Еңбек құқығы

МАЗМҰНЫ .

I. Мазмұны

II. Еңбек құқығы

III. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ПƏНІ

IV. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАҒИДАЛАРЫ

V. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ

VI. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ

VII. ЖЕКЕ ЕҢБЕК ШАРТЫ

VIII. ЖҰМЫС УАҚЫТЫ ЖƏНЕ ДЕМАЛЫС УАҚЫТЫ

IX. ДЕМАЛЫС УАҚЫТЫ

X. ЖАЛАҚЫ

XI. ЕҢБЕК ТƏРТІБІ

XII. ЕҢБЕКТІ ҚОРҒАУ
II. Еңбек құқығы
Еңбек ету құқығы – жұмыс берушімен қызметкердің еңбек міндеті бойынша олардың арасындағы жеке еңбек шарты негізінде туындайтын қатынастарды реттейді. Еңбек құқығы сонымен қатар еңбекақы, еңбек тәртібі жұмыс уақытын белгілеу еңбекті қорғау қатынастарын да реттейді. Еңбек етуге құқылтылық ҚР-ның концтитуциясының 24 бабында жарияланды. Еңбек етуге бостандық құқығы әрбір адамның өзінің еңбекке қабілеттілігін дербес пайдалана білуін қызмет пен мамандық түрін еркін таңдай алатындығын білдіреді. Қоғамдық еңбектің 2 түрі бар:
1) дербес еңбек және жолдамалы еңбек
2) қызметкерлердің жұмысты үйінде, яғни үйге алып істейтін және маусымдық түрлері болады.
Жас азаматтар таңдап алуға болатын мамандық түрлері көп. Бірақ осы мамандықтардың
бәрін білімді және жоғарғы оқу орындарында оқуды талап етеді. «ҚР еңбек туралы заң» 1999 жылы 10 желтоқсанда қабылданып 2000 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді. ҚР-да нәсілшілдік, ұлттың, жыныстық белгі, тіл, діні, әлеуметтік тегі және әлеуметтік жағынан кімге жататындығы бойынша кемсітушілікке жол бермейтін еңбек туралы заңның шетелдіктерге толықтай қатысы бар.
III. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ПƏНІ

ҚР «ҚР еңбек туралы» заңының 2-бабы

1. Қазақстан Республикасының еңбек туралы заңдары Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді жəне осы Заң мен қызметкерлердің жекелеген санаттарының еңбек қатынастарын реттейтін, нормалары осы Заңның нормаларынан төмен бола алмайтын өзге де нормативтік құқықтық актілерден тұрады.
2. Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттардың осы Заңның жəне еңбек туралы өзге де нормативтік құқықтық актілердің алдында артықшылығы бар жəне халықаралық шарт бойынша оны қолдану Қазақстан Республикасының заңы шығарылуы талап етілген жағдайлардықоспағанда, олартікелейқолданылады.
Назарбаев Н.Ə. Қазақстан-2030. Барлық қазақстандықтардың гүлденуі, қауіпсіздігі жəне тұрмыс жағдайының жақсаруы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. //Каз. правда. 1997. 11 октябрь.
Назарбаев Н. Ə. Елдегі жағдай мен ішкі жəне сыртқы саясаттың
негізгі бағыттары туралы: қоғамды демократиялау, жаңа жүзжылдықтағы экономикалық жəне саяси реформа: Ел Президентінің Қазақстан халқынa Жолдауы.//Каз. правда. 1998. 1 октябрь.
Абайдельдинов Т М. Содержание специальной трудовой правоспособности //Вестник КазГУ. Серия юридических наук. 1993.
Абайдельдинов Т.М. О понятиях «собственник предприятия» и «работодатель» в сфере социально-трудовых отношений //Правовая реформа в Казахстане. 1990. №3. С. 58.
Абжанов КА. Трудовой договор. М.: Юридическая литература,
1964. Абрамова А.А., Дмитриева И.К Контракт в трудовом праве //
Вестник Московского университета. Серия 11. Право. 1992. №4. Абусярова Н.А. Обеспечение законности в трудовых
отношениях. Алматы: Жеті жарғы, 1997.
Аколова Е.М., Еремина С.Н. Договоры о труде. Ростов н/Д., 1996.
Аколова Е.М. Локальное правовое регулирование труда на предприятии // Правоведение. 1989. №6.
Андреева Л.А., Медведев О.М. Отырба Л.В. Трудоуйстройство
и трудовой договор в условиях перехода к рыночной экономике:
(Учеб. пособие). М.: Изд-во МГУ, 1992.
Антонова Л.И. Локальное правовое регулирование. Л., 1985.
Apxunosa Б.А. Роль и значение коллективных договоров в период перестройки //Трудовое право и право социального обеспечения на путях перестройки. М., 1991.
Байменов А. Реформа стереотипов не приемлет //Казахстанская
правда. 2000. 22 фев.
Бейсенов С.Д; Мухамбетов Т.И. Рынок и проблемы занятости в
Республике Казахстан. Алматы, 1992.
        
        МАЗМҰНЫ .
I. Мазмұны
II. Еңбек құқығы
III. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ПƏНІ
IV. ... ... ... ... ... ... КӨЗДЕРІ
VI. ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ
VII. ЖЕКЕ ... ... ... УАҚЫТЫ ЖƏНЕ ДЕМАЛЫС УАҚЫТЫ
IX. ДЕМАЛЫС УАҚЫТЫ
X. ЖАЛАҚЫ
XI. ЕҢБЕК ТƏРТІБІ
XII. ЕҢБЕКТІ ҚОРҒАУ
II. ... ... ету ...... ... ... еңбек міндеті бойынша
олардың арасындағы жеке ... ... ... ... ... Еңбек құқығы сонымен қатар еңбекақы, еңбек тәртібі жұмыс уақытын
белгілеу еңбекті қорғау қатынастарын да реттейді. Еңбек ... ... ... ... 24 бабында жарияланды. Еңбек етуге бостандық құқығы
әрбір адамның өзінің еңбекке қабілеттілігін дербес пайдалана білуін ... ... ... ... ... алатындығын білдіреді. Қоғамдық еңбектің 2
түрі бар:
1) дербес еңбек және ... ... ... жұмысты үйінде, яғни үйге алып істейтін және маусымдық
түрлері болады.
Жас ... ... ... ... мамандық түрлері көп. Бірақ осы
мамандықтардың 
бәрін ... және ... оқу ... ... ... етеді. «ҚР еңбек
туралы заң» 1999 жылы 10 ... ... 2000 ... 1 ... енді. ҚР-да нәсілшілдік, ұлттың, жыныстық белгі, тіл, діні,
әлеуметтік тегі және ... ... ... ... ... жол ... еңбек туралы заңның ... ... ... ... ... ПƏНІ
ҚР «ҚР еңбек туралы» заңының 2-бабы
1. Қазақстан ... ... ... заңдары Қазақстан
Республикасының Конституциясына негізделеді жəне осы Заң ... ... ... ... ... ... осы Заңның нормаларынан төмен бола алмайтын өзге де нормативтік
құқықтық актілерден тұрады.
2. Қазақстан Республикасы ... ... ... осы ... ... туралы өзге де нормативтік құқықтық актілердің алдында ... жəне ... шарт ... оны қолдану Қазақстан Республикасының
заңы шығарылуы ... ... ... ... ... ... оқу пəні жəне ... саласы ретінде қарастырмастан бұрын,
«еңбек» жəне ... ... ... көз ... жөн болар.
Жалпы алғанда, құқық адамдардың əр түрлі ... ... ... ... ... тəртіптейді, қалыпқа келтіреді, нормаларға
сəйкестендіреді. Еңбек құқығы
атауының өзі бұл ... ... ... ... ... яғни, еңбек қатынастарын (еңбек үрдісінде туындайтын
қатынастарды) жəне ... ... ... өзге де ... ... еңбек дегеніміз не?
Еңбек адамның табиғи қажеттігі болып табылады. «Маймылды адам еткен еңбек»
деген пікірлер де бекер емес. Сонымен ... ... ... өмір ... ... ... табылады, себебі, ол адамның материалдық жəне рухани
қажеттіліктерін,
басқаша айтқанда, тамақтануға, баспана ... ... ... ... ... оқуға, өнерге жəне т.б. қатысты
қажеттіліктерін ... Кең ... ... тек ... ғана
емес, сонымен қатар қоғамның да ... ... ... ... ... ... ... негіздерін ... ... жəне ... санасыз ғұмырында адам əйтеуір бір нəрсені жасап,
дайындап, шығарып, өндіріп жатады. Басқаша айтар болсақ, адам 5-6 ... ... ете ... ... ... ... бір нəрсені əкеліп
береді, апарады, жылжытады жəне т.б. Адамның ... ... ...... ... ұлы ... дейін еңбектің нəтижесінде
дүниеге келген. Сонымен, кез ... ... ... ... ... ... ... жасайды, адамның материалдық жəне рухани қажеттіліктерін
қамтамасыз етеді, ал бұлар, өз ... ... ... ... ... атап ... ... адамның табиғи қажеттігінен
туындайды. Еңбек – бұл еңбек өнімін алу үшін ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асатын мақсатты қызмет. ... ... жəне ... ... ... да, ... материалдық, рухани жəне санаткерлік құндылықтар жасалады.
Жұмыс беруші мен қызметкердің арасындағы еңбек ... ... ... ... ... ... ... жасалған жеке еңбек,
ұжымдық
шарттармен реттеледі.
Еңбек құқығының пəнін құрайтын барлық қатынастарды қарастырып өтелік:
1. Негізгі қатынастар – ... ... ... жеке ... еңбекке қабілетін (оның жұмыс күшін, білімін, дағдыларын
жəне т.б.) ... ... ... ... ... жəне ... жүзеге асырылады. Қызметкер өз еңбегі үшін алдын-ала белгіленген
нормалар (тарифтер) бойынша жалақы не ұйым ... ... ... ал
жұмыс беруші өзіне ... ... ... ... ... ... жəне жұмыс беруші өз еркі ... ... ... ... ... жұмыс берушімен еңбек жағдайларын пайдалану
жөніндегі заңдыбайланысы ... өз ... ... ... ал жұмыс
беруші оған жалақыны жүйелі түрде төлеугеміндетті) құрайды. ... ... ... ... ... ... ... туындайды жəне дамиды. Қызметкер өзіне ... бір ... ... орындайды. Ал бұл функция тұрақты сипатқа ие
жəне соңғы нəтижемен аяқталмайды, яғни, еңбек ... – бұл ... ... ... Өзге құқықтық қатынастарда, мысалы,
еңбекпен байланысты ... ... ... орындаушыға нақты бір
тапсырма беріледі, ол бұл тапсырманы орындаған соң барлықміндеттемелер де
тоқтатылады, яғни, ... ... ... еңбек қатынастары – бұл нəтижесінде жұмыс беруші еңбек өнімін,
ал қызметкер еңбек ... ... ... ... бір ақы ... ... еңбек қатынастары ерік білдірудің белгісі болып табылады, яғни,
еңбек жəне еңбек қатынастары ... ... ... ... ал
қызметкер мен жұмыс беруші өз ... ... ... ... ... т.б. ... алады. Еңбекті таңдау кезіндегі ерік білдіруге ... ... ... ... ... өз ... толтыратынын
жəне жұмыс берушінің осы өтінішке қол қоя отырып, қызметкерді ... ... ... ... ... ... қызметкердің еңбек тəртібіне бағына отырып еңбек ұжымына қосылуын
білдіреді. Бұл дегеніміз, ... ... бір ішкі ... ... ... Ішкі ... ... ережелерінде еңбек ұжымы мүшелерінің
бірлескен қызметінің ... жəне ... ... Ішкі ... ... тəн ... болып қызметкердің еңбек қызметі үрдісінде
жұмыс берушінің, тікелей басшылықтың ... ... ... ... ... байланысты өзге қоғамдық қатынастарда көрініс
таппайды. Бұл кезде орындаушы ... ... ... ... ... жəне ... дайындауға міндетті. Мысалы, қысқа мерзімді жалдау
шарты бойынша адвокат, аспаз немесе ... ... ... ... ... өзі немесе оның бригадасы істей ме, олар жұмыс
уақытында əлде ... ... ... ме жəне осы сияқты жағдайлар жұмыс беруші
үшін аса маңызды емес, оны толғандыратын басты мəселе – ... ... ... ... ... қатынастары ерекше заңды фактпен – ... ... ... ... ... ... ... мамандығына, біліктілігіне, лауазымына қарай жұмысқа ... ... ... жұмысқа іс жүзінде қабылданған кезден басталады. Еңбек ... ... ... ... рəсімделеді жəне қызметкерді
кəсіпорынның штатына ... ... ... ... ... ... асырылады. Еңбекпен байланысты өзге де қатынастарда жұмысты
орындаушы штатқаалынбайды. ... ... ... ... үшін еңбек
үрдісіне қарағанда еңбектің нəтижесі маңыздырақ болады;
ж) ... оны ... ... ... ... ... ... қолына еңбек кітапшасы берілген кезде тоқтатылады.
2. Еңбек құқығы еңбек қатынастарымен ... осы ... жəне ... ... ... қатынастарды да реттейді. Олар:
1) еңбек ... ... ... жəне оның ... арасындағы еңбек-
əлеуметтік сауалдар бойынша қатынастары.
2) кəсіподақ органының ... ... ... ... ақы
төлеу жəне əлеуметтік кепілдіктер мəселелері бойынша жұмыс беруші жəне оның
басшылығымен
арасындағы қатынастары;
3) азаматтарды жұмысқа орналастыруға жəне ... ... ... ... қамтуды қамтамасыз етуге қатысты қатынастар.
4) қадағалау жəне бақылау ... ... ... ... ... ... қорғауды сақтау мəселесіне қатысты қатынастары.
5) өндірісте ... ... ... ... ... ... жеке ... ұжымдық келіспеушіліктерден туындайтын ... ... ... қатынастар.
Сонымен, қазіргі кезде еңбек құқығының пəнін қоғамдық қатынастардың екі
тобы құрайды: 1) еңбек қатынастары – ... ... ... ... элементі;
2) еңбек қатынастарымен тығыз байланысты жəне солардан ... өзге ... ... ... міндеттері жəне функциялары.
Еңбек құқығының рөлі, міндеттері жəне ... ... ... ... Олар ... ... берушінің, өндірістің, қоғамның жəне
мемлекеттің мүдделерін білдіреді. Қызметкер мен жұмыс ... ... ... ... ... ... бұл ретте олардың əрқайсысы өз мақсаттарын
көздейді. Сондықтан, еңбек құқығының ...... ... ... құқығы адамдардың еңбек үрдісі кезіндегі ... ... ... екі тарабы да бағынуы тиіс нормаларды анықтайды. Бұл
ережелер мен ... ... ... ... береді,
қызметкерлердің еңбегін, құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... еңбек құқықтары мен міндеттерінің жүзеге ... ... ... ... етеді. Сөйтіп, еңбек құқығы толығымен
еңбек ... ... ... ... ...
қызметкерлердің еңбек құқықтарын қорғауға ... ... ... ... ... ... бірі – қорғау функциясы. Сонымен
қатар, еңбек құқығының рөлі өндірістің ... жəне ... ... ... еңбек тəртібін нығайтуға, ... ... мен ... ... ... табады.
Еңбек құқығының міндеттері, ең алдымен, еңбекті құқықтық ...... ... ... ... ... ... жетуге, қызметкерлердің құқықтарын ... ... ... ... – бұл еңбек ... ... ... бағыттары. Оларға жоғарыда аталған реттеуші жəне қорғаушы
функциялар ... ... ... ... функц и я л а р ы н ы ң қ а т ... ы н а н ə л е у м е т т і к, қ о р ғ а у ш ы, ш а р у а ш ы л ы қ-ө ... і р і с т і к, т ə р б и е л е у ж ə н е ө н д і р і с т і к д е м о ... а т и я н ы д а м ы т у ф у н к ц и я л а р ы н а т а у ғ а б о л а ... ... халықты жұмыспен қамтуды қамтамасыз ... ... ... жағдайларына жəне еңбекті қорғауға қатысты құқыққа
кепілдіктерді жүзеге асырады. ... ... ... ... ... еңбек заңдарының нормаларын орындауға бақылау ... ... ... ... бұзылған ережелерін қалпына келтіруге,
еңбек дауларын шешуге бағытталған.
Шаруашылық-өндірістік функция өндірістің тиімділігін, еңбектің ... ... ... ... ... ... ... нығайтуды
қамтамасыз етуге
бағытталған. Тəрбиелеу функциясы еңбек тəртібін ... ... ... жəне ... ... ... көрініс табады.
Еңбек құқығының сабақтас құқық салаларынан айырмашылығы. Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... ... ... болып азаматтық
құқық, аграрлық жəне жер құқықтары, əкімшілік ... жəне ... ету ... ... ... оның жағдайларына жəне ұйымдастырылуына қатысты дау
туған жағдайда осы даудың еңбек ... ... ... ... ... ... салаларының нормаларымен қарастырылатынын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... өте зор, ... талдаудың нəтижесінде тиісті құқықтық салдар туындайды.
Еңбек заңдары азаматтық заңдармен өте тығыз байланысты. Азаматтық заңдар
қатысушылардың ... ... ... ... жəне өзге ... ... жəне оның ... байланысты мүліктік
қатынастарды реттейді. Яғни,
азаматтық құқықтың пəніне ... бір ... ... ... ... ... мердігерлік шарты, тапсырма, əдеби тапсырыс жəне
т.б.) байланысты қатынастар кіреді. Бұл ... ... ... ... жəне ... ортақ сипаттар тəн: олар еңбекпен байланысты, еңбек
шартына (келісіміне) негізделеді, ... ... ие. Жеке ... жəне ... ... ... істейтін тұлғалар еңбек
қатынастарына жалданбалы қызметкер ретінде де, өндірістің ... ... де ... ... Бұл ... жəне ... ... белгілі
бір деңгейде бірігуіне əкеледі. Алайда, олардың қандай ... ... ... өздеріне тəн айырмашылықтары да бар.
Бұл қандай айырмашылықтар екен?
Біріншіден, ... ... пəні жəне ... ... ... ... ал азаматтық қатынастардың (тұрмыстық ... ... ... ... ... пəні ... ... өнімі табылады.
Екіншіден, қызметкер еңбек қатынастарында белгілі бір ... ... ... біліктілік, лауазым бойынша) ... ... ... ... ... белгілі бір ұжымның шеңберінде
атқарады, мұнда ол ... ... ... ... ... режимін
сақтауға, ішкі еңбек тəртібінің ережелеріне бағынуға
міндеттенеді. Ал ... ... ... ... ... ... Яғни, қызметкер еңбек ұжымының құрамына кірмейді, оған
еңбек шарасын ... ... ... ... ... ішкі еңбек
тəртібінің белгіленген ережелеріне ... ... ... ... болсақ, азаматтық қатынастарда ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтіні емес, мұнда белгілі ... ... жəне ... ... маңызды болып табылады. Мысалы,
қоршау жасаудың қажеттігі туды делік. ... ... ... ... ... қызметкер ғана осы жұмысты орындауы қажет. Сонымен қатар,
ол еңбек тəртібін сақтай отырып, ішкі ... ... ... ... ... бір ... белгілі бір ұжымда жұмысты орындауы қажет
жəне еңбек
нормасын күнделікті орындауы тиіс. Азаматтық ... бұл ... өзі ... оның ... не оның ... не ... ... орындай алады. Олар күндіз немесе түнде, күн ... ... бір ... өткен сайын жұмыс істеуі мүмкін – бұлардың барлығы
маңызды ... Ең ...... сапалы жəне аталған мерзімде жасалуы
тиіс. Бұдан шығатын қорытынды, еңбек қатынастары мен ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Егер ... пəні ... тірі ... ... ... қатынастары табылса,
азаматтық құқықтың пəні ... ... ... ... еңбек өнімі,
оның нəтижесі табылады. Алайда, еңбек жəне ... ... ... ... жағдайларда еңбек құқығыныңнормалары үстемдікке ие
болады. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің ... ... ... ... заңдарымен реттелмеген жағдайда ғана, еңбек қатынастарына
азаматтық заңдар қолданылады.
Сонымен, азаматтық заңдар қоғамдық ... ... ... ... ... еңбек үрдісі кезіндегі қатынастарды реттемейді. Еңбек
заңдары
еңбек үрдісін реттейді жəне қызметкер үшін белгілі бір ... ... ... Жер ... мен ... ... да еңбек
құқығына ұқсас
сипаттары көп, олар ... ... ... ... ... ... еңбек құқықтарын қорғау тəн. Алайда, еңбек ... мен ... ... ... ... айырмашылықтар да бар. Еңбек құқығы
дербес емес (жалданбалы) еңбекке негізделетін еңбек қатынастарын ... жəне ... ... ... жəне өндіріс құраладарының меншік иесі
болып табылатын, сондықтан да жалданбалы ... ... ... кооператор-қызметкерлердің еңбек қатынастарын реттейді. Еңбек
құқығына ... ... ... ... ... ... ... да
атауға болады. Басқарушылық топтың еңбегін ұйымдастыру, кəсіпорындар,
ұйымдар, мекемелер ... жəне ... ... ... ... келгенде, бұл екі құқық саласының ортақ жері көп.
Кəсіби қызметтің бұл түрі бір ... ... жəне ... құқық
нормаларын қолдануды көздейді. Сондықтан, бұл ... ҚР «ҚР ... ... де, ҚР ... ... туралы» заңымен ... ... ... еңбек жəне əкімшілік құқықтарының өздеріне
тəн айырмашылықтары да бар. Олар ... пəні мен ... ... ... құқығы қызметкер мен жұмыс берушінің еңбек үрдісіндегі
қатынастарын реттесе, ... ... ... ... ... ... ... алу мен босатумен, тəртіптік жазалар
тағайындаумен жəне т.б. ... ... ... Енді ... ... ... ету құқығымен арақатынасын қарастырып
өтелік. Əлеуметтік қамтамасыз ету құқығы дербес құрылым ретінде, ... ... ... ... ... ... 60-70 ... дейін əлеуметтік қорғау нормаларының басым көпшілігі еңбек ... ... ... бұл екі ... ... ... түп-тамыр
байланыстырады. Сонымен қатар, оларды құқықтық реттеудің пəні ... ... ... ... Егер еңбек құқығының басты пəні болып қызметкер мен
жұмыс
берушінің арасындағы еңбек қатынастары ... ... ... ... ... қандай да бір себептермен жұмысқа қабілеттігін уақытша не
тұрақты жоғалтқан немесе зейнеткерлік жасына ... ... ... ету үрдісінде қалыптасатын қоғамдық қатынастарды ... бұл ... ... ... ... ... ... жағдайда азаматтарды материалдық қамтамасыз етудің мөлшері олардың
еңбек қатынастары ... ... ... жəне ... стажына сəйкес
есептеледі.
Сонымен қатар бірқатар айырмашылықтар да бар. ... ... ... ... ... қатынастарында еңбек құқығын жүзеге асырады, ал
əлеуметтік қорғау құқығының реттеу пəні болып материалдық қамтамасыз ... ... ... ... ... Еңбек қатынастары үрдісінде ... ... ... ... кəсіпорынның, ұйымның немесе мекеменің қорынан
жүзеге асырылады. Ал əлеуметтік қамтамасыз ету құқығы ... м е ... е й н е т а қ ы л а р д ы о р т а л ы қ т а н д ы р ы л ғ а н қ ... л а р д а н т ө л е у д і ... ... қатар, əлеуметтік
қамтамасыз ету құқығына еңбек құқығындағы материалдық төлемдердің шарттық
əдісі тəн емес. Құзыретті органдар ... ... ... ... материалдық қамсыздандырылады, сондықтан ... ... жəне ... ... нақтылауға болмайды.
Еңбек құқығы саласының жүйесі. Əрбір құқық саласының, ... ... ... да өз ... бар. Еңбек құқығы саласының жүйесі – бұл
оның нормаларының құрылымы жəне орналасу ... Бұл ... ... ... ... даму жəне ... ... қарай
құрылады.
Еңбек құқығы қатынастары – бұл еңбек құқығының нормаларымен реттелген
еңбек ... бұл ... мен ... ... арасындағы
қызметкердің еңбегін
Пайдалану жағдайлары жөніндегі заңды байланыс: қызметкер адал ... ал ... ...... ... ... ... отыруға
жəне еңбек заңдары мен еңбек шартын ... ... ... ... ... екі бөлімнен тұрады: жалпы жəне ... ... ... ... ... ... ... түсінігі жəне мəні. ... өзі ... ... ... ... туындаған жəне оның
аудармасы «негіз, бастама» ... ... ... ... ... ... идеяны, негізгі
ережені, бастаманы білдіреді. Құқықтық түсініктер жүйесінде ... ... ... ... ... ол ... құқықтық жүйенің негізін
құрайды жəне осы құқықтық жүйенің барлық қасиеттерін ... ... ... ... ... құқығының қағидалары – бұл еңбек құқығы
нормаларының негізгі бастамасы.
Еңбекті құқықтық реттеудің негізгі қағидалары – бұл ... ... ... ... ... ... ережелер. Олар осы құқық
саласының даму негізін құрайды жəне дамуды бағыттайды.
Еңбек құқығының ... ... ... ... ... ... жəне
мемлекеттің еңбек қатынастарын құқықтық реттеу саласындағы саясатының басты
бағыттарын ... ... ... бекітілген негіздемелік
бастамаларын (идеяларды) түсінуге болады.
Еңбек құқығының қазіргі кездегі қағидалары еңбекті ұйымдастыру ... ... ... ... ... береді. Олар
объективтік экономикалық заңдардың күшіне тығыз байланысты.
Қолданыстағы заңнамаға талдау ... ... ... құқығының қазіргі
кездегі қағидаларына келесі белгілер тəн:
· олар экономикалық жəне ... ... ... ... өзі ... саясаттың негізінде анықталады;
· олардың мазмұнына ортақтық тəн, ... ... ... бір ғана ... ... ... ... мəнін көрсетеді;
· мемлекеттік норматвитілікке ие, себебі, ... ... ... бекітеді жəне санкциялайды, қағидалар ... ... ... ... ие ... ... болып табылады;
· олардың жиынтығы жүйе болып табылады, себебі, олар құқық ... бір ... ... ... өзге нормалармен арақатынасы
жағдайындағы мəнін ашады;
· ... ие, ... ... ... ... ... бір мəселелерді шешудегі мəнін көрсетеді;
· тұрақтылыққа ие, себебі, құқық қағидалары ұзақ ... бойы ... жəне ... ... ... ... нормаларына қарағанда өзгеріссіз
сипатқа ие.
Ұзақ уақыт бойы оқу ... ... ... ... ... ... тұрғыда түсіндірілді. Оларды, ең алдымен, ҚР Еңбек туралы
заңдар кодексінің ... ... ... бұл бапта
қызметкердің негізгі
құқықтары мен міндеттері анықталған ... ... ... еңбек
құқығының бір субъектісі – қызметкердің ғана ... мен ... ... ... ... ... ... əлдеқайда
кеңірек, себебі, олар өздерінің реттеушілік əсерімен еңбек құқығының
барлық
субъектілерін ... ... ... ... ... ... өкілдік органдарын) қамтиды.
Бұл жерде ескеріп өтетін бір жайт, қағидалар субъектілердің құқықтары ... ... қана ... ... сонымен қатар, олардың шын
мəнінде жүзеге асырылуын да ... етуі ... ... ... ... мəні ... олар ... түрде еңбек құқығының барлық ... ... ... сол арқылы еңбек заңанамасының мəнін жəне ... ... ... ... ... ... көмек
береді;
2) еңбек заңнамасының одан əрі дамуына, жетілуіне бағытбереді;
3) еңбек құқығының нормаларын қолдануға ... ... ... да бір ... ... ... тиісті негізгі қағиданы
басшылыққа алуға болады;
4) жекелеген нормаларды еңбек ... ... ... ... ... саласының жекелеген институттары бойынша топтастыруға ... ... ... ... жағдайын, құқықтық мəртебесін анықтайды,
олардың еңбекке қатысты негізгі құқықтары мен міндеттерін жəне ... ... ... ... ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ
Еңбек құқығының қайнар көздері – бұл қай ... ... ... ... ... ерекшеленетін еңбек заңнамасының
нормативтік құқықтық актілері. ... атап ... ... ... ... ... тура мағынада еңбек құқығының нормаларына ... ... ... ... туындататын жəне олардың мазмұны
анықталатын қасиеттен ... ... ... ... ... ... ... бөліктің: еңбек туралы құқықтық нормалардың материалдық
мазмұнының жəне ... ... ... ... ... құқығы қайнар көздерінің материалдық мазмұны ... ... ... ... барысында бірлескен еңбек жүзеге асырылған
кезде ... мен ... ... экономикалық, саяси жəне əлеуметтік
қажеттіліктері, олардың ... ... ... болуы мүмкін. Мұндай
жағдайда оларды реттеудің, еңбек қатынастары жүйесіндегі ... ... ... жүріс- тұрыс ережелерін анықтаудың қажеттігі туады.
Еңбек қатынастары жүйесіндегі бұл ... ... ... ... ... ... Яғни, еңбек құқығы қайнар
көздерінің түсінігі мемлекеттік ... ... ... оған
заңдар, жарлықтар, ... жəне өзге ... ... актілер
нысанын беру жөніндегі тікелей қызметімен байланысты. Бұл жерде біз ... ... ... ... ... немесе заңды мағынасын
байқаймыз.
Сонымен, еңбек құқығының қайнар көздері ... ... ... ... жəне өзге де ... ... ... саласындағы
құқық
шығарушы қызметінің нəтижелерін тануға болады. Басқаша айтар болсақ,
еңбек ... ... ... – бұл жалданбалы қызметкерлердің еңбегін
пайдалану жəне
ұйымдастыру жөніндегі қатынастарды, ... ... ... ... актілер.
Еңбек саласындағы маңызды заңдарға Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында еңбек
мəселелері бойынша маңызды заңдарға мыналар ... ... ... ... заң. ... жұмыссыздық деген пайда болып,
жұмыссыздардың саны көбейіп келе ... ... ... бұл акт –
біздің республикамыздағы халықты еңбекпен қамтуға бағытталған алғашқы заң.
Аталған заң
еңбекпен қамту ... ... ... қамту», «жұмыссыз»,
«жұмыссыздың мəртебесі» сияқты ... ... ... ... ... ... берушілермен жəне жұмыссыздармен ... ... ... ... ... қамту жəне жұмысқа орналастыру органдары да жұмыс
істейді. Қызметкерлер еңбек шартын бекітпестен бұрын аталған ... ... ... туралы заң кəсіпорын, ұйым деңгейінен жоғары
əлеуметтік-əріптестік қатынастардыреттейді. Сонымен қатар, бұлзаң ... жəне оның ... ... ... жəне де алғаш рет ұжымдық шарттарды
жəне əлеуметтік-əріптестік ... ... ... тəртібін бекітті.
Еңбекті қорғау туралы заң еңбекті қорғау ... ... ... Бұл актінің ережелері жұмыс барысында қызметкерлердің өмір жəне
денсаулық ... ... ету ... ... одақтар туралы заң Қазақстан Республикасында кəсіптік одақтарды
құрудың ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктерін бекітті, кəсіптік одақтардың қызметкерлер құқықтарын
қорғауға байланысты жұмыс берушілермен жəне ... ... ... ... жəне ... ... басқару
органдарымен, заңды тұлғалармен жəне азаматтармен қарым- қатынастарын
реттеді.
Ұжымдық ... ... ... заң ұжымдық еңбек дауының түсінігін, ұжымдық
келіспеушіліктерді шешу мерзімін жəне тəртібін бекітті. Заңда ... ... ... ... жəне қандай тəртіппен жариялап,
ұйымдастыруға
болатыны, кімдердің ... ... ... ... ... ... мен заңсыз ереуілге шыққаны үшін жауапкершілік
көзделген.
Мемлекеттік қызмет туралы заң – ... ... ... еңбегін
реттеуге бағытталған алғашқы заң. Заңда мемлекеттік қызметшілердің
түсінігі берілген, ... ... алу жəне ... ... олардың
құқықтары мен
міндеттері анықталған. Бұл заң мемлекеттік қызметшілер үшін ... ... ... қызметшілерге қатысты бірқатар шектеулер)
жəне демалыс уақыты, қосымша ақы төлеу ... ... жəне ... Бұл ... ... қызметшілерге ... ... ... ... ... ... өткен кейбір ережелерді
санамағанда) əрекеті таралатындығы аталып өткен. ... заң ... ... ... жəне ... ... ... ЕҢБЕК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ
Еңбек құқығы субъектілерінің түсінігі жəне түрлері. Кез ... ... ... ... ... да ... ... шеңбері бар. Осы
субъектілер арқылы осы ... ... ... ... ... ... құқығында осы құқық саласының ... ... ... ... ... ... үрдісін қолдану мен
ұйымдастыруға еңбек заңнамасын сақтай отырып ... ... ... ... ... ... құқығы қатынастарына субъектілер ретінде еңбекке
қабілетті ... ... ... ... ... ... кез
келген меншік нысанындағы жеке жəне заңды тұлғалар), еңбек ... ... жəне ... ... ... бұл бір қарағандай оңай мəселе емес. Еңбек құқығының субъектісі
болу үшін ... ... ... барлық субъектілері заңға сəйкес арнайы
қасиетке – құқықтық мəртебеге ие болуы тиіс. Бұл мəртебе оларға ... ... ... ... ... ... ... құқығы субъектісінің құқықтық мəртебесі ретінде қолданыстағы
заңнамаға сəйкес оның еңбек саласындағы ... ... ... ... ұ қ ы қ т ы қ м ə р т е б е н і ң м а з м ұ н ы к е л е с і н е г ... г і
э л е м е н т т е р д е н т ұ р а д ... ... ... қабілеттігі (құқық деликтқабілеттігі):
ə) негізгі (статуттық) еңбек құқықтар жəне міндеттер;
б) осы құқықтар мен міндеттердің заңды жалпы жəне арнайы кепілдіктері;
в) ... ... ... үшін заңда көзделген жауапкершілік.
Бұл төрт элемент бірлесе ... ... ... əрбір субъектісінің
құқықтық мəртебесін құрайды. Енді еңбек ... ... ... еңбек деликтқабілеттігінен тұратын еңбек құқықсубъектілігін тереңірек
қарастырып өтейік.
Жұмыс ... ... ... ... заңнамасының нормаларына
сəйкес жұмыс беруші ретінде қызметкермен еңбек шартын бекіткен жəне оған
жұмыс ... жеке ... ... ... ... Яғни, азаматтарға жұмыс
беретін, ... ... ... жəне жұмыс берушінің құқықтары мен
міндеттерін орындайтын фермерлер, жеке ... ... ... ... кəсіпорындар,
шаруашылықтар, кооперативтер, сері ктест іктер жəне т.б. жұ ... ... ... ы.
Еңбек құқығының субъектілері ретіндегі жұмыс берушілерді жеке тұлғалар,
коммерциялық, коммерциялық емес ... жəне ... ... деп
бөлуге болады. Коммерциялық ұйымдар мемлекеттік кəсіпорын, шаруашылық
серіктестік, ... ... ... кооперативтер нысанында
құрылуы мүмкін. ... ... ... ... мақсаты болып
пайда табу табылады.
Коммерциялық емес ұйымдар мекеме, ... ... ... ... ... ... қор, діни ... жəне заңда
көзделген өзге де нысандарда құрылуы мүмкін. Бұл ұйымдарды ... ... жəне ... ... ... ... ... Коммерциялық
емес ұйымдар кəсіпкерлік қызметті ... ... ... ... ... құқықтық мəртебесі жəне олардың қызметін жүзеге
асыруы ҚР Президентінің 1995 жылғы 19-маусымдағы «Мемлекеттік кəсіпорындар
туралы» заң күшіне ие ... ... ... ... ... ... ... олар
мемлекеттік тіркеуден өткен жəне заңнамада көзделген жағдайларда лицензия
алған сəттен бастап
туындайды. ... ... ... ... жəне ... ... ... асырылады.
Қазіргі кезде бұл актілер ұйымдарға барынша дербестік ... ... ... ... ... ... ... еңбек ақысын төлеу,
жұмыс уақыты мен демалыс уақытын белгілеумəселелерін дербес шешуге құқылы.
Олар өздерінің ... жəне ... ... ... ... мен ... ... уақытының ұзақтығын белгілей алады.
Соған
қарамастан, жұмыс беруші ұйым еңбекті ... ... ... ... ... кем емес жалақы төлеуді, еңбектің қауіпсіз
жəне қолайлы ... ... ... ... шаралар мен
қызметкердің өзге де құқықтарын жүзеге асыруды қамтамасыз етуге міндетті.
Сонымен қатар, егер ... ... ... не жұмыс берушінің өзге де кінəсінің
нəтижесінде қызметкерлердің денсаулығына жəне ... ... ... ... ... ... ... жүктеледі.
Жұмыс беруші-ұйымның қызметі оның таратылуымен байланысты тоқтатылады.
Тарату туралы шешім ұйымның меншік иесі немесе осы ... ... ... ... сот шешімінің негізінде қабылдануы мүмкін.
Жұмыс беруші-ұйымдардың еңбек ... екі ... ... ... жəне ... ... ... мамандарды таңдауды,
орналастыруды жəне
ұйымдастыруды жүзеге асыруды, еңбекті қорғауды жəне қызметкерлердің ... ... ... үшін қауіпсіз жəне қажетті еңбек жағдайларын
жасауды білдіреді. Мүліктік талап еңбектің ... ... ... ... ... ... еңбекті төлеу қабілетін білдіреді. Бұл ... ... ... бір ... ... база ... тиіс,
алайда, шын мəнінде еңбек құқықсубъектілігі үшін жалақы қоры ғана аса ... ... ң б е к ұ ж ы м ы н ы ң қ ұ қ ы қ т ы қ м ə р т е б е с і. С о ң ... к е з д ... ң б е к ұ ж ы м ы» т ү с і н і г і н і ң о р н ы н а «қ ы з м ... к е р л е р»
т ү с і н і г і н қ о л д а н у ж и і б е л е ң а л ы п ж а т а д ы. ... н е д е е ң б е ... ж ы м д а р ы м е м л е к е т т і ң с а я с и ғ а н а е м е с, э к ... о м и к а л ы ... м і р і н д е д е қ а н д а й д а б і р р ө л д і и е л е н у д е н ... ы р ы л ғ а н д а ... о ғ а н қ а р а м а с т а н, б і з д і ң о й ы м ы з ш а, е ң ... к ұ ж ы м д а р ... ң б е к қ ұ қ ы ғ ы н ы ң с у б ъ е к т і л е р і б о л ғ а н ж ... е о д а н ə р і
б о л а д ы д а.
Еңбек ұжымы ретінде жеке ... ... ... белгілі бір ұйымның
шегінде бірлескен еңбек қызметін жүзеге асыру барысындағы адамдардың ... ... ... ... ... ... ... еңбек ұжымына құрамдас элементтер ретінде мыналар кіреді:
1. осы ... ... ... ... ... қоса ... ... ұжымының органдары;
4. осы ұжымның қоғамдық ұйымдары жəне олардың органдары (кəсіптік ... ... ... жəне ... ... саласы бойынша еңбек ұжымдары келесі түрлерге бөлінеді:
1. өндірістік (кəсіпорындардағы, ... жəне т.б.) ... ... ... ... ... көлік, байланыс жəне т.б. ... ... ... ... ... ... ... ұжымдары;
4. жобалау, жобалау-құрастыру, ғылыми-зерттеу салаларындағы еңбек ұжымдары:
5. басқару саласындағы еңбек ұжымдары;
6. қоғамдық ... ... əр ... ... жəне т.б.)
аппараттары.
Еңбек ұжымы өндірістің нысанына қарай келесі түрлерге
бөлінеді:
1. мемлекеттік өндірістердің еңбек ... ... ... еңбек ұжымдары;
3. жеке дербес меншік өндірістерінің еңбек ұжымы;
4. қоғамдық ұйым ... ... ... ... ... ... ... өндірістердің (шетелдік өндірістерді қоса
алғанда) еңбек ұжымдары.
Еңбек ұжымдары өз ... ... ... түрлерге бөлінеді:
1. кəсіпорынның негізгі еңбек ұжымдары;
2. бөлімшелердің (бөлімдер, цехтар) еңбек ұжымдары;
3. бастапқы еңбек ұжымдары (бригадалар, учаскелер, ... ... ... – бұл оның заңнамалық тұрғыда бекітілген
құқықтық ... ... ... ... мына ... ... ... ұжымы құрылған сəттен бастап ... ... ... оның ... оның ... өкілеттіктері (құқықтары мен міндеттері, қызмет ... ... мен ... ... ... ... өндіріс толығымен таратылған жағдайда
тоқтатылады. Өндірістің ... ... ... ... ... иесінің ауысуы қызметкерлердің еңбек қатынастарын ... бұл ... ... ... ... ұжымы да
сақталады.
VII. ЖЕКЕ ЕҢБЕК ШАРТЫ
ҚР «ҚР еңбек туралы» заңының 9-бабы.
Жеке еңбек шартының мазмұны
1. Жеке еңбек шартында:
1) ... ... ... ... ... ... ... жəне орналасқан жері, ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу нөмірі мен
уақыты;
- жұмыс берушінің (оның өкілінің) тегі, есімі, əкесінің аты ... ... ... құжатта көрсетілсе) жəне қызметі, ал ... ... ... ... ... оның ... ... жерінің мекен-жайы,
жеке басын
куəландыратын құжаттың атауы, нөмірі, берілген ... ... ... ... ... аты ... жеке басын куəландыратын
құжатта көрсетілсе), жеке басын ... ... ... ... ... ... жеке ... нөмірі (ƏЖК), салық төлеушінің
тіркелу нөмірі ... ... ... ... бір ... ... кəсіп бойынша
жұмыс);
3) жеке еңбек шартының мерзімі;
4) еңбек міндеттерін жүзеге асыру басталатын күн;
5) еңбек ... ... ... ауыр ... ... ... не ... жағдайларда жұмыс істегені үшін
берілетін кепілдіктер мен өтемақылар;
6) жұмыс ... мен ... ... режимі;
7) еңбекке ақы төлеу жəне еңбекті қорғау жағдайлары;
8) жұмыс ... ... мен ... ... ... мен міндеттері;
10) жеке еңбек шартын өзгерту, бұзу жəне ұзарту тəртібі;
11) тараптардың жауапкершілігі ... ... ... ... ... жеке ... шартына өзге де жағдайлардың
енгізілуі мүмкін. Жеке еңбек ... ... жəне ... Жеке ... дегеніміз бұл қызметкердің ішкі ... ... ... ... бір ... ... ... бір мамандық, біліктілік жəне кəсіп
бойынша жұмысты) орындау
міндетін, ал ... ... ... ... жəне ... көлемде жалақы
төлеп отыру жəне қалыпты ... ... ... ету ... ... мен ... берушінің арасындағы жазбаша келісім.
Жеке еңбек шартының белгілері. Жеке еңбек шарты ... бірі ... ... ... ... Жеке ... ... сəйкес, қызметкер
белгілі бір қызмет түріне жататын жұмысты, яғни белгілі бір ... ... ... біліктілікті, лауазымды орындауға міндеттенеді.
Еңбек кітапшасы (ол болған жағдайда), немесе жеке ... ... не ... мен ... ... туралы бұйрықтардың көшірмелері
қызметкердің еңбек қызметін ... ... бола ... ҚР «ҚР еңбек
туралы» заңы еңбек кітапшасының мəнін ... жоқ. ... ... ... беруші еңбек
кітапшасында оның еңбек қызметі мен стажын дəлелдейтін ... ... ... заңда жұмыс берушінің еңбек кітапшасын жүргізу жəне
сақтау міндеті көзделмеген.
Еңбек кітапшасы ... ... ... ... құжат болып табылады. Ол
қызметкердің еңбек стажын, атқарған ... ... мен ... ... ... ... жəне оның жасы, ... ... ... ... Бұл ... ... еңбек
кітапшасына тиісті құжаттардың негізінде енгізіледі. Сонымен, ... ... ... еңбек төлқұжаты болып табылады. Егер қызметкер жұмыстан өз еркімен
немесе ... ... ... ... ... ... жерін
ауыстыру жəне т.б.) не өзге де ... ... онда бұл ... ... ... Еңбек
кітапшасына ешбір түзетулер, сызулар енгізілмеуі тиіс. ... ... ... бұл ... жарамсыз екені көрсетіле
отырып күшін ... ... ... ... Жеке ... ... жасасу кезінде қызметкердің оған тапсырылатын жұмысқа
сəйкестігін ... ... ... ... ... ... ... туралы талап жеке еңбек шартында көрсетілуге тиіс.
Бұл талап болмаған ... ... ... ... ... деп
есептеледі.
3. Сынақ кезеңіндегі қызметкерлерге осы Заңның нормалары, жеке ... ... ... үш айдан асыруға болмайды. ... ... ... ... кезең, сынақ мерзіміне есептелмейді.
Еңбек шарты қызметкермен жұмыс беруші ... ... ... ... ... ... жасау мерзімдері:
1) белгісіз мерзімге уақыты көрсетілмейді 
2) белгілі бір мерзімге 1 жылдан аспайтын 
3) істелетін жұмыстың аз ... ... ... жеке ... ... 16 жасқа толған соң жасалады 
5) жұмысқа олар кезде сынақ мерзімін белгілеу мүмкіндігі ... ... ... 1 ай бұрын жазбаша ескерту арқылы, еңбек
шартын бұзуға ... бар. ... ... жеке ... ... ұйым ... куәләндірілған жұмысқа қабылдау, не ... ... ... ... құжаттар болып табылады. Жұмыс уақыты бұл қызметкердің
жұмыс ... ... және ішкі ... ... талаптарына сәйкес
өзінің еңбек міндеттерін орындауға ... ... ... ... ... ... толмаған қызметкерлер үшін жұмыс уақыты белгіленген. 16 – ... ... 36 ... ... ... Ауыр еңбек жасайтындар 6 сағат
жұмыс ... ... ... ... ... Қызметкер жеке еңбек шартының талаптарына сəйкес еңбек ... ... ... ... уақыты болып есептеледі.
Жұмыс уақытының түсінігі жəне түрлері. Жұмыс уақыты – бұл ... ... жəне жеке ... ... ішкі ... ... еңбек міндеттерін орындайтын уақыт.
2. Жұмыс уақытың қалыпты ұзақтығы аптасына 40 сағаттан аспауы тиіс.
Жұмыс уақытының қалыпты ұзақтығы – бұл ... өмір ... жəне ... ... жыл, ... күн ... еңбекұзақтығы. Қызметкерлердің
кəсіпорындардағы, мекемелердегі, ұйымдардағы жұмыс уақытының ... ... 40 ... аспауы тиіс (ҚР «ҚР еңбек туралы» заңының
45-б. 2-т.). Аталған ереженің күші меншік нысанына, экономика ... ... ... қарамастан барлық ... ... ... ... үшін ... ... ... он төрт жастан он алты жасқа дейінгі қызметкерлер үшін - аптасына 24
сағаттан; он ... он ... ... дейін - аптасына 36 сағаттан
аспайтын;
2) ауыр дене ... жəне ... ... ... жұмыстарда істейтін
қызметкерлер үшін - аптасына 36 ... ... ... ... ... ... жұмыс уақытының ұзақтығын қысқартуға ... ... ... ... мен ... ... сондай-ақ
еңбек жағдайлары зиянды (өте зиянды) жəне ... ауыр (өте ... (өте ... жұмыстардың тізбесін еңбек жөніндегі уəкілетті
мемлекеттік орган белгілейді.
Қызметкерлер үшін екі демалыс күні бар бес ... ... ... ... ... ... ... кезінде күнделікті жұмыстың ... ... ... ... ... ерекшелігін, еңбек ұжымының пікірін
ескеріп жəне жұмыс аптасының белгіленген ұзақтығын сақтай отырып, ... ... ... ... Өндірісінің сипаты мен жұмыс
жағдайлары бойынша бес күндік жұмыс аптасын енгізу ... ... ... ... бар алты ... ... аптасы белгіленеді. Алты күндік
жұмыс аптасы кезінде күнделікті жұмыстың ... ... ... 40 ... -7 ... аспауға, апталық норма 36 сағат болғанда -6 сағаттан
жəне апталық норма 24
сағат болғанда -4 сағаттан аспауға ... Бес ... ... алты ... ... ... ... ұжымдық шарттардың талаптарымен жұмыс беруші
белгілейді.
IX. ДЕМАЛЫС УАҚЫТЫ
Демалыс уақытының түсінігі жəне түрлері.
Еңбек құқығында ... ... ... ... ... міндеттерін
орындаудан бос уақыты танылады. Бұл уақытты олар өз ... ... ... ... ... ... жəне тамақтану үшін үзіліс
белгіленген.
Еңбек туралы заңдарда демалыс уақытының келесі ... ... ... ... үзілістер;
• жұмыс күндері арасындағы күн сайынғы демалыс ... апта ... ... ... жыл ... ... күндері;
• жыл сайынғы еңбек демалысы.
«ҚР еңбек туралы» заңының 53-бабы ... жəне ... ... Күнделікті жұмыс (ауысым) ішінде қызметкерге демалу жəне ... ... ... ұзақтығы бір сағаттан кем болмайтын үзіліс берілуге
тиіс. Бұл үзіліс жұмыс уақытына енгізілмейді жəне ... оны өз ... ... Үзіліс беру уақыты мен оның ұзактығы жұмыс берушінің актілерінде, ... ... ... ... ... ... бойынша үзіліс беру мүмкін емес жұмыстарда жұмыс
беруші қызметкерге жұмыс уақытында демалу мен ... ... ... ... Мұндай жұмыстардың тізбесі, демалу жəне
тамақтану тəртібі
мен орны ... ... ... белгіленеді.
X. ЖАЛАҚЫ
1 . Жұмыс ... осы ... жеке ... ... ... сəйкес
қызметкердің еңбегіне ақы төлеуге міндетті.
2. Қызметкерлердің ... ақы ... ... ... ... ... ... өзге де жүйелері бойынша төленеді. Ақы төлеу еңбектің ... ... үшін ... ... ... жалақысы орындалатын жұмыстың саны мен ... ... ... ... өндіріс тиімділігі мен
жұмыс сапасын
арттыруға материалдық ... ... үшін жыл ... ... ... сыйлық, сыйақы беру жүйесі жəне ... ... да ... ... ... ... ... ақы төлеу жүйесі ұжымдық шарттармен ... ... ... ... ... ... біліктілік талаптары мен жұмыстардың белгілі
бір түрлерінің күрделілігі жұмыстар мен жұмысшылар кəсіптерінің біліктілік
анықтамалығы, қызметшілер лауазымдарының ... ... ... ... анықтамалықтарды əзірлеу менқолданудың
тəртібін еңбек жөніндегі ... ... ... ... Орындалған
жұмыстарды белгілі бір күрделі жұмысқа ... жəне ... ... ... ... жұмыстар мен жұмысшылар кəсіптерінің
біліктілік анықтамалығына жəне қызметшілер лауазымдарының анықтамалығына
сəйкес
дербес ... ... ... ... ... ... айналысатын кез келген адамдар тобы өз ... ... ... жəне олардың белгілі бір тəртіпке бағынуын
қажет етеді.
Əрекеттердің, ... жəне ... ... ... үшін,
материалдық жəне рухани игіліктерді бөлісу үшін бірігуі кезінде ерекше
мəнге ие ... ... ... ... ... екі тарапы қатысатыны
белгілі, сондықтан да, ... ... ... ... екі жақ ... ... себепті де, қызметкердің ... ... бірі ... ... ... яғни, еңбек қызметі барысындағы өзі үшін міндетті
жүріс-тұрыс ережелерін орындау табылады.
Егер нақты атайтын ... ... ... ... ... ... ... (яғни, нақты бір мамандық, біліктілік, лауазым
бойынша жұмысын) мұқият ... ішкі ... ... ... ... ... ... (өзі үшін міндетті) орындау;
Алайда, жұмысшылардың еңбек тəртібін орындауының маңызды алғышарты ... ... ... ... яғни ... ... ... ұтымды жəне дұрыс ұйымдастыру қажет.
Ол үшін жұмыс беруші:
- қызметкерге еңбек ақысын ... ... ... ... ... ... шартта жəне тараптардың келісімінде
көзделген еңбек жағдайларын қамтамасыз ету ... ... ... ... – бұл ... ... етіп ... ішінде белгіленген тəртіп. Əдетте ішкі еңбек тəртібінің ... ... ... ... ... ... күші ... қызметкерлерді қызметке алу жəне жұмыстан босату тəртібі;
3. қызметкерлердің негізгі міндеттері;
4. жұмыс берушінің негізгі міндеттері;
5. жұмыс уақыты жəне оны ... ... ... үшін көтермелеу;
7. еңбек тəртібін бұзғаны үшін жауапкершілік.
Жұмыс берушінің ... ... ... жеке еңбек шартының тараптарының бірі болып жұмыс беруші
табылады. ... жəне ... ... ... ... ... 1995 жылғы 19 маусымдағы «М е м л е к е т т і к к ə с і ... р ы н т у р а л ы» Ж а р л ы ғ ы м е н, к ə с і п о р ы н н ы ң ... р ғ ы ... жəне өзге ... ... ... ішінде, ең бастысы, ҚР «Еңбек
туралы» заңымен белгіленген.
Жұмыс берушінің негізгі ... ... ... ... ... жəне еңбекті қорғау ережелерін сақтау;
2. қызметкерлердің əрқайсысы жеке еңбек шартында көзделген з ... жəне ... ... ... ... ... əрбір қызметкер
қалыпты еңбек жағдайына сай жұмыс рнын ... етіп ... ... ... ақты ... мен ... беру жəне ... дəл жəне
уақтылы орындалуын тексеру, еңбек қауіпсіздігі мəселелеріне рекше көңіл
бөлу;
3. əкімшілік немесе жұмыс беруші жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ақсаттармен таныстыру;
4. еңбек өнімділігін өсіру үшін жағдайлар жасау, ғылым мен ехниканың ... ... ... ... йымдастыруды жетілдіру, ауыр жəне
күрделі ... ... жəне ... еңбек жəне өндірістік тəртіпті қамтамасыз ету;
6. қызметкерлердің қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту, жалақыны еңбек демалысын уақтылы беру
жəне т.б.
Тəртіптік жазалар
1. Еңбек тəртібін бұзғаны үшін, яғни ... ... ... ... орындалмағаны немесе ... үшін ... ... ... ... қолдануға:
1) ескерту жасауға; 2) сөгіс беруге;
2-1) қатаң сөгіс беруге;
3) осы заңның 26-бабының 9)-12) ... ... ... шартын бұзуға құқылы.
2. Осы заңда көзделген тəртіптік жазалау шараларын
қолдануға жол ... ... ... ... ... қорғау адам еңбек ететін кез келген жерде . Еңбекті
қорғау барлық ... ... ... , ... ... ... ... кооператив мүшелерінің, тəжірибеден
өтіп жүрген студенттердің,
соттың үкімі бойынша жазасын өтеп жүрген азаматтардың еңбегіне аралады.
Тар мағынада ... ... ... бұл ... ... ... үшін қауіпсіз еңбек жағдайларын қамтамасыз етуі тиіс ... ... ... ... мен ... ... ... еңбекті қорғау жөніндегі ережелер мен нұсқауларда;
• ауыр, зиянды жəне ... ... ... ... ... мен ... туралы арнайы нормаларда;
• əйелдердің, кəмелетке толмағандардың жəне еңбекке қабілеті төмен
тұлғалардың еңбегін ... ... ... ... ... ... тергеу жəне есепке алу ережелерінде;
• қауіпсіздік ... жəне ... ... ... ДАУЛАРЫ
Ұ ж ы м д ы қ е ң б е к д а у л а р ы н д а б ү к і л ұ ж ы м н ы ң ... қ ы қ т а р ы, ө к і л е т т і к т ері мен ... ... ... Мұндай дауларға бір жағынан – еңбек ... ... ... ... ... ... ... – бір немесе ... ... ... ... даулары келесі құқықтық қатынастардан туындайды:
а) еңбек ұжымының басшылықпен, соның ішінде, ең ... ... ... ... ... кəсіптік одақтың басшылықпен арасындағы құқықтық қатынастардан.
Сондықтан, ұжымдық еңбек ... ... ... ... ... ... одақтың басшылықпен арасындағы еңбекк даулары деп ... ... дауы – бұл ... ... келесі мəселелерге
қатысты туындайтын келіспеушіліктер:
а) еңбектің əлеуметтік-экономикалық жағдайларын жəне өндірістік ... ... ... жаңа ... ... ... ... шартты, кесімді бекітуге немесе өзгертуге қатысты;
б) еңбектуралызаңдардың талаптарының орындалмауынақатысты.
Еңбек ... ... ... (пəні) бойынша талап-арыздық жəне талап-арыз
еместік ... ... ... ... ... – бұл сотта бұзылған
құқықтар мен заңды мүдделерді қалпына келтіру туралы тиісті ... ... ... Көп ... ... жеке ... ... болып
табылады. Мұны мына ж а ғ д а й м е н т ү с і н д і р у г е б о л ... ... р б і р қ ы з м е т к е р е ң б е к қ ұ қ ы қ т а р ы м е н м і ... е т т е р і н е и ... ə н е о л а р д ы қ о р ғ а у ж е к е т ə р т і п п е н ж ү з е г е ... ы р ы л а д ы.
Талап-арыздық емес ... ... – бұл ... немесе еңбек туралы өзге
де нормативтік құқықтық актілермен реттелмеген еңбек ... ... ... жаңа ... ... ... ... Оларды жұмыс
беруші жəне
қызметкерлердің тиісті уəкілетті органы шешеді, ... бұл ... ... ... ... Талап-арыздық емес даулар жеке де, ұжымдық та
сипатта ... ... ... ... ... Олардың құзыреті жəне
ведомстволығы. Еңбек дауларын не ... ... ... не ... шешу ... жəне осы үшін белгілі бір өкілеттіктерге ие соттар
қарастырады.
Еңбек дауларын қарастыратын ... ... ... ... ... ... ... (еңбектің жеке жағдайларын
белгілеу немесе өзгерту туралы);
- келісім комиссиялары (тараптардың келісімі бойынша);
- ... ... жəне ... ... ... ... жағдайларын өзгертуге жəне жаңа жағдайларды белгілеуге, ... жəне өзге де ... ... жəне ... байланысты);
- жоғары тұрған ұйым;
- сот.
Жеке еңбек дауларын қарастырудың ... ... ... – бұл ... беруші мен қызметкер арасындағы еңбек
саласындағы келіспеушіліктердің ең жиі кездесетін түрі.
Еңбек дауларын не ... ... ... не ... ... ... жəне осы үшін белгілі бір өкілеттіктерге ие соттар ... ... ... ... түрлерге бөлінеді:
- жалақы мəселесіне қатысты даулар;
- кепілдіктер мен өтемақы мəселелеріне қатысты даулар;
- ... ... ... ... ... ... ... байланысты даулар;
- демалыс мəселесіне қатысты даулар;
- еңбекті қорғау мəселесіне қатысты даулар;
- жұмыстан босату мəселесіне қатысты даулар;
- еңбек ... жəне ... ... ... ... қызметкерлердің өздері келтірген зияны үшін ... ... ... ... Н.Ə. Қазақстан-2030. ... ... ... жəне ... ... ... Ел ... Қазақстан
халқына Жолдауы. //Каз. правда. 1997. 11 ... Н. Ə. ... ... мен ішкі жəне ... ... ... ... қоғамды демократиялау, жаңа ... жəне ... ... Ел Президентінің Қазақстан халқынa
Жолдауы.//Каз. правда. 1998. 1 ... Т М. ... ... ... ... КазГУ. Серия юридических наук. 1993.
Абайдельдинов Т.М. О понятиях «собственник предприятия» и «работодатель» ... ... ... ... ... в ... ... С. 58.
Абжанов КА. Трудовой договор. М.: Юридическая ... ... А.А., ... И.К ... в трудовом праве //
Вестник Московского университета. Серия 11. Право. 1992. №4. ... ... ... в ... ... Жеті ... 1997.
Аколова Е.М., Еремина С.Н. Договоры о труде. Ростов н/Д., 1996.
Аколова Е.М. Локальное правовое ... ... на ... ... 1989. ... Л.А., ... О.М. ... Л.В. Трудоуйстройство
и трудовой договор в условиях перехода к рыночной экономике:
(Учеб. пособие). М.: ... МГУ, ... Л.И. ... ... ... Л., ... Б.А. Роль и ... коллективных договоров в период перестройки
//Трудовое право и право социального обеспечения на путях перестройки. М.,
1991.
Байменов А. Реформа ... не ... ... 2000. 22 ... С.Д; ... Т.И. ... и проблемы занятости в
Республике Казахстан. Алматы, 1992.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Енбек құқығы субъектілері15 бет
Енбек құқығы субъектілерінің8 бет
Еңбек және еңбек құқығы туралы түсінік19 бет
Еңбек құқығы жайлы5 бет
Еңбек құқығы жүйесі13 бет
Еңбек құқығы жүйесінде материалдық жауапкершілік институты50 бет
Еңбек құқығы пәні, әдісі, қағидаттары, жүйесі, деректік негіздері26 бет
Еңбек құқығы саласындағы тәртіптік жауапкершілік77 бет
Еңбек құқығы субъектісі13 бет
Еңбек құқығы туралы16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь