Әлеуметтану ғылымның негізгі тарихи даму кезеңдері

Әлеуметтану дамуындағы классикалық кезең.

Әлеуметтану ХІХ ғасырдың 30-40 жылдары өз алдына дербес ғылым болып қалыптасты. Жоғарыда көрсетілгендей, оның негізін салушы француз оқымысытысы Огюст Конт (1798-1857 ж.ж.) болды. Оның әлеуметтану тұжырымдамасының негізінде қоғам дамуының сатыларға жіктелуі туралы идея жатыр.

Жалпы, О.Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл-сана, жалпы идея басқарады деген идеалистік ой жатыр. Сондықтан О.Конт жалпы қоғамның дамуын адамдардың интеллектуальды ақыл-ойының, санасының бір ізділікпен дәйекті дамуының үш кезеңі, яғни теологиялық метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы түсіндіреді.

Бірінші, яғни теологиялық сатыда адам қандай да бір құбылыс, процесс, зат болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге тырысты, оларға табиғат пен өмірге байланысты жоқ ғажайып, абстарктілі ұғымдарды қолданды.

Екінші, яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, өмірден тыс абстрактілі ұғымдардан бас тартты, ендігі жерде құбылыстарды, процесс, олардың мәні мен себебін философиялық абстракциялы ұғымдардың негізінде түсіндіруге тырысты. Бұл кезеңнің басты қызметі – ол қандай да бір затты, құбылысты, процесті алмайық, оларды сын тұрғысынан өткізіп қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның интеллектуалды дамуының ғылыми түрін, яғни позитивизмді дайындады.

Ал, үшінші, яғни позитивистік кезеңде адам құбылыс, процесттердің, заттардың абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас тартады. Ол тек қана құбылыстарды бақылап, олардың арасындағы тұрақты байланыс пен қатынастарды белгілеп отырды.

О.Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол үшін нақтылы фактілерді оқып, үйрену қажет. Нақтылы фактілер –бұл әлеуметтік құбылыстар мен процесттер.

Ғылымдардың дамуы, бір кезеңнен екінші кезеңге өтуі ретпен болады, бірақ бір уақытта болмайды. Бұл арада басшылыққа алатын бір қағида – ғылымға қарапайымнан күрделіге, төменнен жоғарыға қарай даму тән. Объект қарапайым болған сайын одан алынатын позитивтік (яғни, оң, жағымды – А.И.) білім жеңілірек, тезірек болды. Осыған орай позитивтік әдіс алғаш рет математика, физика, астрономия, химия, биология ғылымдарына қолданған. Ал, әлеуметтану жағымды, оң білімнің ең жоғарғы шыңы, өйткені ол құбылыстарды, процестерді зерттегенді “позитивтік” әдістерге сүйенеді. Позитивтік әдіс теориялық әлеуметтік талдауларда бақылау, салыстыру, эксперимент, т.б. арқылы эмпирикалық (яғни, тәжірибелік) факторларға сүйенеді.

Әлеуметтанудың шығуына екінші бір үлкен себеп болған оқиға, ол О.Конттың өзі ашқан еңбектің бөлінуі және оны кооперациялау туралы заң болды. Бұл фактілердің адамзат қоғамының тарихында үлкен маңызы болды, өйткені бір жағынан осылардың негізінде қоғамда әлеуметтік және маманданған топтар пайда болды, қоғамда адамдардыің әл-ауқаты, материалдық тұрмыс жағдайы біршама жақсара бастады. Екінші жағынан, бұл
        
        ӘЛЕУМЕТТАНУ ҒЫЛЫМНЫҢ НЕГІЗГІ ТАРИХИ ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ
Әлеуметтану дамуындағы классикалық кезең.
Әлеуметтану ХІХ ғасырдың 30-40 жылдары өз алдына дербес ғылым ... ... ... ... оның ... ... ... оқымысытысы Огюст Конт (1798-1857 ж.ж.) болды. Оның әлеуметтану тұжырымдамасының негізінде қоғам дамуының ... ... ... идея жатыр.
Жалпы, О.Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл-сана, жалпы идея ... ... ... ой ... ... О.Конт жалпы қоғамның дамуын адамдардың интеллектуальды ақыл-ойының, санасының бір ... ... ... үш ... яғни теологиялық метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы түсіндіреді.
Бірінші, яғни ... ... адам ... да бір құбылыс, процесс, зат болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге тырысты, оларға табиғат пен ... ... жоқ ... ... ... ... яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, өмірден тыс абстрактілі ұғымдардан бас тартты, ендігі жерде құбылыстарды, процесс, ... мәні мен ... ... ... ұғымдардың негізінде түсіндіруге тырысты. Бұл кезеңнің басты қызметі - ол қандай да бір ... ... ... алмайық, оларды сын тұрғысынан өткізіп қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның ... ... ... түрін, яғни позитивизмді дайындады.
Ал, үшінші, яғни позитивистік кезеңде адам ... ... ... ... мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас тартады. Ол тек қана құбылыстарды бақылап, олардың арасындағы ... ... пен ... ... ... ... ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол үшін нақтылы фактілерді оқып, үйрену қажет. Нақтылы фактілер - бұл ... ... мен ... ... бір ... екінші кезеңге өтуі ретпен болады, бірақ бір уақытта болмайды. Бұл арада басшылыққа алатын бір қағида - ғылымға қарапайымнан ... ... ... ... даму тән. ... ... болған сайын одан алынатын позитивтік (яғни, оң, жағымды - А.И.) білім жеңілірек, тезірек болды. Осыған орай позитивтік әдіс ... рет ... ... ... ... биология ғылымдарына қолданған. Ал, әлеуметтану жағымды, оң білімнің ең жоғарғы шыңы, өйткені ол құбылыстарды, процестерді зерттегенді ... ... ... ... әдіс теориялық әлеуметтік талдауларда бақылау, салыстыру, эксперимент, т.б. арқылы эмпирикалық (яғни, тәжірибелік) факторларға ... ... ... бір ... себеп болған оқиға, ол О.Конттың өзі ашқан еңбектің бөлінуі және оны кооперациялау туралы заң болды. Бұл фактілердің адамзат қоғамының тарихында ... ... ... ... бір ... осылардың негізінде қоғамда әлеуметтік және маманданған топтар пайда болды, қоғамда адамдардыің әл-ауқаты, материалдық тұрмыс жағдайы біршама жақсара бастады. Екінші ... бүл ... ... кері әсер ... ... ... байлықтардың бір қолға, немесе кішігірім топтардың қолына жиналуынан әкелді, сөйтіп қанаушылыққа жол берді. әлеуметтік сезім бір мамандықтағы адамдарды топтастырады. ... орай ... ... ... ... ... пайда болады. Ал, осылар бақылаудан шығып кетсе, онда қоғамның негізі болатын адамдардың арасындағы ынтымақтастық және келісім бұзылатын болды. ... ... осы ... ... ... ... тек ... ғылымы реттеп отырады.
О.Конттың әлеуметтану тұжырымдамалары әлеуметтік статика және ... ... ... ... ... ... ... өмір сүру жүйенің шарты мен даму заңдылықтарын зерттейді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... отбасын, мемлекетті, дінді алып қарайды. Олардың қоғамдағы ... ... ... және ... ... ынтымақтастықты нығайтудағы рөлін көрсетеді.О. Конт қоғамның ілгері дамуы туралы теорияны әлеуметтік динамикада одан әрі жетілдіреді. О.Конттың пікірінше, қоғамның ... ... ... рухани бастама, адамзаттың ақыл-ойының дамуы жатыр.
О.Конт әлеуметтік құбылыстарды зерттеуде әлеуметтік фактілерді бақылау әдісіне үлкен мән берген, өйткені бақылау ғылымға объективтілікті ... Ал, ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Әлеуметтік зерттеудің екінші бір маңызды әдісі- ол эксперимент. О.Конттың пікірінше, эксперимент бұл белгілі бір ... ... ... ... ... құбылыстардың өзгеруін, дамуын бақылау; О.Конт бойынша әлеуметтанудың үшінші негізгі ... - ... Бұл әдіс ... ... ... ... салыстаруда қолданылады. О.Конттың осы әдіңстер туралы пікірлері де әлеуметтануда өте құнды, маңызды рөл ... ... ... одан әрі ... ... ... ... Спенсер (1820-1903 ж.ж.) болды. Оның көзқарасына қысқаша ... ... ... ... негізгі екі мәселеден тұрады. Бұл екі ой-пікір, идея Ч.Дарвинның биологиялық түрлердің пайда болу теориясының негізінде ... ... ... ... ретінде қарау;
Әлеуметтік эволюция идеясы.
Адам қоғамы тірі организмге ұқсас, сондықтан оған биолгиялық заңдар тән Ч.Дарвиннің биологиялық заңына сәйкес табиғаттағы жыртқыш ... ... үшін ... ... ... таптардың күресі ұқсас. Г.Спенсер тірі организмдердің жүйке жүйесін мемелекеттік ... ... ... ... ... ... мен организм арасында кейбір ерекшеліктер туралы,ой-пікір қозғады. Мысалы, қоғамдағы адам ... ... ... ... ... ал, организмнің бөліктер мен элементтері оның тұтастығын құрайды, оған тәуелді. Қоғамда, керісінше, тұтастық өзінің ... ... үшін өмір ... ... бұл ойлары қоғамды бір жүйе деп қарауға мүмкіндік беретіндей жол ашты.
Г.Спенсердің қоғамды организммен теңестіруі қоғамды ... үш ... ... ... ... Олар: 1) қолдаушы, 2) материалдық игілікті өндіру көзіне (экономикаға), 3) қоғамның жеке бөліктерінің арасындағы байланыс, қатынастарды ... ... ... ... ... ... және жеке ... тұтасқа бағынуын реттеу (мемлекеттік өкімет) болды.
Г.Спенсер қоғамның әлеуметтік ұрылымын талдай келе, әлеуметтік ... 6 ... атап ... ... туыстық, білім, саяси, шіркеу, кәсіби және өндірістік тұрпаттар жатады. Өзінің еңбектерінде (Социология как предмет изучения. СПБ, 1986; Основные ... ... ... ... СПБ, 1906г.) ... ... эволюциясын зерттеген.
Г.Спенсер әлеуметтаншулардың ішінен бірінші болып, осы ... жаңа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік институт, әлеуметтік бақылау, құрылым және функция, т.б. Бірақ, ол бұларды өзінше түсінді. ... пен ... ... ... ... ... ... ой-пікір айтып әлеуметтанудың айырықша тұжырымдамасын жасаған Карл Маркс (1818-1883 ж.ж.) болды.
Дегенмен, К.Маркстің әлеуметтану ... ... ... ... ... бар. Оны мыналардан байқауға болады:
1. К.Маркс мінсіздендірілген, абстракталы қоғам жағдайына тән даму теорисына қарсы шығып, ... ... ... ... ... ... объективтік - материалистік теориясын жасады, қоғамның дамуын "формация", яғни, ерекше бір құбылыс ретінде қарастырды;
2. К.Маркс қоғамның даму ... ... әр ... ... ... ... тәсілді, оның ішінде өндіргіш күштерді, оларға сәйкес өндірістік қатынастарды) ең басты, қозғаушы, ... күш деп ... ... ... ... бір ... оған тән өндірісітік тәсілдің екінші бір формациямен ауысуымен ... ... ... ... ... екі ... ... бар: а) органикалық, б) механикалық.Біріншісі, әлеуметтік эволюциялық ... ... үшін ... ... ... ... үлгі ... тарихи процесс ретінде қарастырады. Екінші үлгі, формацияның негізгі екі компоненті - базис пен ... ... ... ... қатынастарды механизм ретінде түсіндіреді.
5. К.Маркс әлеуметтік құрылым (яғни, қоғамды таптарға, топтарға, жікке бөлу) теориясын жасаған авторладың бірі болды. Жікке, ... ... ... ... ... ... ... меншік формасына байланысты екенін көрсетті. Сөйтіп К.Маркс қоғамның әлеуметтік құрылымын экономикалық таптардың қатынастары арқылы анықталады деп көрсетті. ... орай ... жеке ... ... ... айтып, оны қоғамдық қатынастардың жиынтығы деп түсіндірді.
Маркстік әлеуметтанудың кемшіліктері де болды. ... ... ... дамуының бірден-бір қозғаушы, негізгі күші тек экономикалық қатынастарда деген Маркстік теорияны сынға алды. Бұл жерде К.Маркс ... ... ... ... мәні мен мазмұнын төмендетті деп айыптады. Экономикалық ... ... ... ... қараудың нәтижесінде жіктеу теориясының бір жақты, бір өлшемді ... ... ... ол тек қана ... ... ... қатынасы арқылы анықтап, жіктердің пайда болуына себеп болатын басқа әлеуметтік саяси факторларға, мысалы, өкімет, билік, ... ... ... ... т.б. ... алмады. К.Маркс тарихтағы таптар арасындағы әлеуметтік ымыраға келу, ынтымақтастық мәселелеріне де көңіл бөлмеді. Ал, бұл кейінгілер қазіргі әлеуметтану ғылымында ең бір ... ... бірі ... ... ... әлеуметтану теориясының тағы бір кемшілігі, оның басқа ілімдерден оқшаулануында болды. Осылардың бәріне қарамастан Маркстік әлеуметтану теориясы көп елдерге ... ... ... ... ... ... салушылардың ірі өкілінің бірі, әрі өте беделдісі - Эмиль Дюркгейм (1858-1917 ж.ж.). ... ... ... ... классикалық мұрасына сүйенеді. Өзінің әлеуметтануында ол әлеуметтік таным ... ... көп ... ... Ал, бұл ... ... деп ... Социализмнің мәні мен мазмұны әлеуметтілікте. Тек әлеуметтілік арқылы зерттеу, басқаша айтқанда, қандай да бір әлеуметтік құбылысты, ... ... ... бәрі әлеуметтік ортамен байланыста өмір сүреді. Қоғам - ерекше ... оны ... ... шатастырып, алмастыруға болмайды. Әлеуметанудың методологиясы (яғни, әдістемелері) жаратылыстану ғылымдарына ұқсас болуы қажет, әлеуметтану өз алдына ... ... үшін оған ... бір ... қажет, осылардың ішінде оның тек қана өзі зерттейтін, ... ғана тән пәні мен ... ... болуы керек. Э.Дюркгеймнің пікірінше, әлеуметтану әлеуметтік нақты мәні бар, оған ғана ... ... ... ... ... зерттеуі керек.
Әлеуметтік нақтылықтың негізгі элементі- әлеуметтік ... ... ... қоғам құралады. Осы фактілер әлеуметтанудың пәнін құрайды. Оның ... ... ... түрткі болатын заңдылықтарды ашып тұжырымдау. Э.Дюркгейм әлеуметтік фактілерге бастапқы түсінікті (елестетуді) жапқызады. Ұжымдық ұғымға әр түрлі адам ... ... ... ... ... ... тәртіп ережелері, т.б. кіреді. Ал, олар объективті түрде өмір сүреді. Э.Дюркгейм қоғамды ерекше субстанция ретінде қарастырды, оны топтық саны мен ... ... ... ... ... ... Топ ойлайды, сезінеді, іс-әрекет, қимыл жасайды. Ал, бұл топтың мінез-құлқы оның ... жеке ... ... ... ... Бұл ... (яғни, еш қандай дәлелді керек етпейтін жорамалдарды) Э.Дюркгейм барлық қоғамға қолданады. ... ... ... ... ... ол да ... ... сияқты, бірақ, олар адамға еріксіз түрде әсер етіп, оның қоғамда бір тәртіппен жүруін талап етеді. Әлеуметтік ... ... ... өмір сүруі оларды зат ретінде зерттеуге итермелейді, онда жаратылыстанудың кейбір әдістері ... ... ... гипотеза (болжам), эксперимент, т.б.) қолданылады. Әлеуметтік фактілер адам өмір сүруіндегі іс-әрекеттерінің бейнесі ... ... ал, бұл ... ... және белгісіз болуы мүмкін, бірақ, олардың адамға сырттай ықпал ететін қабілеті ... Жас ... бала ... ... даму ... ... әдет-ғұрыптарды, діни сенімді, тәртіп ережелерін сол дайын күйінде қабылдайды. Бірақ, бұлар оның ... ... ... ... объективті өмір сүреді.
Әлеуметтік фактілердің объективтік өмір сүруінің тағы бір салдары- ол адамдарға әсер етер ... ... ... бір іс-әрекет жасауға итермелейді. Сөйтіп әрбір адам әлеуметтік мәжбүрлікке душар ... ... ... ... және адамгершілік ережелерінің бұзылуы, ол қоғамдағы жалпы жағымсыз ... ... туып ... ... ... ... да ... фактілерде кездесіп отырады.
Э.Дюркгеймнің тұжырымдамасында әлеуметтану қоғамдық ғылымдардың ішінде ең басты орынды алады. Оның ... - тек қана ... ... ... ... Ол ... ... ғылымдарды ғылыми әдістемелер, теорияларымен қаруландырады.
Э. Дюркгеймнің әлеуметтік ... ... ... келісім, ынтымақтастық (теория солидарности) теориясы құрайды. Осы теорияны зерттеуге оның ең басты еңбегі - ... ... ... ... Бұл ... ол әлеуметтанудың басты міндеті-әлеуметтік байланыстар мен қатынастардың табиғатын және осы әлеуметтік ... ... ... деп ... Дюркгейм қоғамның тұтастығының негізі-ұжымдық сана. Яғни әр қоғамда тарихи қалыптасқан ... ... ... ... ... ... қоғам мүшелерінің көпшілігі осы аталғандарды өздерінің күнделікті өмірлерінде, іс-әрекеттері менқызметтерінде басшылыққа алып отырады. Қоғам дамуының ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. ... ... ... ... келе, Э. Дюркгейм ұжымдық санадағы өзгерістерге тоқталған. Оның ... ... ... ... ... ... бөлінуін қамтамасыз етеді. Оның қоғамдық сананы біріктіру рөлі әлдеқайда төмен, өйткені діни сенім, әдет-ғұрыптар адамдардың санасында бұрынғыдай ... рөл ... Бұл - ... адам одан біршама тәуелсіз,тыс тұрады да, - оның бостандығы мен дербестігі қамтамасыз етіледі.
Дегенмен, қазіргі қоғамды өткен көне қоғаммен салыстырғанда оның ... ... ... (яғни, қоғамда адамдардың тәртібін, адамгершілік қасиеттерін басқарып реттеудің төмендеп кетуі) жағдайында болады. Э.Дюркгейм ... ... ... ... ... индустриялды қоғамғаөту жолын талдай отырып, осы өтпелі кезеңде аномия құбылысының объективті орын алуын қорытындылайды. Оның ... ... ... ... бір кезеңінде адамның мінез-құлқының төмендеп, моральдық, яғни адамгершілік тұрғыдан басқару қиынға ... ... ... әлеуметтік институттардың (яғни, мекеме, ұйымдардың) іс-әрекетінің тиімсіздігінен және әлеуметтік қайшылықтардың өсуінен байқалмақ.
Э.Дюркгейм нақтылы әлеуметтік зерттеулер негізінде соционализм постулатына сүйене отырып, ... ... қол ... ... ... анықтауға тырысады.
Оның ойынша, адамның өзіне қол жұмсау әрекеті қоршаған әлеуметтік ортаның сипатына (түріне) байланысты болмақ. Нақтылай ... ... оның ... ... ... ... мен ... және әлеуметтік интеграцияның негізінде тетігінде жатыр. Э.Дюркгейм нақтылы әлеуметтік мазмұнда жиналған материалдар негізінде ... ... ... ... ... даму ... және интеграциясы жоғарылаған сайын адамның өз жанын қиюшылық әрекеті төмен болады және керісіншеде де солай. Осындай тұжырыммен ... ... ... ... өзін-өзі өлтірушіліктің түрліше деңгейін ашып берді. Мысалы, протестанттар мен католиктерді салыстырғанда бұл құбылылыс католиктерде ... есе кем, ал, ... мен ... салыстырғанда қалаларда жоғары. Э.Дюркгейм өзін-өзі өлтірушіліктің 4 типін тұрпатын анықтап берді, олар: ... ... ... және ... Бұлардың әрқайсысының өзіне тән құпиясы бар, шешілуі жолы жеке адам мен топтың қарым-қатынасына байланысты. ... бұл ... ... ... ... және ... (ауытқу) мінез-құлық әлеуметтануының негізін салды. Бірақ, Э. Дюркгейм қылмыстық істердің психологиялық мотивтерін мойындамады.
Ежелгі қоғамдар өміріне үңіле отырып және этнографиялық материалдардың ... ... ... ерекше әлеуметтік тұжырымын да жасады. Ол дінді қоғамның өзі, қоғам барлық киеліктің, қасиеттіліктің шығатын көзі деп есептеді. Осыған орай ... ... дін ... рөл ... ... ... өмір сүре ... Дін қоғамдағы ең құнды, бағалы қасиеттерді бейнелейді.
Макс Вебер (1864-1920ж.ж) - ... ірі ... ... ... ғылымы М.Вебердің ой-тұжырымдарымен көп санасады. М.Вебердің әлеуметтану теориясы позитивистік теорияға қарсы шығу кезеңінде пайда болды. Позитивизмге қарсы шығу дәуірінде ол ... ... ... ... адам ... ... "түсіну, ұғыну" теориясын қалыптастырады.
М. Вебердің пікірінше, әлеуметтану қоғамның әлеуметтік-тарихи ... ... ... ... ... ... байланысты) жақтарын, нақтылы айтсақ, адамның іс-әрекетінде, қызметінде оның мұң-мұқтажын, талап-тілегін, мақсатын, т.б. әр уақытта ескеріп отыруы керек. Осыған қосымша, әлеуметтану оны ... пен ... ... бақылап, тексеру жақтарын жоққа шығармауы керек. Оның басты ... - ... ... ... ... мағынасын, мазмұнын терең түсіну, ұғыну болып табылады. Осыларды еске ала отырып, қоғамның даму заңдарының себебін ашуға ...
М. ... ... ... ... түсіну, ұғыну әдістеріне көп көңіл аударуына байланысты, оның әлеуметтану теориясы "түсіну, ұғыну теориясы" деп аталынды.
Осыған орай ол ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырды. Бұл оның "идеалды типтер" әдісіне жақсы көрінеді. М. Вебердің пікірінше, идеалды тип ... ... ... ... ... елес жемісі.) ол зерттелетін маңызды құбылыстарды адамның ой-пікірі мен ... ... ... ... ... теориялық бейнелеу - А.И.) негізінде ... тип ... ол ... ... ... ... ... бейнелеу емес, бұл зерттеуші ғалымның ойлауының, ой-пікірінң жемісінің теориялық ... ... ... ... тип ... нақты материалды жүйелеп реттеудің бейне-кестесі. Идеалды типтік құрылымдар - бұл қажетті құбылыстар мен ... ... ... ... ... ... ... адам", "дін", "хрестиандық", т.б.
М. Вебердің идеалдық типтерді осындай ұғымдар арқылы ... оның ... ... ... ... блып ... ... сәйкес әлеуметтану өзінің шығу көзін, қалыптасу негізін адамның немесе ... ... ... ... ... Адам ... ... әлеуметтанушыны әр уақытта қызықтарып отырады, өйткені әрбір адам ... ... ... ... бір ... мән ... оны түсінуге тырысады. Осыған орай, әлеуметтану "түсіну" ғылымына айналады.
М. Вебердің ... ... ... ... туралы ғылым ғана емес,сонымен бірге оның әлеуметтік іс-әрекеті туралы ғылым. Әлеуметтік іс-қимыл, әрекет адамның мінез-құлқымен бірдей, өйткені әлеуметтік іс-әрекет өзінше жеке - дара ... ... өмір сүре ... ол әр ... ... ... бағытталды. М.Вебер іс-әрекеттің, қимылдың басқа біреуге бағытталуын тосу, күту, үміт ету (ожидание), дейді. ... ... да бір ... іс-әрекет, қимыл әлеуметтік болып саналмайды. Сонымен, түсіну әлеуметтануының пәнініе саналы әлеуметтік іс-әрекет жатады. Бұл әлеуметтік іс-әректтің ... ... ... ... ең бастысы, мақсатқа сәйкес келетін іс-әрекет (целерацинальное действие). Бұл мақсатқа ... ... ... ... ойлаған мақсатына жетуі үшін қолданылады. Бұл жолда тұлға өзіне сәйкес қажетті құралдарды қолданады. Сондықтан, М.Вебердің ... ... ... ... ... ... негізгі идеалдық тип болып саналады, ал, саналы емес іс-әрекет, оның төмендеуі әр уақытта тәртіптен ауытқуға (девиацияға) әкеледі. Әлеуметтік ... ... ... ақылға жеңдірушілігі - тарихи процесттің басты бағыты.
Ақыл-парасаттылық, ақылға жеңдірушілік тек қана адам және топ ... ғана ... ... ... ... ... ... басқаруға, жалпы адам өмір салтына да тән қасиет. М. Вебердің пікірінше, капитализмнен бұрын болған қоғамдарда салт-дәстүр маңызды орын ... ... тек қана ... қоғамдық өмірді ұйымдастырудың негізгі принципінде (яғни, басшылыққа алып отыратын ой-пікір) болады.
Бұл ... М. ... ... тағы бір қыры ашылып отыр - ол ... ... ... "Протестанттық этика және капитализм рухы" деген еңбегінде М. ... ... ... экономикалық іс- әрекетке ықпалын түсіндіруге тырысты. М. Вебер осы ... діни ... діни ... ... оның ... ілімін капиталистік экономика дамуының негізгі ынталандыру факторы және адамдардың еңбек сүйгіштігін, ұқыптылығын, әділеттілігін, белсенділігін, т.б ... ... етіп ... фактор ретінде қарады.
М. Вебер капиталистік қоғамды үнемі мақтамайды. Ол бұл қоғамның алуан турлі ... ... ... орын алып отырған қайшылықтарды, әсіресе, алуан түрлі таптар мен топтар арасындағы қарым-қатынастарды жақсы біліп талдап отырды.
М. Вебер әлеуметтік ... ... Ол ... ең алдымен беделіне, мәртебесіне, қадіріне (престиж) және жай-күйіне, жағдай-тұрмысына қарай бөлді, ... ... ... ... ... ... көрсетті. Ол шенеуніктік - бюрократтық аппараттың билікті пайдаланып, адамдарға көп қысым жасап ... атап ... Ол ... қатар Маркстің пролетариат диктатурасы туралы ілімін өткір сынға алды. Вебердің бұл пікірлері де көпшіліктің көңілінен шықты.
М. ... ... ... ... ... даму процесінде қоғамдық өмірде парасаттылықтың (әсіресе, экономикада, саясатта, ғылымда, исскуствода) күшеюі байқалады.
Батыс Еуропа капитализмінің дамуындағы ақыл-ой, парасаттылықтың ықпалын ... оның ... ... и дух ... атты ... ... ... ретінде қаралған. Бұл еңбегінде М.Вебер капитализмнің пайда болуына К.Маркс көрсеткендей жалғыз экономикалық алғышарттар себеп болған жоқ. Сонымен ... ... ... ... ... ... алғышарттардың ықпалы тиді. Бұлардың ішінде протестанттық діни этика адамдардың санасына, шаруашылыққа ... және ... ... ... т.б. ... ... ... Мұның өзі капиталистік кәсіпкерлердің, өндіріс қожайындарының шығуының, қалыптасуының ... ... да ... ... ... ... ... да үлкен үлес қосты. Өзінің әлеуметтік іс-әрекет тұжырымдамасына сүйене отырып, ол ... ... үш ... ... 1) ... 2) ... 3) бюрократты. Харизматикалық үстем ету - яғни соқыр сезіммен көсемге сенуге негізделген. Дәстүрлік - ... мен ... ... ал ... деп ... ... адамдардың, азаматтардың мүддесіне нұқсан келтіріп, өз міндеттерін формальды түрде атқаратын үстем ету ... ... ... ... ... ұнамсыз ұғым пайда болды. Бюрократизм - істің мәніне немқұрайлы формальды қарау, істі көпке созу. Екінші ... ... өзі ... кәсіби деңгейі мен адамгершілік қасиеттерінің төмендігін, қызмет тәжірибесінің кемдігін дәлелдейді.
Мұнда М.Вебер биліктің легитимдігі, яғни заңдылығын тілге тиек етіп ... ... ... ... дегеніміз, халықтың үстем етіп отырған саяси билікті мойындауы ... ... ... ... ... билік легитимді болуы үшін, ол халықтың қалауы бойынша қалыптасуы және көпшіліктің еркіне сай ... ... ... Яғни ... ... ... тура немесе жанама түрде белгілі бір мерзімге халық ... және оның ... ... ... ... ... қажет. Екіншіден, мемлекттік билік конститутциялық қағидаларға сәйкес жүзеге асырылуы тиіс. Осыған сәйкес жоғарыда көрсетілгендей М.Вебер легитимдіктің үш түрін ... ... ... ... легитимдігі.
Бұл тұрғыдан алғанда өкіметтің бюрократтық үстем ету түрі формальды, заңға сүйенген, құқықтық ... ... ... өкіметтік үстем ету еуропалық капитализмнің пайда болу ... ... Бұл ... ... етудің үлгісінен біршама жоғары тұрғанымен әлі күнге солқылдақтық танытып келеді. Бұл тығырықтан шығудың бір жолы, ... ... ... ... ... - ... маңызды мәселе туралы барлық халықтың ой-пікірін сұрау, анықтау негізінде үстемдік ету. Бұл жалпы халыққа ... ... ... ... сайлауға мүмкіндік береді. Осыған орай жаңадан сайланған лидер елді ... ... ... ... алады.
М.Вебер әлеуметтік страфикация (жіктелу) теориясының негізін салды. Веберлік ... ... ... ... ... ғана ... ... яғни меншік формасына ғана емес, сонымен бірге оған саяси (өкімет) және статус, престиж (қадір, бедел, мәртебе), өлшемдері қолданылады. Осыған ... ... ... ... ... көп өлшемді болуы мүмкін деп тұжырымдайды.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық бірегейлік мәселелерін зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері27 бет
Дін әлеуметтануы7 бет
Мишель Монтень және Джон Дьюйдің тәрбие мен оқу туралы ойлары10 бет
Социология пәні25 бет
Туризм географиясының және рекреациялық географияның теориялық - әдістемелік аспектілері17 бет
ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы этноконфессиялық үдерістер134 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Әлеуметтану ғылымының даму кезеңдері20 бет
Әлеуметтанудың объектісі мен пәні8 бет
Әль-Фараби – дүние жүзі мәдениеті мен ғылымының негізін салушы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь