Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

I. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.1. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы және қаржылық тұрақтылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Қаржылық тұрақтылық жүйесінің абсолюттік көрсеткіштері ... ... ... ... 9
1.3. Шаруашылық субъектісінің төлем қабілеттігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10

II. Кәсіпорының төлем қабілеттігін банкроттыққа ұшырау мүмкіндігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
2.1. Кәсіпорының банкроттыққа ұшырау мүмкіндігін талдау ... ... ... ... ... . 12
2.2. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.3. «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясының мәліметтері негізін.де төлем қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 21
2.4. Кәсіпорынның активтерінің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 26
Кіріспе

Қазақстан Республикасы кәсіпорындарында, соңғы жылдары еліміздің эко-номикасының нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты бухгалтерлік есептің әдістемесі мен тәжірибесінде түбегейлі өзгерістер болды.
Бухгалтерлік есеп стандарттары мен субъектілердің қаржы-шаруашылық қызметі шоттары Бас жоспарының 1997 жылдың 1 қаңтарынан қолданысқа ен-гізілуі және қаржылық есеп беру нысандарының халықаралық стандарт талаптарына сәйкестендірілуі нарықтық экономика жағдайына сай қаржылық талдау-дың жаңа әдістемесін жасауды қажет етті.
Есеп тіркемелерінде шаруашылық операцияларын жазып көрсетудің дәстүр-лі бухгалтерлік қызметі, көптеген қаржылық ақпаратты пайдаланушылардың сұрақ-тілектеріне толығынан жауап бере алмайтындығын тәжірибе көрсетті. Іс-керлік шешімдер қабылдау үшін бұл ақпарат белгілі түрде өзгертілуі және өң-делуі қажет. Қазіргі жағдайда бухгалтер қаржылық нәтиже қалыптастырудың әр түрлі әдістерін білуді, кәсіпорында қабылданған қаржылық стратегияны іс жүзіне асыруды камтамасыз ететін есеп саясатын таңдап алып, соны басшы-лыққа ұсынуы керек, яғни оның қызметінің аясы жай есепшіліктен қаржы жағ-дайын талдау ісі ажырамас бөлігі болып табылатын, қаржы менеджментіне дейін өсіп, айтарлықтай кеңейеді.
Қоғамда қаржылық талдау біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса қа-жеттілік салдарынан туыңдады: салмақ, ұзындық өлшемін және есептеу жүргіз-бей, шаруашылық субъектінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептер-ді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болуына қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес.
Қай уақытта да болмасын бұл өте маңызды. Қазіргі қоғамның әкімшілік -әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынасқа ену кезеңінде оның мәнділігі одан әрі арта түседі. Басқаша айтқанда, жалпы мемлекеттік («иесіз») меншік жағдайында кеңінен орын алған ұқыпсыздық пен жауапкерсіздікті іскерлік, бас-қарушылық, қатаң орындаушылық тәртіп, ұқыптылық және үнемділікпен ал-мастыру - нарықтық экономиканың өзіне тән ерекшеліктері.
Нарықтық экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өз-геше іс-әрекетті талап етеді. Ол зауыт қоймалары мен ашық алаңдарда, ма-териалдар мен шикізаттың қисапсыз қорларының көгеріп, тот басып жатуына, яғни миллиондаған теңгенің доғарылып, бекерге ысырап болуына жол бере ал-майды.
Кәсіпорын мүлкіне салынған әрбір теңге жаңа табыс әкелу үшін осы қорлар-ды қозғалысқа келтіреді. Жасанды көрсеткіш пен жоспар үшін жұмыс істеу келмеске кетеді.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың ша-руашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ашты. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы рынокта білікті серік-ті таңдауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі кө-бінесе осыған байланысты болады. Кәсіпорындар бұрынғыдай жоғарғы жақтың жөн сілтеуімен емес, контрагенттерді (жабдықтаушы, сатып алушы, мердігер, банк және т.б.) қазіргі кезде өз қалауы бойынша алады.
Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл және қатесіз тандауымен нарықтық қатынастар негізінде мүмкіндігінше тез және дұрыс бағдар тауып, оны ұстануына қарай жұмыстарының тиімділігі әр түрлі болады. Басқаша сөз-бен айтқанда, шаруашылықты жүргізуші субъектілердің қызметінің жетістікте-рі басқару деңгейіне, қабылданған шешімдердің объективтілігі, нақтылығы, шұ-ғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей тәуелді. Үйлесімді шешімдердің қа-былдануы, материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын тиімді пайдаланып, еліміздің экономикалық өсуіне бағытталатыны белгілі.
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің ор-нықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша қа-ражатын еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қар-жы ресурстары жағдайын көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығын бағалау, объективті, ғылыми негізделген үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет. Тек терең және ұқыпты тал-дау негізінде ғана оның қызметін объективті бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және оның іскерлік белсеңділігін арт-тыруға бағытталған басқару шешімдерін қабылдау үшін, басшылыққа нақты ұсыныстар беруге болады.
Бұл курстық жұмыстың негізгі мақсаты – кәсіпорынның қаржылық жағ-дайын және тұрақтылығын талдау және оны жетілдіру бойынша ұсыныстар әзірлеу болып табылады.
Талдау объектісі ретінде «Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясы алынды. Жұмыстың теориялық базасы болып К.Ш. Дүйсенбаевтің, Э.Т. Төлегенов-тың, Ж.Г. Жұмағалиеваның, В.В.Ковалевтің, А.Д. Шереметтің, Г.В.Савицкая-ның еңбектері болып табылады.
Жұмыс барысында ҚР-ның заң актілері және Halliburton компаниясының қаржылық есебі пайдаланылды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2001 ж.
2. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. - М.: ИНФРАМ, 1995.
3. Русак Н.А. Анализ финансового положения предприятия. В учебнике «Анализ хозяйственной деятельности в промышленности». Под общ. ред. В.И. Стражева - Минск: Высшая школа, 1995.
4. Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции. — М.: Изд-во «Перспектива», 1995.
5. Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной привлекательности акционерных обществ в промышленности, строительстве и торговле. - М.: АО «ДИС», «МВ-Центр», 1994.
6. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия. - М.: Центр экономики и маркетинга, 1995.
7. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. пособие. - М.: Финансы и статистика, 1994.
8. Бухгалтерско-аудиторский портфель. ( Книга предпринимателя. Книга бухгалтера. Книга аудитора ) / Отв.ред. Рубин Ю.Б., Сол-даткин В.И. - М.: «ОМИНТЭК», 1994.
9. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учебное пособие. — Издательство «ДИС», НГАЭ и У, 1997.
10. Маркарьян Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ -М.: «ПРИОР», 1996.
11. О бухгалтерском учете. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу Закона, от 26 декабря 1995 г., №2732.
12. Стандарты бухгалтерского учета. Национальная комиссия Республики Казахстан. - Алматы,1996.
13. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. - К.:Торгово-издательское бюро ВНУ, 1993.
14. Введение в бухгалтерское дело: Пер. с англ.: — К.: Торгово-издательское бюро ВНҮ, 1994.
15. Руководство по финансовому учету, отчетности и аудиту. Первая редакция Центральный и операционный отдел учета и отчетности. Всемирный банк, январь 1995.
16. Методические рекомендации по составлению финансовой отчетности. Утверждены директором Департамента методологии бухгалтерского учета и аудита. Министерства финансов Республики Казахстан 21.05.97 г., №7 /Бюллетень бухгалтера. 1997., №29.
        
        Мазмұны
Кіріспе ............................................................................................................. 3
* Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері ... 5
+ ... ... ... және ... ... талдау ........................................................................................................... 5
+ ... ... ... ... ... ... 9
+ Шаруашылық субъектісінің төлем қабілеттігі ...................................... 10
* Кәсіпорының төлем қабілеттігін ... ... ... ... ... 12
+ ... банкроттыққа ұшырау мүмкіндігін талдау ..................... 12
+ Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау ............................................ 20
+ компаниясының мәліметтері негізін-де төлем қабілеттілігін талдау ... 21
+ ... ... ... мен төлем қабілеттілігін арттыру ....................................................................................................... 24
Қорытынды ................................................................................................... 25
Қолданылған әдебиеттер тізімі .................................................................. 26
Кіріспе
Қазақстан Республикасы кәсіпорындарында, соңғы жылдары еліміздің эко-номикасының ... ... ... ... ... ... әдістемесі мен тәжірибесінде түбегейлі өзгерістер болды. ... есеп ... мен ... қаржы-шаруашылық қызметі шоттары Бас жоспарының 1997 жылдың 1 қаңтарынан ... ... және ... есеп беру нысандарының халықаралық стандарт талаптарына сәйкестендірілуі нарықтық экономика жағдайына сай қаржылық талдау-дың жаңа әдістемесін ... ... ... ... ... ... операцияларын жазып көрсетудің дәстүр-лі бухгалтерлік қызметі, көптеген қаржылық ақпаратты пайдаланушылардың сұрақ-тілектеріне толығынан жауап бере алмайтындығын ... ... ... ... ... үшін бұл ақпарат белгілі түрде өзгертілуі және өң-делуі қажет. Қазіргі жағдайда бухгалтер қаржылық нәтиже қалыптастырудың әр ... ... ... ... ... ... ... іс жүзіне асыруды камтамасыз ететін есеп саясатын таңдап алып, соны басшы-лыққа ұсынуы керек, яғни оның қызметінің аясы жай ... ... ... ... ісі ... ... ... табылатын, қаржы менеджментіне дейін өсіп, айтарлықтай кеңейеді. ... ... ... ... орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса қа-жеттілік салдарынан туыңдады: салмақ, ұзындық өлшемін және ... ... ... субъектінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептер-ді білмей, ... пен ... ... ... ... ... ... болуына қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес. ... ... да ... бұл өте ... ... ... әкімшілік -әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынасқа ену кезеңінде оның мәнділігі одан әрі арта түседі. Басқаша айтқанда, жалпы мемлекеттік () ... ... ... орын алған ұқыпсыздық пен жауапкерсіздікті іскерлік, бас-қарушылық, қатаң орындаушылық тәртіп, ұқыптылық және үнемділікпен ... - ... ... ... тән ... ... экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өз-геше іс-әрекетті талап етеді. Ол ... ... мен ашық ... ... мен шикізаттың қисапсыз қорларының көгеріп, тот басып жатуына, яғни миллиондаған теңгенің доғарылып, бекерге ысырап болуына жол бере ал-майды.
Кәсіпорын мүлкіне салынған ... ... жаңа ... ... үшін осы ... ... ... Жасанды көрсеткіш пен жоспар үшін жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастар кәсіпорындардың ша-руашылықты жүргізуші субъект ретінде ... ... ... ... олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ... Атап ... ішкі және ... ... білікті серік-ті таңдауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі кө-бінесе осыған ... ... ... ... ... ... жөн ... емес, контрагенттерді (жабдықтаушы, сатып алушы, мердігер, банк және т.б.) қазіргі кезде өз ... ... ... ... өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл және қатесіз тандауымен нарықтық қатынастар негізінде мүмкіндігінше тез және дұрыс бағдар тауып, оны ... ... ... ... әр ... болады. Басқаша сөз-бен айтқанда, шаруашылықты жүргізуші субъектілердің қызметінің жетістікте-рі басқару деңгейіне, қабылданған шешімдердің объективтілігі, нақтылығы, шұ-ғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей ... ... ... қа-былдануы, материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын тиімді пайдаланып, еліміздің ... ... ... белгілі. ... ... ... ... кепілі мен жай-күйінің ор-нықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады. Ол ақша ... ... орын ... ... қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін ... ете ... ... қар-жы ресурстары жағдайын көрсетеді. ... ... ... ... ... ... негізделген үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет. Тек ... және ... ... ... ғана оның ... объективті бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және оның іскерлік белсеңділігін арт-тыруға бағытталған басқару шешімдерін қабылдау үшін, басшылыққа нақты ... ... ... ... курстық жұмыстың негізгі мақсаты - кәсіпорынның ... ... және ... ... және оны ... бойынша ұсыныстар әзірлеу болып табылады.
Талдау объектісі ретінде компаниясы алынды. Жұмыстың ... ... ... К.Ш. Дүйсенбаевтің, Э.Т. Төлегенов-тың, Ж.Г. Жұмағалиеваның, В.В.Ковалевтің, А.Д. Шереметтің, Г.В.Савицкая-ның еңбектері болып табылады.
Жұмыс барысында ҚР-ның заң ... және ... ... қаржылық есебі пайдаланылды.
* Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының теориялық негіздері
+ ... ... ... және ... ... ... ... жағдайы (КҚЖ) көрсеткіштер жүйесімен көрсетіледі, капитал айналымының және шаруа тұлғаның өз ісін ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы деген нені білдіреді? Бұл мәселе де арнайы әдебиеттерде әр түрлі түсіндіріледі. Кейбір авторлар ... ... өз ... көздерін дұрыс орналастыру, үзіліссіз жұмыс істеу ішін ... ... ... болу деп ... ... тұрақтылық жеке және заемдық құралдардың ара-қатынасымен сипатталады. Енді бір авторлар, қаржылық тұрақты кәсіпорын ... ... ... ... ... қор, ... емес ... айналым құралдары) өз есебінен жабу мүмкіншілігі бар ... және ... ... жол бермейтін, өз міндеттемелері бойынша мерзімінде есептесе алатын кәсіпорын деп түсіндіреді. ... ... ... - бұл ... мүмкін болатын деңгейінде төлем қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін сақтай отырып, табысты есіру негізінде қаржыны тарату мен пайдалану арқылы кәсіпорынның дамуын ... ... ... ... ... мен М.В, ... бұл ... былай түсіндіреді: "Қаржылық түрақтылық - бұл табыстың шығыннан ... ... ... Ол ақша ... ... пайдалануды қамтамасыз етеді және оларды тиімді пайдалану арқылы өндіру және өнімді сату ... ... ... ... ... ... да қаржылық тұрақтылык барлық өндіріс-шаруашылық қызметі процесінде қалыптасады және кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады" (9). Ал кәсіпорынның ... ... ... ол ең ... әрдайым табыстың шығындардан артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының қозғалысын көрсетеді. Нарық жағдайында ол ең бірінші өнімді (жұмыс, ... ... ... ... ... талап етеді және оның мөлшері мемлекетпен, жабдықтаушылармен, несие берушілермен, жұ-мысшылармен және тағы ... есеп ... үшін ... ... ... ... Сонымен қатар кәсіпорынның одан әрі дамуы үшін барлық есеп ... мен ... ... ... ... осы ... ... дамытуға, оның материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де әлеуметтік климатты жақсартуға және ... ... ... ... ... ... қажет.
Кәсіпорынның қаржылық түрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер етеді, оларды В.М. Радионова және М.А. ... ... ... ... ... болу ... ... - ішкі және сыртқы;
* нәтижесінің маңыздылығына байланысты - негізгі және негізгі емес;
* ... ... - ... және ... әрекет ету уақыты бойынша - ... және ... ... ... ... ... ұйымдастыруына байланысты болады, ал сыртқы факторлар кәсіпорын еркіне бағынышты емес.
Негізгі ішкі факторларды қарастырайық. Кәсіпорынның тұрақтылығы ең бірінші өндіріс шығындарымен үздіксіз ... ... өнім мен ... ... ... мен ... ... Сондай-ақ, тұрақты және айнымалы шығындар арасындағы қатынас маңызды ... ... ... өнім және ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығының маңызды факторларының бірі - активтердің тиімді қүрамы мен құрылымы, сондай-ақ кәсіпорынның басқару стратегиясын дұрыс таңдап алуы болып ... ... ... ... ... - ... шотында оның ағымдағы жедел қызметі үшін қажет болатын ... ең ... ... ұстаудан тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларынын бірі - бұл қаржы ресурстарының құрамы мен ... ... ... ... мен ... ... таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның ішінде таза табысы қаншалықты көп ... ... ол өзін ... ... ... бірге тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар оны тарату қүрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға бағытталған ... де өте ... ... табылады,
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық капиталдар нарығындағы қосымша жұмылдырушы (мобилизацияланушы) қаражаттар үлкен әсерін тигізеді. Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тарататын болса, оның ... ... де ... ... ... ... ... бірге қаржылык тәуекелділік те өседі - яғни кәсіпорын өз ... ... ... ала ма, жоқ па? ... ... ... де бұл жерде кәсіпорынның төлеу қабілеттілігінің қаржылық кепілінің бір түрі ретінде резервтерге ... роль ... ... ... келе, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер ететін мынадай ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
* кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
* ... ... ... ... ... және оның ... төлем қабілеттілігі бар сұраныстағы үлесі;
* төленген жарғылық ... ... ... ... ... ақшалай табыспен салыстырғандағы динамикасы;
* қорлар мен ... ... ... мен ... қоса ... ... пен ... ресурстарының жағдайы;
* кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының ... ... ... етуші техника мен технология, төлеу қабілеті бар сұраныс және тұтынушылар табысының деңгейі, ҚР үкіметінің салық және несие ... ... ... бақылау жөніндегі заң актілері, сыртқы экономикалық байланыс және тағы басқалар жатады.
Кәсіпорынның түрақты қаржылық ... ... оның өз ... (салық органдары, банктер, жабдықтаушылар, сатып алушылар, акционерлер және тағы басқалар) ... ... ... әсер ... ... да ... реттелген іскерлік қатынаста болу - жақсы қаржылық ... ... бір ... ... ... Әрине, акционерлер өз жынақ қорларын тұрақты тиімділікке ие және ... ... ... ... ... ... ... Инвестициялық тартымдылығы болуы үшін, тек бүгінгі күні ғана емес, болашақта да кәсіпорынның қаржылық жағдайы көршісіне қарағанда жақсы ... ... бұл жыл ... өз ... ... ... бір пайызбен алғысы келетін, ал заем мерзімі біткен уақытта - облигация құнын толық өтеуді талап ... ... ... де ... Кез ... коммерциялық кәсіпорын сияқты банктер де өз несие-лерімен тәуекел ете ... ... ... өз ... ... және толық өтеуін қалайды, сондықтан оны беру туралы шешім қабылдай отырып, кез ... банк өз ... ... ... және бұл қарыздың қамтамасыз етілуін тексереді. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның қаржылық жағдайы банктер осы кәсіпорынға несие беру ... ма, жоқ па, ал бүл ... ... шешкен жағдайда - қандай пайызбен және қанша мерзімге деген сұрақтарды шешудегі негізгі белгі ... ... мен ... ... және ... қабілеттілігі жоғары кәсіпорындармен келісім-шартқа үлкен ықыласпен отырады. Тіпті қаржы органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның ... ... ... ... ... тек ... ... ғана салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді уақытылы және толық төлей алады.
Осылайша, қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және оның іскерлік ... ... ... ... өзінің және оның серіктестерінің қаржылық және басқа қатынастар тұрғысындағы экономикалық қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде кепілдендірілгенін ... ... ... жағдайының объективті дұрыс бағасын алудың ең жақсы тәсілі, бұл - ... ол ... даму ... ... оның шаруашылық қызметіне кешенді түрде баға беруге мүмкіндік оереді және осындай жолмен басқарушылық ... ... ... өзінің ендірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы қызметің| атқарады.
Кәсіпорын осы ... ... ... ... ... ... ... басқарды деген сұраққа жауап береді: ... осы ... ... ... ... ... ... дұрыс басқарды. Қаржы ресурстары жағдайының нарық ... сай ... және де ... ... ... ... жауап бере алуы өте маңызды ... ... ... ... ... жетіспеушілігі кәсіпорынның төлеу қабілетінің жоқтығына және оның дамуына қажетті қаражатының болмауына, ал көп болуы - дамуға ... ... басы ... ... және резервтермен кәсіпорын шығындарын көбейтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін.
Қатынас көрсеткіштері, қаржылық коэффициенттері:
К ... = - ... ... ... ... фин.зависимости = - (Тартылған капитал/ Активы);
К тек.задолж. = - ... ... ... ...
К ұзақ ... қаржы тәуелсіздігі = (каржылық тұрақтылық коэффициенті, Ск - өзіндік капитал, ДО - ұзақ мерзімді ...
К ... ... = ;
1 - ші суретте қаржылық тұрақтылық жүйесінің көрсеткіштер схемасы келтірілген.
Қаржылық тұрақтылық параметрлері
Абсолюттік көрсеткіштері
Қатынас көрсеткіштері
Материальдық және ... ... ... қоры
Қаржылық тәуелсіз коэффициенттері
Запастар
Абсолюттік көрсеткіштер
Сурет 1 - Қаржылық тұрақтылық параметрлерін бейнелеу
+ Қаржылық тұрақтылық жүйесінің абсолюттік көрсеткіштері
Қаржылық тұрақтылық ақша ... ... ... және тез айналу арқасында өндіріс пен коммерция істеріне пайдалануын көрсетеді.
Төлем қабілеті - бұл ... өз ... ... ... төлемдері коммерциялық, кредиттік және басқада операциялардан туындалған болса.
Шаруашылық субъектінің қаржылық тұрақтылығы - бұл ақша ... ... ... ... өз ... ... мөлшерінде болуы мен кредиттік төлем қабілетінің жоғарғы қалыпта болуы, кәсіпкерлік ... ең аз ... ... қамтамасыз етуі.
Қаржылық тұрақтылық жүйесінің абсолюттік көрсеткіштері:
Өзіндік ағымды қорлардың мерзім соңындағы мқлшері:
СОС = СК - ВОА
Мұнда: СК - ... ... ВОА - ұзақ ... ... ... және ұзақ ... тартылған қаржы қаражаттар мөлшері:
СДИ = СК - ВОА + ДКЗ
немесе
СДИ = СОС + ДКЗ
мұнда: ДКЗ - ұзақ ... ... мен и ... ... үшін ортақ қор мөлшері:
ОИЗ = СДИ + ... ККЗ - ... ... ... мен и займдар.
Қаржы қаражаттың запастар жинақтауға ... үш ... (+), ... (-): ... ... қор ... = СОС - Запастар (ТМЗ)
Артықшылығы (+), кемшілігі (-): өзіндік және ұзақ ... ... ... ... ... ... мәні ... = СДИ - Запастар
Артықшылығы (+), кемшілігі (-): запастарды құру ортақ қоры (∆ОИЗ):
∆ОИЗ = ОИЗ - ... ... ... ...
М = ... ... ... тұрақтылықтың моделінің төрт түрін қарастыраық:
Абсолюттік қаржылық тұрақтылық:
М1 = (1,1,1), ∆СОС >= 0; ∆СДИ >= 0; ... >= ... ... тұрақтылық:
М2 = (0,1,1), ∆СОС < 0; ∆СДИ >= 0; ∆ОИЗ >= 0.
Қаржылық тұрақсыздық:
М3 = (0,0,1), ... < 0; ... < 0; ... >= ... жағдайы:
М4 = (0,0,0), ∆СОС < 0; ∆СДИ < 0; ∆ОИЗ < 0.
+ ... ... ... ... ... кредит төлеу қабілеті - бұл кәсіпорынның банк алдындағы міндеттемелерін уақтылы және толық орындау ... өтеу ... ... қаржылық жағдайын көрсетеді, сонымен қатар банкке оның ісінің тиімділігі туралы мәлімет береді, алған кредитті уақытысында және де толық төлеу мүмкіншілігін ... ... ... қатынас көрсеткіштері:
К қаржылық тәуелділік = ; К ... = ;
К ... = ; К ... = ;
К өзін өзі ... = ; 7. К ... и иммобил қаржы = ;
К өз қаражат. жетк. = .
Ск - өзіндік капитал; Зк - ... ... - ... ағымды капитал; ТА - ағымды активтер; А - ... ... ВНА - ұзақ ... ... З - ... тО - ... мерзімді міндеттемелер; До - ұзақ мерзімді міндеттемелер.
Төлем қабілеті - ... ... ... сыртқы көрінісі. Қаржылық тұрақтылық - ішкі көрінісі, ақша мен ... ... ... пен ... ... қаражат пен қаржы қорларының теңгерімін сақтау мүмкіншілігі (сурет 2).
Сурет 2 - Қаржылық тұрақтылық схемасы
Қаржылық тұрақтылық
Табыс пен шығыс
теңгерімі
Ақша мен ... ... және ... қабілеті
К қаржы леверидж / каржы тәуекелі = ;
Қаржылық леверидж деңгейі Уф.л. = ... ЧП - таза ... П - ... ... пайда.
Эффект: қаржылық тұтқа, рычаг (Эфр):
Эфр = (ROA - ... - КН)* , ... ЦЗК - ... орта ... КН - ... ...
ROA - активтер тиімділігі (рентабельдігі).
ROA = Rоб * Коб = Жалпы пайда (БП) / ∑ Аср = (БП / Сату ... ) ... ......
ROE = (БП - ... - % - Дивидендтер (шектеулі акциялар бойынша) / Ск орта құны (акционерлік капитал)
ROI = ;
Теңгерім пайдасы ... ... = ∑ А * ... ... төлем қабілеттігін банкроттыққа ұшырау мүмкіндігін талдау
+ Кәсіпорының банкроттыққа ұшырау мүмкіндігін талдау ... ... ... бір категориясы болып табылады. Ол соттың шешімі мен ... ... ... ... ... тыс ... түрде жариянады. Қазақстан Республикасының "Банкроттьіқ туралы" 07.04.95 жылғы №2173 ... ... ... ... ... жоқ ... ... міндеттер бойынша кредиторлар сұранысын, еңбекақы төлеу талабын қанағаттандыра алмау, сонымен қатар өзіне тиісті мүлік есебінен бюджет пен ... тыс ... ... ... ... ете ... ... (50). Басқаша айтқанда, шаруашылық субъекті-сінің қарызды төлей алмауы, ағымдағы операциялық қызметті қаржыландыра алмауы, қарыздардың, міндет-тердің өсуіне байланысты жедел міндеттемелерді өтеу ... ... ... ... қанағат-танғысыз құрылымына байланысты ұғымдар кіреді.
Баланстың қанағаттанғысыз құрылым борышкердің мүлкі мен міндеттемелерінің өтімділік деңгейінің жетіс-пеуіне ... ... ... ... есебінен міндеттемелердің дәл уақытында төленбеуі жағдайы түрған кезде болуы мүмкін. Бұндай жағдайда мүліктің жалпы құны борышкер міндеттемелерінің жалпы сома-сына тең ... одан асып ... ... ... ... ... капиталы-ның шаруашылық механизімінің балансының бұзылуы-нан, яғни оның қаржылық және инвестициялық саясаты-ның тиімсіз болуынан туындайды.
Банкроттықтың пайда болуының ... ... ... ... ... ... ... объективті себептері:
* экономиканы реформалаудың ... және заң ... ... қаржылық, ақша, несие, салық жүйелерінің жетілмегендігі;
* инфляцияның аса ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі;
* бәсекелестің жоғары деңгейі және соның нәтижесінде ... ... ... ... ... ... төмендемей, өнім бағасының төмендеуі.
2. Шаруашылық жүргізуге тікелей қатысты субъективті ... ... ... ... және келешекте одан сақтана алмау;
* жарнама, өтімділік жүйесінің болмауы, ... ... ... сату ... ... өндіріс көлемінің төмендеуі;
* үқсас, бірақ сапасы жоғары өнімдердің бағасына кейбір түрлердің бағаларының жақындауы;
* ақталмаған жоғары шығындар;
* өнімнің төменгі ... ... ... өте ... ... ... ... мен өзара төлей алмаулар;
* ескі басқарма басшыларының нарықты ... ... ... ... жоғары өнімдерді , ... ... ... инвестициялық, ... ... ... ... таңдай алмауы.
Кәсіпорындардың жаппай банкроттыққа үшырауы жағымсыз әлеуметтік қиындықтарға соқтыруы мүмкін, сондықтан нарықтық ... ... ... ... ... күйреуден қорғау мен алдын алудың белгілі механизмі қалыптасқан.
Осы механизмнің негізгі элементтері мыналар:
* банкроттықты құқықтық реттеу;
* кәсіпорынның ... ... ... жүзеге асыруға шешім қабылдау процестерінің нормативтік-әдістемелік, ... ... ... ... перспективалы тауар өндірушілерді қолдау мақсатында, төлем қабілеті жоқ кәсіпорындарға мемлекеттік қаржылық көмек ... ... құру және жою ... ... ... ... қатысушыларға экономикалық көмек көрсету;
* кең ауқымды қоғам үшін банкроттар ... ... ... қамтамасыз ету, төлем ... жоқ ... ... жүргізу.
Қазақстан Республикасы жағдайында банкроттық механизмінің нормативті-құқықтық базасы ретінде әдебиеттер тізімінде көрсетілген құжаттар пайдаланылады.
Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес, кәсіпорынның ... ... ... ерікті немесе еріксіз түрде қабылданады. Банкроттық, борышкердің сотқа жазған өтініші бойынша ерікті ... ... оның ... ... ... ... тыс ... кредиторлармен келісімге келе отырып, ресми түрде хабарлауы жолымен жасалады. Ал еріксіз ... ... ... ... ... ... өкілет берілген тұлғалардың өтініші негізінде жасалады.
Банкроттық жайында кредитордың өтінішпен сотқа баруына негіз болып борышкердің төлеу қабілетінің болмауы табылады. Егер ... ... ... 3 ай ... ... ... оның төлем қабілеті жоқ деп саналады.
Кредитордың борышкерге қойған талаптарының сомасы 150 айлық есепті көрсеткіштерден ... ... ... банкроттық жайында іс сотпен қаралады.
Банкроттықтың ықтималдылығын бағалауды қаржылықылық талдау арқылы жүргізуге болады, себебі ол кәсәсіпорынның экономикалық "ауруын" және одан " ... ... ... ... ... болжау бойынша құралдарды кең пайдалана отырып, кәсіпорынның дағдарыс ... шығу ... ... ... туғызады. Болжау, қалыптасып жатқан тенденцияларды зерттеп қарауға сыртқы, ішкі жағдайлардың әсерін есепке ала отырып, қаржылық саясатты жүргізу үшін, ... ... ... ... төмендеуі немесе жоғарылауы қандай деген ең маңызды сұраққа жауап беру керек.
Қаржылық жағдайдың динамикасының негізгі тенденциялары мен ... ... ... және ... әдіс ... ... болады. Инфляция қарқынының күшті болуы, шығындар нормасының орталықтандырылып бекітілмеуі және келісім-шарттар жасау кезінде алдын ала төлеудің кең таралуы ... ... ... ... ... ... ... төмендейді. Осындай кезде қаржылық жағдайды болжау, табыстардың есеп беруге қатысты ... ... - ... ... ... субъектілер қызметінің әр түрлі бағыттары бойынша шығындардың бағдарлама жүйесі қаржылық есеп беру және ... ... ... құрылуы мүмкін.
А. Несие беру қабілетілігі индексінің есебі.
Қаржылық ... ... ... ... ... мен ... моделдеу қолданылуы мүмкін. Экономика-математикалық моделдеу көрсеткіштер динамикасын келешекте ... ... ... ... факторлар әсеріне байла-нысты белгілі дәрежеде дәл анықтауға ... ... ... ... ... ең ... алу үшін, ол экспертгік бағалау тәсілімен толықтырылады, нәтижесінде ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік туады. Жалпы әлемдік практикада кәсіпорыннының тұрақтылығын болжау, оның қаржылық стратегиясын таңдау, сонымен қатар, оның ... ... және ... ... үшін ... ... қолданылады.
Банкроттықтың ықтималдығын бағалаудың ең жиі қолданылатын әдісі белгілі американ экономисі Э. Альтман ұсынған Z модельдері.
Осы ... ... ең ... екі ... ... ... ...
Ол негізгі екі көрсеткішке негізделеді. Э. Альтманның ... ... ... ықтималдығы: кәсіпорынның ... жабу ... (К °) ... ... ... ... яғни ... активтерінің өтімділігін сипаттайтын коэффициентке және кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... коэффицентіне байланысты болып табылады. Эмперикалық жолмен ... бүл ... ... салмақтық мағынасына ... ... ... бір ... ... ... ол да ... тәсілмен табылады. Егер ... (Z) ... ... банкроттық ықтималдық үлкен емес. Ал егер Z мәні оң болатын болса, ол ... ... ... ... ... тәжірибесінде мынандай ... ... ... ... жабу немесе ағымдағы ... (Ктл) ... ... ... ... ... ... үлес салмағының көрсеткіші үшін:
+0,0579);
:: тұрақты шама -(-0,3877).
Бұдан Z ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар үшін банкроттық ықтималдығы 50%-ға тең. Егер Z< 0 болса, онда банкроттық ықтималдығы 50%-дан кем ... және Z ... ... ... да ... ... Егер Z> 0, ... онда банкроттық ықтималдығы 50%-дан асып, Z өскен сайын ұлғая береді.
Осы модельдердің ерекшелігі оның қарапайымдылығы, оның кәсіпорын жайында ақпарат көлемі ... ... ... ... ... ... ... басқа жағдайларда жұмыс істейді, біздің елімізде инфляция қарқыны макро және микроэкономика циклдері, сонымен қатар өндірістій энергия, қаржы және еңбек сыйымдылығы, ... ... ... ... ... ... ... келеді. Осыған байланысты бұл жоғарыда көрсетілген коэффициенттер мәнін ... ... ... бірден пайдалану мүмкін емес. Бірақ модельдің өзін, ... ... ... ... келетін көрсеткіштермен алмастырып, отандық есеп және есеп беруде банкрот кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы ақпараттар толық болған жағдайда қолдануға болар еді.
Э.Альтманның көп ... ... ... ... 1968 жылы ол ... бес факторлы моделін ұсынган . Осы модельдерді жасаған кезде Э. Альтман өнеркәсіптің 66 ... ... ... Оның ... банкроттыққа ұшырап, жартысы жақсы жұмыс істеген. Ол мүмкін болатын ... ... үшін ... болып келетін 22 талдау коэффициентін зерттеген. Банкрот болған америка фирмаларының қаржылық жағдайын, ... өсіп келе ... ... ... салыстыра отырып, олардың банкроттық ықтималдылығына байланысты дәрежесін және салмақтық коэффициентін анықтап, бес негізгі көрсеткішті шығарған Э. Альтманның жалпы ... ... ... қабілеттілік индексі) мына түрде көрсетіледі:
Мұндағы: К, - К5 келесі түрде есептелінеді:
К1 = Меншікті айналым ... ... ... ... ... ... Пайыз бен салық төлеуге дейінгі табыс
Барлық активтер
Меншікті (акционерлік) капиталдың нарыкгық ... (жай және ... ... Қатыстырылған капитал (баланс бойынша заем қаражаттарының сомасы)
Өткізуден түскен табыс
К5=-----------------------------
Барлық активтер
Z индексінің шекті мәні ... ... ... ... Э. ... есептеуінше 2,675 болды. Осы өлшеммен нақты кәсіпорын үшін есептелген несие қабілеттілік индексінің мәні салыстырылады. Бұл кәсіпорындар ... шек ... және ... (2-3 жыл) ... ... ... (Z2,675 ... басқалардың қаржылық жағдайы тұрақтануы жөнінде пікір айтуға ... ... ... мәні мен ... ... ... Банкроттықтың ықтималдық дәрежесі
Z-шоттың мәні
Банкроттықтың ықтималдығы
1,81 және одан төмен
өте жоғары
1,81-ден 2,70 дейін
жоғары
2,71-ден 2,90 дейн
мүмкіндік бар
3,0 және жоғары
өте ... да ... ... ... ... Британ ғалымдары Тофлер мен Тишоу 1977 жылы төрт факторлы болжамдық модельді ... Сол жылы ... ... ықтималдылығын 5 жыл бойы қадағалауға мүмкіндік беретін жеті ... ... ... ... 70%-ға ... ... Бүл модель келесі көрсеткіштерді қамтиды:
1) активтердің рентабельділігі;
2) пайданың динамикасы;
3) несие бойынша пайыздарды жабу ... ... ... ағымдағы өтімділік коэффициенті;
6) автономия коэфициенті;
7) жиындық активтер.
Бұл модельдің құндылығы өте дәлдігінде, ... ... ... ... ... ... (сыртқы пайдаланушыларда жоқ аналитикалық есептің мәліметтері қажет).
Ә. Формаланған және ... ... ... ... ... көп ... модельдер, қор биржасында өздерінің акцияларына баға кесетін компаниялар үшін ғана мүмкін ... ... ... ... тек біреуіне бағытталу теория жағынан өте жағымды, ал іс жүзінде ақталмаған. ... ... ... ... және кеңес берумен айна-лысатын көптеген аудиторлық фирмалар мен басқа компаниялар өздерінің аналитикалық бағалауында ... ... ... ... ... ... ... талдап қорыту (Ұлыбритания) бойынша комитеттын ұсынысын келтіруге болады. Бұл көрсеткіштерді екі топқа бөлуге болады:
Бірінші топқа динамикасының өзгеруі ... ... ... ... келешекте банкроттық және қаржылық қиыншылықтардың болуы мүмкіндігін көрсе-тетін динамикасының өзгеруі ... ... мен ... ... Оған жататындар:
+ негізгі өндіріс қызметіндегі қайталанатын ... ... ұзақ ... ... көзі ... қысқа мерзімді заемдарды шамадан тыс қолдану;
* мерзімі ... ... ... ... ... деңгейінің өсуі;
* өтімділік коэффициентінің тұрақты төмен ... ... ... аса ... ... ... ... сомасындағы қарыздар үлесінің қауіпті шектеріне дейін тұрақты өсуі;
+ дұрыс емес ... ... ... ... ... және акционерлер ал-дында міндеттемелерді үнемі орындамау;
+ дебиторлық борыштың жоғары үлес ... ... тыс, ... ... тауарлар мен өндіріс қорларының болуы;
* банктік ... ... ... ... ... шарт ... жаңа ... ресурстар көзін пайдалану (мәжбүрлі);
* пайдалану мерзімі өтіп ... ... ... ... қолдану;
+ ұзақ мерзімді келісімдерді потенциалды жоғалту;
+ тапсырыстар портфеліндегі жағымсыз өзгерулер.
Екінші топқа жағымсыз мәндері ... ... ... ... ... түрінде қарастыруға негізделмейтін белгілер мен көрсеткіштер кіреді. Оған жататындар:
* басқару аппараттарының белді ... ... ... ... сонымен қатар өндірістік ... ... ... ... ... ... ... жабдықгың типі, ... бір ... ... ... жаңа ... ... мен сәттілігіне орынсыз сену;
* кәсіпорынның немен ... ... сот ... ... тиімді контрагенттерді жоғалту;
* кәсіпорынды техникалық және ... ... ... ... дұрыс бағаламау;
+ тиімсіз ұзақ мерзімді келісімдер;
+ кәсіпорынмен тікелей немесе оның ... ... ... тәуекел.
Осы ұсыныстардың құндылықтарына жүйелілікті, мүмкін болатын банкроттық тұрғысынан қарағанда кәсіпорынның қаржылық жағдайын кешенді ... ... кез ... ... ешқандай өзгерту-лерсіз қолдануына болатындығын жатқызуға болады. Қаржылық есеп берулер мәліметтерінен басқа, қосымша ақпарат қажет. Бұл белгілердің шекті мәні ... ... ... ал ... ... тек қана анықталған статистикалық мәліметтер жиналғаннан кейін жүргізіледі.
В. Қаржылық ағымдардың талдауы.
Банкроттық ... ... болу ... ... ала ... және оны ... қаржылык агымдардың талдауы маңызды әдіс болып табылады. Ол ... ... ... ... ... қарыз қаражаттарының қажетті көлемдерін және мерзімдерін бағалау міндеттерін шешуге мүмкіндік береді.
Қаржы қаражаттарының қозғалысын немесе қаржы ағымдарын талдауда көрсеткіштердің 4 тобы ... ... ... (немесе );
o олардың айырмасы (, );
o нақты бар ... (, ... ), ... бар ... ... ... 4-көрсеткіш () теріс болса, онда ол қарыздың пайда болуын көрсетеді. Егер бұл қарыздарды жабатын мүмкіндік болмаса, ал кредиторлар ... сот ... ... ... ол ... ... ... жағдайға алып келуі мүмкін. Демек банкроттықгың бірінші ... ол ... ... теріс болуы.
Банкроттықтың келесі белгісі сыпайылау, ол тіпті өркендеген ... да түсу ... ... Бұндай жағдайда қарыз қаражаттарды алу көлемі қарыз қаражаттарды қайтару көлеміне тең немесе кем. Ол ... ... ... ... ... дамыту үшін жұмсалмағанын білдіреді, ал олардың төлемі оның тиімділігін төмен-детеді, яғни өз қаражаттарының кетуі ... ... ... және ... алып ... ықтималдығын бағалаудың бұл әдісі Батыс елдерде кеңінен қолданылады. Мысалы, Германияда қаржылық ... ... ... ... ... жоқтығын анықтау үшін заңды түрде қолданылады.
Төлем қабілетсіздік қаупі, қарыздарды төлеу уақыты келген кезде қолма-қол төлем міндеттемесін орындай алмаған жағдайда болады. ... ... ... ... және ... ... негізінде жасалады. Төлем қабілетсіздік қаупі болашаққа бағытталған, сондықтан белгісіздік мәселесіне ... ... ... мен ... ... көлемдері, қаржыльіқ болашағы нақты жағдайға байланысты екенін көрсетеді
Қаржылық ағымдарды талдау ... ... ... ... ... нәтижелердің көрнектілігі, басқару шешімдерін қабылдау үшін қажетті ақпараттылығында болып отыр. Бұл әдістің кемшіліктері де бар: қажетті деңгейдегі дәлдікті қажет ... ақша ... түсу ... ұзақ ... болашақтағы төлемдердің көлемін, сонымен қатар кәсіпорындағы аналитикалық есептің қажетті мәліметтерін ... өте ... мен ... ... ... қаражаттардың барлығы кірістірілген қаржылық жоспар, бағалаудың барабар құралы болып табылады.
Банкроттықтың алдын алып, кәсіпорынның төлем қабілетін ... ... ... ... ... ... ... жасауға мәжбүр болады:
* қозғалмайтын мүліктің бір бөлігін сату;
* басы ... ... ... ... ... ... ... айналым қаражаттарын толтыру үшін ұзақ мерзімді ссудалар мен ... ... ... ... ... ... және ... асыру;
* активтерді басқаруды жақсарту;
* қайтарылмайтын немесе қайтарылатын негіздегі әр түрлі деңгейдегі бюджеттерден, салалық және ... ... тыс ... ... ... ... ... болдырмауға бағытталған жұмыстың басқа жайы маркетингтік саясатты дүрыс жүргізу болып табылады.
Үшінші бағыт - ... тез ... ... ету. Кәсіпорынның аз табыс алатынының ең басты себебінің бірі, ол оның ... ... ... ... ... ... көп ... шикізаттың қоры тым көп, ... ... тыс көп ... т.б. ... ... ... ... болып табылады. Кейде капиталдың 2/3 ... ... ... ... тапсырыстар қалған бір ... ... Баға ... ғана ... ... ... түрудың ешқандай қажеті жоқ. Римараттар немесе құралдардың құндылығы ... ... ... ... ... ... мәні ... больш табылады. Пайда нормасы жоғары ... ... сату ... ... ... ... көтеру банкроттыққа әкеледі, ал ... ... ең ... ... ... ... Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі оның қаржылық тұрақтылығының маңыз-ды белгілерінің бірі және сондықтан онымен тығыз байланысты болады. Сол ... ... ... ... оған көп көңіл бөлінеді. Кәсіпорынның төлем қабілеттігін талдау баланс өтімділігін талдаудан басталады.
Баланс ... ... ... ... алдында, жалпы активтер-дің, баланстың және кәсіпорынның "өтімділігін" анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші тұжырымдама ... ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу қабілеті-лігі ұғынылады. Ал екінші тұжырымдама ... ... - бұл ... ... ақша ... айналуға дайындығы мен жылдамдығы. ... ... ... ... ... ... және ... мен міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы бойьшша да, келіп түсу уақы-ты бойынша да әрдайым теңдікті көрсетеді. Кәсіпорынның өтімділігі шын мә-нінде ... ... ... Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілі-гін бағалау үшін бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... талдаудың мәні - активтегі өтімділік дәрежесі бойынша топталған қаражаттарды ... ... ... ... пен ... баптары белгілі бір тәртіппен топталады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына байланысты кәсіпорын активтері келесідей топтарға бөлінеді:
А1. Ең өтімді активтер. ... ... ... ... ақша ... барлық баптары мен құнды қағаздары жатады.
А2. Тез өткізілетін активтер. Бұларға қысқа мерзімді дебиторлық борыш басқа да активтерді жатқызады.
А3. Баяу өткізілетін ... ... ... қорлар жатады.
А4. Қиын өткізілетін активтер. Бұлардың құрамында ұзақ мерзімді актив-тер жатқызылады.
Баланс пассивтері оларды қайтару, ... ... ... ... ... ... ... төленуге тиісті міндеттемелер. Бұларға уақытында төленбеген кредиторлық борыш, қарыздар, ... да ... ... ... ... олардың алған қарыздары бойынша есеп айырысу көле-мінен асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар жатады.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер - ... ... ... мен ... және ... арналған қарыздар.
П3. Ұзақ мерзімді міндеттемелер - ұзақ мерзімді несиелер мен заемдар.
П4. Тұрақты ... ... ... ... ... ... ... үшін актив пен пассив бойынша келтірілген топ-тар ... ... ... ... ... ... деп ... қатынас-тарда саналады:
Басқа сөзбен айтқанда, егер активтің сол алғашқы үш теңсіздігінің әрбір то-бы ... ... ... ... ... ... оған тең болса ба-ланс өтімді болады, кері ... ... ... ... ... ... негізінде баланс
Баланстың топтастырылған баптарын 4-кесте түрінде көрсету орынды болады.
Кесте-4
компаниясының мәліметтері негізінде баланс активінің өтімділік ... және оның ... ... ... бойынша баптарының тобы.
Жалпы баланс өтімділігі мына формуламен анықталады:
К= (А1+0,5А2+0,3А3)/(П1+0,5П2+0,3П3)
Біздің кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл басында - 1,3; ... ... - ... ... ... мәні 0,9 ... ... бұл көрсеткіш кәсіпорынның қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу жөніндегі мүмкіндіктерін көрсете алмайды. ... осы ... ... ... ... ... бағалау үшін, өтімді қаражаттардың жиы-нымен ажыратылатын, өтімділік көрсеткіштерінің бүтіндей жүйесі қолданыла-ды.
Кәсіпорын жоғары немесе төмен ... ... ... ... ... ... ... құрамына әртекті төлем қаражаттары кіреді, бұлардың ішінде қысқа мерзімді міндеттемелерді ... ... оңай ... де, қиын ... де қаражаттар болады. Қарастырылған жүйедегі маңыздылары болып үш көрсеткіш саналады: абсолюттік өтімділік коэффициенті, жабудың аралық коэффициенті және ... ... ... Олар туралы төмен-де айтылады.
Кәсіпорынның перспективті төлем қабілеттігін анықтау анықтау үшін ... ... ақша ... айналдыра алатын жылдамдық және да-йындықты сипаттайтын өтімділіктің статистикалық көрсеткіштері ... ... ... жиі қолданылады:
-абсолютті өтімділік коэффициенті;
-аралық өтеу (жабу) коэффициенті;
-жалпы өтеу (жабу) коэффициенті.
Абсолютті өтімділік коэффициенті ақша ... мен тез ... ... қағаздардың мерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелерге қатынасы ... ... ... жасалған мерзімінде немесе жақын мезгілде ағымдағы қарыздар-дың қандай бөлігі өтелетінін көрсетеді.
Осы көрсеткіштің дұрыс шектеуі келесі түрде болады:
Ка.ө 0,20,5
Бұл - ... ... ... ... жедел өтелуі керек екендігін көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң ... ... үшін оның ... басында - 0,02;
жыл соңында - 0,1;
Аралық өтеу ... ... үшін ... оның ... ... қауіпті өтім коэффициенті, өтімділіктің дәл коэффициенті) ақша қаражатының құрамына алдыңғы көрсеткіштің алымына дебиторлық борыш және басқа да активтер ... Ол ... ... өз ... есеп ... ... болжамданған төлемдік мүмкіндігін көрсетеді, яғни ағымдағы міндеттемелердің қандай бөлігі тек ақша қаражаты есебінен емес, сонымен ... ... ... ... ... немесе көрсетілген қызметтер бойынша түсімдер есебінен өтелетінін сипаттайды.
Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты төменгі шегін бағалау былайша өрнектеледі:
Кар.ө 1
Біздің кәсіпорын үшін оның ... ... - 1,5; ... ... - ... ... ... (жалпы өтеу коэффициенті) барлық ағымдағы активтердің жедел және қысқа мерзімді міндеттемелердің көлеміне қатынасын көрсетеді. Ол ағымдағы активтер мен міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... жіне ... өз уақытында есеп айырысу және дайын өнімді тиімді өткізу жағдайларында ғана емес, соны-мен бірге материалды айналым құралдарының ... ... ... ... ... сату ... ... кәсіпорынның төлемдік мүмкіндіктерін көрсетеді.
Жалпы өтеу коэффициенті өтімді құралдар жедел және ... ... ... ... ... белгілеуге мүмкіндік береді және сонымен баланс құрылымының тұрақтылық дәрежесін ғана емес, кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді қарыздары бойынша тез ... алу ... ... ... үшін мына шектеу қалыпты мән болып табылады:
Кағ.ө 2
Біздің кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл басында - 2,6; ... ... - ... шектеу кәсіпорынның өтімді құралдарға тиімді қажеттілік деңгейі ағымдағы міндеттемелерден 2 есе асуы ... ... ... ... ... соңғы екі өтімділік коэффициенттерінің шамалары талап етілген шектеуге жауап бергенімен, жыл соңында олардың мәндері азайып ... ... ... ... бұл ... ... үшін, оның се-бептерін анықтаған жөн.
2.4. Кәсіпорынның активтерінің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін арттыру
Біз "Кәсіпорынның активтерінің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін тал-дау" ... ... ... өтімділігі, яғни активтердің ақша қаражаттарына айналу жылдамдығының төмен ... ... ... ... өтімділігі мен рентабельділігі ең алды-мен ағымдағы активтердің ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына байла-нысты.
Активтердің өтімділігі ... ... ... ... біз ... ак-тивтерінің меншікті қаражаттар есебінен қаржыландыруының төмендегенін кө-ре аламыз. Бұл өз ... ... ... кері ... тигізуде, яғни қысқа мерзімді міндеттемелерді өтеу кезінде кәсіпорын проблемаға тап болады.
Осылайша кәсіпорынның өз жабдықтаушылары мен кредиторлар алдындағы ... ... ... ... өтеу ... ... ... "Кәсіпорынның табысын талдау" атты еңбегінде өтімді-лікті арттырудың ... ... ... капиталды арттыру;
ә)ұзақ мерзімді заемдар алу;
б)міндеттемелерді қайта құрылымдау;
в)қысқа мерзімді несиелер (депозиттер) тарту;
г)ұзақ мерзімді несиелер (депозиттер) тарту;
д)активтерді қайта құрылымдау, сонымен қатар ... ... ... ... мөлшерін азайту, соның ішінде басқару шығындарын (жұмысшы-лардың жалақысын қоса ... ... ... бірінші нұсқасы тиімді және іске асуы оңай болып келеді.
Қысқа мерзімді қарыздарды ұзақ мерзімді қарыздарға қайта ... ... ақша ... ... ... Ол ақша қаражаттарын қосымша облигациялар шығарумен алуға болады.
Кесте-9
Екі әдісті қатар пайдаланудың нәтижесіндегі кәсіпорынның өтіділігі мен төлем қабілеттілігіндегі ... ... ... ... ... ... 625
+15000
Ағымдағы өтімділік коэффициенті
2,2
3,7
+1,5
Аралық өтімділік коэффициенті
0,98
2,4
+1,42
Абсолюттік өтімділік коэффициенті
0,1
0,9
+0,8
Қорытынды
Бұл курстық жұмыста кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын және төлем қабілеттігін талдау және оны ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша кәсіпорында қалыптасқан жағымды және жағымсыз құбылыстар туралы, кәсіпорын қызметінің мықты және ... ... ... ... қатар олардың туындауына себеп болған факторлар жөнінде қорытынды жасауға болады. Қаржылық талдаудың ... ... ... тек ішкі субъектілер (меншік иелері, бас-қарушылар, жұмысшылар) ғана емес, сонымен қатар сыртқы субъектілер ( жабдықтаушылар, инвесторлар, кредиторлар және тағы ... де ... ... ... ... талдау нәтижелерін алдағы уақытта субъектілер болса оны қалыптасқан қаржылық жағдайды тұрақтандыруға және оны ... ... ... ... ... талдаудың тәжірибесі қаржылық есепті оқудың негізгі ережеле-рін қалыптастырды. Олардың ішінен алты негізгі әдісті бөліп қарастыруға болады:
1) ... ...
2) ... ...
3) ... ...
4) ... ...
5) ... талдау;
6) ... ... ... ... ... ... бірі - ... ... қабілеттілік пен өтімділік болып табылады. Кәсіпорынның баланс құрылымы нашар болып келеді және ақша ... өте тез ... ... ... ... кәсіпорын сыртқы қарыз көздерінен тәуелсіз. Оған ұзақ мерзімді міндеттемелердің жоқ ... ... бола ... ... ... ... ... жақсарту жөнінен ұсыныстар жасадық. Кәсіпорыннның қаржылық жақсарту бойынша іс-шаралар не-гізгі үш проблеманы ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылықтың және іскерлік белсенділіктің көрсеткіштерін ағымдағы деңгейде сақтау және кәсіпорынды қызметінің рентабельділігін арттыру.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... жалғасы оның қызметінің тиімділігін сақтап тұру және кемшіліктерін жою бойынша іс- шара-лар дайындау болып табылады. Кәсіпорынды қаржылық сауықтыруда ішкі ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. - Алматы: ... 2001 ... ... А.Д., ... Р.С. ... ... ... - М.: ИНФРАМ, 1995.
3. Русак Н.А. Анализ финансового положения ... В ... . Под общ. ред. В.И. ... - ... ... ... 1995.
4. Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции. -- М.: Изд-во , ... ... М.Н. ... ... ... и ... ... акционерных обществ в промышленности, строительстве и торговле. - М.: АО , , 1994.
6. ... А.И., ... В.П. ... ... ... ... - М.: Центр экономики и маркетинга, 1995.
7. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. пособие. - М.: Финансы и ... ... ... портфель. ( Книга предпринимателя. Книга бухгалтера. Книга аудитора ) / Отв.ред. Рубин Ю.Б., Сол-даткин В.И. - М.: , 1994.
9. ... В.Г., ... М.В. ... ... ... пособие. -- Издательство , НГАЭ и У, 1997.
10. Маркарьян Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ -М.: , ... О ... ... Указ ... ... ... ... силу Закона, от 26 декабря 1995 г., №2732.
12. Стандарты бухгалтерского учета. Национальная комиссия Республики ... - ... ... ... Пер. с англ. - К.:Торгово-издательское бюро ВНУ, 1993.
14. Введение в бухгалтерское дело: Пер. с ... -- К.: ... бюро ВНҮ, ... ... по ... ... отчетности и аудиту. Первая редакция Центральный и операционный отдел учета и отчетности. Всемирный банк, январь 1995.
16. ... ... по ... ... ... ... ... Департамента методологии бухгалтерского учета и аудита. Министерства финансов Республики Казахстан 21.05.97 г., №7 /Бюллетень бухгалтера. 1997., №29.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
«Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясының қаржылық жағдайын талдау97 бет
Кәсіпорындардың әр түрлі контрагенттермен қарым-қатынасы25 бет
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылығы64 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы105 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы (ҚазМұнайГаз)41 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы41 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі бағыттары86 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау және оның активтерінің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін арттырудағы негізгі бағыттары32 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңыздылығы және әдістері22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь