Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар. Тұрғындарды қорғау.

ЖОСПАР

1.Тұрғындарды қорғау.
2.Жер сілкінісі.
3.Сел.
4.Қар көшкіні.
5.Опырмалар.
6.Қар басу.
7.Дауыл.
8.Табиғи өрттер.
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар.
Тұрғындарды қорғау

Сұрапыл апаттар дегеніміз-адамдармен жануарлардың өліміне,халықтың өмірінің күрт бұзылуына,материалдық құндылықтардың жойылуына әкелетін құбылыстар.Сұрапыл апаттар көбінесе адамның қолынан келмейтін табиғат күштерінің әсерінен болады.Мысалы;су басу,жер сілкінісі,ормандағы өрттер,көшкін т.б жатады.
Төтенше жағдай дегеніміз - табиғат немесе өндіріс апаттарының зардаптарын күнделікті қызметпен, қаражатпен жоюға мүмкіндік бермейтін, ол үшін әдейі материалдық, техникалық, ақша қаражатын және адам күшін талап ететін жағдай.
Қазақстан мемлекетінің орналасқан жері – орасан зор, кең байтақ. Ол жерлерде табиғат апатының неше түрі: жер сілкіну, қар тасқыны, қатты жел, су тасқыны сияқты құбылыстар жиі болып жатады.
Зілзала - бұл кенеттен пайда болатын, халықтың қалыпты тірлігін күрт бұзатын, материалдық құндылықтарды үлкен шығынға ұшырататын, сондай-ақ адамдар мен хайуанаттардың өлім-жітімі болатын табиғат құбылысы.
Әрбір зілзаланың өзіне тән физикалық қасиеті, пайда болу себебі, қозғаушы күші, сипаты мен даму сатысы, қоршаған ортаға өзіндік ықпал ету ерекшелігі бар.
Зілзала кез келген мемлекет үшін үлкен ауыртпашылық, келтірер залалы мол төтенше оқиға.
Қазақстан Республикасы аумағында мынадай зілзалалар болуы мүмкін: жер сілкінісі, сел, қар көшкіні, сырғыма, дауыл, су тасқыны, буырқасын, өрт.
Дүние жүзінде су тасқынына бүкіл зілзаланың 40 пайызы келеді екен, 20% - тропикалық циклондары, 15% - жер сілкінісінің, ал қалған 25% - зілзаланың басқа түрлері.
Каспий теңізі деңгейінің өзгеруіне, Арал теңізінің құруына, Балқаш көлінің таяздауына байланысты құбылыстар табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар арасында ерекше орын алады.

Жер сілкінісі

Жер сілкінісінің кенеттен пайда болады және қас қағымда өтеді. Жер сілкінісі - бұл жер қыртысында немесе мантияның үстіңгі бөлігінде кенеттен болған қозғалыс пен жаратылыс нәтижесінде пайда болған, елеулі ауытқу түрінде, үлкен қашықтыққа таралатын жер асты дүмпуі мен жер астының қозғалысы. Бұл құбылыс жер асты дүмпулерінен, тербелістен болады. Әзірге ғалымдар жер сілкінісі қашан, қайда, қанша уақыт болатынын және қандай зардап әкелетінін тура басып айта алмай отыр. Сейсмикалық станциялардың көрсетулері – дәл емес. Жыл сайын жер бетінде 100-ден аса үлкен жер сілкіністері болып тұрады. Жер сілкінісінің уақытын болжау қиын.
Жер қыртысының тектоникалық қозғалысын тудыратын жер сілкінісі өте жойқын болып келеді.
Жер сілкінісінің барысында адамдар қаза болады, үйлер, жолдар, көпірлер, каналдар, тоғандар мен басқа да инженерлік ғимараттар, су құбырлары, канализация, электр беру жүйесі қирайды, байланыс желісі бұзылады, қар көшкіні, сел, сырғыма мен қопарылыс пайда болады. Тау жыныстарынан тастар құлайды, адамдарға үрей болады. Су асты және су жағалауындағы жер сілкінісі кезінде, теңіз түбінің қозғалыс нәтижесінде теңіздің гравитациялық толқындарынан цунами пайда болып, құрылыста үлкен бүлінушілік жасайды.
Жер сілкінісінің жойқын күші оның әсерінен болатын апаттары көпшілікке мәлім. Өйткені Қазақстанның 450 мың шаршы километр аумағында жер сілкіну қауіпі бар. Бұл аймақта 6 миллионнан астам халық тұрады, 27 қала, 400-ден астам елді мекендер бар. Еліміздің 40 пайызға жуық өндірістік әлеуеті осы аймақта шоғырланған.
Шығыс Қазақстан, Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Маңғыстау облыстары мен Алматы қаласы сейсмикалық қауіпті аймақта орналасқан. Онда өнеркәсіптің негізгі қорының 30%-ы шоғырланып, тұрғын үй қорының 35%-на жуығы орналасқан, Республика халқының 40%-ы тұрады.
Жер сілкінісінің қауіпті бар аймақтарда ірі қалалар мен елді мекендер, гидротехникалық ғимараттар мен зиянды өнеркәсіп орындары, жасанды және су қоймалары, жарылғаш және улы материалдар қоймалары орналасқан. Тұрғын үй алқабының бұзылуымен қатар тізбеленген объектілерді кейбіреулерінің бұзылуы, оңалмайтын экологиялық өзгеріске алып келуі мүмкін. Инженерлік желілер мен коммуникациялардың жер сілкінудің салдарынан бұзылуы аса қауіпті.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Ж.Жатқанбаев. Экология негіздері. Оқулық – Алматы: “Зият”, 2003ж.-212б.
2. Оспанова. Экология негіздері. Алматы: 2002ж.
        
        ЖОСПАР
1.Тұрғындарды қорғау.
2.Жер сілкінісі.
3.Сел.
4.Қар көшкіні.
5.Опырмалар.
6.Қар басу.
7.Дауыл.
8.Табиғи өрттер.
Табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар.
Тұрғындарды қорғау
Сұрапыл апаттар дегеніміз-адамдармен жануарлардың өліміне,халықтың өмірінің күрт бұзылуына,материалдық құндылықтардың жойылуына әкелетін ... ... ... ... ... ... ... күштерінің әсерінен болады.Мысалы;су басу,жер сілкінісі,ормандағы өрттер,көшкін т.б жатады.
Төтенше жағдай дегеніміз - табиғат немесе өндіріс апаттарының зардаптарын күнделікті қызметпен, қаражатпен жоюға ... ... ол үшін ... ... ... ақша ... және адам күшін талап ететін жағдай.
Қазақстан мемлекетінің орналасқан жері - орасан зор, кең байтақ. Ол ... ... ... неше ... жер ... қар тасқыны, қатты жел, су тасқыны сияқты құбылыстар жиі болып ... ... - бұл ... ... ... ... ... тірлігін күрт бұзатын, материалдық құндылықтарды үлкен шығынға ұшырататын, сондай-ақ адамдар мен хайуанаттардың өлім-жітімі болатын табиғат құбылысы. ... ... ... тән ... ... ... болу ... қозғаушы күші, сипаты мен даму сатысы, қоршаған ортаға өзіндік ықпал ету ерекшелігі бар.
Зілзала кез келген ... үшін ... ... ... ... мол ... оқиға.
Қазақстан Республикасы аумағында мынадай зілзалалар болуы мүмкін: жер сілкінісі, сел, қар ... ... ... су ... буырқасын, өрт.
Дүние жүзінде су тасқынына бүкіл зілзаланың 40 пайызы келеді екен, 20% - тропикалық циклондары, 15% - жер ... ал ... 25% - ... басқа түрлері.
Каспий теңізі деңгейінің өзгеруіне, Арал теңізінің құруына, Балқаш ... ... ... ... табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар арасында ерекше орын алады.
Жер сілкінісі
Жер сілкінісінің кенеттен пайда болады және қас қағымда өтеді. Жер ... - бұл жер ... ... ... үстіңгі бөлігінде кенеттен болған қозғалыс пен жаратылыс нәтижесінде ... ... ... ... ... үлкен қашықтыққа таралатын жер асты дүмпуі мен жер астының қозғалысы. Бұл ... жер асты ... ... ... ... ғалымдар жер сілкінісі қашан, қайда, қанша уақыт болатынын және қандай зардап әкелетінін тура басып айта алмай ... ... ... ... - дәл ... Жыл ... жер бетінде 100-ден аса үлкен жер ... ... ... Жер ... ... болжау қиын.
Жер қыртысының тектоникалық қозғалысын тудыратын жер сілкінісі өте жойқын болып келеді.
Жер сілкінісінің барысында адамдар қаза болады, ... ... ... каналдар, тоғандар мен басқа да инженерлік ғимараттар, су құбырлары, канализация, электр беру жүйесі қирайды, байланыс ... ... қар ... сел, ... мен қопарылыс пайда болады. Тау жыныстарынан тастар құлайды, адамдарға үрей болады. Су асты және су жағалауындағы жер сілкінісі ... ... ... ... ... теңіздің гравитациялық толқындарынан цунами пайда болып, құрылыста үлкен ... ... ... ... ... күші оның ... болатын апаттары көпшілікке мәлім. Өйткені Қазақстанның 450 мың ... ... ... жер ... қауіпі бар. Бұл аймақта 6 миллионнан астам ... ... 27 ... ... астам елді мекендер бар. Еліміздің 40 пайызға жуық өндірістік әлеуеті осы аймақта шоғырланған.
Шығыс Қазақстан, Алматы, Жамбыл, ... ... ... ... ... мен ... қаласы сейсмикалық қауіпті аймақта орналасқан. Онда өнеркәсіптің негізгі қорының 30%-ы шоғырланып, тұрғын үй ... 35%-на ... ... ... халқының 40%-ы тұрады.
Жер сілкінісінің қауіпті бар аймақтарда ірі қалалар мен елді мекендер, гидротехникалық ғимараттар мен ... ... ... ... және су қоймалары, жарылғаш және улы материалдар қоймалары орналасқан. Тұрғын үй алқабының бұзылуымен қатар тізбеленген объектілерді кейбіреулерінің бұзылуы, оңалмайтын ... ... алып ... мүмкін. Инженерлік желілер мен коммуникациялардың жер сілкінудің салдарынан бұзылуы аса қауіпті.
1-сурет
Жер сілкінісінің ошағының схемасы
Жер сілкінісі ... ... мен ... ... ... ... ... өзінің зақымдалуынан шеккен шығыннан біршама есе асып түседі.
Жер сілкінісінің бірге өрт пайда болып, геологиялық ортаның экологиясы ... ... ... сел ... және т.б. ... қосымша залал әкеледі.
Жер сілкінісінің жанама шығыны да ... зор: ... ... уақытша тоқтауы, еңбек ресурстарының зардапты жоюға тартылуы және тағы ... ... ... ... жолдарының зақымдануына, тұрғын үй тұрмыстық жағдайдың нашарлануына, ... апат ... ... ... ... ... күтуінің нәтижесінде адамдардың ұнжырғысының түсуіне әкеліп соғады.
Жер ... ... аса ауыр ... ... мен ... ... ... бойынша жұмыстар жер сілкінісі қауіпті ... ... ... пен ... ... болады. Бұған мысал ретінде соңғы жылдары Қазақстанда болған жер сілкіністері салдарын келтіруге ... ... ... ... ... ... ... және шаруашылық объектілерінің ықтимал жер сілкінісінен қорғау мақсатындағы шаралар мыналарды қамтиды: сейсмологиялық ... мен жер ... ... ... ... ... ... аудандастыру сапасын жақсарту; сейсмикалық төзімді ғимараттарды жобалау және салу; халықтың сейсмикалық ... ... ... ... мен ... ... ... дайындықта болуын ұйымдастыру; дамыту және қолдау; жер ... ... ... қорғаныс күштерін тарту және тұрақты дайындықта ұстау.
Азаматтық қорғаныс күштері мен құралдарының және өзге де шараларға жер ... ... жою ... ... өзге де ... басшылық жасау.
Сел
Сел - тау өзенінің өз арналарынан кенеттен көтеріліп, деңгейінің күрт өзгеруі және тау ... ... ... ... ... ... ұзақ ... салдарынан, мұз бен қардың жылдам еруінен, моренді, ... ... ... жер ... ... ... қызметі нәтижесінде пайда болады. Тасқындардың ... ... ... сел ... ... емес, жекеленген толқындар мен 10 м/с және одан көп ... ... ... ... ... ... жоталарында, сондай-ақ Қаратай, Кетмен және Тарбағатай тауларындағы өзендер Қазақстандағы сел қауіпі күшті ... ... ...
Сел тасқыны кезінде халықтың өзін-өзі ұстауы мен ... ... ... дер кезінде анықтау мен белгілеуді және ол ... ... ... ... ... әсер ... ... қауіпті аудандағы халық ... ... ... егіс ... ... үй ... бағу ... нұсқауларды қатаң орындауға тиіс.
Халыққа сел тасқынының ... ... ... ... ... оның пайда болуының алғашқы белгілері ... ... ... тез ... бұл ... ... ескертіп, қауіпсіз орынға бару керек. Өрт болмау үшін ... ... ... пешті сөндіріп, газ ... ... ... ... ... ... ажырату қажет. Егер уақыт болса, ... ... ... айдап кеткен жөн. Халық қауіпті аудандардан ... ... ... ... ... ... тап болған адамға қолда бар ... ... ... ... ... ... құралдар құтқарушылар беретін таяқ, арқан, сырық, шынжыр және ... ... ... ... ішіндегі адамды оның шетіне біртіндеп жақындата отыра, тасқынның бағыты ... ... ... ... ... кезінде көшіруге қатысушы адамдар қауіпті жерлерден қарттар мен балаларды, аурулар мен өз ... жүре ... ... ... ... ... бүкіл халық толғандарды ... ... ... ... каналдар қазуға міндетті.
Егер сел ... елді ... ... онда ... ... ... жоспары бойынша жұмыс ... әр ... ... бөлімшелерінің айтарлықтай күштері мен ... ... ... ... ... - бұл қар ... тау ... бойынша төмен қарай ... ... ... 95 мың ... км тау ... қар ... ... ұшырайды.
Қазақстанда қар көшкіні қалың қар көп ... және ... ... және ... - ... ... бар Батыс Тянь-шань, ... Іле ... мен ... ... ... ... ... Көшкіндер құлама тау беткейінен көбінесе 20-60 ... ... қар жаңа ... және күн күрт ... ... ... ... тауда жауын - шашынның жиі болуынан, циклондық ... ... ... ... көбірек болады. Сирек қайталанатын көшкіннің көлемі 1 млн. ... ... ... ең ... жылдамдығы 100 метр секундке дейін жетеді. ... ... 50% ... ... ... ... ... пен шаруашылық объектілеріне тікелей қауіп ... ... ... ... ... 1 ... метр үшін бірнеше жүз тоннаға жетуі мүмкін.
Қазақстанның бүкіл ... ... қар ... ... тұрады. Ол негізінен қардың түсуі мен күннің ... ... қар ... ... ең ... ... қараша-сәуір, ал биік тауда - қазан-мамыр.
Тауда ... ... адам ... ... ... ... сақтандыру шараларын білуге міндетті. ... ... ... ... суық ... ... ... тап болуы мүмкін. Ал альпенистер мен тауға ... әдет ... ... ... жыл бойы әзір ... тиіс. Тау әуезқойларымен болатын барлық бақытсыз оқиғалардың 25% -на ... ... ... Ол әдетте бағыт пен қозғалыс уақытын дұрыс ... ... ... ... бар ... ... ... көшкіннің пайда болу ... ... ... ... ... болады.
Тауда болған кезде қоршаған ортаға мұқият ... ... ... ... ... ... жөн (тау ... қар көшкінінің ықтимал лықсуын ... ала ... ... ... кетеді), сондай-ақ беткейдегі қардың төзімділігін ... бар ... ... тексеру қажет. 15 градустан тік беткейлер аса ... ... қар ... одан да ... беткейлерде лықсу оқиғалары белгілі. Беткей тік болған ... ... ... ықтималдылығы арта түседі, алайда 50 градустан тігірек ... ... ... ... қар ... ... қар ... сайын шағын ... ... ... ...
Жағдай сәтті аяқталса, ... ... ... ... ... ... және ол ... жерге апарылды.
Опырмалар
Опырмалар - ауырлық күшінің әсерімен ылғалды топырақ ... ... ... ... Тау ... және ... ... жақпарлардың немесе құрғақ, тік, еңіс ... ... ...
Опырмалар Қазақстан барлық таулы ауданыдарында ... ... ... ... болу ... жерүсті және жерасты ... мен ... ... жер ... ... ... шаруашылық қызметі болып табылады. Сас ірі ... ... ... ... ... учаскілерде ... ... ... ірі өзендерді бөгейтін ... су ... ... ... ... жазықтарды құрсаулайды. ... ... ... ... ... өзені, Іле Алатауындағы ... ... ... ... ... ... кез-келген уақытында, әдетте, тіктігі 19 ... жуық ... ... Ірі ... алаңы 50-60 га ... ... ... құралымы
Соңғы жылдары Қазақстан тауларындағы ... ... ... ... ... ... ... учаскелерінің кесінділері есебінен ... ... Тау ... ... геоморфологиялық тепе-теңдігі ... жол, ... үйін ... су ... ... және ... ... салу кезінде тірегінің кесілуінен бұзылады, ... ... ... ... ... ... ... суырмалы сумен ылғалданады. Опырмалар ... олар ... ... де ... ... ... қопарылманың басталғандығы туралы хабарды алған бойда ... ... ... ... ... ... ескертіп, қауіпсіз орынға барған жөн. Үйден шығарда ... ... су мен газ ... ... ... пен ... да ... қондырғыларын ажырату қажет.
Қар басу
Қар басу - ... ... ... ... ... Бұрқасынмен, қарлы ... ... ... Ол ... ... ... ... жауған қалың қардың әсерінен ... ... ... ... ... ал кейде ... ... ... ... және ... ... жойылуына әкеліп соғады.
Қардың ... ... ... ... ... ... уақыт болса, кедергілер орнатылады. Жолдың ғимараттың шетінен желге ... ... ... 15-20 метр ... қар ... ... ... жауған кезде және одан кейінгі уақыттағы негізгі жұмыс ... ... адам мен ... ... ... ... алғашқы дәрігерлік көмек көрсету; жол бойындағы, үй-жай төңірегіндегі қарды тазалау; ... ... ... көлікке көмектесу; коммуналдық және энергетикалық желідегі ... жою. ... ... бірнеше адамнан тұратын топпен бірге жүргізіледі.
Егер қар басуға автомобильмен келе жатып тап ... ... ... ... ... ... ол үшін ашық ... ілген жөн. Машинаның үстін ... ... ... ... ... ... керек. Машина капотын желге қарай ... ... ... ... ... ... ... жөн. Машинаны қар басып қалу қаупі болса, есіктің ... жиі ... ... ... әрірек сырыңыз. Далада қалған машинада ... ... да ... ... ол ... істеп тұрған кезде бүлінген улы газ ... ... ... қақаған суықтан ... ... ... алып кетуі мүмкін.
Машинадан шыққанда ... ... ... арқанмен байлаңыз (Бір ұшын ... ... Адам ... ... ... ... метр ... бағдардан айырылып, қаза ... ... ... ... ... ... аса қауіпті, ал қилысы көп жерлерде ... ... ... тоқтатуы мүмкін. Жаяу жүру өте қиын, әр ... ... ... және ұшуы өте қауіпті. Бұл ... ескі ... ... ... ... және ... діңгектерінің жанынан аулақ кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... бойда, уақыт болса, жалпы қоршаулар, жолдағы ғимарат шетінен 15-20 метр ... жел ... ... ... ... ... - жойқын күші бар және едуәір созылатын, 30 м/с ... ... жел. ... ... ... ауа айналымының ерекше жағдайында ... ... ... тепе-теңдіктің өте жоғары ... аяқ ... ... әсер ... ... ... бүліншілікке ұшыратып, адам құрбандықтарын алып келеді, малдар ... ... ... ... ... қауіпті аймақта тұрғын үй салуға тыйым салынып, ал ... ... ... ... үшін ... ... нормалары енгізіліп, онда ... ... ... үлгілері көрсетілуге ... ... ... ... ... ... ... жер сілкінісінен кем әсер етпейді.
Шаңдақ дауыл - бұл ... жел ... ... құмның, топырақтың, тұздың және көлемі 1 мм аз басқа да ... ... ... ... ... ... дауыл - сәуір, мамыр және ... ... жиі ...
Дауылдың жойқын салдарын төмендетудің тиімді шарасы, ол - ... ... ... ... дер ... хабарлау және дауыл болып тұратын ... ... ... ... орналастыру. Ең қауіпті ... ... үй ... ал ... ... ... ... үшін қабылданған құрылыс ... ... ... алып ... керек.
Дауылдың жақындағаны туралы хабар алған соң, мына ... ... ... ... жертөлені әзірлеу; есікті, ... ... ... ... ... ... ... бекіту; төбеден, лоджиядан, самалдықтан жел ұшырып кету қаупі бар ... ... ... ... ... немесе үйге кіргізу; газды, электр жүйесін ... суды ... ... ... қажет болса қорғаныс панаханаларына ... ... ... ... ... ... ... тоқтату, қондырғыларды бекіту, агрегаттарды, механизмдерді ... және ... ... ауылды жерлерде фермалардағы мал үшін ... ... ... ... ... радиоқабылдағышты тұрақты қосып қою керек. Ғимарат ішінде болған ... шыны ... және ... сақтанған жөн. Далада қалған кезде ең ... ... жел ... ... ... іздеу керек немесе жерге етпетінен жатады. ... ... ең ... ашық ... ... жөн, ... ... найзағай жарқылдаған кезде жалғыз тұрған ағашқа ... ... беру ... діңгектеріне жақындамаңыз. Дауылды жел, қарлы боран кезінде үйден тек ... ... ғана ... адам ... ... Шаңдақ дауыл жақындағанда үйде есік пен ... ... ... ... ... жөн. Үй ... ... немесе ғимарат ішіне қамау керек.
Егер сіз ауылдан алыс ... ... ... ... ... ... жасыру қажет. Жақын ... ... ... тәрізді бұталы жерде малды ұстай тұрған жақсы.
Егер ... ... елді ... ... ... көру ... ... адасып кету қауіпі туса, онда қозғалысты тоқтату ... Егер ... ... ... онда өз ... ... мақсатында түтіні қатты шығатын матаны, ... көк ... ... ... беріп, алыстан көрінетін ашық ... ... ... қам ... жөн. ... ... ... кезінде жапан далада ... ... ... бас ... ... ... шаң мен тас, ... түспес үшін арнайы көзілдірік киіңіз. Егер қандай да бір ... ... оны ... суық ... дененің суынуынан қалқа ретінде ... ... ... ... ... ... құтқару бөлімшелері еңбекке жарамды тұрғындармен бірге ... ... ... ... ... ... немесе емдеу мекемесіне апарады. ... су ... ... ... көп су аз ... ... ... күшке айналып, жолындағы тау ... ... ала ... ... ... ... 10-20 ... кейде 40-50 метрге дейін жетеді. ... ... ... 3-5 метрді құрайды. Су тасқынының ... болу ... ... ... ұзақ ... ... ... мол еруін, сол ... ... ... тас жиынтығының көптігін жатқызуға ... ... ... ... аса ... ... бар тау ... бар. Әсіресе қауіпті жерлерде Іле, Жоңғар, Талас, ... ... ... ... таулары жатады. Бұл тауларда ... ... жыл ... ... ... ... су тасқынынан сақтану жолдары:
* Жауын уақытында және ... ... ... 2 ... тауға шықпау;
* Тауда тек бұрын адам ... ... ...
* ... ... түс ... күн қызғанда жүрмеу;
* Тұманды күні ... ...
* ... ... ... ... (дауыс ауаға әсер етеді, ауа қарды қозғап ... ...
* Қар ... тау ... жақындамау;
* Егер тасқын жылжып келе жатқанын ... оның ... ... ... ... теледидар, радиодан берілетін хабарларға көңіл аударып жүру.
Су ... Бұл ... та ... ... ... жиі болып тұрады. Тек соңғы бес жылдың ішінде, ... ... ... ғана ... су ... ... Бұл ... барлығы тек ... ... ғана ... ... ... Әсіресе, Каспий теңізінің тасуынан ... ... ... көп зиян ... Мал, қора, қыстақтар, үйлер суға кетуде.
Жайық, ... Эмбі ... ... көтерілуінен Қызыл-қоға, Жылой, Махамбет аудандары көп зиян шегіп ... ... ... мен ... өзендері Атырау қаласына ... ... ... қарсы облыс басшылары тиісті шаралар қолданып (жағаны ... елді ... ... ... ... ... жүргізуде. Осындай жағдай 2003-2004 жж. Шардара су қоймасында, ... ... ... ... ... ... шығын әкелді.
Су басу - ... көл ... ... ... ... көтеріліп, жердің белгілі бір бөлігінің су ... ... Ол елді ... су ... ... адам мен ... ... алып келеді.
Көптеген су ... ... ... ... жаңбыр жаууы, қардың, мұздақтардың үздіксіз еруі ... ... ... ... ... бұзылуынан пайда болатын су басу өте қауіпті болады. ... ... ... су ... ... ... аймақтарындағы өзендерде болып тұрады. Оңтүстік ... ... ... ... ... ... және Шығыс Қазақстанда - наурыз - шілдеде, республиканың жазықтағы ... - ... ... ... ... ... тасқындар, Қазақстан аумағында таза түрінде ... ... ... тау етегінде және ортасындағы өзендерде, сайларда ... ... және жаз ... ... ... ... Ертіс байссеіні өзендерінде байқалады. Орта таулы ... ... ... ... сол, белгілі бір жағдайларда олардың селге ... ... ... ... ... апатты тасқын Қазақстан аумағында Орал ... және ... ... ... жағалауында болады. Атырау және ... ... ... ... кешеніне орасан зор залал келтірген соңғы ... су ... ... ... ... ... ... түсуде.
Кептелулер мен тосқауылдардан болатын ... ... бар ... ... ... Іле, ... ... Шығыс Қазақстан өзендері ... ... Олар күз бен ... мұз ... ... мен пайда болуы кезінде байқалады.
Өзеннің ... ... мұз ... ... ... ... ... тасқын қас-қағым сәтте болуы мүмкін.
Қалған жағдацларда су басу ... дер ... ... ... ... ... ... уақыт бар. Алайда қардың көктемгі еруі, құбылмалы ауа ... ... мұз ... кезде, қар еріп жатқанда және қолайсыз ауа райы ... ... ... жүрі өте ... Су ... сінгіштіген азайтады да, ... ... ... ... ... тасқыны апаты кезінде мүмкіндігінше төменгі жерден ... ... биік ... ... қажет.
Елді мекендегі тасқын кезінде қауіпсіздің көп ... оның ... ... ... жұмыстарымен қамтамасыз етіледі.
Республика аумағындағы көптеген тасқыдардың ... ... ... ... белгілі. Алдын алу жұмыстарының тұтас жүйесі бар: судың ... ... ... тасқын судың арнасын ... су ... ... тосқауыл тұрғызу; жағаны биіктету және түбін тереңдету жұмыстарын жүргізу; ... мен ... ... оқшаландыру қондырғысын қою; қысқа бұталы ағаштар ... жүзу және ... ... ... және даярлау; толқын соққыларына төзетін күрделі ... ... ... ... ... жүзуге үйрету; қайықтың болуы; жақын орналасқан биік жерді ... ... ... ... ... ... дайын болу; тұрғын үйдің жанына ... ... ... қою, топырақ төгу.
Тұрғындарды уақытша көшірудің ... мен ... ... ... ... мен ... ал жұмыс істейтіндерге кәсіпорын, мекеме және оқу ... ... ал ... пен ... ... ... ... істейтін халыққа тұрғын үй басқармасы органдары арқылы хабарланады.
Халыққа ... ... ... ... көшу ... жаяу ... ... сондай-ақ апаттың күтілген көлеміне орай туындаған жағдайларды, оны ... ... және ... және басқа да мәліметтер хабарланып отырады.
Уақыт жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... су басу аймағынан тыс ... ... ... ... ... мен мекемелер су қауіпі ... ... ... ... ... ал кей ... жұмыс мүлдем тоқтайды. Су басу ықтимал ... ... мен ... ... ... ... ... жұмысын тоқтатып, балалар қауіпсіз жерге орналасқан ... пен ... ... ... Егер ... ... ... және кешенді адамдар судың көтерілуін байқаса, жоғарғы ... ... егер үй бір ... ... шатырға шығу тиіс. Жұмыста ... ... ... ... ... биік орналасқан орындарға көтерілу керек. Далада кенеттен су ... ... ... ... ... шығып, әр тұрлі жүзу құралдарын пайдаланған жөн. ... ... ... ... ... ... ... құнды заттарды, аса қажетті заттарды, екі-үш ... ... ... ... алу ... ... ... сақтауды қажет ететін және алу ... емес ... ... ... ... ... ... Үйден (пәтерден) шығардың алдында электр мен газды ... ... ... ... ... ғимараттағы желдеткішті және басқа да ... ... жабу ...
Су басқан аумақтағы ададмдарды іздеу шұғыл ұйымдастырылып осы ... АҚ және ТЖ ... ... ... жүзу ... ... мен басқа барлық ... бар күш пен ... ... Құтқару жұмыстары ... ... ... құтқарушылар талабын бұлжытпай ... ... Жүзу ... ... ... желкен және т.б.) шектен тыс салмақ ... ... ... бұл ... ... қауіпті. Көмектің бірінші кезекте балаларға, ауру ... мен ... ... есте ... жөн. ... ... ... табиғи өрттердің негізгі түрлері ландшафты өрттер - ... ... дала және дала ... ... болып бөлінеді.
Ормандағы өртті сөндірудің негізгі жолы суды ... ал ... ... ... ... бар құралдармен сөндіруге күш салады. ... отты ... ... ... ... ... жанып кетен жерге қарай сыпыру, қарсы от қою, тулақты ... ... ... ... ... 80 ... ... еңбек немесе ... ... өрт ... ... бұзуынан, сондай-ақ орманда ... ... ... ... ... ... ... жағындағы өртті сөндіру ... ... оны ... ... ... және суды ... арқылы сөндіреді. Бұл жағдайда кедергінің ені ағаш ... кем ... ... ал ... өрт ... алдындағы күйдірілетін кедергінің (жердің) ені ... 150-200 м өрт ... ... ... 50 м ... ...
Өрт адамдарға психологиялық тұрғыдан үлкен әсер ... ... ... ... ... ... ... үрей билеуі адам шығынына әкелуі ... ... ... ... адам қиын сәтте өз өмірін құтқарып қана ... ... ... ... ... да ... ...
Егер сіз орман өртін сөндіру жөніндегі топқа кірсеңіз панахана орны мен оған ... ... ... ... керек. Оттан қорғайтын киім киіп, ... ... ... мүмкіндігішне арнайы киім, противогаз, каска, ... ... ... ... ... әр топта сол ... ... ... жол ... ... дұрыс. Егер түтіндеу аймағындағы көру шегі 10 метрден ... ода оған ... ... ... құтқару кезінде өте жылдам әрі тиімді қимылдау қажет, ... ... улы газ, ... температурадағы ыстық, ғимараттың құлауы, тез ... және улы газ ... ... болуы сияқты қауіптер кез-келген жерден шығуы ... ... ... ... ... ылғал мата (киім) жауып, түтіннен жоғарылай немесе ... ... ... ... қабатты ғимараттарда, егер подъезден шығуға мүмкіндік болмаса, балконды, ... люк пен ... ... ... подъезд арқылы, құтқаруға арналған төбенің люгін пайдаланыңыз. Құтқару ... ... ... ... ... ... көрсете білуге тиіс.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
* Ж.Жатқанбаев. Экология негіздері. Оқулық - ... ... ... Оспанова. Экология негіздері. Алматы: 2002ж.

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Табиғат апаттары және олардың түрлері.12 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы сипаттамасы76 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Күріш өндірісі27 бет
Мемлекеттің табиғатты басқару қызметтері77 бет
Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдардың қалыптасуы мен даму тарихы75 бет
Қоршаған ортаны қорғауды ұйымдастыру және табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану6 бет
Адам потенциялының даму аспектісі және оның көрсеткіштері12 бет
Ауылдың экологиялық жағдайы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь