Шертпелі аспаптар


ЖЕТІГЕН
АДЫРНА
ҮРЛЕМЕЛІ АСПАПТАР
ҮСКІРІК
Жетіген - ең көне ішекті аспаптардың бірі. Қалай пайда болғандығы жөнінде ғылыми тұжырым жасалған жоқ. Бір кездерде аты тұрмақ да көзден таса, көңілден ада болған бұл аспаптың қайта жаңғырып, өмірге келуіне үлкен күш салып, зор еңбек еткен ғылым Болат Сарыбаев еді. Ол жетігеннің атын да, затын да тауып, оның қазақ музыка аспабы екендігін ғылыми негізде длелдеп берді. Көптеген аңыз-әңгімелерді жинақтап, сан алуан ғылыми деректерді жарыққа шығарды.
Ел аузында манадай аңыз бар.
«Қаһарлы қыстың қақаған аязынан мал қырылып, үлкен жұт болады. Қазақтың ауылы ашаршылыққа ұшырайды. Онымен қоймай, сүзек ауруы тарап, ел ішінде көбейеді. Көпке әйгілі күйші қарттың жеті ұлы бірдей осы ауруға шалдығып, бірінен соң бірі көз жұмады. Қаралы қайғыға душар болған күйші көкірегін кернеген мұң-зарын күйге қосады.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 2 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Шертпелі аспаптар
ЖЕТІГЕН
Жетіген - ең көне ішекті аспаптардың бірі. Қалай пайда
болғандығы жөнінде ғылыми тұжырым жасалған жоқ. Бір кездерде аты
тұрмақ да көзден таса, көңілден ада болған бұл аспаптың қайта
жаңғырып, өмірге келуіне үлкен күш салып, зор еңбек еткен ғылым Болат
Сарыбаев еді. Ол жетігеннің атын да, затын да тауып, оның қазақ
музыка аспабы екендігін ғылыми негізде длелдеп берді. Көптеген аңыз-
әңгімелерді жинақтап, сан алуан ғылыми деректерді жарыққа шығарды.
Ел аузында манадай аңыз бар.
Қаһарлы қыстың қақаған аязынан мал қырылып, үлкен жұт болады.
Қазақтың ауылы ашаршылыққа ұшырайды. Онымен қоймай, сүзек ауруы
тарап, ел ішінде көбейеді. Көпке әйгілі күйші қарттың жеті ұлы
бірдей осы ауруға шалдығып, бірінен соң бірі көз жұмады. Қаралы
қайғыға душар болған күйші көкірегін кернеген мұң-зарын күйге қосады.

Үлкен ұлының дәм-тұзы таусымғанда Қарағым, екінші ұлы өмірден
қайтқанда Қанат сынар, үшінші ұлы қайтыс болғанда Құмарым, төртінші
ұлы қаза тапқанда От сөнер, бесіншісінің жүрегі тоқтағанда Бақыт
көшті, алтыншысының жамбасы жерге тигенде Күн тұтылды, жетіншісі жер
жастағанда Жеті ұлымнан айрылдым, деп азалы күй шерткен екен.
АДЫРНА
Соңғы кезде табылып, қайта өмірге келген ең көне музыкалық
аспап. Әлі толық жетілдіріп, профессионалдық аспаптық музыкамызға еніп
кете алған жоқ. Сондықтан біз қазіргі шеберлердің ізденістерінен
туған бірнеше түрін ғана оқушы назарына ұсынбақпыз.
Арқар тұрпатты адырна. Әуелі тұрпатты шанақ жасалады. Шанақтың
асты мен үсті ашық болады. астына тері керіледі. Содан соң мүйіз
орнатылып, үш жағына тіреу қойылады. Мүйізге жағалай құлақ
отырғызылады. Астыңғы терілерден белгілі мөлшерде тесіп, жоғары
қарай ішек тартылып, құлаққа байланады. Ішектер бір-бірінен белгілі
бір ара қашықтықта, оң қол саусақтарымен де, сол қол саусақтарымен
де, іліп-тартып ойнауға ыңғайлы керіледі.
Бұл аспапта ойнаушылар ел ішінде жоқ. Сол себепті де бүгінгі
өнерпаздардың алдында бұл аспапта ойнау біраз қиындықтар туғызуда.
Екі тізенің ортасына қысып ұстап ойнағанда аспап дыбысының біраз
бөлігі адам денесіне кетеді және тізеде ұзақ қысып отыру ыңғайсыз.
Осындай қиындықтардан арылу үшін адырнаның бітімі бөлек, басқа
түрін жасау қолға алынады. Бұл садақ пішінді болды.
Садақшаның бір ұшы жерге тіреледі де, бір ұшы өнерпаздың иығына
ілінеді. Жебе келетін тұсқа орнатылады. Шанақтың ортасына тері
керіледі. Шанақты ұстап тұратын кергі - тіреу бекітіледі. Ішектердің
бұрынғы орналасуы сақталады. Дегенмен мұның да басты кемшілігі -
дыбыс қуаты, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ұлттық аспаптар
Аналогты аспаптар
Геодезиялық аспаптар
Қолданылатын аспаптар
Көліктегі аспаптар панелі
ЭЛЕКТРОМЕХАНИКАЛЫҚ АСПАПТАР
ЭЛЕКТРЛІК ӨЛШЕУЛЕР МЕН АСПАПТАР
Фотоэлектрлік аспаптар (фоторезисторлар, фотодиодтар)
Электр өлшеуіш аспаптар
Объектпен жұмыс істейтін аспаптар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь