Көру мүшесі

Жоспар

Негізгі бөлім
2.1. Көру мүшесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6.8
2.2. Есту және тепе.теңдікті сақтау мүшесі ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... .9.14
2.3. Дәм сезу мүшесі және иіс сезу мүшесі немесе мұрын ... ... ... ... 14.15
2.4. Тері және сезу талдамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16.18

Қорытынды

Сезім мүшелерінің жүйелерге бөлінуіне жалпы сипаттама ... ... ... ... ... 19

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
Сезім мүшелері немесе анализаторлар, деп нерв жүйесінің сыртқы ортадан, сондай-ақ дененің өз мүшелерінен тітіркенулер алатын және бұл тітіркенулерді сезімдер түрінде қабылдайтын аспаптарды атайды.
Сезім мүшелерінің көрсетулері бізді қоршаған орта туралы түсініктерлің айнасы болып табылады.
Сезімдік таным процесі адамда алты өзен бойынша іске асырылады: жанасу, есту, көру, дәм сезу, иіс сезу, жердің тарту күші. Алты сезім мүшесі адамға оны қоршаған объективті дүние туралы жан-жақты информация береді, ол информация адам санасында субъективті образдар - сезімдер, түйсіктер және жадындағы түсініктер түрінде бейнеленеді. Тірі протоплазманың- тітіркенгіштік және тітіркендіруге жауап беру қабілеті бар. Филогенез процесінде бұл қабілет сыртқы тітіркендірулердің әсерімен жабынды эпителийдің імаманданған клеткаларында және желінген тамақтың тітіркендіруінен ішек эпителий клетқаларында күшті дамыған. Ішек қуыстылардың өзінде-ақ эпителийдің маманданған клеткалары нерв жүйесімен байланысады. Дененің кейбір бөліктерінде мысалы, қармалауыштарында қозғыштығы жоғары маманданған клеткалар әр жерге жиналып, олардан ең қарапайым сезім мүшелері пайда болады. Одан әрі бұл клеткалар орналасу жағдайыңа қарай тітіркендіргіштерге қатысты мамандана бастайды.
Сыртқы дүниеге өте нәзік анализ жасаудың артуы сезім мүшелерінің кұрылысы мен қызметінің күрделенуіне ғана емес; соқымен бірге нерв жүйесінің күрделенуіне де байланысты.
Сезім пайда болу үшін тітіркендіруді қабылдайтын аспаптар, тітіркенуді жіберетін нервгер және тітіркенуді сана фактісіне айналдыратын ми қажет. И. П. Павлов сезім пайда болуы үшін қажет бүкіл осы аппаратты анализатор деп атады.
Әрбір анализатор үш бәліктен тұрады: 1) рецептор—тітіркену энергиясын нервтік процеске айналдырушы (трансформатор); 2) кондуктор — нерв қозуын өткізуші және 3) анализатордың қыртыстық шеті, сол жерде қозу сезім түрінде қабылданады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Жандар Керімбек Ермаханы. Тәнтану Алматы. Білім 2004 ж. 431 б.
2. Рақышев А.Р. Адам анатомиясы.-Алматы: Қазақстан, 1995.-140-143 б.
3. Самсуев Р.П., Селин Ю.М. Анатомия человека. Мир и оброзование-Москва, Россия, 2005.
4. Гладышева А.А. Анатомия человека. –Москва: Россия, 1984.
5. Курепина М.М., Воккен Г.Г. Атлас анатомия человека. –Москва: Россия, 1983.
        
        Жоспар
Негізгі бөлім
2.1. Көру
мүшесі......................................................................
...................6-8
2.2. Есту және тепе-теңдікті сақтау мүшесі.........................
.................9-14
2.3. Дәм сезу мүшесі және иіс сезу ... ... Тері және ... мүшелерінің жүйелерге бөлінуіне жалпы
сипаттама....................19
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.............20
Сезім мүшелері немесе анализаторлар, деп нерв ... ... ... ... өз мүшелерінен тітіркенулер алатын және бұл
тітіркенулерді сезімдер түрінде ... ... ... ... ... ... ... орта туралы түсініктерлің
айнасы болып табылады.
Сезімдік таным процесі адамда алты өзен ... іске ... ... ... дәм ... иіс ... жердің тарту күші. Алты ... ... оны ... ... ... ... жан-жақты информация
береді, ол информация адам санасында субъективті образдар - ... және ... ... түрінде бейнеленеді. ... ... және ... жауап беру қабілеті бар.
Филогенез процесінде бұл қабілет сыртқы тітіркендірулердің әсерімен жабынды
эпителийдің імаманданған ... және ... ... ішек ... ... ... дамыған. Ішек
қуыстылардың өзінде-ақ эпителийдің маманданған клеткалары нерв жүйесімен
байланысады. ... ... ... мысалы, қармалауыштарында
қозғыштығы жоғары маманданған клеткалар әр жерге жиналып, ... ... ... ... пайда болады. Одан әрі бұл клеткалар орналасу
жағдайыңа қарай тітіркендіргіштерге қатысты ... ... ... өте нәзік анализ жасаудың артуы ... ... мен ... ... ғана ... соқымен бірге нерв
жүйесінің күрделенуіне де байланысты.
Сезім пайда болу үшін тітіркендіруді ... ... ... нервгер және тітіркенуді сана фактісіне айналдыратын ми қажет. И.
П. Павлов сезім пайда болуы үшін қажет ... осы ... ... ... анализатор үш бәліктен тұрады: 1) рецептор—тітіркену энергиясын
нервтік процеске айналдырушы (трансформатор); 2) кондуктор — нерв ... және 3) ... ... ... сол ... қозу ... түрінде
қабылданады.
Сезімдердің екі тобын ажыратады.
1) Қоршаған материалдық денненің заттары мен ... ... ... мен қысымды сезу, температура мен ауырсыну ... ... ... ... дәм, иір және ... тартуын сезу.
2. Дененің жеке бөліктерінің қозғалыстары мен ішкі ... ... ... ... дененің тепе-теңдігі
сезімі, мүшеленді сезу).
Ішкі мушелерден келетін сезімдер әдетте көмескі және бұл ... күде ... ... ... тек ... «жалпы жағдайына» әсер
етеді. Жалпы алғанда ... нерв ... ... ... ... ішкі
процестер біздің санамыздан тысқары жүеді, тек ауру тудыратындай дәрежеге
жеткенде ғана ауыру ... ... ... анализатор туралы арнаулы тарауда толы баяндалған.
Проприоцептивті алаңнан келетін қозулардан тек бұлшықет-буын ... ... ... Бұ ... ... дене бөіктерінің орналасу қлпы сезіліп, қиыл-
қозғалыстар үйлестіріледі. Бір жағынан, бұл ... тері ... ... ... екінші жағынан, гравитация ерісіне қатысты
бағдар беретін тепе-теңдік мушесімен байланыста болады. Нерв ... ... ... мен ... мен ... ... ... анализаторын баяндау барысында сипатталды. Бұл
тарауда сыртқ ортадан алынатыи ... ... ... ... ғана ... ... ... кейін жекелеген бөліктерінің едәуір
күрделенуіне ... ... ... жалпы қрылысы біршама ұқсас.
Тері сезімі мүшелерін қоспағанда, қүрылықта тіршілік ететін жануарлардың
негізгі элементі ерекше ... ... ... ... Басқа мүшелерде
(дәм сезу және есту) сезімтал клетка орталық өсінді шығармай, оған келетін
афферентті нервтің ... ... ... ... ... типін екінші типімен салыстырғанда бастапқы, бірінші деп ... Суда ... ... ... қабылдаушы злементтердің
мұндай формасы тері жабындыларында да кезде-седі, сол жерде бұл ... ... ... Сезім мүшелерін түзуге мезодерма да
қатысады, бірақ олар ... ... үшін ... ... және тсос-
алқы бейімділіктер түзеді. Бұл бейімділіктер сезімтал ... ... ... ... ... ... еезім мүшелерінің
шеткі бөлімдерін: тері, құлақ, көз, тіл және мұрынды түзеді. Мәселен, керу
рецепторы болып торлы ... ... ... ... мет сауыт
тәрізді клеткалар), ал шеткі бөлімі болып — бүкіл көз табылады.
Сезім мүшелерін 2 топқа бөлумен ... П. ... екі ... жүйесі
туралы ілімі тұрғысынан былайша жіктеуге болады:
I. Бірінші сигнал жүйесі анализ-аторлары (нақты-көрнекі. ойлау):
1. Сыртқы дүние ... ... ... есту. керу,
дәм сезу, иіс сезу және тепе-теңдік мүшелері);
2. Организмнің ішкі дүниесі анализаторлары:
а) Жануар тіршілігі ... ... ... про-приоцепторлар
(бүлшықет-буын сезімі);
ә) Ішкі мүше(перден тітіркенулер әкелетін интероцепторлар (ішкі мүшелер мен
тамырлардан).
Бірінші сигнал жүйесі анализаторларының әрқайсысының үш қүрам ... ... ... ... бар. ... ... жүйесі
анализаторларыгіың өз рецепторлары мен ... жоқ, ... ... ... ... (сөз ... ... қыртыстық шеттері),
олар өз сигналдарын (екінші сигналдарды) бірінші сигнал жүйесін құрайтын
бірінші сигнал-дар негізінде қабылдайды және ... ... ... алмай-
ды. Бірыңғай үлқен ми қыртысын құрайтын барлық анализа-торлардың ... әрі ... әрі ... ... ... КӨРУ МҮШЕСІ ЖӘНЕ КӨРУ ТАЛДАМАСЫ
Көру талдамасының киян (шеткі) бөлігіне көз жатады. Көру мүшесі немесе
көз ... көз ... және ... ... ... ... көзалмасының бұлшықеттері, тамырлар, жүйкелер, кірпіктер ... ... шар ... ... ... бет ... көз
шарасында орналасады. Көзалмасының алдыңіы дөңес бөлігін — ... ... ... ... ... шыққан жердің сыртқы жағы) бөлігін — артқы
полюсі дейді. Аталған екі полюс арасын — көз ... ал ... ... сызығын
— экватор, экваторға перпендикуляр болып жүргізілген сызьщ — ... ... ... ... ... түзіледі. Оның құрамына қасаң қабық
көз бұршағы мөлдір дене және ... зат ... Бұл ... көздің
сәулені сындыратын ортасы болып есептеледі. Көзалмасының мөлдір заттары жан-
жағынан үш ... ... ... ... ак ... ... кабықша жөне ішкі-торлы кабывдпадан түрады .Талшықты аққабық баска
қабықшаларға қарағанда өте ... ... ... ... Сондықтан да ол
көзалмасының белгілі пішінін сақтап тұрады. Аққабықша алдыңғы жөне артқы
бөлімге ... Оның ... ... ... өте ... және дөңестенген
мелдір қасаң қабықшаға айналған. Қасаң қабықша арқылы көзалмасының ішіне
жарық сәулесі тікелей және ... та ... ... 56 ...... ... Ақ ... түсі пісірілген жұмыртқаның ақуызына
ұқсайды. Оның экваторының алдыңғы түсы және көру жүйкесі енген ... ... ... ... ... тұсындағы ақ қабыкшаның қалың жерінен
көздің төрт тік (тура), ... ... Ақ ... көз ... ... ... ак ... айналады. Алдыңғы касаң қабықша мен
артқы ак қабықша аралығында қасаң ... ... ... ... ... бойлай ақ қабықшаның веналық қойнауы орналасады. Көздегі веналық кан
веналық қойнаумен ағып кетеді.
Тамырлы қабықша ақ қабықшаның ... ... Ол ... және ... ... емес үш ... меншікті тамырлы кабыкша, кіргакті дене
жөне нұрлы қабықшадан ... ... ... ... ақ ... ... ... жатады. Бұл кабықша жұка болса да, қан тамырына өте бай, онда
қоңыр рең беретін бояулы (пигментті) жасушасы ... ... ... ... төрт вена ... өтеді. Кейбір жануарларда осы қабықшаға кальций
тұзы жиналады да жалтырақ көз айнасы түзіледі. Сондықтан да олардың ... ... ... ... көрінеді.
Кірпікті дене көзалмасының ішшде ақ қабықшаның нұрлы қабықшаға
ауысатын шекарасында буылтықтанып ... ... ... ... ... ... бұлшықеттер орналасады. Бұл бұлшықеттер көбінесе
көз бұршағының күйін өзгертуге қатысады. Нұрлы қабықша ортасы тесік ... ... ... ... ең ... бөлігі болып есептеледі.
Нұрлы қабықшаның ортасындағы дөңгелек тесік көз қарашығы деп аталады. Оның
басқа ... ... көз ... ... ... өзінің сьгрткы жиегімен тек ... ... ... ... да ішкі ... көз қарашығын, яғни дөңгелек тескті
түзеді. Нұрлы қабықшада бояуы аз ... — көк көз, ал ... көп ... ... кез ... ... ... бояу мүлдем болмайды. Сондықтан нұрлы
қабықшаға шағылысып тұрған тамырлы қабыкшаның әсерінен көз ... оны ... көз ... Нұрлы қабықшадағы ... ... екі ... ... Оның ... (тік) ... көз карашығын (тесігін) ... ... ... шеңберлене орналасқан бұлшықеттер көз карашьнъша жан-жағынан
кысып тартылады. Сөйтіп, бұл ... ... ... ... үлкейіп, жарықта кішірейеді де, көзге түсетін жарық сәулесін
реттеуге ... Top ... ... көз ... ішкі ...... ... Top қабықша өзінің сыртқы бетімен тамыр қабықшаға, ал ішкі
бетімен мөлдір денемен ... Top ... тең емес екі ... қабылдайтын артқы көру бөлігінен және алдыңғы (аз бөлігі) ... ... ... ... ... ... ... сезбейтін
бөлімше бар, оны ... ... деп ... Осы ... 3 — 4 ... көз ... ... тек құтыша жасушалардың
жиынтығынан түзілген сары дақ Бұл ... ... ... ... ... ... бейнелерді анық көретін осы сары дак болып
есептеледі. Ол ... ... ... ... болып, ортасында орталық
шұңқыры болады. Затты өте жақсы көру үшін, оның ... ... ... сары ... ... ... тура түсуі керек. Енді көз алмасының
(ядро) құрамына енетін көз бұршағы, мөлдір дене жөне қоймалжың ... ... - екі жағы ... ... тәрізді түзіліс. Оның
артқы беті деңестеліп мөлдір денемен, ал алдыңғы беті ... ... ... ... өте ... оның ... ... қабықша
қаптайды. Онда тамырлар және жүйкелер болмайды. Көз бұршағының орта ... ... ал екі ... бөлігі одан жұмсақтау болады. Кірпіктік белдеу көз
бұршағының қабықшасына бекінеді. Кіршкті дененін ... ... ... ... бірге көз бұршағында босап, дөңестігі артады. ... ... ... ... ... көздің бұршағының дөңесі
оңай өзгеруі арқылы ұзақтағы және ... ... тез ... Оны ... тез, дәл көру касиеті (аккомодациясы) дейді. Жас ұлғайған сайын
көз ... ... ... артады да оның жарык немесе қараңғыға тез
беймделгіштігі — аккомодациясы нашарлайды. ... зат — ... ... ... ... және ... камерасында толы болады. Бұл екі
камера саңылау төріз-ді, қасаң қабықшаның артында ... ... ... ... ... көз ... (тесік) арқылы жалғасады. Көз
қоймалжыңы қасаң қабықша мен кірпікті дене мен көз ... ... ... ... күші ... 3 — 5 жастарда ғана жетіледі. Көздің
оптикалық жүйесі де көздің күңгірт, қараңғыға және ... ... ... ... Мұны көздің жарыққа немесе қараңғыға
бейімделу қасиеті, ... ... ... ... Есту және ... сақтау мүшелері
мен талдамасы
Есту мен тепе-теңдікті сақтау мүшелері кіреберіс-шытырман мүшелері деп
те аталады. Оның есту ... ... жөне ... сактау мүшесіне
кіреберіс бөлігі жатады.
Есту мүшесі — құлақ қызметтеріне қарай үш бөлімге: ... ... ... ... ... ... ... бөлім және ішкі
құлақ-дыбысты қабылдайтын бөлімдерге ... Ішкі ... есту ... ... ... күші мен ... ... дұрыс орналасуын реттейтін
тепе-теңдік мүшесі де ... Бұл екі ... ... ... ... ... ... құлақ бұған құлақ қалқаны сыртқы дыбыс жолы және дабыл жарғағы
жатады.
Құлақ ... ... ... қызметін атқарады. Адамдардың құлақ
қалқаны жануарлардың құлағына қарағанда өте нашар қимылдайды. ... ... ... сол жаққа қарай құлақ қалканың ... ... ... ... ... серпінді шеміршектен түзіледі. ... өте ... ... жағы ... май ұлпазға толы қалың
жұмсақ теріден түзіледі. Ол сырғалық деп аталады. Құлақ қалқанының ... ... ... ... оралған шиыршықтан оған қарама-қарсы іштен сыртқа
бағытталған қарсы шиыршықтан түзілген. Шиыршықтардың алдында — қалқан қуысы
болады. Оның алдыңғы шеті — ... ... одан ... ... Ал, орта белігінен сыртқы дыбыс жолының тесігі басталады. Құлақ
қалқанының үлкендігімен пішіні әркімде әр ... ... ... ... жолы немесе құлақтың тесігі құлақ ... ... ... қуыс ... және жоғары бұрылып, одан кейін алға бұрылып
және төмен кетіп, дабыл жарғағына келіп тұйықталады. ... ... ... биологиялық маңызы зор.
Ол — қорғану. Ортаңғы құлақ дабыл қуысынан дыбыс ... ... ... ... ... сүйектің дабыл бөлігінде орналасқан, саңылау төрізді
болып келеді. Оның айналасын ішкі ... ішкі ... ... ішкі ... емізік төрізді есшдшің үңгірі жөне ми сауытының куысы қоршап
жатады. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... жөне арткы қабырғалары болады.
Есту сүйекшелері. Дабыл қуысында үш дыбыс сүйекше-лері орналасады.
Олар: балғашық, төс және ... деп ... Есту ... ... ... құралдарға оте ұқсас. Бұл сүйектер бір-бірімен нағыз
буындармен байланысады. Олар ... ... ... ... ... ... бағытталып орналасады.
Балғашық дабыл жарғағының кіндік бөлігіне сабы арқылы орнығады.
Балғашық, сабы арқылы ... ... ... ... жарғағын
көреді және буын басы арқылы төстің денесімен байланысады. Оны төс-балғашық
буыны деп атайды.
Дыбыс түтігі ортаңғы құлақты ... ... ... тұрады.
Оның ұзындығы 3 — 4 см. Түтіктің ... ... ... аз ... калғаны шеміршекті болып келеді.
Евстахиев түтігі арқылы дабыл қуысына ауа ... ... ауа ... Оған осы түтіктің шеміршекті бөлігіне жалғасқан жұмсақ таңдайдың
пердені керетін және көтеретін ... ... ... Жай ... түтігінін ұшы (ауыз тесігі) жабық тұрады.
Ішкі құлақ самай сүйегінің дабылдық бөлігінің терең ішінде жатады. Бұл
жерді құлақтың ... деп ... Ішкі ... ... ... ... шытырманға бөлінеді. Бұл екі шытырманда өте күрделі түзілген.
Олардың арасы және ішіндегі ... ... ... толы болады.
Қабыршақты шытырманның ішіндегі ... ал ... ... жауып тұратын аралық саңылаудағы немесе сүйекті
шытырмандағы сұйықтықты перилимфа деп ... таға ... ... ... таға ... ... түтіктер.
Олардың әрқайсысының сүйекті сабақшалары болады. Оның кеңейген ұшын ... ал ... ұшын жай ... деп ... Алдыңғы және артқы
таға түтіктердің жай сабақшалы ұштары бірігіп, ... ... ... да ... кіреберіске тағы түтіктің бес түтік тесігі ашылады.
Олардың үш ... ... ... ... — дөңгелек екіншісі сопақша болып келеді. Ол қалташалар
бір-бірімен және үшы екі айырылған эндолимфалық жолмен жалғасып жатады. ... ... ... ... ... ... ми ... астындағы
бос қуыс тағы сүйықтың пен жалғасып жатады. Егер ... ... ... ... ... ... ... бос қуысына өтеді.
Дыбысты есіту жолы мынадай болады. Дыбыс ... ... ... одан есту ... ... ... және сопақша тесік
арқылы кіреберістің перилимфасына беріледі.
Дыбыс тербелісі дөңгелек тесік арқылы екінші ... ... ... ... ... ... ... кіреберіс сатысынан өтіп,
одан дабыл сатысына ... де ... ... кабырғаларын
тебірендіреді. Сөйтіп негізгі қабыршақтың иілгіш талшықтарын (24 ... ... Оның ... ... ... ... ... лайық
тебіренеді.
Сүйекті таға түтіктер сүйекті шытырманның артқы және сыртқы бөлігін
түзеді. Сүйекті таға ... ... тік ... үш ... Оның алдыңғы түтігі (ұзындығы 18 — 20 мм) — тік (сагитальды)
жазыктыққа; артқы түтігі (ұзындығы 22мм) — ... ... ал ... (ұзындығы 14 — 16 мм) көлденең жазықтыққа жатады.
Бірақ қабыршақты кіреберіс тегі ... ... ... ... ... Оның ...... екіншісі сопақша болып келеді. Ол
қалташалар ... жөне үшы екі ... ... ... жалғасып
жатады. Бұл қуыстардағы сұйықтық самай сүйегінің ішіндегі ... ... ... бос қуыс тағы ... пен ... ... эндолимфа қысымы артып кетсе, ондағы сұйықтық мидың қабықасты бос
қуысына өтеді.
Қабыршақты құрыш түтігі де екі жарым рет оралған ... ... ... Ол ... ... қабыршақтың бос жие-гінен сүйекті күрыштың
сыртқы қабырғасының арасында орналасады.
Түтіктің басталуы кіреберістен тұйық болып басталып, сүйекті ... да ... ... ... немесе оралма мүше бірнеше майда иілгіш талшықтардан ... ... ... Бұл мүше де ... ... ... Онда есту ... орналасады. Сондықтан да ... ... ... есту ... ... есептеледі.
Сүйекті шытырманның кіреберіс бөлімі дабыл куысы жөне ішкі дыбыс
жолының аралығындағы сопақша ... ... ... ... ... құлақтьщ ішкі кабырғасы болып есептеледі. Кіре-беріске
сүйекті ... ... үш таға ... тесіктер және кіреберістің жідішке
суағар тутігі ... ... ... ... ... ... сыртқы бетіне дейін жетеді.
Сүйекті құрыш сүйекті шытырманның ... ... Ол ... ... ... және ... ... басталады. Сүйекті
құрыштың түтігі сүйір (конус тәрізді), кіндікті езегі екі-екі жарым (2, 12)
рет ... ... ... Оның бірінші орамын-негізгі, екіншісін-
ортаңғы, соңғысын-ұшы деп атайды. Құрыш ... ... ... 28 — 30
мм, ішкі диаметрі немесе кеңдігі өр түрлі: негізгі ... (6 мм), ... ... (2 мм) ... кіндігі қуысты сүйек ұлпадан түзілген. Құрыш кіндігінен, оның
түтігін бойлай түтікті екіге бөліп бұранда сүйекті қабыршақ ... ... ... ... ал оның түтікті екіге бөліп тұрған жағы түтіктің
сыртқы қабырғасына жетпей тұрады.
Қабыршақты құрыш түтігі де екі ... рет ... ... ... ... Ол ... ... қабыршақтың бос жие-гінен сүйекті құрыштың
сыртқы қабырғасының арасында орналасады. Түтіктің басталуы ... ... ... сүйекті күрыштың үшында да түйык болып аяқталады.
Сыртқы қабырғасы сүйекті құрыштың сүйек қабықшасымен ... ... ... ... немесе вестибулярлық кабыршағы сыртқы кабырғамен сүйекті
бұранда ... ... ... ... ... ... ... мүше бірнеше майда иілгіш талшықтардан түзіледі,
негізі қабыршақтан құралады. Бұл мүше де ... ... ... Онда есту ... ... Сондықтан да бұранда есту
талдаманың шеткі есту мүшесі болып есептеледі.
Дыбысты есіту жолы мынадай ... ... ... ... ... ішкі қабырғасы болып есептеледі.
Кіре-беріске сүйекті құрыш тесігі үш таға ... ... ... жідішке суағар тутігі ашылады. Кіреберістегі суағар ... ұшы ... ... ... ... ... таға түтіктер сүйекті шытырманның артқы және сыртқы бөлігін
түзеді. Сүйекті таға ... ... тік ... үш ... Оның ... түтігі (ұзындығы 18 — 20 мм) — тік ... ... ... ... 22 мм) — ... ... ал бүйір
түтігі) (ұзындығы 14 — 16 мм) көлденең жазықтыққа жатады.
Құрыштың кіндігі қуысты сүйек ұлпадан түзілген. Құрыш ... ... ... ... ... ... бұранда сүйекті қабыршақ жатады. Бұл
қабыршақ кіндіктен шыққан, ал оның түтікті екіге бөліп тұрған жағы ... ... ... ... ... кіреберіс тегі ойыстың пішіні сүйекті кіреберісте-
гіге ұқсамайды. Оның біреуі — дөңгелек екіншісі ... ... ... ... ... және ұшы екі ... ... жолмен жалғасып
жатады. Бұл қуыстардағы сұйықтық самай сүйегінің ... ... ... ... бос қуыс тағы ... пен жалғасып жатады.
Егер эндолимфа қысымы артып кетсе, ... ... ... ... бос
қуысына өтеді.
Бұл жасушалар ампуланы жүйкеге жалғастырып тұрады. Әсіресе, ... өте көп ... ... ... ... мен ... сұйыққа
толы болады. Басты әр түрлі жағдайда қисайтқанда қоймалжың ... ... ... ... бар ... ... ... құрыш түтігі де екі жарым рет оралған бұранда тәрізді болып
келеді. Ол сүйекті бұранда қабыршақтың бос жиегінен ... ... ... арасында орналасады. Түтіктің басталуы кіреберістен тұйық
болып басталып, сүйекті құрыштың ұшында да ... ... ... ... жолы ... болады.
Дыбыс толқыны дабыл жарғағын тебірендіреді, одан есту сүйекшелерінін;
тізбегі аркылы жөне сопакша тесік арқылы ... ... ... ... ... ... ... екінші реттік дабыл
жарғағына келеді. Бұл екі талдаманын екі ... ... өте ... ... ... ... сезімтал нейрондардың бұранда
түйіндерінен басталады. Ол сүйек ... ... ... бұранда
қабыршақта орналасқаны жоғарыда айтылды.
Кіреберіс талдамасының еткізгіш ... ... ... ... басталады. Ол ішкі есту ... ... ... ... ... кіреберіс рецепторлары дақтар және айдаршамен жалғасады,
ал ... ... VIII жүп ... ... ... жерде кіреберіс жүйке талшықтарының аздаған белігі мишықтың құртша
бөлігіне бағытталады, ал ... ... ... ... шұқырдың кіреберіс
ядроларына барады. Осыған байланысты кіреберіс анализаторының орталығы әрі
мишықта және ми қыртысында, самай және ... ... төбе ... ... ДӘМ СЕЗУ ... МЕН ТАЛДАМАСЫ
Дәм сезу мүшесі (немесе тіл) дәм білу талдамасының алшақ ... ... ... ... Тіл ауыз ... орналасады. Дәмді
қабылдайтын бүртіктердегі рецепторлардың саны 2000-нан асады. Олар тілдің
сілекейлі ... ... ... ... ... ... ... қабатының сілекейлі бөлігінде ... ... ... саны жас ... көп, ал ... ... дегеніміз — суда еріген ... ... ... Бұл ... ... ... ... Осы
нейрондардың нейриті сопақша мидың ядроларына жалғасады. Ядролардың
талшықтары арқылы қозу көру ... ... ... ... Бұл ... ... нейронға алмасып, одан үлкен ми сыңарының ми қыртысына, оның
артқы орталық иірім аймағына ... Бұл ... дәм сезу ... ... ... .
ИІС СЕЗУ МҮШЕСІ ЖӘНЕ ТАЛДАМАСЫ
Иіс сезу мүшесі немесе мұрын иіс сезу талдамасынын киян ... ... ... ... мүше ... қуысының жоғарры және
кеңсіріктің артқы жоғарғы бөліктеріне орналасқан. Оның ... 2,5 ... ... ... бір ұшы кепіршік жөне мүрын кірпікшесінен, ал карама-
карсы үшы (15 — 20-ға ... иіс сезу ... ... ... иіс сезу ... ... өте ... бірнеше құрамады
болып келеді. Сондай бола тұрса да адам ... ... сезе ... Өйткені адамның иіс сезуі баска көп жануарларға қарағанда өте нашар
дамыған.
2.4. ТЕРІ ЖӘНЕ СИПАПСЕЗУ ... және ... ... қиян бөлімдеріне тері жатады. ... ... ... ... Оның жалпы беткі көлемі 1,8 м2 жетеді.
Теріде сезімтал жүй-келердің ұштары, тер жөне май ... ... ... және ... ... ... ол сипапсезу мүшесі болып саналады.
Сипапсезу дегенде-теріге тиген нәрсені қатты, жұмсақ, жылылык, ... ... ... ... калыңдыкта болып, ол түрлі газдарды, ерітінділерді жөне
микроорганизмдерді өткізбейді. Тері өте серпімді, жұмсак. Ол дененін ... ... ... ... ... ... ... алмасын
кетеді. Мысалы ауыз жөне мұрын қуысының жиегінде, көз саңылауы, өйел жыныс
мүшесінің сырткы аймағында жөне еркек пен өйелдердің ... ... ... ... үш ... ... 1. Үстіңгі қабат немесе
эпидермис; 2. Меншікті тері; 3. Шел ... ... ... ... ... ... даму кезінде оның
сыртқы ұрықтың жапырагынан ... ... ... ... — 0,07 ... мм ... Оның ен ... жері алақан және табан терілерінде, ал ең
жұқа тері қабақ терісінде кездеседі.
Эпидермис көп ... ... ... ... Оның ең ... ... қабыршақ сияқты яғни өлі жасушадан түзіледі. Өлі қабаттың
астындағы негізгі қабаттан жаңа қасаң ... ... ... ... тері түлеп, жаңарып отырады.
Емізіктелген қабат болбыр ... ... ... Бұл ... ... ... ... еніп жатады. Емізіктелген қабаттың
томпектерінің ішінде қылтамыр торы (кан жөне сарысу тамыры) көп ... ... ... ... .
1 - ... ... ... табақшасы; 2, 3 - денеге енген жүйке
талшықтары; 4 - ... ... ... ... ... 5 ... ... емізікше.
Ал емізіктелген бүртіктердің ең көп, өрі ұзын болатын жері — қол басы,
алақанның, саусақтардың және табанның ... ... ... ... өте ... ... Теріасты май қабаты теріге тигенде соқтығуды
бәсеңдетумен бірге ішкі мүшелерге суық өткізбейді. Тері асты май қабаты ... және ... ... ... және бөксе терісінің астында қалың
орналасады. Тері асты майы май ... ... ... ... буын
терілерінің астында (тізе, шынтақта) май қабатының ... ... ... ... тері және ... тері артериясының торы орналасады. Осы
тордан шыққан қантамыр теріге жөне тері қабатын да орналасқан бездері,
тырнақтары және ... ... ... ... ... ... және бәксе терілерінде кездеседі.
БЕЗДЕР
Тері бездері бөліп шығаратын өнімнің сипатына ... май ... ... және сүт бездеріне бөлінеді.
Май бездері терінің барлық бөлігінде кездесетін ұя ... ... ... Тер ... ... ең терең қабатышел
қабатына жакын орналасады. Ол-түтік тәрізді без, тығыз оралып, шумақталып
жатады да тік ... ... ... ... ... тері сыртына
ашылады. Оны тері тесігі деп атайды. Тер безінің өзіне төн иісі ... шат және ... ... ... ... тер ... ... негізінен су, хлорлы натрий, май, зөр ... тағы ... ... заттардың ерітіндісінен түзіледі. Тердің бұл құрамы қанның
құрамынан айырылып шығады. ... ... ... ... ... тер ... терді көп шығару арқылы реттеп отырады. Бұл
жағдайлар рефлекс жолымен ... оны ... ... ... ... ...... мен башпайлардың ұшында сырт жағынан жауып тұратын
мүйізді түзіліс. Тырнақ-эпидермис қабатының туындысы. Ол ... ... ... ... түбір және төрт жиек болады. Төрт жиегінің екі ... ... өте ... ... ал ... жиегі тырнақтың өлі қабаты
болып саналады. Тырнақтың бүкіл денесі түбіде орналасып, астынан ... ... ... ... ... Тырнақтың құрамы эпидермис
қабатына ұқсас. Оның үстіңгі алшақ қабаты тынық, мүйізді, өлі жасушалардан
түзіледі. Сондықтан да онда ... мен ... ... ... ... ай ... ақшыл дақ байқалады.
ШАШ-ТҮКТЕР
Шаш-түктер бұлар да эпидермис қабатының туындысы болып есептеледі.
Шаш ұрық дамығанда тырнақпен бір мезгілде дами ... ... ... ерін ... басқа дененің барлық бөлігіне шаш-түктер пайда
болады. Бірінші пайда болған түктер өте жіңішке, жүн ... ... ... олар ... екінші реттік жуан шаштарға алмасады. Шаштын тері
қабатындағы бөлігін, оның түбі ал ... ... ... ... ... ... ... түп бөлігі қиғаш орналасады. Оның ең терендегі, түп ұшы
буылтық болып, ол шаш емізігіне ... ... Шаш осы ... ... ... Егер шаш ... жасушаларында зат алмасуы бұзылса, жаңа
жасуша пайда болмай, шаш буылтығы мүйізделіп, құмған ... ... түбі ... ... Шаш өліп, түбінен үзіліп, түсіл қалады.
Жаңа шаш басқа емізігінен есіп жетіліп отырады. Шаш ... ... оның ... ...... ... түзіледі. Шаштың көп
бөлігі қатты заттан түзіліп, онда бояу орналасады. Осы бояудың ... ... ... ... қара (қап-қара) түскен дейінгі аралықта өзгереді.
Кірпіктер 4 — 5 айда алмасады. Шаштың 4 ... өсу ... ... ... ... ... туралы ғылымды эстезиология деп атайды. ... ... ... ... 1. Көру мүшесі; 2. Есту мүшесі; 3. Дәм сезу ... Иіс сезу ... 5. Тері ... ... мүшесі. Осы аталған бес сезім
мүшелерінің ми қыртысындағы орталықтарға жөне жүйкелерге жалғасып жататын
тізбектері олардың талдамасы ... ... ... көру ... ... дәмсезу талдамасы, иіс сезу талдамасы және тері ... ... ... ... ... тән ... жолындағы екі жүйенің қалыптасуына байланысты И.
П. Павлов бірінші ... ... ... талдамасы және екінші реттік
туйсік жуйесінің талдамасы деп бөледі.
Оның ... ... ... жолы ... ... экстероцепторлар
арқылы, яғни көргенде, естігенде, дәмін сезгенде ғана қалыптасады. ... ішкі ... ... ... яғни ... ... қан қысымы байқалғанда, т.б. өзгерістерді тікелей сезгенде ғана
бірінші ... ... ... қалыптасады.
Екінші реттік түйсік жолы жүйесінің талдамасы ойлау, еске түсіріп
сейлеу, жазу ... ... ... да онда рецептор жөне ... ... ... ... бөлігіш кыртысындағы орталық кана
болады. Өпткені екінші реттік ... ... тек ... реттік түйсік
жүйесі калыптасканда ғана пайда болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Жандар Керімбек Ермаханы. Тәнтану Алматы. ... 2004 ж. 431 ... ... А.Р. Адам ... ... ... б.
3. Самсуев Р.П., Селин Ю.М. Анатомия человека. Мир и оброзование-Москва,
Россия, 2005.
4. Гладышева А.А. Анатомия человека. –Москва: Россия, 1984.
5. ... М.М., ... Г.Г. ... ... ... ... ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Отбасылық қарым-қатынас типтері»4 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
АҚШ банк жүйесінің ерекшеліктері5 бет
Бірімжанов Батырбек Ахметұлы4 бет
Биологиядан ҰБТ-ға арналған шпаргалка491 бет
Сезім мүшелері17 бет
Сезім мүшелері мен анализаторларға жалпы сипаттама. Рецепция механизмі мен рецепторлық жасушалар. көздің қосымша аппараты. дәм сезу мүшесі20 бет
Тұрар Рысқұлов өмірі12 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Әлеуметтік психологиялық тренингтерді ұйымдастыру принциптері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь