Қазақстандағы қазіргі діни жағдай туралы


Тәуелсіздік жылдары азамат¬тық қоғамның және нарықтық экономиканың құрылуымен ғана емес, сондай-ақ діни серпілістің жүруімен де сипатталады: дәстүрлі діни бірлестіктер ұстанымдары¬ның күшеюімен бірге қазіргі Қазақ¬стан үшін беймәлім, жаңа “дәс¬түрлі емес” діни ұйымдар пайда болды. Атап айтар болсақ, пресветериандық және методизм, протестанттық конфессиялар, сондай-ақ “Агапе” “Жаңа аспан” сияқты протестанттық шіркеулер, “Бахаи” “Сайтан шіркеуі”, “Саен¬тология шіркеуі” сияқты діни бірлестіктер көріне бастады.
Қазақстандағы қазіргі діни ахуал күрделі әрі сан-салалы. Кейбір деректер бойынша, 1989 жылғы 1 қаңтарда 30 конфессияға тиесілі 700-ге жуық діни бірлес¬тіктер болса, 2003 жылдың 1 қаңтарында 3206 діни бірлестіктер жұмыс істеген. Олардың арасында 1652 исламдық, соның ішінде 1642 суниттік, 2 шииттік, 2 сопылық, 4 ахмадия ағымдары бар. Бұған қоса Қазақстанның аумағында православиелік шіркеуге жататын 241 діни бірлестік (олардың 230-ы Орыс православие шіркеуіне қарайды), 7 старообрядтық шір¬кеу, римдік-католиктік шіркеуінің 77 бірлестігі, бірқатар протестант¬тық бірлестік жұмыс істейді. Қа¬зіргі Қазақстандағы дәстүрлі емес діни қауымдарға төмендегілер ене¬ді: 5 буддистік қауым, 24 ин¬дуис¬тік, 12 кришнаиттік, 23 ба¬хаи, 2 трансценденталдық меди¬та¬ция қауымы, ұлы ақ бауыр¬лас¬тықтың 2 қауымы, 6 саентология шіркеуі қауымы және т.б.
Еліміздің негізгі діни қауымы суниттік ислам және христиан¬дықтың православиелік бағыт¬тары. Елімізде 1700-ге жуық мұ¬сыл¬ман бірлестіктері бар. Оның басым көпшілігі суниттік бағыт¬тағы бірлестіктер. Орыс право¬сла¬вие шіркеуінің үш епархиясына 214 приход, 8 монастыр және басқа шіркеулік құрылымдар тиесілі. Орыс православие шіркеуі приходтар санының өсуіне және материалдық тұрғыдан нығаюына күш-жігерін жұмсауда. Еліміздің бірнеше қаласында православие¬лік ғибатханалардың құрылысы жүріп жатыр.
Кейінгі уақытта католик, про¬тестанттық және дәстүрлі емес діни құрылымдар өз қызметтерін белсенді түрде жүргізуде. “Иегова куәлары” бірлестігінің миссио¬нерлік қызметі ерекше қарқын алу¬да. “Иегово куәлары” Қазақ¬стан¬дағы саны жағынан өсіп келе жатқан конфессия болып отыр. Оның діни орталығы Есік қала¬сында орналасқан, 70-тен астам діни бірлестіктері әділет орган¬дарында ресми тіркелген және 30-дан аса жергілікті қауымдары бар, оны ұстанатын адамдар 20 мыңға жуық.

Пән: Дінтану
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 20 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
бот арқылы тегін алу ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақстандағы қазіргі діни жағдай
 Тәуелсіздік жылдары азаматтық қоғамның және‭ ‬нарықтық экономиканың құрылуымен ғана емес,‭ ‬сондай-ақ діни серпілістің жүруімен де сипатталады:‭ ‬дәстүрлі діни бірлестіктер ұстанымдарының күшеюімен бірге қазіргі Қазақстан үшін беймәлім,‭ ‬жаңа‭ “‬дәстүрлі емес‭” ‬діни ұйымдар пайда болды.‭ ‬Атап айтар болсақ,‭ ‬пресветериандық және методизм,‭ ‬протестанттық конфессиялар,‭ ‬сондай-ақ‭ “‬Агапе‭” “‬Жаңа аспан‭” ‬сияқты протестанттық шіркеулер,‭ “‬Бахаи‭” “‬Сайтан шіркеуі‭”‬,‭ “‬Саентология шіркеуі‭” ‬сияқты діни бірлестіктер көріне бастады.
Қазақстандағы қазіргі діни ахуал күрделі әрі сан-салалы.‭ ‬Кейбір деректер бойынша,‭ ‬1989‭ ‬жылғы‭ ‬1‭ ‬қаңтарда‭ ‬30‭ ‬конфессияға тиесілі‭ ‬700-ге жуық діни бірлестіктер болса,‭ ‬2003‭ ‬жылдың‭ ‬1‭ ‬қаңтарында‭ ‬3206‭ ‬діни бірлестіктер жұмыс істеген.‭ ‬Олардың арасында‭ ‬1652‭ ‬исламдық,‭ ‬соның ішінде‭ ‬1642‭ ‬суниттік,‭ ‬2‭ ‬шииттік,‭ ‬2‭ ‬сопылық,‭ ‬4‭ ‬ахмадия ағымдары бар.‭ ‬Бұған қоса Қазақстанның аумағында православиелік шіркеуге жататын‭ ‬241‭ ‬діни бірлестік‭ (‬олардың‭ ‬230-ы Орыс православие шіркеуіне қарайды‭)‬,‭ ‬7‭ ‬старообрядтық шіркеу,‭ ‬римдік-католиктік шіркеуінің‭ ‬77‭ ‬бірлестігі,‭ ‬бірқатар протестанттық бірлестік жұмыс істейді.‭ ‬Қазіргі Қазақстандағы дәстүрлі емес діни қауымдарға төмендегілер енеді:‭ ‬5‭ ‬буддистік қауым,‭ ‬24‭ ‬индуистік,‭ ‬12‭ ‬кришнаиттік,‭ ‬23‭ ‬бахаи,‭ ‬2‭ ‬трансценденталдық медитация қауымы,‭ ‬ұлы ақ бауырластықтың‭ ‬2‭ ‬қауымы,‭ ‬6‭ ‬саентология шіркеуі қауымы және т.б.
Еліміздің негізгі діни қауымы суниттік ислам және христиандықтың православиелік бағыттары.‭ ‬Елімізде‭ ‬1700-ге жуық мұсылман‭ ‬бірлестіктері бар.‭ ‬Оның басым көпшілігі суниттік бағыттағы бірлестіктер.‭ ‬Орыс православие шіркеуінің үш епархиясына‭ ‬214‭ ‬приход,‭ ‬8‭ ‬монастыр және басқа‭ ‬шіркеулік құрылымдар тиесілі.‭ ‬Орыс православие шіркеуі приходтар санының өсуіне және материалдық тұрғыдан‭ ‬нығаюына күш-жігерін жұмсауда.‭ ‬Еліміздің‭ ‬бірнеше қаласында православиелік ғибатханалардың құрылысы жүріп жатыр.
Кейінгі уақытта католик,‭ ‬протестанттық және дәстүрлі емес діни құрылымдар өз қызметтерін белсенді түрде жүргізуде.‭ “‬Иегова куәлары‭” ‬бірлестігінің миссионерлік қызметі ерекше қарқын алуда.‭ “‬Иегово куәлары‭” ‬Қазақстандағы саны жағынан өсіп келе жатқан конфессия болып отыр.‭ ‬Оның діни орталығы Есік қаласында орналасқан,‭ ‬70-тен астам діни бірлестіктері әділет органдарында ресми тіркелген және‭ ‬30-дан аса жергілікті қауымдары бар,‭ ‬оны ұстанатын адамдар‭ ‬20‭ ‬мыңға жуық.
1999‭ ‬жылы діни бірлестіктердің‭ ‬құқықтары мен мүдделерін қорғау мақсатымен Қазақстанның діни бірлестіктер қауымдастығы құрылды.‭ ‬Бұл қауымдастық‭ ‬200-ге жуық діни бірлестіктерді біріктіреді.‭
Сонымен қатар елімізде протестантизмнің жаңа апостолдық шіркеуі,‭ ‬елушілер‭ (‬пятидесятничество‭)‬,‭ ‬методизм,‭ ‬меннонизм,‭ ‬пресветерианство сынды ағымдары таралуда.‭ ‬Пятидесятничество ХХ ғасырдың басында АҚШ-та құрылған.‭ ‬Бұл ағымның ең ірі қауымдары Қарағанды және Алматы қалаларында орналасқан.‭ ‬Апостолдар рухындағы евангелшіл христиандар өз жұмысын белсенді жүргізуде.‭ ‬Қазіргі кезде‭ ‬3‭ ‬мыңға жуық адамды біріктіретін‭ ‬40-қа жуық қауымдар бар.‭ ‬Пресветериандық ағымы елімізде америкалық,‭ ‬корейлік уағыздаушылардың‭ ‬миссионерлік қызметі нәтижесінде таралып жатыр.‭ ‬Бұл уағызшыларға шет елдегі діни орталықтар көмек көрсетуде.‭ ‬Елімізде‭ ‬20-дан аса пресветериан бірлестіктері бар.‭ “‬Грэйс-Благодать‭”‬,‭ “‬Бірінші пресветериан шіркеуі,‭” “‬Алматы аймақтық пресветериан шіркеуі‭” ‬бірлестіктері белгілі болып отыр.
Жетінші күн адвентистері қауымының республикалық орталығы Жетінші күн христиан-адвентистерінің Солтүстік Қазақстан конференциясы Астана қаласында.‭ ‬Ұйымдық жағынан бұл бірлестік Алматы қаласында орналасқан Жетінші күн адвентистерінің Оңтүстік одағына кіреді.‭ ‬Евангелшіл бағыт елімізде негізінен неміс этносының арасында таралған.‭ ‬Елімізде лютерандық‭ ‬70-тен аса діни қауым бар.
Евангелшіл христиан-баптистердің қауымдары‭ ‬10‭ ‬мыңнан аса‭ ‬сенушілерді біріктіреді.‭ ‬Евангелшіл-христиан баптистер Қазақстан евангелшіл христиан-баптистері шіркеулерінің одағын құрды.‭ ‬Бірлестіктің орталығы Қарағанды облысының Саран қаласында.‭ ‬Евангелшіл-христиан баптистердің‭ ‬250-ден аса қауымдары мен топтары бар.‭ ‬Евангелистер‭ ‬2010‭ ‬жылға дейін Қазақстан‭ ‬мен Орталық Азия елдерін евангелшілдендіру жоспарын басшылыққа алуда.
Шет елдік миссионердің белсенді қызметі арқасында протестанттық ағымдардың харизматикалық қауымдары‭ “‬Агапе‭”‬,‭ “‬Жаңа өмір‭”‬,‭ “‬Жаңа аспан‭”‬,‭ “‬Благая весть‭” ‬және т.б.‭ ‬жұмыс істеуде.‭ ‬Елімізде дәстүрлі емес культтер қатары өсуде.‭ ‬Саентология шіркеуі АҚШ-та ХХ ғасырдың‭ ‬50-ші жылдары пайда болды.‭ ‬Негізін салушы Лафайет Рон Хаббард‭ (‬1911-1986‭)‬.‭ ‬Ол өз ілімін‭ “‬Динаетика:‭ ‬ақылды ойдың саулығы туралы бүгінгі заманғы ілім‭” ‬атты еңбегінде қорытындылаған.‭ ‬Саентология шіркеуі діни бірлестігі Алматы,‭ ‬Қарағанды,‭ ‬Семей қалаларында ресми тіркелген.‭ ‬Саентология шіркеуі Ресей,‭ ‬АҚШ,‭ ‬Англия,‭ ‬Австралия елдеріндегі саентологиялық ұйымдармен тығыз байланыс орнатқан.
‭“‬Кришна санасы‭” ‬қоғамы елімізде әрекет етіп отырған жаңа діни ағымдардың бірі.‭ ‬Индуизмнен тармақталатын‭ “‬Кришна санасы халықаралық қоғамының‭” ‬негізін салушы‭ – ‬Свами Прабхупада‭ (‬1896-1977‭)‬.‭ ‬Бұл діни ағым жастар арасында таралып жатыр.‭ ‬Дүниежүзілік христиандықты біріктіру жолындағы Қасиетті рух ассоциациясы‭ (‬Бірігу шіркеуі‭) ‬1954‭ ‬жылы құрылған.‭ ‬Негізін салушы‭ – ‬Сан Мен Мун.‭ ‬Бірігу шіркеуінің миссионерлері әлемнің‭ ‬100-ден аса елінде қызмет етеді.‭ ‬Бұл шіркеудің түрлі бағыттағы ұйымдары бар.‭ ‬Бірігу шіркеуі елімізде‭ ‬1992‭ ‬жылдан жұмыс істейді.‭
Қазақстанда түрлі дәстүрлі емес культтар саны‭ ‬өсуде.‭ ‬Атап айтсақ,‭ ‬1990‭ ‬жылдары жаңа культтар саны‭ ‬10-нан сәл асатын болса қазіргі уақытта жаңа культтардың саны‭ ‬160-тан асады.‭ “‬Кришна санасы қоғамы‭”‬,‭ “‬Соңғы өсиет шіркеуі‭”‬,‭ “‬Жаңа аспан‭”‬,‭ “‬Жаңа өмір шіркеуі‭” ‬сынды ХХ ғасырдың наным-сенімдері үгіт-насихат жұмыстарын түрлі мерекелік және қайырымдылық‭ ‬іс-шаралар ұйымдастыру арқылы жүргізуде.
Елімізде экстремистік бағыттағы‭ “‬Хизб-ут-тахрир‭” (“‬Азат ету партиясы‭”) ‬ұйымының заңға қайшы әрекеттері‭ ‬жұртшылықтың наразылығын тудыруда.‭ ‬Хизб-ут-тахрирдің мақсаты‭ — ‬Ислам атын жамылып,‭ ‬дінаралық келісім мен үн қатысуға зиянын тигізіп,‭ ‬бейбіт өмір тыныштығын бұзу.‭ ‬Хизб-ут-тахрир Орталық Азия елдерінің мемлекеттік құрылысын мойындамайды және осы аймақта халифат құруды өздерінің мақсаты ретінде ұстанады.‭ ‬Аталған ұйым күресі идеологиялық‭ ‬күрес,‭ ‬идеологиялық төңкеріс,‭ ‬билікті өз қолдарына алу сынды үш бағытта жүргізіледі.‭ ‬Кейінгі жылдары мұсылмандар арасында жік салатын пікірлер мен ұстанымдар көрініс беруде.‭ ‬Діни фанатизм,‭ ‬лаңкестік,‭ ‬пікір төзімсіздігі ислам дініне жат.
Елімізде‭ “‬әл-Каида‭”‬,‭ “‬Мұсылман бауырлар‭”‬,‭ “‬Талибан‭”‬,‭ “‬Лашкар‭”‬,‭ “‬Таиба‭”‬,‭ “‬Боз-құрт‭”‬,‭ “‬Өзбекстан ислам қозғалысы‭” ‬және т.б.‭ ‬лаңкестік ұйымдардың қызметіне тыйым салынған.
Миссионерлік‭ – ‬діни ұйымдардың ілімдерін таратуға арналған діни және саяси қызмет.‭ ‬Миссионерлік ұйымдардың шоқындыру саясаты Африка және Азия халықтары арасында қарқындап,‭ ‬мақсатты түрде жүргізіліп отыр.‭ ‬Миссионерлік ұйымдарға бірқатар елдердің мемлекеттік құрылымдары,‭ ‬қайырымдылық қорлары,‭ ‬үкіметтік емес ұйымдар,‭ ‬қаржылық топтар материалдық және моральдық‭ ‬тұрғыдан көмектесіп,‭ ‬ортақтаса жұмыс жасайды.‭ ‬Миссионерлер баратын ел халқының дінін,‭ ‬тарихын,‭ ‬әдет-ғұрпын,‭ ‬ділі мен психологиясын зерттеп біліп барады.‭
Көптеген миссионерлер жергілікті халық басым елді мекендерде тұрып,‭ ‬сол халықтың тілін,‭ ‬әдет-ғұрпын,‭ ‬мінез-құлықтарын өз қызметтерін табысты атқару үшін жетерліктей деңгейде зерттеп,‭ ‬үйренеді.‭ ‬Елімізде протестанттық және неопротестанттық шіркеулердің миссионерлік қызметтері халқымыздың діни бірлігі мен ынтымақты өміріне кері әсерін тигізеді.
Жұмыссыздар,‭ ‬өмірден өз орнын таппағандар,‭ ‬рухани ізденісте жүргендер,‭ ‬жеке басы және отбасындағы психологиялық‭ ‬қиындықтарға төзе алмағандар,‭ ‬Ислам дінін терең білмейтіндер,‭ ‬әсіресе жастар миссионерлердің үгіт-насихатына тез ілігеді.
‭“‬Жаңа‭” ‬культтардың бірі‭ – ‬Бахаи сенімінің бастауында‭ “‬Баб‭” (“‬қақпа‭”) ‬деген лақап атымен белгілі болған Сейд Әли Мұхаммед тұр.‭ ‬Ол өзін пайғамбар деп жариялаған.‭ ‬Бабтың ілімін жүйелеп дамытқан,‭ ‬бахаи сенімін орнықтырып,‭ ‬діни ілімін негіздеген Мырза Хусейн Әли‭ (‬Баха-Улла‭) ‬болды.‭ ‬Бахаи сенімі құдайдың бірлігін,‭ ‬діни төзімділікті,‭ ‬туыстықты,‭ ‬барлық діндердің мақсат бірлігін уағыздайды.‭
Бахаи сенімінің ең жоғары ұйымы‭ – ‬дүниежүзілік әділдік үйі Израиль мемлекетінің Хайфа қаласында орналасқан.‭ ‬Бахаи сенімінің ұлттық рухани мәжілісі елімізде‭ ‬1994‭ ‬жылы тіркелген.‭ ‬Қазіргі уақытта бахаи сенімінің‭ ‬80-нен аса қауымы бар.‭ ‬Кейбір деректер бойынша,‭ ‬пайда болғанына бір ғасыр шамасы болған Бахаи сенімінің бес миллионға жуық ұстанушылары бар.
Қазақстан қоғамының рухани тұрғыдан жаңаруында дәстүрлі діндер маңызды рөл атқарады.‭ ‬Ислам,‭ ‬христиандық және иудей діндерінің жалпы адамзаттық‭ ‬және гуманистік құндылықтары ұлтаралық және конфессияаралық келісім мен татулықты орнықтырудағы маңызы ерекше.‭ ‬Олар қоғамымызда достықты,‭ ‬өзара құрмет пен түсінісушілікті нығайтуға‭ ‬қызмет етеді.‭ ‬Қазақ халқының‭ ‬мәдениеті мен руханиаты ислам өркениеті мен дүниесінің‭ ‬ажырамас бөлшегі.‭ ‬Елімізге ислам діні күшпен емес,‭ ‬бейбіт жолмен енді.‭
Ислам құндылықтары мен ислам философиясын,‭ ‬ислам мәдениеті мен өнерін дамыту мен жаңарту ісіне қазақ халқы маңызды және зор үлес қосты.‭ ‬Ортағасырлық мұсылмандық философиялық ойының қалыптасуы мен дамуына қуатты серпіліс берген қазақ‭ ‬даласының‭ ‬ойшылдары Әбу Насыр‭ ‬әл-Фараби,‭ ‬Қожа Ахмет Ясауи,‭ ‬Махмұт Қашқари,‭ ‬Мұхамед Хайдар Дулати,‭ ‬Жүсіп Баласағұни және басқаларының мұралары ислам өркениетінің асыл қазынасы.
Қазақстан Республикасының Конституциясында ождан бостандығы мен діни бостандықтың қағидаттары,‭ ‬әртүрлі конфессияларға жататын азаматтардың өздерінің діни бірлестіктерін құрудағы теңқұқылығы,‭ ‬мемлекеттің шіркеуден бөлінгендігі туралы қағидаттар бекітілген.‭ ‬Сондай-ақ діннің және діни бірлестіктердің әлеуметтік қызметтерін реттеудің халықаралық тәжірибелеріне негізделген өзге де бірқатар нормативтік-құқықтық негіздер бар.‭ ‬Соған қарамастан,‭ ‬діннің мәртебесі,‭ ‬оның қоғам өміріндегі шынайы жағдайы мен рөлі,‭ ‬яғни діннің қоғамның әлеуметтік-саяси,‭ ‬рухани салаларына тигізер әсерінің мәртебесі,‭ ‬кеңістігі және шекаралары қазірге дейін дәл анықталмаған.‭ ‬Осындай белгісіздік,‭ ‬әсіресе оның теріс салдары еліміздегі қазіргі діни жағдайда орын алған жаңа үрдістерге байланысты анық та айқын аңғарылуда.‭ ‬Бұл,‭ ‬әрине,‭ ‬әсіресе дін мен діни сананың күдік туғызатын діни-рухани нормалары мен догмаларына негізделген жаңа діни ағымдар мен бағыттардың пайда болуына байланысты.‭ ‬Мұндай әсірешіл нышандар діни фундаментализм мен діни экстремизм ретінде көрініс табуы мүмкін.
Қазақстанның зайырлы мемлекет болуына байланысты,‭ ‬ресми идеология дінге мейлінше бейтарап қарайды:‭ ‬ол діншіл де,‭ ‬дінге қарсы да сипатқа ие емес.‭ ‬Қазіргі Қазақстандағы діннің жағдайы авторитарлық,‭ ‬тоталитарлық және теократиялық басқару жүйесі бар мемлекеттерден түбірінен өзгеше.
Конфессияаралық бейбітшілік пен келісім көпұлтты,‭ ‬көптілді және көпконфессиялы Қазақстан үшін күрделі мәселе.‭ ‬Бүгінде Қазақстан әлемге бүкіләлемдік діни-рухани форумның орталығы есебінде де таныс.‭ ‬Оған әлемдік және дәстүрлі діндердің басшылары анағұрлым маңызды заманауи діни мәселелерді шешу үшін жиналады.
Әлемдік және дәстүрлі діндер басшыларының бірінші съезінде еліміздегі конфессияаралық келісім мен диалогтың маңыздылығы ерекше атап өтіліп,‭ ‬конфессияаралық келісім мен диалогтың негізгі қағидаттары айқындалды.‭ ‬Олар:‭ ‬толеранттылық,‭ ‬өзара құрметтеу мен түсінісу,‭ ‬ұлтаралық келісім мен діни төзімділік.‭ ‬Бұл қағидалар Қазақстандағы конфессияаралық қатынастардың да негізін құрайды.‭ ‬Бұл туралы Елбасының Қазақстан халқына Жолдауында былай делінген:‭ “‬Біз барлық діндердің тең құқылығына кепілдік береміз және Қазақстанда конфессияаралық келісімді қамтамасыз етеміз‭”‬.
Дін біріктірудің,‭ ‬интеграциялық үдерістердің күшті факторы бола алады.‭ ‬Ол үшін діндерден қайшылықтарды емес,‭ ‬керісінше,‭ ‬ортақ белгілер мен қағидаттарды,‭ ‬ортақ негіздер мен ортақ құндылықтарды,‭ ‬біріктіруші бастауды іздеуге міндеттіміз.
Айта кету керек,‭ ‬Қазақстан діни толеранттылық пен конфессияаралық келісім ісінде игі дәстүрлерге ие.‭ ‬Қазақстан көне заманнан бері саналуан мәдениеттер мен діндердің тоғысу мекені болған.‭ ‬Қазіргі Қазақстанның аумағында бірнеше ғасырлар бойы тәңіршілдік,‭ ‬зороастризм,‭ ‬манихейлік,‭ ‬буддизм,‭ ‬христиандық‭ (‬оның әсіресе нестериондық және яковиттік тармақтары‭) ‬және ислам сияқты әртүрлі нанымдар бейбіт қатар өмір сүрген,‭ ‬яғни толеранттылық пен конфессияаралық келісімнің үлгісі болған.‭ ‬Сондықтан Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев атап айтқанындай:‭ “‬...бізге төзімсіздік немесе діни фанатизм жат.‭ ‬Бұл рухани дәстүр,‭ ‬бұл қандай шеңберде болмасын Құдайдың Сөзіне деген ашықтық.‭ ‬Бұл‭ — ‬Қазақстандағы конфессияаралық келісімнің ең маңызды негіздерінің бірі.‭ ‬Біз әлемге өзіміздің толеранттығымызбен,‭ ‬ұлтаралық,‭ ‬конфессияаралық келісім мен диалогты сақтауымызбен танылдық.‭ ‬Біздің еліміздің өскелең дүниетанымдық әлеуеті бұдан әрі қарай да сақталуға,‭ ‬дамуға тиіс‭”‬.
ОЙ.‭ ‬Қазір біз:‭ “‬Қазақстанда‭ ‬40-тан астам діни конфессия жұмыс істейді‭” ‬деп мақтанамыз.‭ ‬Бұл мақтанарлық іс пе,‭ ‬әлде жыларлық жағдай ма‭? ‬Түптің түбінде‭ ‬40‭ ‬діни конфессияның басы бір қазанға сия қояр ма екен‭? ‬Қырық конфессия қырық пышақ болып қырылыспай ма‭? ‬Екеуі де‭ “‬Мұхаммедтің үмбетіміз‭” ‬дейтін шииттер мен сүниттер бір-бірімен сыйыса алмай жүр ғой.‭ ‬Алысқа бармай-ақ,‭ ‬ХХ ғасырдың аяғында шиит бағытын ұстайтын ирандықтар мен сүнит бағытын ұстайтын ирактықтар соғысқан жоқ па‭? ‬Дәл қазір Иракта,‭ ‬шииттер мен сүниттер бірінің мешітін бірі жарып қырқысып жатыр ғой.‭ ‬Сол сияқты дәстүрлі христиандар да тату-тәтті өмір сүруде дей алмаймыз.‭ ‬Тарихтан білетініміздей,‭ ‬Христостың‭ “‬балалары‭” ‬католиктер мен православиеліктер болып,‭ ‬1054‭ ‬жылы бөлінген.‭ ‬Осыдан кейін шығыс христиандығының,‭ ‬демек православиенің орталығы Византия болып тұрды.‭ ‬Ал батыс христиандығының,‭ ‬демек католиктердің орталығы Рим болды.‭ ‬Бөлінген соң католиктер Византияға айқыш жорығын жасап,‭ ‬православиеліктерді әлсіретті.‭ ‬Бұдан кейін екеуінің өштесіп кеткендігі сондай,‭ ‬бір-бірінің‭ “‬үйіне‭” ‬он ғасыр өткен соң ғана‭ “‬кіріп-шықты‭”‬.‭ ‬Оның өзі Иоанн Павел ІІ-нің сындарлы саясатының арқасында іске асты.‭ ‬Иоанн Павел ІІ Рим Папасы болып тұрғанда,‭ ‬2001‭ ‬жылы бірінші рет православие дініндегі Грекияға барды.‭ ‬Ал орыс православиесі әлі күнге дейін католиктерден теріс айналуда.‭ ‬Иоанн Павел ІІ-ні орыс православиесі жолатпай кетті.‭ ‬Папаның Ресейге келуіне орыс православие басшыларын В.Путиннің өзі де көндіре алмады.‭ ‬Рим Папасы‭ ‬2001‭ ‬жылы Украинаға аяқ басқанда орыс православие дінбасылары оны‭ “‬православиенің канондық территориясына қол сұқты‭” ‬деп шу көтерді.‭ ‬Ал Иоанн Павел ІІ‭ ‬2001‭ ‬жылы Астанаға келгенде Қазақстандағы барлық дінбасылары қасында қоғадай жапырылып жүргенде,‭ ‬біздегі архиепископ ештеме естімегендей болып Алматыдан шықпай қойды.‭
Міне бір діндегі бауырлас екі саланың бір-біріне қарым-қатынасы осындай.‭ ‬Бір баламыз Иеһоваға кірдім деп оның кітабын жаттап бір бұрышта,‭ ‬екінші баламыз кришнаға кірдім деп тақырбастанып екінші бұрышта барабанын қағып отырса,‭ ‬өзіміз ислам дініндеміз деп Құран оқып отырсақ,‭ ‬ертеңгі күні отбасымызда қандай береке-бірлік болмақ‭? ‬Әрқайсысы өз кірген дінін мадақтап қырқыспай ма‭? ‬Қазір бұлар аз,‭ ‬әлсіз.‭ ‬Соның өзінде әлден өкіметке де азуларын көрсете бастады.‭ ‬Алматы облысы,‭ ‬Қарасай ауданында заңсыз жер иеленіп,‭ ‬діндерін таратып жүрген кришна ұйымының жерін алуға сот үкім шығарса да оны іске асыруға сот орындаушыларының жүректері дауаламай отыр.‭ ‬Әрі осы ұйымның бір өкілі:‭ “‬Бізді шет елдіктер қолдап отыр‭”‬,‭ ‬деп Америка бастатқан бірнеше мемлекетті атап теледидардан сес көрсетіп жатыр.‭ ‬Секталар көбейіп,‭ ‬күшейсе олар қазақтың басына қандай әңгіртаяқ ойнатарын бір құдайдың өзі біледі.‭
Иеһованың қолдаушысы да,‭ ‬демеушісі де Америкада екені белгілі.‭ ‬Нью-Йорктен ойып тұрып орын алып отыр.‭ ‬Өркендеуіне жағдай жасап жатыр.‭ ‬Қаржылай көмегін де аямай төгуде.‭ ‬Әйтпесе соншама кітап,‭ ‬аудиотаспа шығарып,‭ ‬құрылыс салуға,‭ ‬елге жалақы төлеуге садақадан түскен қаржылары жетпес еді.‭ ‬Өздерінен:‭ “‬Қаржыны қайдан аласыңдар‭?” – ‬деп сұрасаң,‭ “‬садақадан түскен қаржы‭” ‬деп жауап береді.‭ ‬Оған сене қою қиын.‭ ‬Себебі,‭ ‬Гиглер Вернер мырза баяндамасында дүние жүзіндегі иеһовалардың саны‭ ‬6,5‭ ‬миллион деп айтып кетті.‭ ‬Осыншалық жұмыс жүргізуге бұлардың садақасы жетпейді.‭ ‬Сондықтан оларға АҚШ-тан келетін көмекке иеһовалар өздері жүрген елдің халқын құлдық психологияға дайындауда.‭ “‬Сырттан жау шапса да қолыңа қару алма‭” ‬деп дәрменсіздікті уағыздайды.‭ ‬Әлемге үстемдік орнатуға тырысып жүрген алпауыт елдерге керегі де осы емес пе‭?
Орта Азия бойынша иеҺоваларға Қазақстан жайлы орын болып тұрған сияқты.‭ ‬Сондықтан Қазақстанды негізгі база етіп Орта Азияға жайылу ойларында бар.‭ ‬Мұны олар конгрестерінде айтып та өтті.‭ ‬Ай сайын шығып тұратын‭ “‬Күзет мұнарасы‭” ‬деген журналдарында қай елде филиалдары бар екені,‭ ‬оның мекенжайы жарияланып отырады.‭ ‬Сол тізімде Орта Азия бойынша Қазақстан мен Қырғызстан ғана бар.‭ ‬Оның өзінде Қырғызстанда біздегі сияқты белгілі мекен-жайы жоқ.‭ ‬Тек хат-хабар алып тұратын‭ “‬Бишкек,‭ ‬ая-80‭” ‬деп жазылған пошта жәшігінің нөмірі ғана көрсетілген.‭ ‬Ал Өзбекстан,‭ ‬Түркіменстан,‭ ‬Тәжікстан тізімде мүлде жоқ.‭ ‬Демек олар Иеһованы өздеріне мүлде жолатпай отыр.‭ ‬Сондықтан Қазақстанды негізгі база етіп алып,‭ ‬оларға біртіндеп таралмақшы.‭ ‬Ал біздің ел бұларды тайраңдатып,‭ ‬конгрестерін өткізуге жағдай жасап,‭ ‬бетелдерін‭ (‬құлшылық үйлері‭ – ‬Н.Қ.‭) ‬салуға қазақтар шоғырланған аймақтан жер сатып беріп отыр.‭
Иеһовалардың қармағына көбінесе өмірде жолдары болмай,‭ ‬өздерінің‭ “‬Қамытым ыңғайлы‭” ‬деген әндерінде айтатын‭ “‬шаршағандар,‭ ‬езілгендер,‭ ‬ауырлық сезінгендер‭” ‬түсіп қалады.‭ ‬Үгіттеушілер мұндайларға жылы сөздерімен,‭ ‬жылмаңдаған істерімен Иеһованың ноқтасын кигізіп жібереді.‭ ‬Олар қамытты бір киген соң шешуі қиын болады.‭ ‬Кейбіреуі,‭ ‬тіпті,‭ ‬өмір бойы одан құтыла алмай өтетін шығар.‭
Гиглер Вернер мырза бір баяндамасында:‭ “‬Рухани деңгейіміз бірде өседі,‭ ‬бірде төмен түседі.‭ ‬Сендердікі өсіп жатыр.‭ ‬Бұл жақсы‭”‬,‭ ‬деп қазақтарды мақтап алып,‭ “‬Иеһова қазақстандықтарды жақсы көреді.‭ ‬Қазақша білетіндерге қазақша,‭ ‬басқаларға білетін тілінде уағыздаңдар.‭ ‬Қазақ қазақша білмесе орысша үгіт айтыңдар.‭ ‬Маңыздысы,‭ ‬бізге бауырлас болу.‭ ‬Біз қазақша сөйлейтін адамдарды іздейміз‭”‬,‭ – ‬деп негізгі мақсатын айтты.‭ ‬Қазіргі таңда Иеһова куәгерлері қалың қазақ арасына кіруге әрекет етуде.‭ ‬Сол үшін ана тілімізде уағыз жүргізетін куәгерлерді көбейту үстінде.‭ ‬Қазақша үйренуде.‭ ‬Орыс қауымындағы қазақшаға бейімі бар қазақ және басқа ұлт өкілдерін қазақ қауымына ауыстырып жатыр.‭ ‬Бетелдерін қазақ шоғырланған аймаққа салып,‭ ‬халқымыздың қабілетті балалары оқитын‭ “‬Дарын‭” ‬сияқты ұлттық гимназияға бір қауымын орналастырып қойған.‭ ‬Қазірдің өзінде ауылды жерге аяқ басып,‭ ‬уағыздарын жүргізе бастаған.‭ ‬Асты-үстіне түсіп,‭ ‬жылмыңдап,‭ ‬жымысқы майда күлкісімен күлімсіреп жетіп барған иеһоваларды‭ “‬ой айналайын,‭ ‬түстері жылы балалар екен‭” ‬деп ауылдың аңқау қазақтары қабылдап жатыр.‭ ‬Олардың кімдер екенін,‭ ‬қандай мақсатпен жүргендерін қандастарымыз түсініп жатқан жоқ.‭ ‬Кейбір тұрмысы төмендерге азын-аулақ тиын-тебен беріп қойса соған мәз.‭ ‬Сөйтіп Иеһованың қармағын қауып жатыр.‭
Қазақстандағы секталардың қаптап кетуіне‭ “‬Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы‭” ‬Заңымыздың осалдығы жақсы жағдай жасап отыр.‭ ‬Бұл Заң егемендік алғаннан кейінгі алғашқылардың бірі болып қабылданған еді.‭ ‬Атап айтқанда‭ ‬1991‭ ‬жылдың‭ ‬16‭ ‬желтоқсанында тәуелсіздігімізді жарияладық.‭ ‬Ал бір айдан кейін,‭ ‬1992‭ ‬жылдың қаңтарында‭ “‬Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы‭” ‬Заңды қабылдадық.‭ ‬Ол кезде алды-артымызды бағамдап үлгермеген кез.‭ ‬Әрі заң шығаруға да тәжірибеміз жоқ еді.‭ ‬Бұған қоса ол кезде Кеңес Одағы ыдырап,‭ ‬зауыт,‭ ‬фабрикалар тоқтай бастаған,‭ ‬ескі жүйедегі байланыстар үзіліп,‭ ‬экономика құлдыраған кез болатын.‭ ‬Сол себепті алдымен экономикаға көңіл бөлініп,‭ ‬рухани жағымыз ақсап қалды.‭ ‬Енді экономикамыз бір жүйеге түсіп,‭ ‬есімізді жиған уақытта,‭ ‬қазақ халқының мүддесін ескеріп,‭ ‬бұл заңды қайта қарау керек.‭
Өкінішке қарай,‭ ‬Ата Заңымызда да шетелдік діни бірлестікке қатысты солқылдақ тұстар бар.‭ ‬1995‭ ‬жылы қабылдаған Конституциямыздың‭ ‬5-бабының,‭ ‬5-тармағында:‭ “‬Шетелдік діни бірлестіктердің республика аумағындағы қызметі,‭ ‬сондай-ақ,‭ ‬шетелдік діни орталықтардың республикадағы діни бірлестіктер басшыларын тағайындауы республиканың тиісті мемлекеттік органдарымен келісу арқылы жүзеге асырылады‭”‬,‭ ‬деп жазылған.‭ ‬Осы жердегі‭ “‬келісу арқылы‭” ‬деген сөзді жергілікті әділет департаменті қызметкерлері өз пайдаларына қарай‭ “‬келісіп‭” ‬алып жүрген сияқты.‭ ‬Себебі,‭ ‬шетелдік миссионерлер Қазақстанның қай бұрышына барса да діни бірлестігін қиналмай тіркетіп алады.‭ ‬Сондықтан бұл бапты да қайта қараған дұрыс болар еді.‭ ‬Негізінен,‭ ‬шетелдік діни бірлестіктерді алдымен,‭ ‬өздерінің бағытына қарай,‭ ‬Қазақстандағы дәстүрлі діндердің басшыларынан қолдау хат‭ (‬ходатайство‭) ‬алып,‭ ‬одан кейін ҰҚК олардың шығу тегін,‭ ‬әр елдегі іс-әрекетін тексеріп,‭ ‬қазақ халқының мүддесіне қаншалықты сай келетінін анықтап барып тіркеген дұрыс болар еді.‭ ‬Егерде Қазақстандағы дәстүрлі діндер басшылары қолдау хат бермесе,‭ ‬не іс-әрекеттері,‭ ‬идеялары қазақ халқының мүддесіне сай келмесе бізде жұмыс істеуге рұқсат етпеу керек.‭
Қазақтардың басқа дінге кетіп жатқанына Қазақстандағы мұсылман діни орындарының да кінәсі бар сияқты.‭ ‬Кейде адамдар қысылған кезде ақыл сұрап,‭ ‬рухани қолдау табу үшін діни орындарға барады.‭ ‬Сол кезде түрлі деңгейдегі имамдар оларға ақыл-кеңес беріп,‭ ‬рухани қолдау көрсетуге қауқарсыз болып шығады.‭ ‬Көбі садақасын алып,‭ ‬құранын оқып,‭ ‬бетін сипап отыра береді.‭ ‬Олармен ашылып сөйлесіп,‭ ‬сырласпайды.‭ ‬Мұны басқа дінге кетіп жатқандардың көбі айтады.‭ ‬Ал өзге дін өкілдері барлық жағдайын сұрап,‭ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
ХХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы этноконфессиялық үдерістер
Қазақстандағы діндер
Көпэтностық қоғамдағы дін: толеранттылыққа жетудің жолдары
Қазақстандағы жаңа діни ағымдардың таралуы, себептері мен салдары
Қазақстандағы діни процестердің әлеуметтік өмірге әсері
Қазақстандағы конфессияаралық келісім мәселесі
Діни қызмет және діни бірлестіктер
Қазіргі қазақ қоғамындағы ислам діні
Діни экстримизм
Қазіргі Қазақстандағы конфессияаралық қатынастар
Пәндер