен жоғары ... ... бар ... табыс
көздері туралы декларациямен арнайы комиссияға бару керек болды.
1991 ж 23 қаңтардан ... бір ... ... ... де шек қою
енгізілді. Салымдарды тек қана жинақ банктері арқылы тұрғылықты жеріне
байланысты ... 500 ... ... ... бере ... ол туралы төл-
құжаттарына белгі қойылды.
"Павловск" реформасы нәтижесінде ... 8 млрд ... ... оның ... ету заңдылығы дәлелденбеген болытын.
Бірақ бұл шара рубльдің сатып алу қабілетінің ... әсер ... ... ... ұстамсыз өсуінде байқалды.
Қайта құру жағдайында өндірістің құлдырауымен бірге айналыстағы ақша
массасының өсуі қатар жүрді. Тауарлар мен ... ... ... ... Бұл үшін ... ... 1,63 млрд доллар сомасын алтынды
сатудан түсірді: 1989 ж. - 300 т., 1990 ж. - 234 т.1.
1990 ж. ... ... ... 25 млрд ... ... ... жж. қоса ... ... ... ... ақша
массасы бос тұтыну ... ... ... ж. ... "1961 ... 50 және 100 ... үлгідегі ақша
бірліктерін КСРО ... ... ... қабылдауды және олардың
айырбастау тәртібін тоқтату мен азаматтардың салымдарынан қолма-қол ақша
беруді шектеу туралы" ... ... мен КСРО ... қаулысы қабылданды. Айналысқа 1991 жылы ... ... ... Жеке ... ескі ... жаңа ақшаға
айырбастауына не бары үш қүн ... ... соң ... ... - ... ... ... ТМД-ға
кірмейтін елдерді қоса алғанда, тәуелсіз мемлекеттер ... ... ... Әр ... ... байланысты, ең бастысы, жаңа мемлекеттердің
саяси тәуелсіздікке ұмтылысы, сондай-ақ тез қалыптасып үлгерген ... ... ... ... ... өтуі ... байланысты біртұтас валютаны сақтау аумағы сәтсіз үзілді.
КСРО ыдырағын соң ақшаны дезинтеграциялау процесі өте ... және ... ... ... ... ... ... аяқталды.
КСРО республикаларының егемендігі жариялағаннан кейін барлық 15 ұлттық
банктер бір-біріне тәуелсіз ... ... ... ... атқара бастады.
Мұндай салдардын біріне несиелік экспанциялау жатты. Мысалы, Украина Ұлтгық
банкі 1992 ж. маусымда несие беру көмегімен ... ... ... есеп ... ... Бұл ... ТМД елдердің көптеген
орталық банктері қайталады. Ресей қолма-қол рубльді шығаруда монокомитетке
айнал-ғанымен де кейбір КРСО-ның ... ... ... ... ... ... ... сатып алушыларынан "қорғау"
мақсатында өздерінің валюталарын айналысқа ... ... ... ... ... Латвияда және Әзірбайжанда болды.
1992 ж. ... ... ... ... ... ақша ... ... және Ресей мен бұрынғы кеңес
мемлекеттері арасындағы төлемдерді күнделікті екі жақты өзара есеп ... ... ... ... ғана бұл іс ... ... қолма-қолсыз
рубльдердің құрылуына әкеліп соқтырады. Келесі ... - ... ... ... осы ... белгілі болды, сөйтіп 1992 ж.
маусым-шілдеде Эстония, Латвия, 1992 жылы ... ... 1992 жылы ... мен ... ... өз ұлттық валюталарын енгізе бастады.
1993 жылы мамырда Қырғызстан, тамызда Грузия ұлттық ... ... ... ... ... енгізгендер қатарына (1995 ж. Тәжікстанды қоспағанда)
Түрікменстан, ... ... ... және ... (1993 ж. ... Бұл ... тобы рубль аймағын Ресей орталық банкінің 1993 ж. рубльдік
банкноталарды жаңаларына айырбастауды жүргізген соң ... ... ... оның ... ... рубль аумағын қалпына келтіруге деген
үмтылысынан еш нәтиже шықпады.
1992 ж. 9 қазанда ТМД-ның сегіз ... қол ... ... ... ... ... пайдаланатын мемлекеттердің біртұтас ақша жүйесі
мен келісілген ақша-несие және валюта саясаты ... ... 1993 ... алты ... ... рубль аумағының жаңа типін ... да ... ... Бұл ... ... Ресейдің екі жақты келісім
сөздер жүргізуі тек қана сәтсіз ... ... ... ... ... тұрақтылыққа байланысты ... ... ... жылы ... ... ... кейін Қазақстан ТМД-ның басқа
мемлекеттерімен бірге "рубль аумағында" қала берді. 1992 ж. ... ... ... ... шықты. Олардың эмитенті ... ... КСРО ... ... атап ... 1992 ж. ... ... рет ресейлік 5000 рубль, кейіннен 10 000 және 50 000 ... ... ... және одан ... ... ... үш түрі: 1961-1991 жж. кеңес ақшалары, 1992 ж. кеңес үлгісіндегі
(200, 500, 1000 руб.) ... ... ... ... ... 1993 ... жартысында шығарылған ресейлік ақшалар жүрді.
1993 ж. 23 шілдесінде Ресейдің Орталық банкі 1961-1991 жж. ... ... ... 1992 ж. 5000 және 10000 ... алу туралы хабарлады. Бастапқыда олардың айырбасына бір апта
берілді. Айырбастауға 35 мың рубльден аспайтын сомалар ... ... ... ... екі күн ... ... мерзімі 1993 ж. 1 қыркүйек айына дейін ұзартылып, айырбас шегг бір
адамға 100 ... ... ... ақша ... ескі ... ақшаларды ТМД елдеріне, оның
ішінде Қазақстанға қарай жаппай ... жол ... ж. ... ... Қазақстан Республикасының жетекшілері
ендігі жерде рубльден күдер үзіп, өз валютасын шығаруға ... ... Жаңа ... ... ... "Хариссон" фирмасымен шарт
жасалды. Сөйтіп, 1993 ж. 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... Оларды қолдан жасаудан қорғанатын 18 дәрежесі бар.
1993 ж. 12 ... ... ... ... ... ... Ұлттық валютаны енгізу туралы"
Жарғыға қол қойды. Осы жарғымен 1993 жылы 15 ... ... 8-ден ... ... - ... енгізілді.
КСРО Мембанкінің және 1992-1993 жж. ... ... ... ... ... ... 20 қара-шада сағат 18-де аяқталды.
Қолма-қол ақшалардың, ... ... ... ... ... айырбасы 1 теңге үшін 500 рубль айырбас бағамы
бойынша жүргізілді.
Қазақстан Республикасының 16 жастан ... ... ... 100 ... шегінде ақша айырбастай алды. Айырбас бір рет қана ... ... ... ... ... 100 ... ... рубльдер арнайы жеке бет
шотына аударылып, оны 6 ай ... ... ... ... болды.
Лимитген асқан қаражаттардың шығу тегін-нің заңдылығын арнайы құрылган
комиссия тексерді. Комис-сияның ... ... бұл ... мерзімнен
бұрын босатылды.
15 қарашадан 18 қарашаға дейінгі аралықта халық тенгемен және рубльмен
де есеп айырыса ... ... ... ... сол ... ... жүзеге асырушы және халыққа ақылы қызмет көрсететін түлғалардың
ақшалай түсімдері күнделікті ... ... - ... ... 1,
3, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 рубльдегі ақшаларды 1993 ж. ... ... ... ... ... ... 1,3 ... шамада қабылдады.
Кәсіпорындардың баланстарындағы рубльмен берілген активтер ... екі күн ... (15-16 ... ... ... Қолма қол
ақшаны айырбастау және активтер мен ... ... ... ... ... ... жүргізбеді.
Қазакстан Республикасы Ұлттық банкі теңгенің валюталық бағамын: 1 ... =
4 ... 70 тиын ... ... ... ... ол ... өсіп кетті.
Соған сәйкес баға мен жалақы да ... өсуі ... ірі ақша ... қажет етті. 1994 ж.
бастап 200, 500, 1000 және 2000 купюрдағы ... ... ... ... ұсак ... ... айналыстан шығып қалды, олардың ... ... ... 1, 3, 5, 10, 20 ... ... шыға ... ... Абай Құнанбайұлының жүз жылдық мерейтойының ... ... ... ... шығарылды. 1995 жылдың аяғында "Жібек жолы" жиын-
тығын құрайтын жоғары сыныпты төрт алтын монеталар шығарылды. ... ... г ... ... 1, 2, 5 және 10 мың ... алтын монеталар
кірді. Жиынтық 816 доллар тұрды.
Сонымен Қазақстан теңгесі соңғы ... ... ... ... ... ... ... алмастырылатын валюталарға шексіз айырбасталады және
біршама тұрақты валюталар қатарына кіреді.
Қазақстанға ұлттық валютаның сәтті ... әрі ... оның ... ішкі ... ... ... ... етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сөйтіп, жүргізілген зерттеу мынадай қорытынды жасауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... өмір сүріп келеді
десе де болады. Ғасырлар бойы ақша өзгеріп отырған және бүгінде
олардың жағдайы аяқталған, ... фаза ... ... ... ... тарихи дамуы процесінде жалпыға бірдей
эквивалент формасы әр алуан тауарлар болған: мал, тері, ... ... және т.б. ... ... ... ... мен тауар
айналысының болуына негізделген ақша ... ... ... категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу
процесінде ... ... ... ... Бұл ... ақша бес ... ... атқарады: кұн өлшемі,
айналыс кұралы, төлем құралы, казына жинау және қорлану кұралы,
дүниежүзілік акшалар.
4. Ақшаның өзінде, сондай-ақ ... ... ... бойы
өзгерістер болды. Егер де бұрындары сатып алу - сату процесі
жалпыға бірдей эквивалентпен ... ... бұл ... және ... ... ... асуда.
5. Ақша агрегаттары – ақша массасының көрсеткiштерi. Барынша өтiмдi
ақша агрегаты М0 агрегаты болып табылады, оған айналыстағы қолма-
қол ақша ... ... ... ... М0 ақша ... ... 161701 млн. ... 2004 жылғы 379273 млн. теңгегег
дейiн динамикалық түрде өстi, ол 235% ... 2003 жылы ... 148% ... ... М0 ақша ... ... тұрақтануы мен халықтың өмiр сүру деңгейiнiң
жақсардығын көрсетедi. М0 ақша ... ... ... ... болады.
6. Өтiмдiлiгi бойынша ұқсас ақша агрегаты М1 агрегаты ... М1 ... ... 7%-н ... ... депозиттері және 2003 жылғы 21%-тен 2002 мен 2004
жылдардағы 38%-ке дейiн - ... ... ... ... аударылатын депозиттері құрайды. Өтiмдiлiгi төменiрек
ақша агрегаты М2 ... ... ... ... одан төмен
ақша агрегаты М3 агрегаты болып табылады.
7. Ақша қоры ... ақша ... және ... ... ... Ақша қоры өсу ... ие, сол сияқты
Ұлттық Банктiң екiншi деңгейдегi банктерi мен басқа ұйымдарының
депозиттерi де, ал Қазақстан Республика Ұлттық ... тыс ... ақша ... керi ... ... ... теңгесі соңғы жылдары тұрақты төлем құралы болып ... ... ... ... шексіз айырбасталады
және біршама тұрақты валюталар қатарына кіреді.
9. Қазақстанға ұлттық валютаның ... ... әрі ... ... және ішкі ... ... етуді талап етеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Әубәкіров Я. Экономикалық теория негіздері. Алматы,2004
2. Мәуленова С.С. Экономикалық теория. Алматы, 2003
3. Осипова Г.Н. ... ... ... ... ... Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001
5. Ханжигитов Н. Выбор показателя базовой ... в ... ... ... и ... №1. 2006
6. Шеденов Ө.Қ. Жалпы экономиқалық теория. ... ... ... в ... Агенство Республики Казахстан по ... ... ... ... ... ... «Об основных направлениях
внутренней и внешней политики на 2003 год».
9. Послание ... ... ... «Об основных направлениях
внутренней и внешней политики на 2004 ... ... ... Агенство Республики Казахстан по статистике.
Алматы, 2005
11. Тенденции Казахстанской экономики // Деловая неделя, №12, 1998: ... ... ... Казахстана. Под ред.Кенжегузина М.Б.,
Алматы, 1997
13. Современный Казахстан: экономика, ... ... ... ... ... 1997
14. Кажамкулов Т. Саяси экономика негіздері.Алматы: Қайнар, 1991
15. Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег. М., ... ... и ... №3-4, ... Учебник по курсу "Экономическая теория" /Под ред. А.С.Булатова.
М., ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша айналысының эволюциясы37 бет
Ақша нарығы жайлы22 бет
Ақша қорының есебі және тапсырмалар35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь