Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.15
1.1 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ұғымы, бірлігі, обьектілері ... ... ...5
1.2 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың әдіс тәсілдері ... ... ... ... ... ... ...9

2 ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15.22
2.1 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі ... ... ... ... 15
2.2 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың процестік әдісі ... ... ... ... ... ...17

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
КІРІСПЕ
Дағдарыс бізге сырттан келді. Оның көзі еліміздің ішінде емес, әлемдік экономиканың теңгерімсіздігінің ішінде бүгулі жатыр. Дағдарыстан қашып кұтылу әрі оны алдын ала білу мүмкін болмады, — деп атап көрсетті Мемлекет басшысы. Әлемдік экономикадағы ахуал қиындай түсуде. Бір жылдың ішінде мұнай бағасы 4 есеге жуық, металдарға — 2 есеге жуық құлдырады. Экспорттан түсетін түсім едәуір азайды. Нұрсұлтан Назарбаев атап өткендей, қазақстандықтар еліміздің бұл сынақтарға жай дайын болып қана қоймай, сондай-ақ осы дағдарыстан анағұрлым күшті әрі өркендеуші мемлекет және қоғам болып шығатынын білулері тиіс.
Курстық жұмыстың өзектілігі – кәсіпорындарда өнімдердің өзіндік құнын есептеудегі әдістерді ХҚЕС негізінде тиімді пайдалана білу және кәсіпорындарда тәжірибеде қолдануға бейімделу.
Калькуляция дегеніміз өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген кызметтердің бір өлішемге есептелінген өзіндік құны болып табылады. Ол кәсіпорын жұмысын жедел басқару үшін маңызды роль атқарады және ішкі резервтерді дер кезінде ашуға және өнімнің өзіндік кұнын жоспарлауға, өнімге, жұмыстар мен қызметтерге көтерме және бөлшек бағаларды негіздеуге пайдаланылады.
Ал өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау деп – белгілі бір өндіріс шығындар есебінің көрсеткіштеріне сүйене отырып, өнім бірлігінің құнын шығару болып табылады.
ХҚЕС бойынша өндірістік кәсіпорындарда өнімдердің түрлеріне, олардың күрделілігіне, өндірістің типіне байланысты қолданылатын шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің 3 әдісі қарастырылған, олар, нормативтік, тапсырыстық, бөлістік. Бірақ жеке ұйымдар шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің қарапайым әдісін пайдаланады.
Курстық жұмыс кіріспеден, 2 бөлімнен, қорытыңдыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші бөлімде өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау түсінігі және өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктері мен технологиясына байланысты өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік кұнын калькуляциялаудың әдістері қарастырылған.
Екінші бөлімде өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ерекшеліктері және оның жетілдіру жолдары және шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудын тапсырыстық және процесстік әдістері қарастырылған.
Курстық жұмыста отандық ғалымдар В.К. Радостовец, Назарова, Фурсов еңбектері пайдаланылды.
Курстық жұмыстың мақсаты – нарықтық экономикасы дамыған елдерде шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерін еліміздегі кәсіпорындарда қолданудың ерекшеліктері мен жетілдіру жолдарын ашып көрсету.
Курстық жұмыстың міндеті:
- Калькуляциялаудың бухгалтерлік есепте дұрыс көрсетілуін бақылау;
- Шығындар обьектісін дұрыс белгілеу;
- Өнімнің өзіндік құнын есептеу кезінде факторларды ескеру;
- Калькуляциялау әдістерін дұрыс таңдай білу;
- Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ерекшеліктерін жіктеу;
- Өнімнің өзіндік құнын жетілдіру жодарын ашып көрсету.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ....................................................................................................................3
1 ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ.............................................................................................5-15
+ Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ұғымы, бірлігі, ... ... ... ... ... әдіс тәсілдері...........................9
2 ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ.......................................................15-22
2.1 ... ... ... ... тапсырыстық әдісі................15
2.2 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың процестік әдісі.......................17
ҚОРЫТЫНДЫ.......................................................................................................23
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................25
КІРІСПЕ
Дағдарыс бізге сырттан келді. Оның көзі еліміздің ішінде емес, ... ... ... ... бүгулі жатыр. Дағдарыстан қашып кұтылу әрі оны алдын ала білу мүмкін болмады, -- деп атап көрсетті ... ... ... ... ахуал қиындай түсуде. Бір жылдың ішінде мұнай бағасы 4 есеге жуық, металдарға -- 2 ... жуық ... ... ... түсім едәуір азайды. Нұрсұлтан Назарбаев атап өткендей, қазақстандықтар еліміздің бұл сынақтарға жай дайын болып қана қоймай, ... осы ... ... ... әрі өркендеуші мемлекет және қоғам болып шығатынын білулері тиіс.
Курстық жұмыстың өзектілігі - кәсіпорындарда өнімдердің өзіндік ... ... ... ХҚЕС ... тиімді пайдалана білу және кәсіпорындарда тәжірибеде қолдануға бейімделу.
Калькуляция дегеніміз өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген ... бір ... ... ... құны ... ... Ол ... жұмысын жедел басқару үшін маңызды роль атқарады және ішкі резервтерді дер ... ... және ... ... кұнын жоспарлауға, өнімге, жұмыстар мен қызметтерге көтерме және бөлшек бағаларды негіздеуге пайдаланылады.
Ал ... ... ... ... деп - ... бір ... ... есебінің көрсеткіштеріне сүйене отырып, өнім бірлігінің құнын ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне, олардың күрделілігіне, өндірістің типіне байланысты қолданылатын шығындар есебінің және ... ... ... ... ... 3 әдісі қарастырылған, олар, нормативтік, тапсырыстық, бөлістік. ... жеке ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің қарапайым әдісін пайдаланады.
Курстық жұмыс кіріспеден, 2 бөлімнен, қорытыңдыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... ... ... ... калькуляциялау түсінігі және өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктері мен технологиясына байланысты өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік кұнын ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ерекшеліктері және оның жетілдіру жолдары және ... ... ... және ... ... ... калькуляциялаудын тапсырыстық және процесстік әдістері қарастырылған.
Курстық жұмыста отандық ғалымдар В.К. Радостовец, Назарова, Фурсов еңбектері ... ... ... мақсаты - нарықтық экономикасы дамыған елдерде шығындар ... және ... ... ... ... ... еліміздегі кәсіпорындарда қолданудың ерекшеліктері мен жетілдіру жолдарын ашып көрсету.
Курстық жұмыстың міндеті:
* Калькуляциялаудың ... ... ... ... ... ... ... дұрыс белгілеу;
* Өнімнің өзіндік құнын есептеу кезінде факторларды ескеру;
* Калькуляциялау әдістерін дұрыс таңдай білу;
* Өнімнің өзіндік ... ... ... ... Өнімнің өзіндік құнын жетілдіру жодарын ашып көрсету.
1 ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ҚАЖЕТТІЛІКТЕРІ
+ Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау ұғымы, ... ... ... өнімнің, атқарылған жұмыстар мен көрсетілген кызметтердің бір өлішемге есептелінген өзіндік құны болып ... Ол ... ... ... басқару үшін маңызды роль атқарады және ішкі резервтерді дер кезінде ашуға және өнімнің ... ... ... ... ... мен ... көтерме және бөлшек бағаларды негіздеуге пайдаланылады.
Өндірісті ұйымдастыру ... мен ... ... ... ... есепке алудың және өнімнің өзіндік кұнын калькуляциялаудың бірнеше әдістері қолданылады.
Халық шаруашылығының түрлі салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір ... ... ... ... құнын жоспарлау, есепке алу және калькуляциялау жөніндегі негізгі ережелеріне сәйкес белгіленеді.
Калькуляциялауды жасау мерзімі: алдын ала және ... ... ... болып екіге бөлінеді.
Алдын ала жасалатын калькуляция өнімді шығарганға дейін ... ... ... ... мөлшерін топшылайды. Оған жоспарлы, сметалық және нормативтік калькуляция жатады.
Жоспарлы калькуляция - өнімге (жұмысқа, қызметке) және бұйым бірлігіне мүмкін болатын шығындардың ... ... ... ол кезде жалақының, энергияның, отынның, материалдардың нормасы, өндірістін технологиясы, сондай-ақ резервтері ескеріледі.
Сметалық (болжамдық) калькуляция - бұл ... ... бір ... ол ... және жанадан игерілген бұйымнын негізінде жасалады. Ол жоспарлы калькуляцияны жасауға негіз бола алады.
Нормитивтік калькуляция ағымдағы жоспарлы калькуляцияның бір түрі ... ... Бұл ... әдіс ... ... нормативтік әдісін және кәсіпорынның өзінде пайдаланып жүрген өнімнің өзіндік құнының калькуляциясын қолданады. Оның негізінде қол жеткен шығындар деңгейін сипаттайтын ... және ... етіп ... нормаларды пайдаланады.
Нормативті калькуляцияның жоспарлы калькуляцияға қарағанда дәлділігі анағұрлым жоғарылау болып келеді.
Кейінгі (немесе ... ... өнім ... соң ... есеп ... бойынша жасалынады.
Олар нақты шығынды көрсетеді. Оларға нақты (есеп беру калькуляциясы) және шамаланған калькуляция ... ... ... ... (есеп беру) калькуляциясы нақты шығындармен сипатталады, ал ол жоспарлыдан кәсіпорынға байланысты ... ... да ... ... ... ... орындалмауы, кейбір шығындар түрлерінің артық немесе кем жұмсалуы) және оған байланыссыз себептері бойынша да (материалдарға бағаның өзгеруі, амортизациялық ... ... ... ... ... ... ... тарифке өзгерістер енгізілуіне байланысты) ауытқуы мүмкін.
Калькуляцияның бүл түрі нақты шығындар туралы есептік мәліметтің негізінде дайындалады.
Шамаланған калькуляция нақты шығындаржәне тоғыз айдын ... ... ... ... ... да ... есептелген шығындар деңгейінде жасалады.
Калькуляцияның бұл түрі ағымдағы жылдағы өндірілген өнімнің нәтижесін алдын ала бағалау үшін пайдаланылады.
Калькуляциялау кезінде өнімнің өзіндік құнының ... және ... ... ... ... ... oтe ... роль атқарады.
Шығындардың есеп объектісі болып сол шығындардың өндірістен аналитикалык ... ... ... ... өнім түрлері, жұмыстар, қызметтер саналады. Өнеркәсіпте есеп ... өте жиі ... ... сәйкес келеді.
Мысалға, тігін фабрикасының шығыны мен өнімнің өзіндік құны сол фабрикада тігілген ерлер костюмы бойынша есептелінеді. Ауыл ... есеп ... ... өзінің калькуляциялау объектісімен сәйкес келе бермейді. Мысалға, өсімдік ... ... ... ... ... ... табылса, ал калькуляциялау объектісі болып - дән, сабан саналады. Мал шаруашылығында есептеу объектісі сүтті табын болып табылады, ал калькуляциялау ... сол ... ... ... қиы жатады.
Есеп объектісі мен калькуляциялаудан басқа калькуляциялык бірлік тізімін белгілеу қажет. Калькуляциялық бірлік, әдетте, тиісті өнім ... ... ... жағдайына немесе қабылданған стандарттық өлшем бірлігіне және өндірілген өнімнің натуралды көрінісіне сәйкес келуі тиіс. Егер де жоспарлау өлшем бірлігі ретінде екі ... ... (т және м2), онда ... ... осы екі ... бірін ғана пайдаланады.
Калькуляциялық бірліктср дегеніміз калькуляция обьектілерін өлшеуіштер (өлшем бірліктер).
Сонымен, іс жүзінде пайдаланатын ... ... ... ... ... ... болады:
- натуралды бірліктері - дана, метр, килограмм, тонна, литр және т.б.;
-уірілендірілген (иесіздендірілген) бірлігі - ... ... ... ... ... бір ... жүз жұп аяқкиімі және т.б.;
- өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау үшін пайдаланылатын шартты- натуралды ... ... ... ... ... әр түрлі тербелісте болуы мүмкін (мысалға, спирт- 100%, күйдіргіш содасы - 92% натрий);
- құндық бірлігі;
- еңбек бірлігі (норма-сағаты);
- орындалған жұмыс ... (ткм, ... ... ... ... ... - қуаты, өнімділігі және т.б.
Кешендік өндірісте бір шикізаттан бір ... ... екі ... ... ... ... ... онда оларды шығару үшін жұмсалған жалпы шығынды өнімдердін арасына таратуға ... ... ... өнім бірлігінің өзіндік құнын есептеуге төменде келтірілген әдістің бірін пайдаланады. Егер де ... ... ... өңдеу кешені бірнеше рет кайта жасаудан тұратын болса және өндірістің бұл кезеңдері ... ... ... ... мүмкіндігі бар болса, онда соңғы өнімге немесе шалафабрикатқа бөлістік калькуляциясын пайдалану ... Егер де ... ... ... бір өнім ... қатыстысын бөлу мүмкіндігі бар болса, онда оны тікелей сол өнімнің ... ... ... болады.
Кешендік өндіріс шығындарын тарату кезінде келесі әдістерді қолданады:
- шығындарды шегеру. Бұл әдіс ... ... ... ... бірі ... өнім ... ... ал қалғандары ілеспе ретінде құрастырылады. Өндіріске кеткен барлық шығыннан ілеспе өнім жоспарлы өзіндік құны бойынша шегеріледі және ... ... ... ... ... ... өзіндік құны депеп санауға болады. Бұл әдісті негізгі өнімнің деңгейі айқын белгілі болған ... ғана және ... ... үлес ... аса көп ... ғана ... Мысалға, молибден рудасын шығарған кезде одан ілеспе болып саналатын мыс концентратын шегеріп тастайды және т.б.
Өнімнің ... ... ... ... ... шығындарды тарату коэффициенттік жолмен (әдісімен) жүзеге асады.
Енді біз ... ... бір ... ... ...
Көрсеткіштер
өнімі
өнімі
Барлығы
1
2
3
4
5
1
Шығарылғын өнімнің натуралдық көрсеткіші (т)
5200
6400
11600
2
Аудару коэффициенті
1,2
1,3
х
3
Шығарылған өнімнің шартты бірлігі (1 х 2)
6240
8320
14560
4
Өндіріске кеткен шығындар, барлығы (теңге)
х
х
9628825
5
Бір коэффициент - ... ... ... ... шығындар (теңге):
- 6240 х 66132,04/100
- 8320 х 66132,04/100
4126639,3
х
х
5502185,7
4126639,3
5502185,7
Жиыны
4126639,3
5502185,7
9628825
7
Өнім бірлігінің өзіндік құны (теңге)
- ... - ... ... В.К. ... 616 бет
- аралас (қиыстыру) әдісі. Бұл әдісті кешендік ... ... ... жәнс ... ... өндірген кезде пайлаланылады. Бұл әдісте шегеріп тастау да, шығындарды тарату да қатар әрі ... ... ... Бұл ... ... жалпы сомасынан ілеспе өнімнін құны шегеріліп, қалған бөлігі негізгі өнімдердін арасына белгіленген коэффициепттер бойынша таратылады.
Олар келесі жұмыс кезеңінен тұрады: ... ... ... ... ... өзіндік құны шегеріледі; шығынның қалған қалдығы негізгі өнімдердің арасына белгіленген коэффициенттерге сәйкес таратылады; ең соңында, тікелей ... ... ... ... және ... ... ... анықталынады. Мысалы, ақ титан құмдарын өндеген кезде одан ілеспе өнімдерін шығарып ... ... ... ... және т.б.), ал ... ... ... ақ металлдар, рутолдық және ильмениттік қоспалардың (концентраттарынын) арасына белгіленген коэффициенттер бойынша және ... ... ... ескере отырып таратады.
Өндірістің технологиялық және ұйымдастыру ерекшеліктеріне байланысты өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудын және өндіріс ... ... ... ... ... ... ... құнын калькуляциялау және өнідіріске кеткен шығындарын есептеудің әдісі деп, кәсіпорынның шығынын бакылау үшін өнімнін ... ... ... ... және ... ... ... ақпараттарды есепте топтастыру, жинау бойынша әдістерінің жиынтығын атайды.
Өнімнің өзіндік құнының әдісіне әсер ететін негізгі факторлар ретінде мыналарды ... ... ... ... ... ... ... өнімнің номенклатурасы мен сипаты;
- өндіріс циклының ұзақтылығы;
- аяқталмаған өндірістің қолда бары, кұрамы және көлемі.
Өнеркәсіп салаларында өнімнің өзіндік ... бұл ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың әр түрлі әдісін ... тура ... ... ... ... калькуляциялау әдістемесінде шығарылатын өнімніц номенклатурасы мен сипаты басты роль атқарады. Әдетте, өнімдер жай және күрделі ... ... Жай өнім - бұл жеке ... ... детальдардан тұрмайды. Жай өнім болып: көмір, рудалар, мұнай, газ, цемент, тері, ет және т.б. саналады.
Бұл аталған өнімдердің ... ... ... аса ... ... ... талап етпейді. Бұндай жай өндірістерде бір ғана өнім түрі калькуляцияланады.
Күрделі өнім деп жекелеген бөлшектерден, түйіндерден, ... ... ... атайды.
Мысалы, машиналар, станоктар, құрал - жабдықтар, автобустар және т.б. Күрделі өндірісте ... ... ... ... өнім ... оның ... түйіндері детальдары да калькуляцияланады. Бұл соңғылары калькуляциялау әдістемесіне қосымша қиындықтар туғызады.
Калькуляциялау әдістемесін анықтауда өндіріс циклының ұзактығы басты роль атқарады. ... ... оның ... ... ... ... ... қара металлургия, электростанция, т.б.), ал басқаларында бірнеше күн, мысалға, тоқыма өнеркәсібінде, химия зауыттарында, тері фабрикасында т.б., ал үшіншілерінде ол -- ... ... ... мүмкін (кеме құрылысында, ауыр машина жасау кәсіпорындарында т.б.), ал төртіншісінде - тұтас маусымға ... ... ... ... пайдалану).
Өндірістік циклы ұзақ өнеркәсіп салаларында өзіндік құнын калькуляциялау әдістемесін жасау бірнеше айға немесе ... ... ... және олар ... ... ... күндер құрайтын сомалармен салыстырғанда біршама күрделі болып келеді. Оның күрделілігі, ең алдымен, ... ... ... ... тарату мәселесінің және баска да арнайы жағдайларының әсерінен болуы мүмкін.
1.2 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың әдіс тәсілдері
Шығындар есебінің және ... ... ... ... ... өнімдердін (жұмыс қызмет) нақты өзіндік құнын анықтау үшін өндірістік шығындардың көрсетілуі және құжатпен ... ... ... ... ... ... және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің жіктетелуін алдын - ала анықтаушы, өндіріс өнімдерінің ұйымдастырылуы жәме ... ... ... ... ... ... және ... қызмет. Шығындар есебінің әдістерін жіктеудің негізіне, аналитикалық есеп объектілері бойынша өндіріс шығындарын жинақтау және жинақтау тәртібі ... ... ... калькуляциялау әдістеріне, өнім бірліктерінің өзіндік құнын есептеуде қолданылатын тәсілдер жиынтығы жатады.
түсінігіне, сонымен бірге, барлық шығарылған өнімдердің және олардың жекелеген ... ... ... ... ... ... анықтау мүмкін болмайтын, аяқталмаған өндірістердін жетіспеушілігін, өнімдердің ақауларын, аяқталмаған өндірісті ... ... ... және ... сәйкес келмеуіне қарамастан, олар өзара байланысты.
Өнімдердің өзіндік құнын калькуляциялау, олардың ұйымдастырылуына маңызды әсер ететін, өндіріс шығындар есебінің көрсеткіштеріне ... ... ... жәпе ... өзіндік құнын калькуляциялаудын көптеген әдістері бар. Өндірістік шығындар есебінің және өнімдердің өзіндік құндарын калькуляциялау әдістерінің классификациясы талқылау ... ... ... ... ... есеп бойынша өндірістік кәсіпорындарда өнімдердің түрлеріне, олардың күрделілігіне, өндірістің типіне байланысты қолданылатын шығындар есебінің және өнімнің өзіндік кұнын ... ... ... ... 3 әдісі қарастырылған: нормативтік, тапсырыстық, бөліністік. Бірақ жеке ұйымдар ... ... және ... ... ... ... ... карапайым әдісін пайдаланады. Нарықтық экономикасы дамыған елдерде шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің жәнс ... ... ... ... әдістері қолданылады.
Бұл әдістің мәні - тікелей және жанама шығындар барлық шығарылған өнімдер үшін белгіленген шығын баптары бойынша есептеледі. ... ... өнім ... ... ... құны барлық өндірістік шығындарды (жәнс әрбір бап бойынша шығындарды) дайын өнімнің санына бөлу арқылы анықталады. Шығындарды есепке алудың және ... ... ... ... ... ... бір ... өнім шығаратын жаппай өндірістерде пайдаланылады. Бұл өндірістердс шалафабрикаттар және ... ... ... (eгep ... ... болса, онда оның колемі шамалы болады).
Қарапайым әдіс көбінесе шығарушы кәсіпорындарда және кейбір өнімнің бір түрін шығаратын өндеуші өндіріс салаларында (су ... ... кен, ... ... және газ ... кәсіпорындар) колданылады.
Кейбір салаларда (көмір, шым тезек,ағаш дайындау) шығындар технологиялық процестердің жеке сатылары (стадия) бойынша есептелуі мүмкін. Мысалы, көмір өндірісінде ... ... ... жұмыстары, көмірді алу, шахтаға дейін тасмалдау және жоғары шығару, сорттау, сапаландыру, вагондарға тиеу жатады. Бөлімше құрылымдары ... ... ... шығындар соңынан жалпы шахта бойынша жинақталады. Барлық шығарылған көмір калькуляция ... ... ... ... ... ... ... қабылданған. Нарядта 7000 калориясы бар, I тонна шартты отынның өзіндік құны осымен есептеледі.
Көмір өндіруші ... ... ... ... мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудын қарапайым әдісімен процесс бойынша (бөлімше құрылымы бойынша) ... ... - ала ... ... ол кейде процестік әдіс деп аталады.
Қарапайым (процестік) әдісті қолданудың ... ... және ... ... ... ... ... өнімдерге енгізу тәсілі бойынша тікелей және жанама (шығынның барлығы бір өнім түрін ... ... ... деп ... ... ... ... өнімдерге (аяқталмаған өндіріс болмағандықтан немесе аз мөлшерде болғандықтан) ... ... ... ... ... тәсілдері
Өнімдердің өзіндік құнын калькуляциялау өндірістік есептің соңғы сатысы болып табылады.
Өнімдердің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын калькуляциялауды 3 кезеңге бөлуге болады. ... ... - ... ... өнімдердің өзіндік құны, екіншісінде әрбір өнім түрлері бойынша нақты өзіндік құн, үшіншісінде өнімдердің, ... ... ... көрсетілген қызметтердің бір данасының өзіндік құны есептеледі.
Шығарылған өнімдердің өзіндік құнын калькуляциясына дейін барлық шығындар тұтас кәсіпорын бойынша жинақталады, ... ... ... және шығарылған өнімдер (жұмыстар, қызметтер) арасында бөліп таратылады. Берілген өзара қызмет есебімен көмекші өндіріс қызметі бөліп таратылады және калькуляцияланады.
Ұйым жағдайында ... ... ... вариантында әрбір өңдеуден шығарылған шалафабрикаттың өзіндік құны ... тек ғана ... ... ... ... ... өзіндік құны калькуляцияланады.
Өнімдердің жеке түрлерінің өзіндік құны келесі тәсілдердің бірімен есептеледі: калькуляциялаудың нормативтік әдісі, шығындарды қосу әдісі, шығындарды пропорционалды (индекстік) бөлу ... ... ... ... ... ... ... коэффициенттік әдіс, жанама өнімдерге шығындарды шығару әдісі.
Нормативтік әдіс - ... ... және ... ... ... ... нормативтік әдісінің құрамдық бөлігі. Калькуляциялаудың нормативтік әдісін анықтайтын, маңызды ерекшеліктердің бірі - ... ... ... ... ... ... өнімдердің нормативтік өзіндік құнының калькуляциясын алдын-ала жасау. Осы калькуляцияны жасағаннан кейін әр бір кезеңдегі нормативтік өзіндік құнды анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... Негізінен осы өзгерістерді нормативтік калькуляцияға әр бір айдың бірінші ... ал ... - ... өзгepic болса - тоқсанны (кварталдың) басында енгізеді.
Нормативтік әдісте нақты өзіндік құн ... ... ... ... ... ... және ... өзгерісін қосу немесе азайту арқылы анықталады.
Шығындарды қосу әдісінде өнімдер бірлігінін өзіндік құны бұйымдардың жеке ... ... ... қосу ... анықталады.
Шығындарды қосу әдісін пайдаланатындар:
- өнімдердін бір данасының ... құны ... ... машина кешендік қосылатын шығындар ретінде әрбір бап бойынша анықталатын, калькуляциялау объектісіне машина кешсн қабылданатын машина жасау өндірісінде;
- ... және ірі ... ... ... шығындар есебінің обьектісі конструкторлық топтастыру немесе технологиялық комплекстер бойынша топтар болып табылатын кеме жасауда. Әрбір технологиялық комплекс ... ... ... ... ... ... қосу дайын болған кеменің өзіндік құнын анықтауға мүмкіндік береді.
- көмір шахталарында көмірді шығару процесі бойынша шығындар ... ... ... тау массаларын молайтудағы жеке процестерді калькуляциалау бойынша шығындар жинақталады: құқықталу, молайту және кен қоспалары молайтылған кендерін нақты өзіндік құнымен анықталады.
Шығындарды қосу ... ... ... құнын калькуляциялау тек ғана өзінің қарапайымдылығымен ерекшеленбейді, сонымен ... ... ... ... ... калькуляциялаудың жеткіліктілігін қамтамасыз етеді.
Жанама өнімдерге шығындарды шығару әдісі - өнімдерді негізгі және жанамаға бөлетін кешендік өндірістерде қолданылады. Шығындарды шығару әдісінің мәні ... яғни онда ... ... және ... ... ал олар ... ... өзіндік құнына алдын ала белгіленген баға бойынша өзіндік құнмен шығарылады. Калькуляциялаудың бұл ... поли - ... ... ... ... ... химиялық және басқадай өндіpic салаларында кең тараған.
Поли - химия өндірісінде негізгі кокс фракциясының өзіндік ... ... үшін ... ... (кокс жаңғағы, кокстік ұсақ - түйек және кокстік газ) құны тұрақты баға ... ... ... шегеріледі.
Ет өндірісімен айналысатын кәсіпорындарда тек қана еттін өзіндік құны калькуляцияланады, ал жанама өнімдердің құны белгіленген баға ... ... ... шығарылады.
Мұнай өндіретін өндірістерде шығарылған шикізаттардың құны немесе сол құннан белгіленген ... ... ... ... бағалау әдістері қолданылады. Кейбір жағдайларда жанама өнімдер қалдықтардың құны бойынша бағаланады. Жаама өнімдерді ... ... ... ... болу керек.
Шығындарды пропорционалды (индекстік) бөліп тарату әдісі бір уақытта бірнеше өнім түрлерін өндіру ... ... ... ... ... үшін ... шығындарды нақты бір өнімге тікелей апару мүмкін болмағанда, бұйым топтары бойынша шығындарды есептеу кезінде қолданылады.
Бұл әдісте тұтас шығарылған өнімдердің өзіндік құны ... ... ... да бір ... пропоционалды түрде бөліп таратса да, ал өнімдер бірлігінің өзіндік құны әрбір бұйым ... ... ... ... ... ... баптары бойынша таратуда базиске нақты шығындардың пайыздық қатысы есептен шығарылатындықтан, бұл әдіс көбінесе индекстік деп аталады.
Бұл әдісте көбінесе шығындар өнімдердің ... ... ... өзіндік құндарына пропорционалды бөлінеді. Кейбір жағдайларда жеке өзіндік құн баптары бойынша шығындарды ... ... база ... ... ... өндеу саласында, кокс өңдеуде, табиғи газ шығаруда шығындар алынған өнімдердін пропорционалды ... ... ... бір уақытта табиғи газ және конденцат алынады. Шығару бойынша шығындардан жанама өнімдердін құнын шегеріп, қалған сома табиғи ... ... ... ... ... пропорционалды болып таратылады.
Өндірістің көптеген салаларында калькуляциялау әдісі жоспарлы өзіндік құнға ... ... ... Ол үшін ... өнім ... ... ... құны калькуляция баптары бойынша анықталады. Баптар бойынша нақты шығындар өнім түрлерінің арасында жоспарлы шығындарға пропорционалды ... ... ... ... ... ... ... ағаш өңдеу балық өндіру және машина жасау өндірістерінде қолданылады.
Тікелей есептеу әдісі ең қарапайым, анық әдіс болып табылады. Онда ... ... ... шығын есебінің обьектісімен сәйкес келеді және бір бұйым түрі ... ... ... ... әдістің мәні калькуляция баптары бойынша қандай да бір бұйымды дайындау шығындарының сомасын шығарылған бұйымдардың санына болумен аяқталады. Оның ... ... ... өзіндік құнының калькуляциясы алынады.
Калькуляцияның тікелей әдісі топтық калькуляция жасауда кең ... ... ... бір ... ... ... бір ... иесіз құйманың және басқалардың өзіндік құны калькуляцияланады.
Егер жоғарыда айтылған тәсілдердін бірімен де калькуляциялауды жүзеге асыру мүмкін ... ... ... жеке ... ... ... ... өзіндік құнын есептеу үшін қиыстырылған әдіс қолданылады.
Қиыстырылған әдіс, өзінің аты айтып ... ... ... ... ... әр ... ... әдістер қолданылады.
Мысалы. мұнай шығаруда тікелей әдіспен мұнай мен газдың орташа өзіндік құны есептелсе, пропорционалды әдіспен әрбір өнім түрлерінің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... құны калькуляцияланады, ал металл өңдеуде - шығындар жоспарлы немесе нормалы өзіндік құнға пропорционалды жолмен ... ... ... сұрыпталған калькуляция жасалады. Сондықтан, тікелей әдіс пен пропорционалды әдіс байланысынан екі калькуляция жасалады: топтық және сұрыптық.
Домналық және ... ... ... ... (1т. ... ... 1 мың шартты банкі) тікелей әдіспен калькуляцияланады, ал ... жеке ... мен ... ... құны ... қолдану жолымен анықталады.
Калькуляциялаудың коэффиценттік әдісі бір уақытта бірнеше өнім түрлерін алғанда өзіндік құнды анықтауда пайдаланылады. Бұл ... мәні - ... ... ... ... ... ... бірлікке аударылады, сосын олардың өзіндік құны анықталады, сонан соң әрбір өнімнің натуралды бірлігінің өзіндік құны калькуляцияланады.
Калькуляциялаудың ... ... ... ... ... қолданылады. Коэффицентті белгілеу кезінде оның негізіне еңбек сыйымдылығын, пайдалы заттардың үлестік салмағын, сату құнын және т.б. алады.
Калькуляция баптары ... ... ... ... ... ... калькуляция жасалғанда, бұл коэффицент жиі қолданылады, ал ... ... ... ... құны шығын баптарына бөлмей-ақ белгіленген сәйкес коэффицентпен анықталады.
Калькуляциялаудың коэффиценттік әдісімен шойынның, мырыштың, металл өндірісіндегі прокат түрлерінің жеке маркілерінің, өндірістің ... ... және ... ... ... ... құны ссептеледі.
Консерві жасау өндірісінде әртүрлі сыйымдылықтағы консервілерді белгіленген коэффицент бойынша ... ... ... және шартты банкінің өзіндік құны калькуляцияланады, сонан соң әртүрлі сыйымдылықтағы консервілердің жеке ... ... құны ... өндірісінде де оларды шартты бірлікке айналдыру үшін, шығарылған өнім санын белгіленген коэффицентке көбейтеді.
Сонан соң ... бап ... ... ... шартты бірліктің санына бөлінеді. Осындай жолмен калькуляция баптарының бөлінісінде әрбір өнімнің өзіндік құны анықталады.
Калькуляциялаудың коэффиценттік ... ... ... ... ... ... бойынша шығындарды бөліп - тарату үшін коэффиценттерді анықтау. Бұл жағдайда калькуляциялау қиындайды, есесіне шығарылған әрбір өнім ... ... құны ... есептеліп қоймай калькуляция баптары бойынша да анықталады.
2 ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫН КАЛЬКУЛЯЦИЯЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
2.1 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың ... ... ... ... және ... ... ... калькуляциялаудын тапсырыстық әдісі аз сериялы және жеке - дара ... бар ... ... және ... жұмыстарда пайдаланылады. Барлык тікелей шығындар әрбір (жекелеген) тапсырыстар бойынша белгіленген номенклатура баптарының кескінінде есепке алынады. Тапсырыс ... ... ... ... ... ашылады, содан соң ол орындаушы - цехқа және ... ... ... ... ... код ... онда ... есептелген жалақы, барлық құжаттардағы материалдардың шығысы, өндіріске кеткен шығын есебін жүргізетін карточкаға көшіріліп ... ... ... құны ... ... байланысты шығындар сомасынан тұрады.
Осы тәсілдін кейбір ерекшеліктері бар, атап айтсақ:
- барлық шығарылған шығындар туралы мәліметтерді ... және ... жеке ... түрлері мен дайын өнім партияларына жатқызу;
- уақыт аралығындағы емес, аяқталған әрбір партия бойынша ... ... тек бір ғана ... ... ... ... (батыс есебінде барлық өндірістік шығындарын жинақтау тек осы "аяқталмаған өндіріс" шотында көрсетіледі). Осы шотта өндірістін әрбір тапсырысы бойынша шығындардың жекелеген ... ... үшін ... ... ... ... құнын калькуляциялау үшін шалафабрикатсыз әдісі пайдаланылады.
Тек дайындау цехында (құю, ұсталық - пресс және т.б.) ... әдіс ... ... ... ... бойынша жеке калькуляция жасалады. Әдетте, шалафабрикаттық әдісте ... ... ... ... цехка өтеді, бірақ ондағы жасалған операциялар бухгалтерлік есепте көрініс ... ... ... ... ... ... ... бекітілген номенклатурасы бойынша, ал негізгі материалдар, шикізаттар, технологиялық отындар мен энергиялар - белгіленген топ кескінінде аналитикалык есепте көрініс табады.
Ал ... ... ... ... орны бойынша есептелінеді және ай сайын қабылданған тарату ... ... ... ... ... ... ... алынған жоғалтулар, әдетте, өздерінің тиесілі тапсырыстарына есептен шығарылады. Орындалмаған тапсырыстар, аяқталмаған өндірістер ... ... ... ... соң және оның техникалық кабылдануы тапсырыс берушіге ұсынғаннан кейін өндірістік бөлім кәсіпорынның ... ... ... туралы хабарлама жасайды, содан соң тапсырыс бойынша шығындар жасау процесі тоқтатылады. Кейбір кәсіпорындарда тапсырысты ... ... ... ... сол коймаға накладнойы өткізу тапсырыстын жабылғаны (мысалға, электротехникалық өнеркәсібінде).
Сондай - ақ, кез ... ... ... құны ... үшін (әсіресе, бітпеген тапсырыстарға қатысты) артық немесе пайдаланбаған материалдық құндылықтар қоймаға тапсырылады, ол кезде 20 -"Материалдар" бөлімшесінін шоттары ... 900 ... 920 ... ... ... ... барысында іс жүзіндегі өзіндік құн тапсырыс аяқталғаннан кейін ... ... ... ... шығындар аяқталмаған өндіріс ретінде қарастырылады. Тапсырыстық әдістің ... ... ... ... ... сирек кайталанатын тапсырыстарды әзірлеу кезінде материалдық және еңбек шығындарын нормалауды ұйымдастыру ... ... ... ... және ... ... ... ала бақылау жасап отыруды қиындатады. Осы кемшілікті жою үшін өндірістін ұзак циклінде ірі ... ... ... ... ... ауыр ... жасауда) олардың торабына (агрегаттарына, кострукциялық элементтеріне) жекелеген тапсырыс ашуды ұсынады. яғни олардың әрбір конструкциясы аяқталған ... ... ... ... ... саны ... айда ... болып жоспарланған санымен сәйкес келеді. Нақты бір бұйымды немесе бірнеше бұйымды (тапсырыстарды) әзірлеу үшін ... ... ... мен ... ... ... бөліп көрсетіледі.
Тораптар меп детальдардың (бөлшектердің) бірінші түрі бойынша олардың шығындарының ... ... ... ал ... немесе жаппай өндірістік тәртіпте дайындалатын бұйымдар - екінші, яғни нормативтік әдіспен ұйымдастырылады. Сөйтіп, бұйымның жалпы құны тапсырыс ескерілген жекелеген тәртіпте ... ... және ... ... ... жалпы немесе сериялық өндіріс тәртібінде есептелген тораптар мен ... ... ... ... ... өзіндік құнынан құрылады.
Кәсіпорынның экономикалық қызметінің қызметкерлері жекелеген және кіші сериялық өндіріс жағдайында өндірістегі шығындарды есепке алудың нормативтік әдісінің элементтерін ... ... ... ... ұсынуы тиіс.
Тапсырыстар бойынша шығындар топтастырылып, өндіріс есебінін карточкаларында әрбір тапсырыстың өзіндік құны есептелінеді. Карточканың ... өнім ... ... ... ... ... ... Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың процестік әдісі
Өндірістегі шығындарды есепке алудын және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым әдісі біртекті өнім ... ... (су ... ... кен, ... мұнай мен газ өндіретін кәсіпорындар) пайдаланылады. Оларда, әдетте, аяқталмаған өндіріс болмайды (егер де олар ... онда оның ... ... ... және ... өзі ... Егер де ... өзінің есептік саясатында қарастырса, онда бұл есепті қолдануға рұқсат етілуі мүмкін. Бұл әдістың мәні ... ... ... ... ... есептеуден тұрады. Өнім бірлігінің өзіндік құнын тікелей есептеу ... ... яғни ... ... ... ... ... немесе шартты - натуралды көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады. Кейбір салаларда шығындар ( ... ... ... ... ... ... ... есептелінуі мүмкін.
Сонымен, көмірді өндіру өнеркәсібі бірнеше кезеңнен тұрады: дайныдық жұмыстары, көмірді алу, ... ... ... және ... ... ... сорттау, өңдеу, вагонға тиеу. Міне сондықтан бұл жердегі шығындарды есептеумен калькуляциялаудың жай әдісі, процесиік деп аталуы да осыдан шыққан. ... ... ... ... ... ... бір ... ал аяқталмаған өндіріс болмаған жағдайда - шығарылған өнімге жатқызады, ал бір текті өнім ... ... ... ... ... бойнша өндірістегі шығындарды негізделген нормалар арқылы оңайлатады. Көптеген кәсіпорындар жұмыс практикасында өндірістін қарапайым әдісінің дұрытығын және ... ... ... ... ... ... құнын калькуляциялау мен шығынды есептеу әдісінің қарапайым төрт нұсқасы бар.
Өнім қозғалысын ... ... ... шығын калькуляциясымен байланысты үш түрлі тәсілге бөлінеді:
- жүйелі ауыспалылық;
- параллельді ... ... ... ... ... ... өнім ... операциялар сериясында ұшырасады. Токыма өндірісінде, мысалы, фабрикада негізінен бояу жәнс иіру ... ... ... жіп иіру ... бояу ... ... соң ... өнім қоймасына түседі. Мұндағы өнімнің ауыспалылық тәсілі жүйелі болып табылады.
Параллельді ауыспалылық ... ... жеке ... бір ... ... ал ... кейін ғана белгілі процесте бірігеді. Осы жұмыс түрі бойынша (яғни бір ... ... ... жұмыс түрлерін бір уақытта жүргізудегі шығын айырмашылықтарының есебі үшін ... ... ... ... ... етуі ... Мұндай жүйе консервіленген азық-түлік өндірісінде қолданылады. Сонымем жеміс қоспасын дайындауда жемістің әр түрлі ... ... ... және әр түрлі өндіріс бөлімшелерінде бір уақытта өңделеді. Өңдеудің және консервілеудің соңғы кезеңінен кейін олар араластырылады, сонан соң дайын өнім ... ... ... ... ... ... талапқа сай құрылған, зауыттық ішкі бөлімшелерінің технологиялық қатарлары арқылы өтеді. Бұл категорияға ет және мұнай өндіретін ... ... ... ет ... сойылған мал eтінің бір бөлігі ет тартқышқа ... ал ... соң ... ... және дайын өнім қоймасына апарылады. Дәл осы уақытта ... ... ... ... ... ... ... және қоймаға түседі. Іріктелген ауыспалылық әдісі әр түрлі үлгілерде қолданылуы мүмкін.
Бұйымдар өндірісінің типтері:
Халықтың, еліміздің және халық шаруашылығының қажеттілігіне байланысты ... ... ... ... әр ... санмен бір зауытта дайындалады; тәжірибелік немесе бірегей (өте сирек) машиналар бірліктері дайындалады; ауыр ... ... пар және су ... ... ... аз ... ... әмбебап станоктар, көтергіш транспорттық машиналар және басқалар - едәуір көп ... ... ... ... ... ... - көп ... сағаттар, тігін машиналары, электродвигательдер сияқты бұйымдар жылына миллион данамен шығарылады.
Осы атал,андермен байланысты бұйымдар өндірісінің әp түрлі типтерін - ... ... және ... деп ... өндіріс. Бұйымдардың, бөлшектердің немесе дайындаулардың жеке өндірісін, олардың ... ... ... деп түсіну керек. Мұндай бұйымдарды, бөлшектерді немесе дайындауды өзгертілмеген сызумен ... ... ... ... ... ... және бірегей (өтe сирек) машиналарды алуға болады.
Сериялы өндіріс. Бұйымдардың, ... ... ... сериялы өндірісі - осьы уақыт ішіндегі немесе басқа күнтізбелі уақыт ... ... ... ... кезендік дайындалуы. Бір жұмыс орнына түсетін, бұйымдар, бөлшектер немесе ... ... бір ... ... ... ... деп аталады. Осы өндіріст түрінің негізгі принципі - бөлшектерді өңдеуде де, жинауда (құрастыру) да ... ... ... ... ... немесе бұйымдардың санына байланысты сериялы өндірісті шартты түрде: үсақ, орта және ірі сериялы деп бөледі.
Жеке өндіріске ... ... ... ... ... ... жабдықгарды пайдалану, жұмысшылардың мамандандырылуы жақсырақ, еңбек өнімділігін жоғарлату өнімнің өзіндік ... ... ... етеді. Жаппай экономикалық тиімді болуы мүмкін, онда өндірістегі барлық шығындардың орны ... және ... ... ... ... ... ... өндіріске қарағанда төмен болады.
Жаппай өндіріс. Бұйымдардың, бөлшектердің немесе дайындаулардың жаппай өндірісінде олардың жаппай өзгермейтін сызу ... азды - ... ... ... ... аралығындағы дайындалуы.
Жаппай өндіріс әр түрлі атаулы өнімдерді едәуір уақыт ішінде, көп мөлшерде үздіксіз дайындаумен және шектеулі номенклатурамен ерекшеленеді. Еңбек заттарының ... ... ... бір ... ... көп заттық) принципі бойынша ұымдастырылады.
Өзіндік құнды калькуляциялаудың процестік жүйесі ... ... ... ... ... ... ... түрде өндіруде, болмаса үздіксіз өндіріс циклі бар өндірістерде қолданылады. Шығындар калькуляциясының процестікәдісі өндіріс процесінің әрбір ... ... ... ... ... ... жөңдеу шаралары бойынша өнімдер бір операциядан екіншісіне ... ... ... да пайдаланылады. Соңғы бөлімше өндірісті аяқтайды және өнімді дайын бұйымдар қоймасына өткізеді.
Процесті ... ... ... ... ... ... ... процесі бойынша топтастырылады. Толық өндіріс шығындары екі негізгі бап бойынша топтастырылады - тікелей ... және ... ... ... ... жататын, дайын өнімнің өзіндік құнына апарылатын, еңбекақыға кеткен тікелей шығындар сомасы). Шығындар бұйымдарға қатыссыз, ... ... ... белгілі уақыт кезеңі ішінде жинақталады.
Бұйым бірлігінің өзіндік құны - белгілі кезеңдегі өндірістік өзіндік құнды осы ... ... ... ... бөлу ... ... ... өзіндік құн шығын орталығының есебіне қатысты құнды, сол шығын орталығының өндіріс көлеміне бөлу жолымен анықталады. Бұл мағынада салыстырмалы өзіндік құн ... ... ... ... ... каькуляция бірнеше операциялар немесе процестер арқылы бірыңғай өнімдерді жаппай өндіретін компаниялар үшін тиімді. Жалпы алғанда, процестік калькуляция мынадай ... ... ... ... ... ... ... қағаз, пластмасса, әйнек және азық - түлік өндірісінде, ... ... ... және ... ... ... басқа салаларында.
Кәсіпорында процестік калькуляцияны қолданудың келесідей ерекшеліктері бар:
- өнімдердің сапасы біркелкі;
- жеке ... ... ... ... әсер ... ... ... тапсырысын орындау - дайындаушылардың қорларының негізінде қамтамасыз етіледі;
- өндіріс жаппай үздіксіз ... ... және ол ... ... ... ... өндіріс өнімдерін және технологиялық процестерді стандарттау қолданылады;
- өндіріс бөлімшелері ... ... ... жасау мақсатқа сәйкес болып табылады;
- шығарылатын өнімге сұраныс тұрақты;
- сапа бойынша стандарттар өндіріс бөлімшелерінің деңгейінде тексеріледі.
Прцестік калькуляцияда ... ... екі ... ... АӨ ... ... тексеріледі және есепке алынады;
2) АӨ мүлдем есепке алынбайды.
Екінші әдіс, яғни АӨ ... бұл есеп ... ... ... ... мен ... ... көрмейді және байқамайды, ол өнімдердің өзіндік құндарында көрсетіледі.
Бірінші әдісте АӨ есебі екі ... ... ... ... ... түрлері бойынша бірдей аяқталу дәрежесімен жүргізіледі; өнімдердің аяқталу дәрежесі шығынның әрбір түрі бойынша әр ... ... ... ... ... есеп ... бес кезеңге болуге болады:
1. Үздіксіз қозғалыстағы өнімдердің заттық ... ... ... ... ... ... анықтау;
3. шотының дебеті бойынша есепке алынған шығындарды жинақтау;
4. Өнімдер бірлігінің өзіндік құнын есептеу;
5. Кезең соңында дайын шалафабрикаттар мен ... ... ... ... ... екі ... өндіріс процесін натуралдық бірлікпен, ал соңғы үшеуі - құндық бірлікпен көрсетіледі.
1-кезең. ... ... ... есептеу.
Баланстың толық мазмұны өндіріс технологиясына және жедел есептің ... ... ... Кез ... ... ... шалафабрикаттар қозғалысының жедел есебінің қорытынды құжаты, өнімдерді бір бөлімшеден екіншісіне беру ... ... ... ... көрсетелген нехаралық баланс бо.ып габылады. Қорыгын іы цехтык баланс иен кәеіпорын бойынш і жаеалатын цсчара іык киынтық ... ... биіу ... ... ... ыц мазмүны үйымның ерекшелігін жоне осы цехіың іехно.югиісыіі жэпе оныц өндіріетік пара карым-қатынасын корсете и.
Жиі інтық баланс косіпс рын ... ... ... жоне ішк' ... кооперация деңгейін корсетеді.
Мазмүны цехтардың срскшеліктеріне байланысгы бол-майіын. бүл балансі ардыц іүракгы реквизитгері ... Олар ... ... тоі і ... ... ... акпараі гардың негічінде толгырылады. Өзгсрмелі ақпаратіар бастапкы күжатіар бойынша күрылады. олар ондіріс қозі ... ... с ебі коне ... і ... ... тікслей шыгындары үшіп де бірдей. Сондыктан онімдердіц көлсмі жоніпдеі і ақпарап ар бастанқы ссепте бригада бойынша, ал цехі ық ... ... ... ... цех ... ... гон гастырылады.
Гүтастай кэсіпорын бойынша бөлшектердіц цехаралық коз-галысы, ... ... ... ... ... ееен ... үлкен шеңберін қамтиды, жүмыс орнында пайда болатын ақпаратгар цехтьіқ балаңстар-да ... ... жоне ... ... ... ... бастапқы қужатіармсн раеталады, салыстырылады жоне ісңестіріледі.
Сонымен біргскалькуляциялаудыц бірінші ксзецінде гіколей маіериалдық шыгындар жопе опдеу шыі ыпдары - ... ... ... ... ггік сактандыру аударымдары жоне опдірісі ікжапама шыгындар кіретін,аякталмаган өпдірісті багалау жүргічіледі.
2-кечең. Шартгы ... ... ... ... ... ... ... (шаріты) бірліктс шыгарылган опімдер есептеледі. Басқа цехтарга бсріліеп немесе коймаларга гапсырылган іналафабрика парды багалау органы олшеу бойынша жүргізіледі. ... ... ... ... ... ... ... оі нзлген шалафабрикаттарға ауыстырылады(айналдырады). Шартты бірліктер ессбін барлык ... ... ... материалдармен толыктырылган ден есептей отырын. материалдық пыі .індар ... жеке ... ... ... ... ... жэне он прістік косымша шьнындарын есептеліп стірлік санына бөледі. Л іыніан нәтижені :Негі$гі ... ... ... бойынша шыгындар сомасын есептеуде келееі кезендерде қолданылады.
З-кезең. шотыныц дебеті бойынша барлык есептелгсп шыгындарды қос\ ... ... ... сомасын есептсуді карастырады. Аякгалмаган өндірістс кезең басында қалган шартгы бірліктер ... ... ... ... шотынын дебеті бойынша шыгындар жинакгалады. Олар шыгын элемсітері бойынша гоптастырылады. ... і ... I ... і ... л ... ... ... ' ондірісі ік жанама шыгындар.
Олай болса, ақгалмаган ондіріс жоне орындалган жүмыстар бір уақытга жоспарлы-есептік ... жонс ... ... ... ... ... өзіндік құнын есептеу.
11 lap іі ы опімдср бірлігініц өзіндік қүпын есептеу, тортінші кезенде гоптас і ырылган сзйксс шыгындарды бірлік ... болу ... ж\ ... ... ... дайын шалафабрикаггар меи аякгалмаган ондіріс арасында шыгындарды боліп тараіу.
І)ссіішп кс ісц калькуляцнясыпыц қүрамыиа ... ... ... процедуралар мыналар:
Косіпорынның дайын онімінің шыгу сссбі
:: Сакіау орны бойынша аякгалмаган ондірістіц шартгы бір-лікісріп баланс бойынша есептеу
:: Дайын онім мен аякталмаган ... ... онім мен ... ... арасындагы шыгындарды болін таратудагы сапа базасына, калькуляциялаудын горгіпші кезсцінде еееіпелетіп, цехтыц шарггы оіпмдер бірлігінің өзіндік күны к ... ... ... ... ... қүн ... багалау ді і аталады. My нан баска, көн ... ... эдіе ... эді інін ... күн п ... ... шіы ... кезец басындагы аяі іалмаган ондіріс ж.не аі ымдагы кс іең ... ... ... ... ... бөлініп қа-растырылады. Агымдаіы ксзен шыгындары >асі ілгап жэне аяқта іган жүмыстар арасында бөлінеді. Шыі ындар ж . мыс ... ... іуы бойі иша ... ... а пары ... ія ... ... өнімдері жэне о іармсн байланысгы шыгі шдар жөніндеі і есспте ... ж; салі іп ... ... ... процестік эдісгс кезінде эрбір цех үшін жеке аналитикалык шот ашылады.
Тожірибе, е ... шыгь ... ... ... іік ... үш ... і ко і дан ... ж\ йеяі, паралельді және бо іінгек.
Жүие.іі вариантта жүйелі жинақталган шыгындар дайын оніммен бірге бір бөлінісген ... үшін ... ... ... ... ... ... соцгы өнімінің аякта іуы. нгни дайын бүйымныі сошы цехтан алыпган дайын онім шоі ына отеді.
Пары іель )/ессп-бірбүйымды немессбірдсйбүйі імдаргобын ... ... ... цехтарда бір уақытта ша іафабрикаі-тар мсн шикізаттарды опдсу жүзеге асырылатын кәсіпорындарда ... пдіс ... ... ... ... ... он юу процестері бар ондірістерде пайдаланылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Осы курстық жұмысты қорыта келе, мен мынадай тұжырымдарға ... ... ... ... ... жұмыстар мен көрсетілген кызметтердің бір өлішемге есептелінген өзіндік құны болып табылады. Ол кәсіпорын жұмысын жедел басқару үшін ... роль ... және ішкі ... дер ... ... және ... өзіндік кұнын жоспарлауға, өнімге, жұмыстар мен қызметтерге көтерме және ... ... ... пайдаланылады.
Халық шаруашылығының түрлі салаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір әдісті қолдану өнімнің өзіндік құнын жоспарлау, есепке алу және ... ... ... ... ... ... объектісі болып өнім түрлері, жұмыстар, қызметтер саналады. ... есеп ... өте жиі ... ... ... ... ... және ұйымдастыру ерекшеліктеріне байланысты өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудын және ... ... ... ... ... пайдаланылады. Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және өнідіріске кеткен шығындарын ... ... деп, ... ... ... үшін ... ... өзіндік құнын есептеу және өндіріс шығындары туралы ақпараттарды есепте топтастыру, жинау бойынша әдістерінің жиынтығын атайды.
Қазақстандық стандартта ... есеп ... ... кәсіпорындарда өнімдердің түрлеріне, олардың күрделілігіне, өндірістің типіне байланысты қолданылатын шығындар есебінің және өнімнің өзіндік кұнын калькуляциялау ... ... ... 3 ... қарастырылған: нормативтік, тапсырыстық, бөліністік. Бірақ жеке ұйымдар шығындар есебінің және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің карапайым әдісін пайдаланады. Нарықтық ... ... ... ... ... және ... өзіндік құнын калькуляциялау әдістерінің жәнс жүйесі бойынша шығындар есебінің әдістері қолданылады.
Өнімдердің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын калькуляциялауды 3 ... ... ... ... ... - ... ... өнімдердің өзіндік құны, екіншісінде әрбір өнім түрлері бойынша нақты өзіндік құн, үшіншісінде өнімдердің, орындалған жұмыстардың немесе көрсетілген қызметтердің бір данасының ... құны ... ... алудың және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудын тапсырыстық әдісі аз сериялы және жеке - дара өндірісі бар ... ... және ... жұмыстарда пайдаланылады.
Осы тәсілдін кейбір ерекшеліктері бар, атап айтсақ:
- барлық шығарылған шығындар туралы мәліметтерді шоғырландырып және ... жеке ... ... мен ... өнім партияларына жатқызу;
- уақыт аралығындағы емес, аяқталған ... ... ... шығындарды шоғырланлыру;
- тек бір ғана шотты жүргізу, "аяқталмаған өндіріс" ... ... ... өндірістік шығындарын жинақтау тек осы "аяқталмаған өндіріс" ... ... Осы ... өндірістін әрбір тапсырысы бойынша шығындардың жекелеген есебін ұйымдастыру үшін карточкаларды енгізуді ұсынады.
Өндірістегі шығындарды есепке ... және ... ... ... ... ... әдісі біртекті өнім шығаратын кәсіпоырнда (су электр станциялары, кен, көмір, мұнай мен газ өндіретін кәсіпорындар) пайдаланылады. Оларда, әдетте, аяқталмаған өндіріс ... ... де олар ... онда оның ... ... ... және ... өзі өндіреді. Егер де кәсіпорын өзінің есептік саясатында қарастырса, онда бұл есепті қолдануға рұқсат ... ... Бұл ... мәні ... ... өнімге кеткен шығындарды есептеуден тұрады. Өнім бірлігінің өзіндік құнын ... ... ... ... яғни ... ... ... натуралды көлеміне немесе шартты - натуралды көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады. ... ... ... ( мысалға, көмір өндірісінде) әрбір технологиялық процес бойынша есептелінуі мүмкін.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ :

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
ЖШС «Камаш-Строй» құрылыстағы өндіріс шығындарын есепке алудың әдістері мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау39 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау26 бет
Шығындар есебі және өнімнің өзіндік құнын калкуляциялау әдістері25 бет
Шығындар есебін жүргізу мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау әдістері63 бет
Шығындар есебін ұйымдастыру және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау негізінде басқару есебін тиімді ұйымдастыру және бюджет жасауды жетілдіру ("АГС сервис" ЖШС мысалында)94 бет
Шығындар мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың есебі54 бет
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды талдау95 бет
Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілетін қызметтердің өзіндік құнын калькуляциялау жөніндегі жалпы ереже22 бет
Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың нормативтік тәсілі40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь