Абай мұрасының зерттелуіне шолу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 АБАЙ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІНЕ ШОЛУ

1.1 Абай шығармаларының қазақ мектептерінде оқытылу тарихы және оның теориялық негізі

1.2 Абай Құнанбаев мұрасының зерттелуі 7

2 АБАЙ ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСТАРЫ

2.1 Абай Құнанбаевтың поэзиясындағы педагогикалық ойлар 10

2.2 Абай Құнанбаевтың қара сөздеріндегі педагогикалық ойлар 14

2.3 Абай Құнанбаевтың педагогикалық ойларын жүйелеу және оны оқу үрдісіне ендіру
21

3 БАЛАЛАРҒА ҚАРА СӨЗДЕРДІ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖЕТКІЗУ 23

ҚОРЫТЫНДЫ 25

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 27
Зерттеудің көкейтестілігі. Қоғамның тарихи даму кезеңінде өткен дәуірден бізге жеткен мәдени, әдеби мұралардың өсіп келе жатқан жас буынды оқыту мен тәрбиелеуге септігін тигізетін мүмкіндіктерін сарқа зерттеп, тәлім-тәрбие ісінде қолдану бүгінгі күн талабы. Өйткені, жан-жақтан қаулап арам шөптей басып келе жатқан құнсыз дүниелердің жастар өміріне дендеп еніп бара жатқанын көріп отырмыз.
Бұдан былайғы кезде осы мүмкіндікті кеңінен зерделеп, педагогиканың тарихы мен теориясы, тәрбиелеу әдістері мен тәсілдері, мазмұны мен ереже қағидаларын байыту арнайы ғылыми зерттеулердің үлесінде. Осындай мүмкіндігі мол, бай мұраның бірі Абай (Ибраһим) Құнанбаев шығармалары екені белгілі. Бұл ретте кейінгі кездерде орындалған теориялық, тарихи-педагогикалық зерттеулерді айтуға болады.
Қазіргі кезде оқыту теориясына қатысты, әсіресе, соның ішінде оқыту әдістеріне байланысты "жаңа технология", "белсенді әдістер" деген секілді бір қарағанда жаңа сипаттағы ұғымдар пайда болды. Ал, олардың көпшілігі, компьютерлік технология, аудио-видео технологияларынан басқалары, кәдімгі ертеден бері қарай қолданып келе жатқан әдістер мен тәсілдердің түрліше топтастырылуы мен талдануы. Бұл ретте, акын шығармаларындағы дидактикалық идеяларды да тың сипатта талдап, жаңаша көзқараспен зерделесек осы "жаңа технология мен белсенді әдістерді" байыта түспек.
Сонымен бірге әдеби мұралардағы тәлімдік ойлар мен оқу, білім, ғылымға қатысты пікірлер отандық педагогиканы дамытып қалыптастырудың қайнар көзі. Осыған орай біршама жұмыстар жүзеге асып та келеді, атап айтсақ, Х.Арғынбаев, Қ.Б.Жарықбаев, Қ.Қ.Құнантаева, А.К.Көбесов, С.Қалиев, Т.М.Әлсатов, С.¥зақбаева, К.Ж.Қожахметова, І.Р.Халитова, А.Н.Ильясова т.б .еңбектерін атап өтуге болады. Жалпы Абай шығармаларының философиялық тегі, психологаялық, педагогикалық мүмкіндіктері мен әдебиеттанудағы маңызына байланысты А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Т.Тәжібаев, М.Әуезов, СМұқанов, СҚирабаев, Қ.Мұхаметханов, Х.Сүйіншәлиев, М.Орынбеков, Ғ.Есім, З.Ахметов, М.Мырзахметов, Г.Барлыбаева, Х-Досмұхамедұлы зерттеулерін айтуға болады. Акын шығармаларындағы педагогикалық ойлардың психологиялық тегі мен мүмкіндіктерін зерделеуде Б.СБлюм, Ж.Пиаже, С.Эриксон, Дж. Ганье, кеңестік психолог ғалымдар И.П.Павлов, Н.А.Бернштейн, П.К.Анохин, А.РЛурия, А.Н.Леонтьев, В.П.Зинченко, В.НЛушкин, В.В.Давыдов, оқу үрдісі және ондағы оқушы іс-әрекетін зерттеген Д.Б.Эльконин, Л.А.Венгер, А.В.Запорожец т.б. еңбектеріне сүйендік.
Абайдың педагогикалық пікірлеріне ең алдымен 1934 жылы жазылған Ш.Әлжанұлы мақаласын, одан кейінгі кездерде Қ.Ж.Жарықбаев, А.Көбесов, К.Қ.Құнантаева, І.Р.Халитованың, А.Е.Дайрабаеваның, К.Шаймерденованың т.б. ғылыми-зерттеу жұмыстары мен басқа да авторлардың жекелеген мақалаларын айтуға болады.
Қазақстанда дидактиканың мәселелерін зерттеушілер Р.Г.Лемберг, Г.А.Уманов, К.Қ.Құнантаева, АА.Бейсенбаева Г.Меңлібекова Г.К.Нұрғалиева, С.А.¥зақбаева, Б.И.Мұканов, А.Б.Нұрлыбекова, Д.М.Жүсіпәлиева т.б айтуға болады.
Абай шығармаларындағы педагогикалық ой-пікірлердің ерекшеліктеріне байланысты кейбір пікірлерді А.Н.Ильясова, А.Е.Дайрабаева, ІР.Халитовалардың ғылыми-зерттеулері мен Н.Берікұлы, А.Бейсенбаева, Ә.Қоңыратбаев т.б. жекелеген мақалаларынан табуға болады. Бірақ, оларда оқыту теориясы тұрғысынан толық талданып, практикалық мәні жеткілікті ашылмаған.
Ғұлама ақын шығармаларындағы педагогикалық ой-пікірлерді іздестіруде Я.А.Коменский, А.Дистервег, К.Д.Ушинский, Л.Н.Толстой, П.П.Блонский, С.Т.Шацкий т.б. белгілі педагог ғалымдардың еңбектеріне негіздей отырып, олардағы басты ұғымдар, тұжырымдар, ереже, қағидалар мен қазақ жерінде педагогикалық ойлардың дамуына ерен үлес қосқан және алғашқылардың бірі ретінде Ы.Алтынсарин десек, оның пікірлерін жалғастырған А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, Х.Досмұхамедов, МЖұмабаев т.б. еңбектерін зерделей келе, Абай мұрасындағы осыған орай пікірлердің сәйкестігін, оларды түсіндірмелеуде, ұғынуда тигізетін септігін басшылыққа алдық.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., 1991.
2. Әбенбаев С. Оқушы жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. -А, 1992.
3. Бержанов Қ. Тәрбие мен оқытудың бірлігі. -Алматы, 1973.
4. Бержанов Қ., С. Мусин. Педагогика тарихы. -А, Мектеп, 1984
5. Дуйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-1991ж
6. Жампеисова В.В. Формирование основ педагогической культуры старшекласников. Алматы – 1996
7. Жақыпов А. Өнеге өрісі -А., Мектеп, 1975.
8. Зязин Б.П. Профессиональное самовоспитание педагога. Алматы, «Мектеп» - 1989
9. Коменский Я.А. Великая дидактика. Избр.пед.соч., М., 1955
10. Қоянбаев Ж.Б. Педагогика. Алматы «Рауан» - 1992
11. Лернер И. Дидактические основы метолов обучения. - Москва, Педагогика, 1981.
12. Педагогика (Под ред. Ю.К. Бабанского. – М., 1988)
13. Сабыров Т. Оқыту теориясының негіздері. - Алматы, Қазақстан Республикасы Білім министрлігі баспаханасы, 1992.
14. Сабақ беру тиімділігін арттыру/Құрастырған Б. Сманов. -А, 1989.
15. Төлеубеков А. Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. -Алматы, 1991 ж.
16. Ұстаздың шеберлікке жету жолдары. /Құрастырған Ж Нүржанова. -Алматы, 1991.
17. Харламов И.Ф. Педагогика. М. «Высшая школа», 1990
18. Хмель Н.Д., Хайруллин Г.Т., Муканова Б.И. Педагогика, Алматы – 2005
        
        |    |МАЗМҰНЫ                                                          |   |
| | | |
| ... |3 |
| | | |
|1 ... ... ЗЕРТТЕЛУІНЕ ШОЛУ | |
| | | ... ... ... ... ... оқытылу тарихы және оның | |
| ... ... |5 |
| | | ... ... ... ... ... |7 |
| | | |
|2 ... ... ... ... | |
| | | ... ... ... ... ... ойлар |10 |
| | | ... ... ... қара ... ... ойлар |14 |
| | | ... ... ... ... ... ... және оны оқу | |
| ... ендіру |21 |
| | | |
|3 ... қара ... ... ... |23 |
| | | |
| ... |25 |
| | | |
| ... ... |27 |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... даму ... ... ... жеткен мәдени, әдеби мұралардың өсіп келе жатқан жас буынды
оқыту мен тәрбиелеуге ... ... ... ... ... ... қолдану бүгінгі күн талабы. Өйткені, жан-жақтан қаулап
арам шөптей басып келе жатқан құнсыз дүниелердің жастар өміріне дендеп еніп
бара ... ... ... ... ... осы ... кеңінен зерделеп, педагогиканың
тарихы мен теориясы, тәрбиелеу әдістері мен тәсілдері, мазмұны мен ереже
қағидаларын байыту ... ... ... ... ... мүмкіндігі
мол, бай мұраның бірі Абай (Ибраһим) ... ... ... ... ... кейінгі кездерде орындалған ... ... ... болады.
Қазіргі кезде оқыту теориясына қатысты, әсіресе, ... ... ... ... "жаңа технология", "белсенді әдістер" деген секілді
бір қарағанда жаңа сипаттағы ұғымдар пайда болды. Ал, ... ... ... ... ... басқалары, кәдімгі
ертеден бері қарай қолданып келе жатқан әдістер мен тәсілдердің түрліше
топтастырылуы мен ... Бұл ... акын ... ... да тың ... талдап, жаңаша көзқараспен зерделесек осы "жаңа
технология мен белсенді ... ... ... ... әдеби мұралардағы тәлімдік ойлар мен оқу, білім, ғылымға
қатысты пікірлер ... ... ... ... ... көзі.
Осыған орай біршама жұмыстар жүзеге асып та келеді, атап ... ... ... ... ... С.¥зақбаева, К.Ж.Қожахметова, І.Р.Халитова, А.Н.Ильясова т.б
.еңбектерін атап өтуге болады. Жалпы Абай шығармаларының философиялық тегі,
психологаялық, ... ... мен ... ... ... ... ... Т.Тәжібаев, М.Әуезов,
СМұқанов, СҚирабаев, Қ.Мұхаметханов, ... ... ... М.Мырзахметов, Г.Барлыбаева, Х-Досмұхамедұлы зерттеулерін айтуға
болады. Акын шығармаларындағы педагогикалық ойлардың психологиялық тегі мен
мүмкіндіктерін зерделеуде Б.СБлюм, Ж.Пиаже, ... Дж. ... ... ... И.П.Павлов, Н.А.Бернштейн, ... ... ... В.НЛушкин, В.В.Давыдов, оқу үрдісі және ондағы
оқушы іс-әрекетін зерттеген Д.Б.Эльконин, Л.А.Венгер, А.В.Запорожец т.б.
еңбектеріне сүйендік.
Абайдың ... ... ең ... 1934 жылы ... ... одан кейінгі кездерде ... ... ... А.Е.Дайрабаеваның, К.Шаймерденованың т.б.
ғылыми-зерттеу жұмыстары мен басқа да ... ... ... ... ... мәселелерін зерттеушілер Р.Г.Лемберг,
Г.А.Уманов, К.Қ.Құнантаева, АА.Бейсенбаева Г.Меңлібекова ... ... ... ... т.б ... ... ... ой-пікірлердің ерекшеліктеріне
байланысты кейбір пікірлерді ... ... ... мен Н.Берікұлы, А.Бейсенбаева,
Ә.Қоңыратбаев т.б. жекелеген мақалаларынан ... ... ... оларда
оқыту теориясы тұрғысынан толық ... ... мәні ... ақын ... ... ой-пікірлерді іздестіруде
Я.А.Коменский, А.Дистервег, К.Д.Ушинский, ... ... т.б. ... ... ... ... негіздей отырып,
олардағы басты ұғымдар, тұжырымдар, ... ... мен ... ... ... дамуына ерен үлес қосқан және алғашқылардың бірі
ретінде Ы.Алтынсарин ... оның ... ... ... Х.Досмұхамедов, МЖұмабаев т.б. еңбектерін зерделей келе, Абай
мұрасындағы осыған орай пікірлердің сәйкестігін, ... ... ... ... ... алдық.
1 АБАЙ МҰРАСЫНЫҢ ЗЕРТТЕЛУІНЕ ШОЛУ
1.1 Абай шығармаларының қазақ мектептерінде оқытылу тарихы және
оның теориялық ... ... ... ... қауымы оқыту теориясын және соған
қатысты мәселелер туралы ойланады да, ол ... ... ... ... орын алмақ деген пікірге келуі мүмкін. Ал, осы
ғылымның даму тарихына ой ... Ян Амос ... ... ... ... ой-толғаулары мен әдеби ... орын ... ... ілім ... ... ... одан кейінгі жетілу
кезеңінде де дидактикаға ... сан ... ... ... ... ... И.Г.Песталоцци, И.Ф.Гербарт, Д.Дьюи, К.Д.Ушинский, П.Ф.Каптерең,
М.А.Данилов, Б.П.Есипов, ... ... т.б ... ... ... ... байланысты пікірлерді Ы.Алтынсарин,
А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, ... ... ... ... ... ... ... оқыту, не нәрсеге оқыту, не
үшін оқыту, кімді оқыту, қашан оқыту, нәтижесі қандай болуы ... ... ... деген секілді т.б. тұрады.
Абай шығармаларын педагогика, философия, психология, ... ... ... ғалымдар А.Байтұрсынов, МЖұмабаев, Ж.Аймауытов,
Ш.Құдайбердиев, С.Қирабаев, Қ.Мүхаметқанов, ... ... ... ... т.б. тәлім-тәрбиелік ой-пікірлердің бар
екендігін көрсетсе ... және одан ... ... ... А.Бейсенбаева, А.Дайрабаева, І.Халитова ақын мұрасында
педагогикалық ой-пікірлердің бар ... өз ... атап ... деректерге сүйенсек, дидактика сөзінің гректің ... ...... ... ... шыққан және ғылыми айналымға
1613 жылдары Германияда ... рет ... ... Кристоф Хелвиг және Йохим Юнг ана ... ... ... ... ... Вольфганг Ратке (1571-1635) туралы
"Дидактикадан қысқаша есеп ... ... ... ... ... ... Еңбектің атауынан көрініп тұрғандай олар оқыту мен үйретуді өнер
ретінде ... Ян Амос ... де ... ... ... ... - ұлы ... деген еңбегінде оқыту мен үйретуді "өнер"
деп ... ... ... мен ... өнер ... ол ... ... поэзия арқылы оқытып, үйретуге болады деп түйіндедік. Сол себепті
ақын-жазушылар шығармаларында оқыту мен білім ... ... ... кесек
ойлар мен жекелеген пікірлердің болуы заңды құбылыс. Ал, оны іздеп ... ... жас ... ... мен ... күрделі жолдарын жеңілдете
түсетініне және оның тиімділігін де арттыратынына сенеміз.
Өлең, поэзия арқылы тәрбиелеу мен ... беру ... ... жолы ... ... ... ел ... көпшілік алдында жыр-дастандар орындауының
өзі білім мен тәрбиені уағыздаудың ұрымтал түрлерінін бірі болғаны белгілі.
Бұл үрдіс ертеден келе жатқан, ... ... ... кең ... те, ... ... әйгілі "Күлтегін" дастанынан
бастап, одан ... ... ... ... ... ... ... Жүсіп Баласағұни, Қожа ... ... ... Жүйнеки,
Сүлеймен Бақырғани т.б.хандық дәуірдегі жыраулар мен ... ... ... толы екенін зертгеуші ғапымдар айтып келеді.
Абай шығармаларында оның өмір тәжірибелерінен туындаған, кейінгілерге
өнеге болатындай осындай дидактикалық ... ... ... ереже, қағидалар мол. Олар өлең ... ... ... ... ... ... ... өмірден
алынғандықтан нанымды, кейбір өлең ырғақтары тіпті иландырып еліктетіп
әкетеді.
1.2 Абай Құнанбаев мұрасының ... ақын – ұлы ... ... алды ақын ... ... ... жүзі ... озық үлгерімен деңгейлес тұрғаны – білген адамға
айқын шындық. Сан ғасырлық бай поэзиясы, ел ... ... ... ... ... ... ақындары бар қазақ әдебиетінде Абай орнының ерекше
болуы ... ... ... ... мүддесін, арман-тілектерін оқу-білім қанша-
лықты терең ұғып-түсініп, қандай ойшылдық деңгейде, қандай көркемдік
қуаттылықпен ... ... ... ақын үлкен творчестволық тұлға
болып ... ... ... ... үшін ... ... жағдай, аса
зор дарын мен даналық, үздіксіз еңбек, ізденіс, ... - міне ... ... шарт.
Абайдың педагогикалық мұраларының негізгі идеяларының бірі ... ... ... әсіресе, жастарды еңбекке баулу. Ақын,
ойшыл ұлы ұстаз – Абай халықтың әл-ауқатының ... ... ... ... ... бір-біріне мейірбандығы мен парасаттылығы,
ұлттың ерекшелігі, салт-дәстүрінің дамуы - сол халықтың еңбек сүйгіштігіне,
еңбек ету ... ... ... ... даналықпен болжады. Еңбекті
Абай, басқада қазақ ағартушылары сияқты - байлықтың, молшылықтың көзі - деп
санады. Жастарды енбекке ... Оған 1886 жылы ... мына бір ... ... ... ... ... ұлғайды арман,
Шошимын кейінгі жас балалардан,
Терін сатпай, телміріп көзін сатып,
Теп-тегіс жұрттың бәрі болды аларман - деп, өз ... ... ... ... ... ... сынады. Енді бірде Абай
"Осындай сидам жігіт елде мол-ақ,
Бәрі де шаруаға келеді олақ,
Сырын түзер біреу жоқ, сыртын түзеп,
Бар өнері қу ... ... ... ... ... ет – мал тап ... ... саяды. Тек еңбек, еңбек
құмарлық халықты өнерге үйретеді, білімге меңзейді, ... ... ... халықты - еңбек ғана биікке шығарады, психологиясын
өзгертеді – ... Абай ... бұл ... де ... жойған жоқ.
Еңбек Абайша айтсаң-өнер. Жастардың еңбек тәрбиесі, сонда ғана жүзеге
асады, егер ол халықтың бүкіл ... ... ... ... ... не ... оның молшылық қажетіне жараған жағдайда, білім алып,
бақытты болған шағында. Ол еңбек ...... ... ... ... ... ... патриоттық, эстетикалық, экологиялық пен
экономикалық еңбек тәрбиесінің құрамдас бөлігі екеніне дәлелдеп берді.
Енбек тәрбиесін, оқу мен білім алудың негізі – деп ... Абай ... ... ... көзін-бұлағын еңбектен іздеді. Ол ... ... ... тұтастығын, бірлігін – парасаттылық пен инабаттылықтың,
білімділіктің, тұлғалықтың, ісіне талғамын, үлгілері - өмірдің, ... ... ... ... ... аса ... ... өлең жолдарын, ғақлияларын арнады. Ең бастысы: еңбек пен адамгершілік
сапасын ... ... ... ... ... тәрбиелеп,
оларды әдемілкке, көрнектілікке жеткізеді, ... ... ... материалдық игілікке жол ашады. Ақын пікірінше еңбек – адамды жан-
жақты ... ... ... ... ... Абай ... ... ақыл-ойға, парасаттылық пен инабаттылыққа
негізделген, үлкен мәдениеттіліктің қайнар бұлағына ... Абай ... ... ... ... ... ... тамшысы,
ағынды тасқыны, дария көлі, мұхиты.
Абай поэзиясының ең басты ерекшелігі тәрбиелік тағылымы мол ... ол өзі өмір ... ... бір ... ... ... барынша толық
бейнелеп берді. Бірақ, ақын творчествосы ... ... ... ... ... деу аз. Сол замандағы қоғамдық өмір ... ... ... ... ... бойы ... түп-тамыр әріде
жатқанын ескерсек, Абай поэзиясы – ағартушылық ... ... бір ... кезеңді бейнелеу арқылы халықтың тағдырын, ұлттық
мінез-құлқын тарихи тұрғыдан кең арнада алып, қоғам ... ... ... ... өткен жолын да танытарлықтай етіп көрсете білді. Ал қоғам
өміріндегі көптеген ... ... ... ... ... ... білімділік, еңбек сүйгіштік, талаптылық, адалдық,
солармен қатар озбырлыққа жауыздыққа, екіжүзділікке төзбеушілік секілді ... ... ... қай ... да мәні жоймайтындығын және қанша
заман ауысып, уақыт, жағдай өзгерді ... ... ... ... ... ... жаңаша сипат ала отырып,
жалғастық тауып өрістеп, дами беретінің ... Абай ... ... ... ішінде бүгінгі замандағы өмір шындығын танып-білуге
үлкен себін тигізе алатыны қақ. Олай ... Абай ... өз ... ғана ... осы ... біз үшін тек тарихи маңызы бар,
өткінші құбылыс деп санауға болмайды, ол - ... ... ... ... ... ой-санаға ықпал-әсері арта түсіп, өркендеп, дамып отыратын ... ... ... ... Абай творчествосының сол дәуірдегі
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... отырып, ақын шығармаларын бүгінгі оқырмандар ... ... ... өмірге көзқарасы, ... ... ... ... ... алмаймыз. Абай
творчествосының өз заманымен, сол кездегі ... ... ... ... ... зор танымдық, тәрбиелік міндет атқарғанын, сөз өнерінде не
жаңалық әкелгенін толық түсінсек, ... ғана біз оның ... ... ... ... ... мәдениеттің, оқудың өркендеуіне қандай
ықпал жасап келе ... ... ... ... АБАЙ ... ... КӨЗҚАРАСТАРЫ
2.1 Абай Құнанбаевтың поэзиясындағы педагогикалық ойлар
Абай Құнанбаев шығармаларындағы педагогикалық ойлардың өзегін «біл»,
"оқы", "үйрен", "ізден", "ұқ" ... ... және ол ... ... қара ... ... ... Ақынның "біл" тұжырымның
басты идеясы "білген, білген-ақ сан қылса," – дегенге саяды. ... ... ... не?" ... ... орай ... жазған кісінің атын білме, сөзін біл.. біреу білмес
сен білсең, білгеніңнің бәрі ... шын сөз ... біле ... әр ... ... "Орыс тілі, жазуы-білсем деген ... ... ... қыл ... ... - ... "біл" ... білім беру
мақсатына меңзейді.
Ғүлама ақынның "біл" тұжырымы адамның өнері мен ... ... ... ақын ... ... ... артықшылығын өнері, білімінен
байқауға болады...дейді. Ақынның "біл" ... ... ... ... мен қасиетіне байланысты тағы бір қырынан "Сегіз аяқ" өлеңінде
танылады, "сөйлеймін десең өзің ... ... ... ... ... ... білімі, ұғынып, түсінуіне байланысты, естіген
сөздің байыбына бара алмаса "білмейді" деп бағаланады. Себебі, не істесе
де, ... ... де ... адам жолын табады деген сенімімен ақын
"білгенге жол бос" деп түйіндейді.
Ақын шығармаларындағы ... ... бірі ... ... бір қыры ... беру ... тағы бір жағы үйрету, "білімдіден
аяман, сөздің майын" - дегені ұстаздар ... үлгі ... Оның ... ақыл ... мал табу ... кімнен үйренуді де жаңсайды, олар
ақсақалдан, әкеден, білімдіден, ұстаздан үйрен, оқу, ... ... ... ... ... ... ... болса, үйренуге ынталы болу баланың
міндеті. Олай болмаған ... "ел ... үй ... құр ... ... адам пайда болады дегенге саяды. Осы "үйрен" тұжырымының бар мәні
"тез ... тез ... Бұл ... ... ұстанымдарынын бірі -
білімнің беріктігі, ... ... ... ... ... ... педагогикада зейін қойып тындау, естігенін терең ойлау
арқылы пайымдау, бұрынғы алған білімімен ұштастыра отырып, жаңаны ... ... ... іс ... ... жолдарын меңгеру, басқаша
айтқанда өмірмен ... ... ... ... ... іске асады. Бұған
ақынның "оқы" тұжырымындағы "оқыған білген, білген-білген-ақ, оқыған білер
әр сөзді, жасынан оқу ... ... ... ... ... "ой табады",
оқыған "біледі", оқыған "білімді" ең соңында оқыған адам парасатты.
Бұл жердегі ақын айтқан «әр сөз» біздіңше ой ... кең, ... ... дегенді ұғындырады.
¥ғу немесе ұғынып түсіну - оқу, үйрену, білім алудың ... ... ... ... ... ... ¥ғу туралы ақын өлеңдеріндегі
жан-жақты пайымдаулар сөзді түсініп қана ... ... ... ... ... парқын пайымдау ретінде айтылады, "мұңдасарға кісі жоқ, ... ... ... ... ұға алмайсың, қарыны тоқ қас надан ұқпас
сөзді", ... ұғар ... ... ... ол үшін ... ... ... сөзі тәтті, мағынасы түзу болсын деген талап та қояды.
Абайдың "Ғылым таппай мақтанба" ... ... ... ... ... ... ... зерттеушілер оны бала тәлім-тәрбиесінің
бағдарламасы деген ұйғарымға келген. ... ... ... ... бірі ... ... ... басқаша айтқанда оқыту мен
тәрбиенің бірлігі немесе бір үрдістің (процестің) екі жағы деген түсінікті
нақтылай түседі.
Ақын адам ... ... ... іздеу, талапты еңбекке дағдыланған,
ойлы болуға ұмтылған, осының жолында балалықты қиған, жақсыны көріп, ... ... ... Дидактиканың басты қағидаларының бірі "болмасаң да
ұқсап бақ" деген ой тұжырым. Жалпы ақын жақсыларға ұқсау ... ... ... өн бойында дәріптеп өткен. Алайда, осы ... ... ... ... алуға үндеумен қатар "ғалым болуға ұмтылу керек"
деген ойды "болмасаң да ... бақ, бір ... ... деп жеткізеді.
Ақын осы өлеңінде ғылымның пайдалы тұстарын санап өтеді: 1. ... ... ... өз ... табу мүмкіндігінің кеңейетіні; 2. Ғалым болуға
талаптану- бойындағы бар ... ... өз ... ... жол ... 3. Ғалым адамға ұқсауға ұмтылу ...... ... ... ... өзі ... ... мән береді, қызықты,
мазмұнды, мағыналы етеді; 4. Ғылым - ... ... Бай ... келмейтін
бала да, ересек адам да жоқ. Демек, ғылым осы байлық табудың ең ... ... ... 5. ... мал ... - ... өзі ... мүлік, мал,
байлық дегені. Бұған қазіргі заманда күнде ... ... ... ... ... оның ... ... "іздену" тұжырымы да
дидактиканың аса қажетті машықтарының бірі ... ... Ол ... ... шынайы дүниені танып-білуден жан дүниесін, рухани әлемін
толықгыру, дамыту және одан күнделікті өмірге қажетті ... ... ... ... ақынның "біреуден біреу артылса" өлеңіндегі
"тіленіп, телміріп іздөнер...жүрер әрқайдан іздөнер" деп ... ... адам ... өзі ізденіп табады деген оқу үрдісіндегі аса маңызды
іс-әрекеттің ... ашып ... ... ... ... ... ... екі жаққа үңілдім...білсем деп жөнін, көп іздедім ... ... ... ... ... меңгерудегі күрделі, бірақ тиімді желісі
деуге болады.
Дидактика туралы сөз қозғағанда оның ... ... ... және ... да классик педагогтардың еңбектерін айналып өте
алмаймыз. Осыған орай мұнда «Коменский акиқаттың бір ... ... - діни ... ал ... ... - табиғатты танудан шығады» деп
белгілеген. Оның ... ... ... ... - ... шеберханасы болуы керек деген тұжырымға негізделеді. ... альш ... Абай ... та өз шығармаларында өсіп келе
жатқан жас буындарды оқыту, оларға өнер үйрету немесе олардың ... ... ... ... да ... болмаса құр ақылдың ғылым, білімге
пайдасы аз.
Диалектиканың таным туралы қағидаларына ... ол ... ... ... ... ... зат, ... адам т.б. жанды қабылдау. Бұл
тек қана бас миында кергенІн, естігенін, ... ... ... ... ... нәрсенің сипатын, қасиеттерін саралау, сол негізде ары
қарай ой жүргізу. ... ... ... арқылы қабылданған қасиеттер
негізінде жауап іздеу ... Абай ... ... "ол ... ... қалпыменен, ұнамсызы ұнамсыз қалпыменен, әрнешік өз
суретімен көңілге ... ... зат не ... ... ... ... мен ішкі ... арқылы мәліметгер жинау және оны ой елегінен
өткізіп, талдау, саралау кезеңі десек те болады, бұны ол ... ... бес ... ... соң, ... ... көңілге суреттемек" деп
келтіреді. Іріктеп алу барысында қажеттілерін көңілге түйіп, еске ... ... ... ... ... ... - ... ойлау басталады. Белгілі
болғандай бұл кезеңде әлгі қабылданған ... ... ... ... ... ... алу, талдау, ақын мұны "кімде-кім сырттан естіп
білу, көріп білу секілді нәрселерді көбейтіп алса, ол көп жиғаны бар ... ... ... де ... ... нәрселерінен есеп қылып,
қарап табады" деп ой ... ой ... өтіп ... ... соң ғана осы ... ... ретінде зат не құбылыстың қасиеті, сапалары анықталады,
бірақ не үшін қажет екені белгісіз. Бұл ... ... ... Бұл ... әлгі ... ... ... сапалар тексеріліп,
тәжірибеден өтеді, "... жақсы нәрседен көңілде жақсы әсер ... ... ... ... осыған сай келеді. Бұл кезеңде көмескілер
нақтыланып, ұғымдар, түсініктер туындайды, ... ... ... ... ... іске асады. Абай осы үрдісті "жан қуатыменен адам хасил
қылған ... ... ... ... ... осы ... бастап,
айқындалған нәрсені іске қосудың басталатына меңзейді.
2.2 Абай Құнанбаевтың қара сөздеріндегі ... ... ... ... ... ... ... пікірлерінің шыңы осы 43-
қара сөзінде мынандай үш түрлі ұғым ... даму ... ... - біз бұны қозғаушы қуат-энергия деп ұғындық; одан ... ... ... - ... деп, ал ... ... -
әсерлену немесе сыртқы ықпалдан туындайтын көңілде қалатын із, тап ... ... ... ... "қуат" сөзіне ақын берген ... ... ... ... күні қуат ... ... ... жүрміз. Психолог ... және ... ... ішінде
үш артық қуат бар., ол жоғалса, адам ... ... ... ... деген пайымдауларын зерделей келе, қуат деп адамның психиқасы немесе
ішкі жан дүниесін қимылға келтіретін, түрткі беретін тұлғаның өз ... ... ... деп түйіндедік.
Таным үрдісі ақыл-ой қызметімен сезім мүшелері арқылы ғана іске асады
десек жаңсақ болары анық. Өйткені, ... ... ішкі ... алатын
орны бар. Жан-дүние деген поэзияға жақын сөзді ғылым тіліне аударсақ, ол
психиканың қызметі ... ... ... ой-қызметінің сапасы мен
мүмкіндіктерін көрсетеді.
Бұның дидактикалық мәні тереңде жатқанымен ... көз ... ... ... ... тағы ... ... берілетін баға. Абай
ақылды қызығу, құмарлану, қажеттенумен байланыстырады. ... ... ... ... іс-әрекетінің басты қозғаушы күші ретінде
пайымдағанын керуге болады, "әуел - ... адам ... ... соң, ... ... ... жүре алмайды. Сол қызықты нәрсені іздеген кезі
өмірінің ең кызықты уақыты болып ойында қалып" ... ... ... ... ... ... қызметі үрдісі болып, ол адамның белгілі бір ... ... сол ... ... мәні, тартымдылығын білдіреді. Ол
қажеттену негізінде ... ... ... кабысып кетпейді. Қызығу
әртүрлі затқа не іс-әрекетке ... ... да, егер ол ... ... айналады. Абайдың "есті адам, орынды іске қызығып, құмарланып
іздейді екен.." дегені осы ... ... ... ... Осындай тұрақтанған қызығудан туындаған қажеттену адамның таным
ауқымын ... және ... ... бола ... Бұны ... "..әрбір
нәрсеге қызықпақтық. Ол өзі бойға кұмарлық пайда қылатын ... ... ... ... ... ... яки ... жетер-жетпес болып
жүргенде бір түрлі мастық пайда болады екен" – деп қызығу мен қажеттенуден
туындайтын кұмарлықты таным ... ... ... ... күш ... Одан кейінгі іс-әрекетті осы үрдістердің тереңдеуі ретінде
талдай келіп "бір ... ... ... болады екен" деп одан соң ... ... ... ... Осы ... бастап есті мен есердің
танымы екіге айрылады: есті кісілер ... ... ... екі көзі ... ... ... шаба беруді біледі, соны көрдім"
дейді. Осыдан барып ол мынадай ғылыми-педагогикалық ... ... ... ескермесе болмайтын кеңес береді, "есті кісілердің ... ... ... бір ... болмаса жұмасында бір, ең болмаса айында
бір өзіңнен өзің есеп ал" деп ары қарай мұнда не ... ... есеп ... ... "сол ... есеп ... бергі өміріңді қалай өткіздің екен,
не білімге, не ... не ... ... ... өзің ... Жоқ болмаса, не қылып өткізгенінді өзің де білмей қалыппысың?".
Білім алу, білім беруді ұйымдастыру ғылыми білім арқылы дүниені ... ... ... Өз ... есеп алу осы ... ... мақсат, міндеттерін айқындап алуға көмектеседі.
Таным үрдісіндегі ақыл ... ... ... күш ... ... осы ... ... байланысы, Абайдың 17-қара сөзінде
қарастырылады. Біз ақын философ деп жүрген ... ... ... танытатын
бір тұсын осы қара сөздері десек жаңылмаймыз. Өйткені, осы 17-қара сөзін
жазу тәсілі мен ... өзі ... ... ... анық,
айқын, бірізді, қысқа да нұсқа дегендеріне сәйкес келеді. ... ... ... осы ... ... мақсатын, адам болмысының аса маңызды
сипаты болып табылатын ақыл, біз психологияда ерік ... ырық деп ... және ... үшеуінің өмірдегі мәнін айқындап ... ... ... ... ... басталуында-ақ ол "ақыл, қайрат, жүрек үшеуі
өнерлерін айтып, ғылымға жүгініпті" деп олардың ... ... ... Біз ... ерік күші деп ... бір істі ... белгілі
бір мақсатқа жету үшін талмай ізденуі мен жан құмарынан бас ... ... ... мұқалмайтын жігері, сөзімін
басқарудағы күш салуы т.е.с барлығы қайтпас қайраттың ісі деп ... ... өзі ... ... "ей ... өзің де ... ғой, дүниеде
ешнәрсе менсіз кәмелетке жетпейтұғынын" ... де ... ... ерік ... өзін ... ... ... өзіңді білуге ерінбей, жалықпай үйрену
керек" деп тиянақтайды. Ерік күші туралы И.М.Сеченов "ырық тек ... ... ... ... ... - бұл ... ... сақтануды да ұмытып кететін,
белгілі бір нәрсе үшін қимылды басқаратын сана мен ізгілікті сөзімнің ... - ауд. Т.Г." ... ... ... немесе ырық, сана, сөзіммен тығыз
байланыста болып, кейде оларды өзіне ... ... осы қара ... ... бұл ... бір істі ... ... орнына
келтірмек...орынсыз, болымсыз нәрсеге үйір ... ... ... ... бойды адасудан жиғызып алатыны көрсеткен.
Таным үрдісі жайлы тақырыпты оқытуда оның негізі ... ... ... ... ... айта ... оның ... токталу
арқылы оқу үрдісіндегі көрінісі зерделенеді. Осыған орай оның кезендері
қарастырылады:
1. Нақты пайымдау - ... ... ... ... ... ... ену, ... әртүрлі қасиеттерін бір мезетте түйсіну,
сезінуден басталады. Осыған байланысты ұстаз Абайдың 43-қара ... ... ... ... ... ... ... татып, мұрнымен иіскеп
тыстағы дүниеден хабар алады" деген.
Таным процесінің екінші кезеңі – дерексіз ойлау. Түйсіну және қабылдау
арқылы ... ... ... орынды-орынсызын бәрінде бағанағы жиған
нәрселерінен есеп қыльш, қарап табады," – делінген ... ... ... мен заңдылықтардың қалыптасу барысын көрсетеді.
Ал, үшінші кезеңде әлгі табылған заңдар мен заңдылықтар ... ... іс ... практикада қолдану Абайша былай
берілген: "адамның ғылыми ... ... ... ... болып, әр
нәрсенің түбін, хикметін білмекке ынтық бірлән табылады", ... ... ... үш ... ... ... білудің әр қырын қарастырады,
мысалы, "впечатлительность сердца" ...... ... арқылы немесе
әсерлену арқылы танып білу. Бұл қабылданған зат не ... ... ... шарт ... аса ... ... ... те болады. Осы жерде
мынандай сұрақ туындайды: Білген артық па? Не болмаса ... ... ... ... ме? Не ... ... ме? Білім ақиқат па? Сезім ақиқат па? ... ... тура ... ... ... ... не көрдің? не
білдің? соны шапшаң ұғып, "арты қайдан шығады, алды қайда барады, сол ... да ... ... қармаққа тез қозғап жібереді", Бұл ішкі ... ... ол ... ... жатады. Айталық, қажеттену (потребность)
бір нәрсенің жетіспеуін не жоктығын сезіну, ... Абай ... ... көп ... көп оқу оңды ... ... - ... Кез келген
білім мекемесінің оқу үрдісін бақыласақ, көбінесе білім берудің рационалды
жағы ескеріліп, эмоционалды жағына мән ... ... ... Абай айтқан "сила притягательная однородного" біртектестердің
тартылуы - ақыл күші, сыртқы дүниеден алған ... ... ... ба?" яки бір ғана ... ... ба? Бұл ... ... тәсілдерінің топтау, жіктеу, талдау, сараптау секілді ой қызметін
көрсетеді, "соған ұқсағандарын тексересің" ... ... "әр ... сол ... ... жері бар ... бәрін ойлап талдау, білмегенін сұрап,
оқып, бөтеннен хабарланып білмей ... ... ... ... ... ... ... ресейлік және
қазақстандық оқулықгардың дидактика бөлімінде таным үрдісінің мәні ... ... ашып ... ... ... Л.П.Крившенко
т.б. кейбір оқулықтарды келтіруге болады. Алайда таным үрдісінің ... ... ... ... ... жан-
жақты қарастыру ғана оны дұрыс пайымдауға жол ашады.
Кесте 1 - Оқытушы мен ... ... ... ... ... ... таным|Оқушының |
|шығармаларындағы |іс-әрекетін ... ... ... |ұйымдастыруы |іс-әрекеті |
| | | ...... тағы бір ... Білім алу, оқып үйрену
алдымен, алдына ізгі ... қою ... іске ... белгілі. Бұл өз
кезегінде әркімнің өз алдына қойған жеке мақсаты, соған ... ... жеке ... ... оны ... асыратын білім алу үрдісіндегі
ұстаздар ... ... ... ... әр ... ... дербес іс-әрекетінің мақсаты болып бөлшектенеді. Осылардың
барлығының іске ... ... ... ниет пен ... ... ... немесе іс істеу үшін ниет, ... ... ... ... ... сол мақсатты жүзеге асыруға ниет ету керек екені айқындалды. Ниет
ету Абай ұғымында көздеген істі ... ... ... Бұл ... діни танымға байланысты айтылғанымен таным діни ме, жоқ зайри ме,
бәрі-бір таным емес пе? Осыған орай, ... ... ... мақсатпен" деп
аддыға қойған мақсаттың шынайылығына мән береді. Бұндағы бастысы алдыга
қойылған мақсат іске ... оған ... ... ... ... ... ... емес жалған, пайдасыз болмақ.
Дидактиканың түпкі мақсаты білдіру, үйрету болса олар ақыл, ғылымсыз
іске асуы мүмкін емес, "ақыл, ...... ... ... іздену, үйрену,
оқу арқылы пайда болады, ал Бұл өз ... ... ... ... ... ... қабыддаудан бастау алады, "көзбен көріп, қулақпен
есітіп, қолмен ұстап, тілмен татып, мұрынмен иіскеп тыстага ... ... - ... ... ... ... ... дидактиканың ережелері тұрғысынан
талдап көрелік:
1. ... ... ... ... өзін өзі қадағалау немесе үйрене
алдым ба, дұрыс үйрендім бе, қандай ... ... ... деген секілді.
Оқыту үрдісінде осы уақытқа дейін оқушыларға айтылмай келе жатқан нәрсе
осындай ... ... ... немесе үйренгенін, білгенін үнемі есіне алып, тұрмыста іс
жүзінде қолданып, қайталап еске алып тұрмаса ұмтылып ... Оқу ... ... ... іс ... ... ... жеткіліксіз
болғандықтан жылдам үмтылып, күнінде бір керек болып қалса іске жарамай
қалатыны;
3. Ықыласымен ... аңду ... ... ... ... жоқпын ба, есімде бар ма екен, есімде сакталып калды ма, жоқ ... ... бар ... оны сол ... іске ... ... ба? деген секілді.
Мулда тіпті қайталап ... ... ... үйренгенін
қаншалыкты іске жарата ... ... ... Шын жаны ашып ... ... немесе жүзеге аскан, үйретілген
не болмаса енді үйренбек болып жатқан іс-қимылдың таза ниет пен ... ... ... ... ... да ... ... үйренуге шынайы
қажеттенуін туындату керек. Бұл білім беру ... ... ... ... ... де, дэйекті білім, білік болмайды.
5. Салғырттық адамның ішкі ... мен ... ... ... ... салдыр-салақтық секілді білім алуға, әр
нәрсені үйренуге кедергі келтіретін психикалық күй. Шын ниет таза көңіл ... ... ... орын ... ... ... пайда бермейтін теріс
мінөз.
Абай мұрасындағы дидактикалық пікірлердің бірі 31 -қара ... ... ... ... ... те ... Ол "эуелі көкірегі
байлаулы берік болмақ керек; екінші, сол нәрсені ... я ... ... көңілденіп, тұқпынып, ынтамен ұғу керек; ... ... ... бірнеше уақыт қайтарып ойланып, ... ... ... ой кеселді нәрселерден қашық болу керек" деп белгілейді.
Ал, 32-қара ... ... ... ... ... қажеттенулер мен
ішкі жан-дүниесінің сұрау талаптарына тоқталады. ¥стаз Абай білім, ғылым
үйренбекке "талап қылушыларға оның өзінің ... ... бар" дей ... ... іздегенмен табылмайтынын айтады. Сол шарттар мыналар:
1. Білім-ғылым табылса дүниенің бір ... ... ... ... ... ... басқаша айтқанда риясыз;
2. Әр білмегеніңді білген уақытта көңілде бір рахат ... ... Сол ... ... ... ... білмегеніңді тағы да сондай
білсем екен деп үміттенген құмар, махаббат пайда болады;
4. Әрбір ... ... ... ... ... анық ... ішке жайғастырып алады.
Келтірілген шарттардан соң ақын, оны жүзеге ... ... ... ашып ... ... ... ақынның өлеңдеріндегі "үйрен", "ізден",
"оқы", "біл", "ұқ" тұжырымдары қара сөздерінде жалғасын табады.
Осыған орай, ... ... ... сөзіндегі «үйренбек керек»
тұжырымы жалпы білім, ғылым, өнер іздегевдерге дидактикалық нү-сқау десе ... Онда ақын ... ... ... Олар ... Ол ... бұл ... асырайын деу.
2. Ерінбей істей беру ... ... ... түсу, көбейте түсуді
ойлаыстыру.
3. «Дарқансың, ... ... ... кетпеу.
4. Барды қанағат етпей оны одан ары көбейте беру
Бұлар дидактиканың адамның бойында бар ... ... оны ... ... деген қағидасына сай келетін пікірлер десе де ... ... Бұл ... Абай ... алдымен, дидактикалық одан ... ... ... Енді ... ... ... жолдарын да
«үйретеді»:
1. Өнер арттыру үшін түзден артық ісмерлер іздеп тауып, ... ... ... істеп «істес болып», талаптану арқылы бүрынғы өнерін,
білімін одан ары арттыра түсу;
2. Бір ... қол ... соң ... ... кербөздікке» салынбай «осы да болады ғой» демей сол нәтижені
арттыра түсу, ... ... ... ... үйрене беру, оқи беру;
3. Адамдардың алдау мен мақтағанына сенбей, уақытты өткізіп алмай
барды ... Осы қара ... ... 3,4, ... ... тұрғыдан айтылғанымен оқу, білім, ... да осы ... ... Абай ... педагогикалық ойларын жүйелеу және оны оқу
үрдісіне ендіру
Абай мұрасындағы осыған орай пікірлерді талдау барысында, біз оларды
педагогика пәндерін оқытуда ... ... ... ... ... үрдісі, оның сатылары; оқу іс-әрекетіндегі таньш ... ... ... ... және оларды оқытуда ақын шығармаларындағы
дидактикалық пікірлерді пайдалану;
– оқьпу әдістері және онда ақын ... ... орай ... ... алу, оқу және ... ... мәні және оның ақын
шығармаларындағы ... мен ... оқу және ... ... мен Абай ... ... ... маңызы;
– оқыту мазмұнын жаңғыртуда ақынның дидактикалық ... ... оқу ... ... ... аян ... колдану жолдары.
Зерттеу нәтижелерін практикаға ендіру мақсатында ... ... ... ... ... ендіру" тақырыбында арнайы курс жасалуы керек.
Арнайы курстың мақсаты мынадай болу ... – Абай ... ... ... отандық педагогиканың мазмұнына ендіру
мүмкіндіктерін қарастыру; оқу үрдісіне ендіріп тәжірибеден өткізу арқылы
ондағы ... ... ... ... ... ... ... орай арнайы курстың міндеттері белгіленді:
– ақын мұрасында педагогикалық ... бар ... және ... теориясын оқытудағы маңызын ашып көрсету;
– болашақ педагог мамандардың білімін оқыту ... ... ... ... ... Құнанбаев педагогиқасындағы «оқы», «біл», «үйрен», «ізде», «ұқ»,
"ұғын", "түсін" тұжырымдарын педагогика ... ... ... шығармаларының әдебиет, тіл, тарих, музыка, физика, химия, т.б.
пәндерді оқытуда олардың мазмұнына сәйкес тұстары ... ... әр ... деңгейде қолданыс тапқаны және оның шығармаларының
тәлім-тәрбиелік мақсатта балабақшадан бастап ... оқу ... ... ... да қолданылып келе жатқаны анықталды. Дидактиканың
төмендегідей негізгі ... ... ... ... ... және ... ... ұиымдастыру формалары, оқыту ұстанымдары, оқыту ... ... ... ... ... мақсаты т.б.
3 Балаларға қара сөздерді педагогикалық жеткізу
Абай қарасөздеріндегі ой - толғам (десант тәрбие сағаты)
Тәрбие сағатының мақсаты:
1. ... ... ... ... ... ... Абайдың жас ұрпаққа өмір сүруді үйрету туралы нақыл сөздерін оқушылар
бойына дарыту;
3. ... ... ... ... ... сыни түргьщағы көзқарасына еркіндік беру. Әдісі: Пікірлесу, ой
козғау.
Жоспары:
I. Өзектендіру (Абай өлеңінен үзінді оқу)
II. "Топтастыру" стратегиясы.
III. "Жиг СО-1" стратегиясы. ІҮ. ... ... ... I. ... пен ... ... - білгенін,
Білдірсе алыс, жақынға
Солардың сөйле дегенін.
Ызалы жүрек, долы қол,
Ұлы сыя, ащы тіл.
Не жазып кетсе жайы ... ... өзің ... ... ... оқи ... кемеңгер Абай қасиеттерін топтастыру)
II "Топтастыру" стратегиясы.
1. ... ... ... ... ... ... қарасөздеріне түсірілген бейнеклипті
тамашалау (үзінді 5 мин.).
3. Абай. Жиырма ... ... ... ... ... таратылады да, сол
мәтіннің оқушылар тәрбиелік мәнін ашады).
III. "Жиг СО-І" стратегиясы.
"Отбасы" тобы (Бүл стратегияда оқушылар 3-4 ... ... ... ... ... мүшелері жүмысқа кетеді де, тапсырма орыңдайды. Қайтадаң
жүмыстан оралып, естігендерін ... ... Ата ... - оқ ... шеше ... - тон пішер.
2-трпқа: Егер мен заң қуаты қолымда бар кісі болсам, адам мінезін түзеп
бомайды деген кісінің тілін кесер едім ... ... ... ... ...... баланың көңілі - далада.
4-топқа: Балапан үяда не көрсе, ... соны ... ... адамшылығы жақсы ата, жақсы ана, жақсы құрбы, жақсы
ұстаздан болады... (он сегізінші сөз).
(Отбасы мүшелері мақалдарды жан-жақты талдап, тәрбиелік ... ... өз ... ... осы ... ... ... қүрайды).
ІҮ. Ой-толғаныс (эссе жазғызу).
Оқушылар ата-ана, оларды қүрметтеу туралы ойларын қорыта келе,
"Атадан ұл туса игі" тақырыбында эссе жазады.
Ү. Қорытынды.
Мүғалім ... ... ... ... ... ... Абай шығармаларындағы ... ... ... төмендегідей тұжырым мен ұсыныстар жасауға болады:
1. Өлең, поэзия арқылы тәрбиелеу мен білім беру халқымыздың ... жолы ... ... ... ... ел аралап көпшілік
аддында жыр ... ... өзі ... мен ... ... ... бірі болғаны белгілі. Бұл үрдіс ертеден келе ... ... ... кең ... ... Өлең ... халыктың
танымдық өресін өсіру, білім ауқымын кеңейту XIX ғ. соңына дейін ... ... ... күні оның ... ғана ... Абай Құнанбаев шығармаларындағы педагогикалық ойлардың өзегі
саналатын «біл» ... ... ... ... тәлімдік пікірде
айтылуымен оьдыту теориясының ... ... ... ... ... Ақын ... дидактикалык тұжырымның тағы бірі "үйрен".
Бұл оқытунш мен ... ... ... мәні ... пайымдауға шарт түзеді.
4. Ақын шығармаларывдағы басты дидактикалык тұжырым "оқы" болса,
мұндағы ... ... ой ... Бұл ... ... ... ... ақын
кітаптан ерінбей оқу арқылы, ғылым іздеу арқылы ... ... ... ... ол ... Абай Құнанбаев шығармаларынан оның ... ... ... да ... аса қажетті машықтарының бірі деуге болады. Ол
«іздеу» санатына жалпы шынайы дүниені ... жан ... ... ... ... және одан ... өмірге қажетгі іс-әрекетке
дейінгі үрдістерді қарастырады.
6. ... ... 7, 12, 13, 15, 17,19, 25, 27, 31, 32, 33, 38, ... қара ... ... теориясы тұрғысынан талдай келе, оның дидактикалық
пікірлерінің оқытуды ұйымдастырудағы ... мен ... ... іс-
әрекетінің көзеңдерінің мәнін ашып көрсету мүмкіндігіне ие болдық.
Біздің зерттеу жұмысымыз Абай шығармаларьін оқу-тәрбие ... ... ... қамтиды деп айта алмаймыз. Сондықтан болашакта
төмендегідей ... ... ... ... ... Абай шығармаларын "Педагогика тарихы" пәнінде ... ... Абай ... ... ... ... ... оқытуда
пайдаланудың педагогикалық шарттары;
– Абай шығармаларын болашақ ұстаздарды даярлауда ... ... ... әдебиеттер
1. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен ... ... ... С. ... жастарға эстетикалық тәрбие беруді жетілдіру. -А,
1992.
3. Бержанов Қ. Тәрбие мен оқытудың ... ... ... ... Қ., С. ... ... ... -А, Мектеп, 1984
5. Дуйсенбинова Адамгершілік тәрбиесіне айқын бағыт //Қазақстан мектебі. 7-
1991ж
6. Жампеисова В.В. Формирование ... ... ... Алматы – 1996
7. Жақыпов А. Өнеге өрісі -А., Мектеп, 1975.
8. Зязин Б.П. Профессиональное самовоспитание педагога. ... ... ... Коменский Я.А. Великая дидактика. Избр.пед.соч., М., 1955
10. Қоянбаев Ж.Б. Педагогика. Алматы «Рауан» - ... ... И. ... ... ... ... - ... Педагогика,
1981.
12. Педагогика (Под ред. Ю.К. Бабанского. – М., 1988)
13. Сабыров Т. ... ... ... - ... ... ... ... баспаханасы, 1992.
14. Сабақ беру тиімділігін арттыру/Құрастырған Б. Сманов. -А, 1989.
15. Төлеубеков А. Р. Адамгершілік тәрбиесінің негіздері. -Алматы, 1991 ж.
16. ... ... жету ... /Құрастырған Ж Нүржанова. -Алматы,
1991.
17. Харламов И.Ф. Педагогика. М. ... ... ... ... Н.Д., ... Г.Т., ... Б.И. Педагогика, Алматы – 2005
-----------------------
Абай

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Абайдың әдеби мұрасы9 бет
Абайтануға кіріспе13 бет
М. Мырзахметұлының абайтану ғылымдағы үлкен арнаны ашуы13 бет
М.Мырзахметұлының абайтану ғылымдағы үлкен арнаны ашуы. «М.Әуезов және Абайдың әдеби ортасы» деген тақырыпты зерттеу нысанына алуы13 бет
М.Әуезовтің Абайтануға қосқан үлесі13 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
JSP, PHP, ASP Web программалау тілдеріне шолу. Сайт құру кезеңдері5 бет
Word терезесін шолу25 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь