Қазақ тілді филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастырудың лингвомәдени негіздері

ЖҰМЫСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
«Филолог студенттердің сөз мәдениетін қалыптастыратын лингво.мәдени негіздер»
1.1 «Сөз мәдениеті мен жазу мәдениеті мәселелері»
1.2 «Тілдік норма»
1.3 «Жалпы мәдениет пен тілдік мәдениеттің арақатынасы»
1.4 «Оқытушы сөзінің филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастырудағы рөлі»
1.5 «Шешендік өнер үлгілерінің сөз мәдениетіне қатысы».
«Сөз мәдениеті мен тілдік тұлға сабақтастығы»

2.1 «Қазіргі ғылыми парадигмадағы тілдік тұлға мәселесі».
Мотивациялық немесе іс.әрекеттік.коммуникативтік қажеттілік деңгейі
2.2 «Тілдік тұлға қалыптастырудың мазмұны»
2.3 «Тілдік тұлғаның қалыптасуына әсер ететін факторлар»
2.4 «Филолог студенттердің тілдік тұлғасы мен оның кәсіби құзіреттілігі».
2.5 «Филолог студенттердің тілдік тұлғасын сипаттайтын фразеологизмдердің қолданысы»
2.6 «Филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастырушы кәсіби сапалар».
2.7 «Филолог студенттер тілі және олардың субмәдени табиғаты».

ҚОРЫТЫНДЫ

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Диссертация бойынша жарияланған мақалалар тізі
ЖҰМЫСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
Елдің егемендігін, мемлекеттің тәуелсіздігін баянды етудің аса маңызды факторларының бірі – ұлттың тұтастығы мен бірлігі. Ал ұлттың ыдырамас тұтастығы, мызғымас бірлігі, түптеп келгенде, ұлт тілінің тұтастығы оның әдебилігімен тығыз байланысты. Өйткені ұлтты ұйыстыратын, оны өзге этностардан өзгешелігі мен айырмасын айқын аңғартатын негізгі белгісі де, бет-бедері де оның тілі, әсіресе ұлттық әдеби тілі [1, 3 б.].
Ұлттық әдеби тілдің дамып, толығуына тіл мамандарының қосар үлесі қомақты. Тіліміздің бар байлығын пайдалана отырып, ақын-жазушы, лингвист ғалымдар тілдегі нормаға қайшы қолданыстарды реттейді, тілдік ұжымның атап айтқанда, филолог студенттердің мәдениетін көтеруді, олардың тілдік тұлғасын қалыптастыруды назарда ұстайды.
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазіргі Қазақстан Республикасының ғылым саласында түрлі реформаларды іске асыру мен қоғамның рухани жаңару жағдайында болашақ мамандардың тілдік тұлғасын қалыптастыру өзекті.
Ұлттық кеңес бекіткен Қазақстан Республикасы Президентінің мемлекеттік саясат жөніндегі құжатына негізделген Қазақстан Республикасы Гуманитарлық білім жөніндегі жобасы (1994) мен Қазақстан Республикасындағы этномәдени білім жөніндегі жобаларда (1996) бұрынғы білім жүйесін қайта қарау барысында құндылықтар ескеріле отырып, тарихи, ұлттық-мәдени дәстүрге сай өзгерістер енгізу қажет екені анықталған. Бұл мәселе филолог студенттердің іскерлігіне, шеберлігіне, жалпы мәдениетіне, соның ішінде, тілдік тұлғасының қалыптасуына тікелей қатысты. Қазіргі және болашақ егеменді қазақ елінің қоғамдық-әлеуметтік, рухани-мәдени өмірінде мемлекеттік мәртебесіне сай кешенді сипатта қызмет етуге тиіс филолог мамандарды тәрбиелеп, қалыптастыратын бүгінгі филолог студенттердің білім қоры, сөз мәдениеті таным деңгейіне мән беру – өзекті мәселе. Осыған қатысты көп аспектілі әрекет филолог мамандығының ұйымдастырушылық, кәсіби қарым-қатынас жасау шеберлігіне жоғары талап қояды.
Бүгінгі таңда еңбек нарығында бәсекелестікке қабілетті мамандар даярлау талабы ҚР Білім және ғылым министрлігінің «Қазақстан Республикасында 2010 жылға дейін білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасында» да нақты көрсетіліп отыр.
Қазақ тіл білімінде бүгінге дейін қазақ тілді филолог студенттердің тілі арнайы зерттеу нысаны болған емес. Сондықтан оны арнайы қарастырып, бүгінгі күні филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастырудың теориялық негізін тәжірибемен сабақтастыру – басты мәселелердің бірі.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Зерттеудің мақсаты филолог студенттердің тіліне тән ерекшеліктерді лингвомәдени, әлеуметтанымдық негізде анықтау. Осы мақсатқа жету үшін төмендегі міндеттер белгіленді:
- «тілдік тұлға» ұғымын белгілі әлеуметтік топтың тіліндегі көрінісіне қатысты зерделеу;
- қазақ тілді филолог студенттердің тілдік тұлғасын сипаттайтын сөз мәдениетінің қалыптасу деңгейін анықтау;
- әлеуметтік топ ретіндегі филолог студенттердің тіліне тән коммуникативті-прагматикалық ерекшеліктерді көрсету;
- филолог студенттердің тіліне жан-жақты лингвистикалық талдау жасау;
- қазақ тілді филолог студенттердің тілдік тұлғасы туралы түсінік қалыптастыру;
- филолог студенттердің тілдік тұлғасын анықтайтын вербалды және бейвербалды амал-тәсілдерді атап көрсету;
- филолог студенттердің сөз мәдениетін қалыптастыру мақсатында сауалнама жүргізу, оның нәтижелерін басшылыққа алу.
Зерттеу жұмысының нысаны ретінде әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіндегі I, IV курс филолог студенттердің тілі, сөз қолданысы, мәтін құрау ерекшеліктері, олардың тілінде кездесетін нормадан ауытқушылық көріністері.
Зерттеу жұмысының әдістері. Сауалнама нәтижелеріне анализ, синтез жасау, жазба жұмыстардың тілін бақылау, талдау және тілдік фактілерді салыстыру т.б.
Зерттеу материалдары мен дереккөздеріне әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде филолог мамандығы бойынша дәріс алып жүрген I, IV курс студенттерінен алынған сауалнама (фразеологизмдер, троп түрлері, диалект, терминдер, көп мағыналы сөздер, инвективті сөздер, жаргон, сленг т.б.) нәтижелері мен студенттердің өзіндік жұмыстарының тілі, таспаға жазылған мәтіндер (ойтолғау) пайдаланылды.
Зерттеу жұмысының теориялық-әдіснамалық негіздері ретінде сөз мәдениеті мен тілдік тұлғаны қалыптастыруға қатысты А.Байтұрсынұлы, М.Балақаев, Ә.Қайдар, Р.Сыздық, Н.Уәли, Ш.Құрманбайұлы, Қ.Күдеринова, М.Дүйсебаева, А.Жуминова, А.Насырова, Ф.Қожахметова, Г.Мұратова, Ф.Оразбаева, Н.Гайнуллина, А.Игісінова, сонымен бірге шетелдік Ю.Н. Караулов, В.И. Карасик, Р.О. Якобсон, В.А. Кан-Калик, В.П. Нерознак, Г.И. Богин, Т.Е. Ембулаева, Е.А. Земская, Т. ван Дейк, М.Фуко, П.Серио, Ф.Либерманн, М.Суадеш сияқты ғалымдардың қағидалары теориялық тұрғыдан басшылыққа алынып, зерттеу жұмысына ғылыми негіз болды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- алғаш рет қазақ тілді филолог студенттер әлеуметтік топ ретінде қарастырылып, оның тілі арнайы зерттеу нысаны болып отыр.
- қазақ тілді филолог студенттердің тілдік тұлғасы лексика-семантикалық, лингвомәдени, әлеуметтік лингвистика тұрғысынан арнайы және кешенді зерттелді;
- филолог студенттердің тілдік тұлғасы мен өзге тұлғалардың (заң қызметкерінің тілдік тұлғасы, журналистің тілдік тұлғасы, қоғам қайраткерінің тілдік тұлғасы т.б.) айырмашылығы мен ұқсастықтары анықталды;
- филолог студенттер тіліндегі норма мен жүйе арақатынасы, дағдыға айналу мәселесі талданып, дәйектелді;
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Уәли Н. Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері: филол. ғыл. докт. ...дисс.: 10.02.02. – Алматы, 2007. – 328 б.
2 Байтұрсынұлы А. Тіл тағылымы. – Алматы: Ана тілі, 1999. – 448 б.
3 Балақаев М.Б. Қазақ әдеби тілі.– Алматы: Дайк-Пресс, 2007.– 470 б.
4 Уәлиев Н. Сөз мәдениеті. – Алматы: Мектеп, 1984. –117 б.
5 Сыздық Р. Сөз құдіреті. – Алматы: Санат, 1997. – 223 б.
6 Гайнуллина Н.И. Языковая личность Петра Великого. Опыт диахронического описания. – Қазақ университеті, 2002. – 140 с.
7 Пшенина Т.Е. Дискурсивное описание языковой личности Катулла: автореф. ... канд. филол. наук: 10.02.19. – Алматы, 2000. – 31 с.
8 Кучеренко О.Ф. Языковая личность Л.Н.Толстого (на материале переписки): автореф. ... канд. филол. наук: 10.02.01. – Алматы, 2004. – 34 с.
9 Виноградов В.В. Саясаттың тарихы туралы. – М., 1996. – 265 б.
10 Караулов Ю.Н. Русский язык и языковая личность. Издание 2-е, стереотипное. – М.: Едиториал УРСС, 2002. – 264 с.
11 Богин Г.И. Некультурная коммуникация // Человек говорящий: Язык, культура, познание. – М.: Институт языкознания РАН, 1995. – С. 70-85.
12 Құрманбайұлы Ш. Терминологияны стандарттау мен реттеу туралы // Терминологиялық хабаршы. – 2005. – № 4(14). –12-14 б.
13 Бабина А. Жаргон наркоманов и молодежный сленг [Электрон. ресурс]. http://annababina.narod.ru/slovarik1.html
        
        Қазақ тілді филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастырудың
лингвомәдени негіздері [31 бет]
ЖҰМЫСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
«Филолог студенттердің сөз мәдениетін қалыптастыратын лингво-мәдени
негіздер»
1.1 «Сөз мәдениеті мен жазу ... ... ... ... ... ... пен тілдік мәдениеттің арақатынасы»
1.4 «Оқытушы сөзінің филолог студенттердің тілдік тұлғасын
қалыптастырудағы рөлі»
1.5 «Шешендік өнер ... сөз ... ... ... мен тілдік тұлға сабақтастығы»
2.1 «Қазіргі ғылыми парадигмадағы тілдік тұлға мәселесі».
Мотивациялық немесе іс-әрекеттік-коммуникативтік қажеттілік деңгейі
2.2 «Тілдік ... ... ... ... ... ... әсер ететін факторлар»
2.4 «Филолог студенттердің тілдік тұлғасы мен оның кәсіби ... ... ... тілдік тұлғасын сипаттайтын фразеологизмдердің
қолданысы»
2.6 «Филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастырушы кәсіби сапалар».
2.7 «Филолог ... тілі және ... ... ... ... тізімі
Диссертация бойынша жарияланған мақалалар тізі
ӘОЖ 811.512.122:378 (574) ... ... ... ... филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастырудың
лингвомәдени негіздері
10.02.02–қазақ тілі
 
 
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми
дәрежесін алу үшін ... ... ... 2010
Жұмыс Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында орындалды. 
Ғылыми жетекші: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ұйым: ... хан ... ... әлем ... университеті
 
                                                                            
                               
   Диссертация 2010 жылы «30» сәуір күні ... ... ... және ... министрлігі Ғылым комитеті А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл
білімі институты жанындағы 10.02.06–түркі тілдері және ... ... ... ... ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу
үшін диссертация қорғайтын Д 53.38.01 ... ... ... ... 050010, Алматы қаласы, Құрманғазы көшесі, 29 үй. 
Диссертациямен ҚР Білім және ғылым министрлігінің орталық ғылыми
кітапханасында танысуға болады (050010, ... ... ... көшесі,
29 үй). 
     Автореферат 2010 жылы «29» наурызда таратылды.
                                       
                                                                            
                                                            
Диссертациялық кеңестің
ғалым хатшысы, ... ... Ж.А. ... ... СИПАТТАМАСЫ
Елдің егемендігін, мемлекеттің тәуелсіздігін баянды етудің аса ... бірі – ... ... мен ... Ал ... ыдырамас
тұтастығы, мызғымас бірлігі, түптеп келгенде, ұлт ... ... ... ... ... ... ұлтты ұйыстыратын, оны өзге
этностардан өзгешелігі мен айырмасын айқын аңғартатын негізгі ... ... де ... ... ... ... ... тілі [1, 3 б.].
Ұлттық әдеби тілдің дамып, толығуына тіл ... ... ... Тіліміздің бар байлығын пайдалана отырып, ақын-жазушы, ... ... ... ... қолданыстарды реттейді, тілдік ұжымның атап
айтқанда, филолог студенттердің мәдениетін көтеруді, олардың ... ... ... ... ... жұмысының өзектілігі. Қазіргі Қазақстан ... ... ... ... іске асыру мен қоғамның рухани ... ... ... ... ... ... өзекті.
Ұлттық кеңес бекіткен Қазақстан Республикасы Президентінің мемлекеттік
саясат жөніндегі құжатына негізделген Қазақстан Республикасы Гуманитарлық
білім жөніндегі ... (1994) мен ... ... этномәдени
білім жөніндегі жобаларда (1996) ... ... ... ... ... құндылықтар ескеріле отырып, тарихи, ұлттық-мәдени дәстүрге сай
өзгерістер енгізу қажет ... ... Бұл ... ... студенттердің
іскерлігіне, шеберлігіне, жалпы мәдениетіне, ... ... ... ... тікелей қатысты. Қазіргі және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
мәртебесіне сай кешенді сипатта қызмет етуге тиіс ... ... ... ... филолог студенттердің білім қоры, сөз
мәдениеті таным деңгейіне мән беру – ... ... ... қатысты көп
аспектілі әрекет филолог мамандығының ұйымдастырушылық, кәсіби ... ... ... ... ... қояды.
Бүгінгі таңда еңбек нарығында бәсекелестікке қабілетті мамандар даярлау
талабы ҚР Білім және ғылым министрлігінің «Қазақстан Республикасында ... ... ... ... дамытудың мемлекеттік бағдарламасында» да нақты
көрсетіліп отыр.
Қазақ тіл білімінде бүгінге ... ... ... ... студенттердің
тілі арнайы зерттеу нысаны болған емес. Сондықтан оны арнайы ... күні ... ... тілдік тұлғасын қалыптастырудың
теориялық негізін тәжірибемен сабақтастыру – басты мәселелердің бірі.
  Зерттеу ... ... мен ... Зерттеудің мақсаты филолог
студенттердің тіліне тән ерекшеліктерді лингвомәдени, ... ... Осы ... жету үшін ... ... белгіленді:
- «тілдік тұлға» ұғымын белгілі әлеуметтік топтың тіліндегі ... ... ... ... ... ... тілдік тұлғасын сипаттайтын сөз
мәдениетінің қалыптасу деңгейін анықтау;
- әлеуметтік топ ... ... ... ... ... ... көрсету;
- филолог студенттердің тіліне жан-жақты лингвистикалық талдау
жасау;
- қазақ тілді филолог студенттердің тілдік ... ... ... филолог студенттердің тілдік тұлғасын анықтайтын вербалды және
бейвербалды амал-тәсілдерді атап көрсету;
- филолог ... сөз ... ... ... жүргізу, оның нәтижелерін басшылыққа алу.
Зерттеу жұмысының нысаны ретінде ... ... ... ... I, IV курс ... ... тілі, сөз қолданысы,
мәтін құрау ерекшеліктері, олардың тілінде кездесетін ... ... ... ... ... ... ... синтез
жасау, жазба жұмыстардың тілін бақылау, талдау және тілдік ... ... ... материалдары мен дереккөздеріне әл-Фараби атындағы ... ... ... ... ... ... алып жүрген I, IV
курс студенттерінен алынған сауалнама (фразеологизмдер, троп ... ... көп ... ... ... сөздер, жаргон, сленг
т.б.) нәтижелері мен ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылды.
     Зерттеу жұмысының теориялық-әдіснамалық негіздері ретінде сөз
мәдениеті мен ... ... ... ... ... ... ... Н.Уәли, Ш.Құрманбайұлы, Қ.Күдеринова,
М.Дүйсебаева, А.Жуминова, ... ... ... ... А.Игісінова, сонымен ... ... ... В.И. ... Р.О. ... В.А. ... ... Г.И. Богин, Т.Е. Ембулаева, Е.А. Земская, Т. ван Дейк, М.Фуко,
П.Серио, Ф.Либерманн, ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысына ғылыми негіз болды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы:
- алғаш рет қазақ тілді филолог студенттер әлеуметтік топ ... оның тілі ... ... ... болып отыр.
- қазақ тілді филолог студенттердің ... ... ... ... ... лингвистика тұрғысынан арнайы және
кешенді зерттелді;
- филолог студенттердің тілдік тұлғасы мен өзге ... ... ... ... ... ... тұлғасы, қоғам
қайраткерінің тілдік тұлғасы т.б.) айырмашылығы мен ұқсастықтары анықталды;
- филолог студенттер тіліндегі норма мен жүйе ... ... ... ... ... ... ... сөз қолданысындағы терминдердің ... ... ... және ... маңызы. Диссертациялық жұмыста
зерттелген, талданған, салыстырылған, ұсынылған мәселелер мен тапсырмалар
қазақ тіл білімінің сөз ... ... ... т.б. ... өз ... үлес қоса алады.
Зерттеу жұмысының нәтижелерін жоғары оқу орындарының ... ... тіл ... ... ... стилистика сияқты ғылыми курстарда және «тілдік тұлға», «сөз
мәдениеті» сияқты арнайы курстарды ... ... ... мен ... оқу құралдарын жазу тәжірибесінде пайдаланып, әсіресе, қазақ
тілді филолог ... ... ... қалыптастыруда практикалық
маңызы зор.
     Зерттеу жұмысы бойынша қорғауға ұсынылатын ... ... ... ... студенттердің тілдік тұлғасы өзіндік қарым-
қатынас ортасында және ... ... пен ... алу ... филолог студенттердің тілі – коммуникативті-прагматикалық жүйе;
- сөйлеу ... ... ... ... қолдану – филолог
студенттердің тілдік ерекшелігінің көрсеткіші бола алады;
- филолог студенттердің тілдік тұлғасын орфоэпиялық, орфографиялық,
фонетикалық, ... ... ... ... ... ... студенттердің тілін коммуникативтік норма, этикалық норма
тұрғысынан қарастыру сапалы нәтижеге жетуге мүмкіндік береді.
  Жұмыстың талқылануы мен жариялануы. Зерттеудің ... ... ... ғылыми басылымдарда 12 мақала ... ... ... және ... конференцияларда баяндалды. Олар: «Ашық
қоғам жағдайында Қазақстан студент жастарының ... ... ... ... 2005); «12 жылдық білім беру жүйесі және жаңа
педагогикалық технологиялар» (Ақтөбе, 2006); ... және ...... ... құру ... ... 2007); «Русская речь ... ... ... 2009); ... ... ... ... инновационной среды регионов» (Уфа, 2009); «Ұлттық экономика
және білім: жаһандану ... даму ... ... ... жағдайындағы Қазақстан Республикасының жоғары білім беру
экономикасы: мәселелері мен ... ... 2009). ... ... ... Тіл ... ... Тіл мәдениеті бөлімінің
кеңейтілген мәжілісінде талқыланып, қорғауға ... ... ... Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен,
қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
      Кіріспеде зерттеудің ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері айқындалып, жұмыстың ғылыми
жаңалығы, ... және ... ... қорғауға ұсынылатын
тұжырымдар, зерттеу барысында ... ... ... ... жұмыстың жариялануы мен мақұлдануы, зерттеудің құрылымы туралы
деректер келтіріледі.
   «Филолог студенттердің сөз ... ... ... атты ... ... ... тіл ... мәселелері, оның
зерттелуі туралы баяндалып, іштей бес ... ... 1.1 ... мен жазу ... ... ... сөз мәдениеті мен
жазу мәдениетінің коммуникативтік ерекшеліктері сараланады.
Сөз байлығы – күрделі түсінік. Ғылымда тіл ... деп ... ... сөз ... деп те ... «Сөз ... тыңдаушы сен де
түзел», «Сөз айттым Әзірет Әлі, айдаһарсыз» (Абай) ... өлең ... деп ... ... ... отырса, «Білімдіден шыққан сөз, Талаптыға
болсын кез» ... ... ... ... мағынада айтылған. Демек, тілдің
әртүрлі мақсатта жұмсалуын сөз деп айтамыз. Осы ... «сөз ... ... жеке ... қолданудағы дұрыстық деген мағынаны емес,
жалпы тілді жұмсаудағы түзулік ... ұғым деп ... ... ... ... мен ... әдебиеттерде, баспасөз беттері мен ... «тіл ... «сөз ... ... ... кездесе
қалса, оларды ұғымы бір деп түсінуге болады.
Сөз мәдениеті туралы айтылғанда жазу ... ... өту ... Сөз ... мен жазу ... ... терминдер қатар ұғымда
жұмсалады. Өзара мағыналас болғанымен, олардың бір-бірінен ... ... Сөз ... ... – тілдік, коммуникативтік, этикалық нормаларды
сақтай отырып, тілдік құралдарды, амал-тәсілдерді қарым-қатынас жағдаятына,
ерекшелігіне ... ... ... ... ... ... коммуникативтік
мақсатқа жетуге барынша мүмкіндік беретіндей етіп тиімді түрде ұйымдастыру
[1, 105 б.].
Ахмет Байтұрсынұлы тіл мәдениеті, ... ... ... қатысты:
«Сөздің дұрыс айтылуы деп әр сөздің, әр ... ... ... ... Олай болу ... сөздердің тұлғасын, мағынасын өзгертетін түрлі жалғау, жұрнақ,
жалғаулықтарды жақсы біліп, ... өз ... ... қажет;
- сөйлем ішіндегі сөзді дұрыс септеп, ымырластыру ... ... ... ойластырып, дұрыс құрмаластырып, дұрыс
орналастыру аса маңызды» дейді [2, 350-353 б.].
1930 ... ... сөз ... тілімізде орфографиялық
ережелермен байланысты ... ... 1965 жылы ... ... ... ... деп ... кітапта, 1966 жылғы М.Дүйсебаеваның
«Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының негізгі ... атты ... мен 1972 ... «Сөз ... және баспасөз» деген жинақта
сөз мәдениетіне бірсыпыра дұрыс бағытта тұжырымдар ... тіл ... «тіл ... ... ... ... ... оқу-ағарту, ғылым, өнер тағы басқалар рухани өмір
табыстарының жиынтығы да, сөз ... ...... тәсілдердің
ширау, жетілу дәрежесі. Сонымен қатар, ол тіл ... ... қана ... ... ... ... орфоэпиялық,
орфографиялық, морфологиялық, синтаксистік, стильдік құбылысты ... ... ... [3, 78 ... сөз мәдениеті дегенде, ең ... ... ... ... ... ... Сөйлеуші өзіне тән тілдік ерекшеліктерімен
қатар, жалпыға ортақ әдеби тілдің нормасынан ... ... ... Оның
толып жатқан арналары, жолдары бар: мектеп, жоғары оқу орны, кітап, газет-
журнал, радио, теледидар т.б. барлығы ... ... ... ... сөз
мәдениетіне баулиды.
Сондықтан тілдік тұлғаның тілдік құзіреттілігінің жеткіліксіздігінен
келеңсіз ... ... ... ол ... ... алу ... ... морфологиялық, синтаксистік амал-тәсілдерін қолдану
қажет екені зерттеуде айтылды.
    1.2 ... ...... ... ... ... орнықтылықты,
ұқыптылықты қажет етсе, оның тілі де соған лайық болу ... ... ... ... ... ғана іске асады. Тілдік норма ... ... ... ... ... 1 - ... норма тармақтары
Тілдік норма тілдің ішкі заңды жүйелері негізінде дамып, қалыптасады.
Тілдің дыбыс жүйесі, сөз байлығы, сөз ... ... ... – көне ... келе ... ... ерекшеліктерге негізделеді.
Сонымен қатар ауызекі сөйлеу тілінде заңдылықтардан ауытқитын, ... тыс ... ... да ... ... тілі халық тілінен өзіне керегін таңдап-талғап, сұрыптап
алып, оларды ... ... ... етіп ... ... Бұл үрдіс, бірер
жылда аяқталмайды, үздіксіз дамып отыратыны белгілі.
Жаңа тілдік норма жасалуының екі жолы бар. ... ... ... даму заңдары негізінде қалыптасса (мысалы, қазақ тілінің ... ... ... ... жүйелері), енді бірқатары
әдеби тілдің ілгері даму бағдарына сәйкестендіріліп қолдан ... ... ... а) ... жазу – ... тыныс белгі
ережелері (пунктуация); ә) қаулы-қарарлар арқылы ... ... б) ... ... және ... ... ... тіл байлықтарын
екшеп, оларды жұртқа дұрыс таныту әрекеттері.
Көпшілік ... ие болу ... бір ... ... мұны тек ... ... мағынасынан ғана көріп қоймаймыз,
тәжірибеден де байқаймыз. Мысалы, кейбір сөздердің тек жағымсыз не жағымды
мағынада ғана қолданылатындығы, ... ... ... ... таңдап
тіркесетіндігі – сөз мәдениеті нормасы. ... ... сөзі ... ... құрайды: денсаулықтың арқасында, байлықтың арқасында,
таланттың арқасында, ал ... ... ... ... арқасында деп айтылмайды, ол сөз мәдениеті нормасы түгіл,
ауызекі тілде де қолданылмауы ... Ал ... ... етек алды, тап
болды деген фразеологизмдер тек ... ... ... сондықтан олар
жағымды мағыналы сөздермен тіркеспейді. Мысалы, қамқорлық етек алды,
қуанышқа тап ... ... ... ... ... қолданыстар дұрыс
емес. Сол сияқты көптеген етістіктер тек қана болымсыз тұлғада жұмсалады,
олардың болымды ... жоқ. ... бет ... ... бет бақтырмады
(сөйлетпеді, сөз бермеді), бет бұрдырмады (мүмкіндік бермеді), ... ... ... ... бет қалды, бет бақтырды, бет бұрдырды, бетіне
жан келтірді ... ... ... ... ... ... тиісті жаңа тілдік құбылыстар ... ... жиі ... Бірақ ақын-жазушылардың
шығармаларының тілін ортақ өнеге-үлгі деп қабылдай отырып, олардың тілінде
ақындық ... ... ... ... ... ... ... мынау, Арал мынау. Жазымдас жәми ... ... ... бір жара бар-ау» деген жолдарындағы жазымдас сөзін
окказионализм деп ... [4]. Бұл да ... ... ... ол ... болу, жазым жасау, жазым қылу деген сияқты ... ... ... ... оқиға» дегенді білдіретін жазым сөзі.
Жолдас, құрдас, ... ... ... сияқты сөздерді жасайтын -дас (-
дес, -лас, -лес, -тас, -тес) жұрнағын қабылдамауға тиіс, өйткені бұл сөздің
семантикалық ... оған ... ... ... ... деп ... ... жазым сөзі ортақтасу, еншілесу мағынасын қабылдамайды,
тіпті жазатайым болған сәтсіз оқиғаға, айталық, аяғын сындырып алуға ... ... адам ... ұшырасса да, тілдік нормада жазымдас деп
айтпайды. Ал ақын айтады, ақын үшін ... ... ... ... ... өзі жасаған тосын сөз табиғаттың ба, адамдар тарапынан жазатайым,
күтпеген жерден, күтпеген кезде жайсыз ... ... ... табылады.
Мұндай қолданыс жиілігі байқалмайтын сөздер мен тіркестер ... ... бола ... Демек, норма мен норма еместі айыру үшін ... ... ... «Жалпы мәдениет пен тілдік мәдениеттің арақатынасы» ... пен ... ... ... мен ... ашуға
арналады.
«Мәдениет» латынның соlore сөзімен дыбысталып, алғашқыда мағынасы
өңдеу, игеру, деген мағынаны білдірсе, ... келе ... ... ... мағынаға ие болған. Айырмашылығы мәдениет ұғымына ... ... адам ... іс-әрекет үйлесімі кіреді. «Белгілі бір
затты игеруден» «жалпы ... ... ... ... ... керек болды.
Мәдениеттану саласында еңбек еткен ғалымдардың еңбектерінің қорытындысы
бойынша, мәдениет сөзінің көпмағыналылығын ... ... ... 1. ... ... ... негізінде тілдік мәдениет өз кезегінде сөз мәдениеті және тіл
мәдениеті ... ... «Сөз ... ... үш ... мәнде
ұғынылады:
1) тіл ғылымының саласы;
2) сөз мәдениеті – коммуникацияның жетілуі, оның қандай да бір ... ... ... сөз ...... ... ... үшін тиімді, жеңіл
қолданылуын қамтамасыз ететін адам ... ... ... ғылымда «тіл мәдениеті», «сөз ... ... ... Осы ... ... айырмашылығы «тіл» және «сөз»
терминдерінің арақатынасына негізделеді.
1.4 «Оқытушы сөзінің ... ... ... тұлғасын
қалыптастырудағы рөлі» атты тармақта жоғары оқу орындары оқытушыларының
сөйлеген сөзі (дыбыстауы, ... ... сырт ... мәнері
т.б. филолог студенттердің тілдік тұлғасын қалыптастыруға қалай ... ... сөз ... ... – ең қиын әрі ... жүгі ... білгеніңді сарқып
беретін мамандықтың бірі. Оқытушы ... ... жеке ... ... Бұл ... қажеттілік қана емес, оқытушының
біліктілігі мен шеберлігінің кәсіби жоғарылауына жол ... ... оқу ... тек ... ... ғана ... ... тілді пайдалана білуге, оның өз ойын ... ... ... ... мүмкіндік бергені дұрыс. Осыдан филолог ... тілі ... ... ... тілінің байлығын игеріп, оны
анық, әсерлі, ұтымды етіп ... жаза ... ... ... ... тіркесін, сөйлем құрылысын, морфологиялық тұлғаларды дұрыс қолдана
білуге, сөз ... ... үлес ... ... ... тереңдету арқылы да тілдік тұлғасын
қалыптастыруға ... Оның ... ... ... меңгеру. Тілдік терминологияны терең меңгеру
үшін негізгі және қосымша әдебиеттермен, сөздіктермен, ... ... ... жұмыс істеу маңызды.
2. Филолог студенттер кәсіби маман болуы үшін оның ... ... ... және дипломдық жұмыс жазу, материалдарды
жинақтаудың және картотека жүргізудің ... ... ... және дипломдық жұмыстарды қорғау кезінде сұрақтарға дұрыс
жауап бере білу т.б.
Оқытушының ... ... ... ... сан ... Ол ... ... пайдалана біледі. Әрі сол стиль түрлері қазақ тілді филолог
студенттердің тілдік ... ... ... ... ... ... атап ... егер студенттерге эссе жаздырса, көркем
әдеби стилін, газет-журналдан ... ... ... ... ... не ... ... жасауда ғылыми стилді, күнделікті
өмірде ... ... ... т.б. ... ... ... кітаби тілден қаншалықты ауытқуын мысалдармен
пысықтай кеткенді жөн көрдік.
Кесте 2. Оқытушының күнделікті сабақ түсіндіру сәтіндегі кітаби тілі ... ... ... Ш.К. Қазақ тілін |Оқытушының түсіндіруі ... тілі ... ... | ...... 1998. – | ... б. | ... пен ... |− Иә, сөйлемнің басты грамматикалық |
|сөйлемнің тұрлаулы ... ... пен ... ... Осы |
|мүшелері. Олар сөйлемнің |екеуінің өзара үлкені бар ма? Бірінсіз бірі|
|грамматикалық негізін ... ма? ... ... ... ... ... (135 б.) ... бе, жоқ екеуі де маршал ма? Екеуінің|
| ... ... ... бола ма? ... ... ... пен ... тең дәрежеде екенін
қарапайым мысал арқылы түсіндіреді.
Оқытушы ... ... ... ... ... қатар, сөз
мәдениетіне баулиды, сондықтан ол қарым-қатынас жасау құралы, шындықты
жеткізу құралы – ... ойды ... ... – сөз мәдениетіне қанық
болуы керек.
1.5 «Шешендік өнер үлгілерінің сөз ... ... Бұл ... ... өнер мен қазіргі шаршы топ алдында сөйлеудің ... ... сөз ... мәнерлі сөйлеу туралы ілім Еуропа елдерінде көне
грек, көне рим заманынан бастау алады. ... ... ... ... ... мен ... ... көне грек ілімпаздары –
Аристотель, Георгий, ... ... ... ... т.б. Олар жазу ... ... сыртқы белгілеріне: анықтығы, тазалығы, әсемдігі,
қысқалығына тоқталып, бұл ... ... ... ... ... ... саласынан орын алатын қазақ ... сөз ... ... ... жан дүниесін байытады. Халқымыздың «жүзден
біреу – шешен, мыңнан біреу – көсем» деген мақалынан шешендік ... ... ... ... ... ... ... бар кісілер елді
аузына қаратып сөйлеген. Халық оларды ұйып ... ... ... ... бар. Қазақта ондай адамдарды «Тілдің майын тамызып, сөздің балын
ағызып, қас шешендер сөз айтар» ... енді ... ... ...... жоқ,
үйде батыр – жауға жоқ» делінеді. Шешендік өнер ... де ... ... ... ... ... қойылатын талаптар шешендік өнерге де
қойылады. ... өнер – сөз ... ең ... ... ... ... өнер билер сөздерімен жетті, алайда
қазіргі шешендермен салыстырғанда ... ... ... ... бар. Бұл ... шаршы топ алдында айтылатын ... ... ... ... ... топ дегеніміз көпке арналып сөз айтылатын жер, яғни сол ... ... ... ... топ ... сөз ... ... аз болсын,
көп болсын әлеуметтік мәні бар, ... ... ... қоғам
мүддесіне арналған әңгіме болуы керек ... Мұнда көзделетін мақсат ... ... ... ... ... ... болуы, әңгіме
желісінің дұрыс құрылуы болмаққа керек» [5, 23 б.] дей ... ... ... орындарына қарай бірнеше шешендік сөздерді топқа
жіктейді.
Зерттеу нысанына ... ... ... де ... ... оқу ... дәрістер, ғылыми баяндамалар, диссертация ... ... ... ... оқу орындарында дәрісті лектор жүргізеді.
Демек, лектор-оқытушының шаршы топ ... сөзі ... ... ... ... «сын ... мін түзелмес» демекші, сын көтермейтін жайттар туралы
да айта кеткен жөн. Көбіне кездесетін кемшіліктердің бірі – сөз ... яки, ... ... ... ... маған, иә, мәселен, әлгі т.б.
сөздерді ... ... ... ... ... значит, так, пока, уже,
допустим, вообще, и, в общем, после т.б. ... ... ... ... сын, тілімізді бүлдіру. Филолог студенттер ондай жағдайда сабақ
тыңдамай «жаңағы» деген сөзін оқытушы пәлен рет айтты деп санап ... ... де, ... да мезі етеді.
Зерттеу жұмысының екінші тарауы «Сөз ... мен ... ... деп ... 2.1 «Қазіргі ғылыми парадигмадағы тілдік тұлға
мәселесі». XX ғасыр тілдік тұлғаға ... ... ... ... Тіл ... ... адамды зерттеуге ... арта ... бір ... ... ... сөйлеу, қарым-қатынас
жасау актісіндегі өзгерістерге байланысты.
Тұлғаның өзіндік қасиеті – бұл жеке адамның өз ... ғана ... ... оның тұлға болып қалыптасуы, өсуі, басқа адамдарға
ұқсамауы. Ол тұлғаның танымдық (таным қажеттілігі мен ... ... ... ... ... ... және мойындау
қажеттілігі), конструктивтік (өзін көрсету, өзін-өзі ... ... ... ... ... ... Тұлғаның
жекелік қасиетінің өсуі тұлғааралық қарым-қатынаста қиындықтар мен өзара
келіспеушіліктердің көбеюіне ... ... ... қасиеттерге ұмтылуы одан әрі ... ... ... ... ... ... ал бұл дегеніміз
тұлғааралық қарым-қатынаста қиындықтар саны өсе ... ... сөз. ... ... ... ... ... қарым-қатынаста кедергілер бола
бермек. Демек, әртүрлі әлеуметтік топтардың қарым-қатынас ... ... ... тура ... ... ... ... тілдік тұлғасын зерттеу білім беру
саласындағы филолог мамандардың ... ... сөз ... ... жасау нормаларын сақтау рөлімен түсіндіріледі. Бұл қазақ
тілді филолог ... ... ... ... ... тұлғалық фактор рөлінің өсуі ... ... ... ... ... әкеледі. Осындай жағдайда тілді
меңгеру тұлғаның маңызды компоненті ретінде ... ... ... ... ... түсіндіріледі,
жүйеленеді, сақталады, жаңа білімді толықтыру жүзеге асады. Сөйлеушінің
тілдік білімі ... Ю.Н. ... ... ... үш түрлі деңгейде
бейнеленеді:
1. Вербалды-семантикалық код. ... ... ... ... санасындағы шағын жүйелер түріндегі ішкі лексиконының көп қырлылығы
осымен түсіндіріледі (лексика-семантикалық өріс, ... ... ... ... ... ... топ т.б.). ... белгілі бір өрістің жүйесінде және семантикалық-сөзжасамдық
байланыста, грамматикалық қатынастарда ашылады.
2. Лингво-когнитивтік деңгей ... ... ... ... туралы
білімдер жүйесі бейнеленген тұлғаның тезаурусы ретінде көрінеді. Тілдік
тұлғаның ... ... ... ... меңгерген сөздік
бірліктердің санына тең болады, одан әрі қарай тілдік тұлға оны толықтыра
береді.
3. ... ... ... ... ... прагматикасын бейнелейді, яғни оның мақсатының, бағытының,
бағдарының жүйесін көрсетеді.
Тілдік сананың құрылымдық ... ... ... ... компоненттері – лексиконымен, тезаурусымен, прагматиконымен өзара
байланысты болғандықтан олар ... ... ... қалыптасуының
кезеңдерін анықтайды.
Тілдік тұлға ұғымының өзі оны сипаттаудың ... ... ... ... ... ... ... лингвистика,
психология т.б. бірқатар пәндердің тоғысында өтуі мүмкін.
Тұлғаның тілдік даму мәселесінің аспектісі ретінде ... ... ... ... ... қабілет: орта, оқу, тәрбие және табиғи
алғышарттар, мидың және ... ... туа ... ... ... ... ... тілдік, сөйлеу және интеллектуалдық компоненттерді
қамтитын өзіндік құрылымы болады. Көптеген ... ... ... ... ... ереже мен норманы білуге негізделген, саналы ... деп ... ... ... ... қабілет биологиялық жолмен
емес, қарым-қатынас ... ... ... болады
(А.А. Леонтьев мектебі).
Осы тектес тұжырымдармен сабақтастырып қазақ тіл біліміндегі сөз
мәдениетін зерттеуші Н.Уәли: «Сөз ... ... ... ... ... орфографиялық, орфоэпиялық нормаларын меңгеру,
бейнелеуіш, көріктеуіш амал-тәсілдерді ... ... ... мен
мазмұнына сай етіп қолдана білу» деп анықтайды [1].
2.2 «Тілдік тұлға қалыптастырудың мазмұны» атты ... ... ... арналады.
Бүгінге дейін тілдік тұлға түрлі аспектіде зерттелген. В.П. Нерознак
тілдік тұлғаны полилекті (көпадамдық) және идиолекті (жеке адамдық) ... ... ... ... А.Г. ... семиологиялық
тұлға ретінде; Ю.Н. Караулов орыс тілдік тұлғасын; шығыс және ... ... ... ... Т.Н. ... ... Петр 1 [6],
Катулла [7], Л.Н. ... [8] ... ... ... ... ... ... В.В. Виноградовтың «Саясаттың тарихы туралы»
деп аталатын еңбегінде сөз болады [9].
Ю.Н. Карауловтың ойынша, тілдік тұлға ... ... ... өз ана ... жүйелі, анық, түсінікті сөйлеу,
- сөздің тілдегі орфоэпиялық, грамматикалық, лексикалық нормаларға
сай құрылуы,
- сөздің бейнелі бояуы, сөздің тыңдаушының қажетіне сай ... т.б. ... ... ... ... ... ... бес деңгейін анықтады. Ол:
«жеті жаста тілдік тұлға ... ... ...... деңгей
пайда болады» дейді. Бұдан әрі «бұл деңгей өзге деңгейлердің ... ... ... ... ... ... қабілетінің дамуын арттырып, осы
деңгей ... ... ... ... іске асырады. Үшінші деңгей
сөздік ... ... ... ... ... меңгеруді
қалыптастырады. Төртінші деңгей мәтін мазмұнына таңдау бостандығы ... ... ... ... ... тұлғаның шығармашылығының
толығуы, оның келешекте жүзеге асуы мен мәтінге сын көзбен ... ... ... ... ... ... ... тілдік талғамдық
қатынастың бірлігі» [11, 68 б.] деп ... ... ... ... ... ... пен тілдік құзіретті негізге ала отырып, тілдік ортаны екіге бөліп
қарастырамыз. Олар:
1. Нормаланған тілдік ... ... бар ... ... тұлға әлеуметтік құбылыс болғанымен, онда индивидуалдық
аспекті басымдық танытады. ... ... ... ... ішкі ... қарым-қатынасы арқылы тілдік дәстүрге әсер ететінін ұмытпаған жөн.
Тілдік ... ... ... ... ... басталады.
2.3 «Тілдік тұлғаның қалыптасуына әсер ететін факторлар» ... ... ... ... ... ... ... стилистика т.б. мәселелері төңірегінде сөз
болады.
Тілдік тұлғаның ... ... және ішкі ... әсер ... ... ... факторға, ал психология, биология ішкі факторларға
жатады. Әлеуметтік фактор ретінде отбасы, қарым-қатынас жасайтын ... оқу ... ... ... құралдары, мәдениет орындарын айтуға
болады. Ішкі ... ... ... ... икемділік,
экстроверттік немесе интроверттік, жыныстық және жас ... ... ... ... филолог студенттердің лексикасына
әсер ететін биологиялық факторларды ... ... 2 - ... ... қалыптастыруға әсер ететін факторлар
Академик Ә.Т. Қайдар «Қазақ терминологиясына жаңаша көзқарас» деген
еңбегінде (Алматы, 1993) ... ... ... ... он ... ... Бұл ... екі нәрсеге басты көңіл ...... ... ... қазақша беруге болатыны туралы
болса, ...... ... ... ... және
морфологиялық ерекшеліктеріне икемдеп қабылдау, яғни дыбысталуы ... ... ... етіп ұсыну туралы сөз болды. «Соңғы он-он бес
жыл көлемінде кеңестік дәуірде орыс ... ұлт ... ... ... ... ... ... орнына жаңа атау жасап ұсыну,
әр тілдің өз ішкі ... ... ... тауып алмастыру үрдісі
көрініс бере бастады» [12, 15 б.]. Демек терминдердің қазақша баламасының
болуы ... ... ... ... ... үшін аса ... «Филолог студенттердің тілдік тұлғасы мен оның кәсіби
құзіреттілігі». ... ... ... ... ... ... ... кәсіби құзіреттілігіне тікелей қатысты
тілдік нормаларды білмеуге байланысты туындайтыны туралы айтыдады.
Ю.Н.Караулов тілдік тұлғаны ... тілі ... ... ... ... және т.б. ... ... адам» [11, 86 б.] деп түсіндірді.
Тілдік тұлға ... ... оның ... ... сөз ... өнерді толық меңгеруі негізінде қалыптасады. Тұлғаның құрылымының
үлкен және кіші қырлары болуы мүмкін. Тұлғаның ... ... ... ... ... ... өмірлік тәжірибе, ес, мәдени ортадағы өзін
көрсетуі жатады. Тілдік тұлғаның кіші қыры ... ... ... ... ... ... тұрады. Аталған өлшемдердің әрбірі
жеке тұлғаның сөзінде түрлі көрініске ие.
Тілдік тұлға ... ... ... ... жаңа үлгілерді
жасайды [1, 93 б.]. Тілдік тұлғаны зерттеу тілдік ұжымда немесе жеке тілдік
тұлғаның сөзінде ... ... ... ... ... ... ... бұл құбылыстың прагматикалық, когнитивтік,
этнопсихологиялық ... ... ... ... ... сөйлеушінің тілінен көрініс табады және оған қайталанбас ... ... ... ... ... ... ... байланысты төрт типке
бөлінеді:
1) әдеби тілді шығармашылық деңгейде тұтынатын тип. Бұлар элитарлы тілдік
тұлғалар;
2) әдеби тілдің ... ... ... ... ... ара-тұра
кодификацияланған нормадан қате жіберетін, сөйлеу тілі мен кітаби ... кей ... ... ... алмайтын мәдени-типтік орташа тип.
Сан жағынан басымы да осы ... ... ... ... сөйлеу тілін қолданатын, арасында қарапайым сөйлеу
тіліне тән элементтерді ... ... ... тип. Сан
жағынан, шамамен, орташа типтен кейінгі орында;
4) қарапайым сөйлеу тілімен ... ... ... ... қолдана беретін коммуниканттар [1, 95 б.].
«Тілдік тұлға» түсінігіне тұлға анықтамасының ... ... ... Тілдік тұлғаны төмендегідей белгілермен сипаттауға болады: а)
ана тілін толық игерген, ана тілінде ... ... ... б) ... бар, ... өмірге бейімділігі мен машығы бар, соның
ішінде кәсіби машықтанған; в) қызмет ету барысында ... ... ... ... адам ... ... қоса ... ерік-жігер
сияқты қасиеттерге бай, білімді де белсенді болса, оны тұлға деп ... ... ... ... ... тұтынушының білімі мен қарым-қатынас
барысында тілдік құралдарды орынды пайдалана алу ... ... ... ... ... тұлғасын сипаттайтын фразеологизмдердің
қолданысы» атты тармақта тілдік тұлға қалыптастыруға ... ... ... ... айтылады. Филолог студенттердің жиі қолданатын
фразеологизмдерін анықтау арқылы ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің
қазақ филологиясы факультетінің I, IV курс ... ... 3-5 ... жазу және ... ... ... ... тапсырылған сауалнама берілді. ... сөз ... оның ... ... ... ... арманын, бейімділігін анықтауда сауалнама
нәтижелері ... ... ... ... есептеу әдісі қолданылды.
Студенттер жазған ... ... ... ... ... ... ұқсастығы филолог студенттердің ойлау
табиғатын, дүниенің концептуалды және ... ... ... ... ... тіліндегі сияқты қазақ тілінде де фразеологизмдердің қатарына
әртүрлі тілдік бірліктер кіреді және ... ... әлі ... ашылып
біткен жоқ. Сондықтан біз де филолог студенттердің тілдік тұлғасын анықтау
мақсатында жүргізген тәжірибемізде ... ... ... ... мен ... есепке аламыз. Өйткені олар ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Фразеологизмдердің құрамында паремиялар саны көбірек: үндемеген үйдей
бәледен құтылады, жел тұрмаса шөптің басы ... ... ... жетеді, шешесіне қарап қызын ал және т.б.
Фразеологизмдердің ішінен сан жағынан басымдық танытқандары ... ... ... физиологиялық жағынан сипаттайды: I курс студенттері
әлі сөз ... ... ... көп ... ... жаппады, көк мылжың, аузы ашық), физикалық жағынан белсенді (тепсе
темір үзу, қол-аяғы балғадай), жалқаулыққа бейім ... жар ... ... ... ... рақатқа бату), сезімтал, жүрегі тез жараланатын (көзінен
сорасы ақты, көзін жасқа ... ... жасы ... көз жасы ... ... күш ... ... (жонынан таспа тілу, жон терісін
сыпыру, жанын көзіне көрсету, қол жұмсады, мұрнын бұзу ).
Филолог студенттердің сүйікті фразеологизмдеріне ... ... ... тұрақты тіркестер; қазақ халқының тарихы, ... ... ... тіркестерді жатқызуға болады. Аталған
фразеологизмдердің құрамына өсімдіктер мен ... ... ... ... де ... ... үш кессе де кесірткелік әлі бар;
жалғыз шапқан ат ... төрт ... ... ... екі ... басы ... сыймас; сонымен бірге студенттердің жас ерекшеліктеріне сәйкес
«романтикалық» тіркестер де ... ... ... ... ... ... аспаннан арғы ғарышта болу; жүрекке әмір жүрмейді; сұлу ... ... сұлу және ... ... ... паремиялары, мәтіндік
реминисценциялар және сөз тіркестері жастардың өмірлік тәжірибе ... ... бір ... ... бағалай алатындығын және ... ... ... ұстай алатындықтарын көрсетті.
Лексикология мен фразеология курсынан дәріс алған IV курс студенттері
жазған фразеологизмдер мен ... саны I курс ... екі ... көп. IV курс ... ... ... ... берген. Барлық сауалнамалар толтырылған. Фразеологизмдердің арасынан
еркін сөз тіркестері кездескен жоқ.
Уақытты бос өткізу мағынасындағы ... ... ... ... рақатқа
бату; мойны жар бермеу; қолын қусырып ... айға ... ... ... ... және жұмыссыздықтың, уақытты босқа
өткізудің мәнін түсіну байқалады. ... ерте ... ... ... ерте ... ... бір ісі ... еңбек еткен емеді; ұрлық түбі ... ... ... мен ... ... ... жаз ... жүз сомың болғанша, жүз ... ... жел ... басы ... жеті рет өлшеп, бір рет кес; ... ... ... екі ... бір ... ату және т.б.
Паремиялар ақыл-кеңес, үлгі-өнеге беру ... ие. ... ... ана ... ... кісі бір ... екі адам да – екі тілдің
білгіші; жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі ілім біл; тіл тас ... ... бас ... және ... жазған фразеологизмдерінің ішінде бағалаушы мағынадағы
фразеологизмдер көп, ал тәлім-тәрбиеге қатыстылары өте ... ... ... ... ... ... ... фактілерді анықтауға, адамды өз халқының рухани ... ... ... тасушы ретінде тануға мүмкіндік берді. Бұл
дүниенің бейнесі адамның қылығына, белгілі бір өмірлік позицияны ... ... ... ассоциативтік ойлауы – бұл өмірлік тәжірибенің
нәтижесі және бұл ... өмір ... ... білім, көзқарасты
білдіретін фразеологизмдер мен басқа да тіркестерде ... ... ... ... ... мәдениетімен, салт-дәстүрімен
байланыстыларының саны өте сирек ... ... ... ... өмір сүру ... жас ... мен дүниені қабылдау ұғым-
түсініктеріне байланысты, белгілі бір мақсатты, пайданы көздеген тұрақты
тіркестер ... ... ... біз ... ... ... жалпы қазақ халқының мәдени құндылықтарының орнын басып
тұрғанын, оған ... әсер етіп ... ... филолог студенттердің құндылық бағыттары, қызығушылықтары
темекі тарту, бас қатырмау, наша шегу, шөп ... мас ... ... ... ... бір ... кіріп, екіншісінен шығу т.б. тіркестермен
анықталар деген ой туған. Мұндай тіркестердің саны аз болғаны және ... ауыз ... ... классиктер шығармаларындағы фразаларды,
бұрынғы ескі фильмдердің цитаталарын қолданатындары ... ... ... ... ... дөрекілігі, нормаға қайшы келетін тіркестерді
көп қолданатындары алаңдаушылық туғызады.
Филолог студенттердің тілдік ... ... ... ... екенін ұмытпаған жөн. Жартылай сауатты ортада ... ... ... ... ... ... оңай емес, бірақ оны ұлттық
мәдениет және басқа халықтардың мәдениеті негізінде кеңейту қажет.
2.6 «Филолог ... ... ... ... кәсіби
сапалар». Филолог студенттердің тілдік тұлғасының ... ... ... ... әсер ... ... мектептегі мамандар
даярлаудың барлық жүйесі онда ... ... ... және ... ... емес, сонымен бірге ... ... ... ... [13, 57 ... ... ... таңдап алған мамандыққа деген қызығушылық,
оны орындауға деген ынта-ықылас, бейімділік. Филолог студенттердің ... ... ... ... ... ... ретіндегі
мақсат, адамның өз ... ... ... ... және ... оң ... ... түрткілер кіреді. Маман іс-әрекет субъектісі
болумен ... ... ... ... ... көрінеді.
Кәсіби қарым-қатынас жасау коммуникативтік дағдылардың дамуын көрсетеді.
Мамандар қарым-қатынас жасай ... ... ... ... ... ... әріптесімен тіл табыса білуі керек, басқа
адамды тыңдай және ... ... ... ... ... ... бір ақпаратты, ... ... ... ... ... ... ... адамдармен дұрыс ... ... алға ... ... ... ... береді.
Филолог қызметінің негізгі құралы – ауызша және жазба тіл. ... ... ... ... ... сапаларының бірі тілді еркін
меңгеруі, сөз мәдениетінің жоғары болуы. Сөз ... ... ... ... ... бөлігі болып қана қоймай, сонымен
бірге оның ойлау ... ... ... ... ... ... сөз мәдениетін жетілдіру үшін филологтарға тілдің байлығын,
қазіргі әдеби ... ... ... ... ... ... ... тілдің бірден бір үлгісі ретінде қала бермек. ... да ... ... ... ... ... оның нормаға қаншалықты сәйкес
сөйлейтіндігін ... ... ... есептеледі. Филолог мамандарды
даярлауда кәсіби білім, ... ... оның ... ... да ерекше
назар аударған дұрыс.
2.7 «Филолог студенттер тілі және олардың ... ... ... ... ... тәртіпке құрылған нормативті мәдениеттің
болуы қалыпты жағдай, бұл коммуникация саласы мен қызметке де ... ... ... ... ... бұл ... үлгілерді әлеуметтік форма
ретінде қоғам және мемлекет бекітеді. ... «кез ... ... элементтерінің күрделі жиынтығынан ... ... ... мәдениет әрқашан әртүрлі суб және контмәдениеттермен бірге өмір
сүреді, олар қоғамның ... әсер ... ... және ... ... сөздердің қолданысы шектелген болса,
соңғы жылдары мұндай сөздер қалыптасқан ... ... ... ... ... ... бір элементіне айналып отыр. Мұндай
стиль бір жағынан, жастардың ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан оларды қоғамдағы басқа әлеуметтік
топтардан ерекшелеп, оқшаулап тұрады.
Жаргондардың тілдің басқа лексикалық ... ... ... тілде өздеріне тән ерекше заң бойынша өмір сүруіне негіз болады
және тілдік тұлғаның ... ... ... ... – кез ... ... қолданылатын және барлық уақытта өмір
сүретін, тек сандық құрамы мен ... және ... тыс ... ... ... ... ... Жаргондар жастар мәдениетінің ажырамас
бөлігі болып табылады, себебі бір де бір мәдениет ... ... ... өмір сүре ... тіл ... ... мәдени және саяси
салада қолданыс табады. Студенттер тілінің ... ... ... көптігімен сипатталады. Жастар арасындағы жаргон сөздер
әмбебаптық қызмет ... ... бір ... көздегендіктен тез
таралады.
Жастар жаргонын пайдаланудың басты функционалды ... ... ... ... ... әлеуметтік топ құрылады, сонымен
қатар ішкі ... ... мен ... жаңа ... ... қарым-қатынас жасауға, коммуникативтік актіге түсуге
бағытталады.
Жастар жаргоны креативті ... іске ... бұл ... қарым-қатынас жағдаятында өз ойын білдіруге ... ... ... ... ... ... тілге тән нормалар ... ... жаңа ... ... ... ол ... ... дербестігі
мен шығармашылық мүмкіндіктерін аша ... ... ... ... ... ... көптеген мақсаттарды шешуге жол ашатындықтан,
номинативті бірліктердің жасалуы мен таралуы түрлі бағытта ... ... ... жаргонының лексикалық құрамының толығу ерекшелігін қарастыру
керек, бұл көп ... ... ... тану ... ... ... көбі – өзгертілген ресми атаулар. Қазіргі
студент сөздеріндегі қолданылатын жаргондарды ... ... ... ... оқу, оқу пәндері, уақыт, студенттік өмірдің қолданысындағы
заттар, студенттік тұрмыс, оқытушылар және олардың психологиялық ... ... ... ... ... өз ... ... орын
алатын заттарға, адамдарға, уақыт кезеңдеріне қояды.
Студенттік жаргондардың көпшілігі оқыту ... және ... ... Егер де оқытылатын пән атауы бір сөзден тұрса,
студенттердің тілдік ... ... ... ... фонетика, грамматика және т.б. тәрізді өзгертілмеген күйінде
қалады. Егер ол бірнеше сөзден құралса, универбаттар ... ... ... ... ... ҚҚТ ... қазақ тілі) және
эллиптикалық сөз тіркестері ... ... ... ... (қазақ тілі стилистикасы) және т.б.
Студент тілінде оқытушыларды ... ... ... болып бөлінеді. Оқытушыларды преп, препод/преподша деп атайды.
Жас ерекшелігіне және қызметіне ... ... ... ... асс (ассистент), псих (психолог), проф/профа/профи (профессор),
завкаф, гавгав (кафедра меңгерушісі), ... ... бар ... болғандықтан, оны «тағдырды шешуші», «тәрбиеші», ... және т.б. деп ... ... ... шек қою ... ... ... алғаш
келу өмірге алғаш келумен бірдей. Студент болып ... ... ... ... ... абитуха, университеттің I курс
студенттеріне (перваш, первокур) және IV курс ...... ... ... деп ат ... өмірдің негізгі құралы – оқулық. Қазіргі студентке ... ... ... барады. Сондықтан оқулыққа кірпіш жинағы, дәретхана
қағазы, түсінуге ... ... ... жан ... бас ... тіпті қолдануға қажетсіз болып қалған зат ретінде макулатура, сэконд-
хэнд деп те атайды. Дегенмен, қазіргі ... ... ... ... көзі ... ... ... кірпіш, ми, ғылым нәрі), көмекші
ретінде (жедел жәрдем, репетитор).
Студенттік өмірде бақылау, емтихан басты орын алады. Олар ... ... ... өтпелі кезең ретінде сол сәттерді кішкене тозақ, той
бітті, лоторея, айқас, қош ... ... өмір деп ... ... ... ... тудыратындардың бірі –
жатақхана. Студенттер оны жануарлар тұрағы ретінде ұя, тауық қора және оның
жағымсыз ерекшеліктері туралы ... ... деп ... ... ... ... жүруіне байланысты тілдік ... де ... ... ... ... қарап олардың қандай
топтарға жататындығын, қандай мамандық иелері ... ... ... ... ... тұлғасын оның қоғамдағы басқа әлеуметтік
топтардан өзін ажыратып ... ... ... те ... Филолог
студенттердің субмәдени дискурсы олардың бірегей бейнесін қалыптастыруда
ғана ... ... ... ... ... идентификатор рөлін
атқаратындығын көруге болады.
Келесі сауалнама бір тақырып ... ... ... ... анық жеткізе алмауы, тіл шұбарлығы, жергілікті ... ... арго т.б.) ... тыс ... ... жағымсыз бірліктер анықталды.
Сауалнамадағы «Мәдениетті сөйлеу үшін қандай әдебиет оқисыз?» деген ... 9%-ы ... ... ... қатысты әдебиеттер
деп жауап берген. Атап отырған әдебиеттер, әрине, орыс ... ... шет ... ... Онда көбіне қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... бөліміндегі
студенттерге орысша оқып, қазақша ойла деп ... қоя да ... ... ... ... ... ... термин мәселесін ескеру,
сөздердің орын тәртібі сияқты ережелерді білу жоғары білімді талап ететінін
ескерген жөн. ... ... ... сөз ... ... бойынша
кем дегенде үш сұраққа дұрыс жауап бере ... өз ... ... (сөз ... қатысты) біліктілігі мен қабілеті жете тұра,
сұранысының жоқтығы байқалды.
Зерттеу нәтижесі бойынша ... ... ... болу ... ... жолдарын үш топқа біріктіруге болады: 1) кірме сөздерді пайдалану;
2) семантикалық ... 3) ... ... ... ... ... көрінісіне шет тілінен ... ... ... ... ... ... бұл ... жалпы бағыт-бағдарын
және мәдениетаралық байланысты көрсетеді.
Соңғы кездері жастар ... ... ... саны ... себебі жастардың ойынша қызықты сөздер қазіргі ... ... ... ... ... қажет етпейді, ал жаңалары әлі
пайда болған жоқ.
Жастар жаргоны арасындағы ... ... ... ... ... ... бір мезгілде әртүрлі қоғамдық ортада болады, осыған сәйкес
олардың тілі де әртүрлі болып ... ... ... оқу ғимаратында
жүріп және дәріс сабақтарында, кітапханада ... ... ... ... ... мысалы, читалка – оқу залы, внеаудиторка – аудиториядан
тыс тапсырма, препод – ... т.б. Ал оқу ... ... кезде ол
өзінің достарымен немесе өзіндік лексиконы бар өзге топ ... ... ... ... ... сөзін емтихан кезінде оқытушымен
сөйлесіп, баға қойдыратын ... ... ... ... ... емес топтардың сөзін қолдануда студенттер оларды дұрыстауға, түзетуге
тырыспайды, сондықтан оқу ғимаратындағы күнделікті ... ... ... ... бұл жаңа жаргон сөздердің кең таралуына әкеліп
соғады.
Жастар тілінде программист ... ... ... орын ... ... ... ... лексика 20%-ды құрайды. Бұл
лексиканы тек ақпараттық жүйелер ... оқып ... ... ... сонымен бірге дербес компьютермен жұмыс істейтін барлық ... ... ...... ... ... пень – pentium , ... интернет т.б.
Баспасөз тілі оқырман сұранысын қанағаттандыруға тырысады, сондықтан
баспасөзге ... ... ... енеді. Тақырыптық айдарлар
қажетті лексикамен толығып ... ... ... жас ... тарту мақсатында студенттік жаргондарды қолданады.
Сөйтіп, филолог студенттер ... ... ... ... және оның ... жолдарын айқындай келе, жастар жаргонын жастар
мәдениеті шеңберінде ерекше жүйе деп айтуымызға болады. Олар бір ... ... ... ... ... ... кодтар,
қоғамдағы басқа да әлеуметтік топтармен байланысын орнатса, екінші жағынан,
жастар мәдениетінің ... ... ... ... ... адамдар арасында қатынас құралы ... ... ... жеке ... ... ... ... айғақтап, қоғаммен тығыз
байланысты екендігін көрсетеді. Тілдік қолданыстың сипаты жақсы, жаман;
нормаға ... ... ... ... ... ұғымдар арқылы ашылмайды.
Диссертация жұмысында филолог ... ... ... ... ... ... сауалнама нәтижелеріне талдау
жасалынды. Талдау нәтижесінде әл-Фараби ... ... ... I, IV курс ... ... ... ... деңгейі анықталды. Зерттеу барысында сөз ... ... дені ... ... мектеп түлектері екені
анықталды. Дегенмен жоғары оқу орны жүйесіне қатысты мәселе тек ... ғана ... ... ... ... гуманитарлық факультеттердің
барлығына ортақ деп есептейміз.
  Сонымен, тілдік тұлға өз ойын дәл, түсінікті жеткізу үшін ... қана ... ... ... ұтымды пайдалана білуі қажет.
Тілдік құралдар ... сөз ... ... ... Cөз ... ... тіл қолданысындағы білім, білік, дағдыларының бірлігі. Ал
сөз мәдениетінің биік шыңы тілдік тұлға көрсеткіші ... ...... жасаудың таңбалық тетігі, ол – ... Ал ...... бір ... ... үшін, соның қажеттілігіне
қарай тіл таңбаларының өз заңдылықтары бойынша ұйымдасуы, ... ...... тіл. Тіл – ... ... ал сөз – ... жеке адамның сөйлеуінен
көрінеді. Сондықтан ол жекелік сипатқа ие.
Олай болса, үлгі боларлық тілдік тұлға ... ... ... бар, ... ... мен ... жоғары
дәрежесін игерген, семантикасын түсінген, интонациясының икемділігі мен
көптүрлігін дұрыс қолданған филолог студенттер деп білеміз.
Пайдаланылған ... ... Уәли Н. ... сөз мәдениетінің теориялық негіздері: филол. ғыл. ... ...... 2007. – 328 ... Байтұрсынұлы А. Тіл тағылымы. – Алматы: Ана тілі, 1999. – 448 б.
3. Балақаев М.Б. Қазақ әдеби ... ... ... 2007.– 470 ... ... Н. Сөз ...... Мектеп, 1984. –117 б.
5. Сыздық Р. Сөз құдіреті. – Алматы: Санат, 1997. – 223 ... ... Н.И. ... ... ... ... ... описания. – Қазақ университеті, 2002. – 140 с.
7. Пшенина Т.Е. ... ... ... ... ... ... ... ... наук: 10.02.19. – Алматы, 2000. – 31 с.
8. Кучеренко О.Ф. ... ... ... (на ... ... ... канд. филол. наук: 10.02.01. – Алматы, 2004.
– 34 с.
9. ... В.В. ... ... ... – М., 1996. – 265 ... ... Ю.Н. Русский язык и ... ... ... ... – М.: Едиториал УРСС, 2002. – 264 с.
11. Богин Г.И. Некультурная коммуникация // Человек говорящий: ... ... – М.: ... ... РАН, 1995. – С. ... ... Ш. ... стандарттау мен реттеу ... ... ... – 2005. – № 4(14). –12-14 ... ... А. ... наркоманов и молодежный сленг [Электрон. ... ... ... мақалалар тізімі:
1. Болашақ педагогтың сөйлеу мәдениеті туралы // Ашық қоғам жағдайында
Қазақстан студент ... ... ... алу ... 2005. – 285-287 ... Жоғары оқу орны мұғалімдерінің іс-әрекеті болашақ педагогтың сөйлеу
мәдениетінің қалыптасуына негізгі жол көрсетуші // ... ... ... және жаңа ... технологиялар». Республикалық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. – ... 2006. – ... ... педагогтың сөйлеу мәдениетінің мәні мен құрылымы // «Білім
және ғылым – ... ... ... құру ... ... конференция материалдары. – Ақтөбе, 2007. – 229
-233 б.
4. ... ... ... тұлғасын қалыптастырудағы халық
педагогикасының ... орны // ... 2009.– № ... ... б.
5. Студент-филологтың тілдік тұлғасын қалыптастырудағы оқу үрдісінің
ықпалы // «Жаһандану жағдайындағы Қазақстан Республикасының ... беру ... ... мен ... ... ғылыми-
тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы, 2009. – 136-139 б.
6. Формирование языковой личности в процессе межкультурной коммуникации
// ... речь в ... ... ... ... пятой
международной научно-практической интернет-конференции. – Орел, ... С. ... ... языковой личности в дискурсивном ... // ... ... в ... ... ... Международная научно-практическая конференция. – Уфа, 2009.
– С. 333-337.
8. Дискурсивная личность учителя-словесника // «Роль ... в ... ... среды регионов».
Международная научно-практическая конференция. – Уфа, 2009. – С. ... ... ... ... ... ... деңгейі // ҚазҰУ
Хабаршысы. Филология сериясы. –2009. – № 7-8 (123-124). – 307-309 б.
10. Қазақ ... ... ... ... ... рөлі // ... ... – 2009. – № 3(29). – 23-
27 б.
11. Тілдік тұлға қалыптастырудағы ... ... ... // ...
2010.– № 1. – 215-219 б.
12. Студент-филологтың тілдік тұлғасының қалыптасуына әсер ... // ҚР ҰҒА ... – 2010. – № 1. – 43-47 ... ... на ... ... ... кандидата
 филологических наук по специальности 10.02.02 – казахский язык
Исакова ... ... ... ... языковой личности
студентов-филологов специальности «Казахский язык»
В диссертационном исследовании языковая личность студентов-филологов
специальности «Казахский язык» рассматривается как ... ... ... ... ... направления в современной лингвистике.
Актуальность исследования. Все чаще ... ... ... фактор в языке. Эти призывы поддерживаются общей тенденцией
гуманизации ... ... ... ... ... ... ... науки и техники, изменения в ... ... и ... ... жизни  способствовали
активному внедрению новых понятий.
Современное казахское языкознание развивается путем ... ... ... ... и, ... этому, находит решение таких вопросов,
которые чисто лингвистическими методами зачастую трудноразрешимы. К таким
наукам, в первую ... ... ... ... и ... ... взаимодействия, которых происходит формирование языковой
личности студентов-филологов специальности «Казахский ... ... ... ... к ... изучению аспектов
проявления человеческой личности в языковой ... ... В ... ... ... ... в изучении взаимодействия речи адресанта и
адресата, а именно столкновение их личностных ... при ... ... их ... на ... ... В связи с этим исследования,
посвященные языковой ... ... в ... веке, остаются
востребованными и являются актуальным в казахском ... и в ... ... ... культуры речи и формирования языковой личности
посвящен ряд научных трудов ... как ... ... ... ... ... ... Ш.Курманбайулы,
Ж.Манкеева, М.Дуйсебаева, А.Жуминова, А.Насырова, Ф.Кожахметова,
Г.Муратова, ... ... ... а ... ... ... ... В.И. Карасик, В.А. Кан-Калик, ... Г.И. ... Т.Е. ... Е.А. ... Р.О. ... Т. ... ... М.Фуко, Ф.Либерманн, M.Суадеш и др.
Теоретическая база изучения ... ... ... ... множества дисциплин, в частности она соприкасается ... ... ... ... и т.д. ... на наш ... ... объяснить сложность и неоднозначность подходов к
определению, структуре, критериям, предмету и способам ... ... ... ... ... язык».
Несмотря на то, что в казахском языкознании есть ряд работ, 
посвященных ... ... ... в них не ... ... формирования языковой личности ... ... ... речи является неотъемлемым компонентом подготовки студентов-
филологов и, в то же время, ... и ... ... В ... ... ... речи ... мировоззрение,
интеллект студентов-филологов, совершенствуется культура ... ... ... социальным заказом общества и ... ... ... ... ... проблем
формирования языковой личности студентов-филологов. Недостаточность
исследований по данной ... ... ... ... и ... исследования. Основная цель диссертационной работы –
выявить языковые особенности студентов-филологов, ... ... ... к ... ненормативной и предложить ... её ... В ... с этим в круг ... ... такие основные вопросы, как:
- глубокий лингвистический анализ речи студентов-филологов;
- определение уровня языковой культуры студентов-филологов;
- выявление ... ... ... как отдельной социальной группы;
- введение научных терминов «языковая личность студентов-филологов
специальности «Казахский ... ... ... и ... ... формирующих языковую
личность студентов-филологов;
- эксперимент по проверке формирования языковых, коммуникативных,
социальных навыков, усвоения студентами норм ... ... и ... ...  На ... политическом и
лингвокультурологическом пространстве Казахстана стоит ... ... ... ... ... В связи с этим ... ... ... ... ... специальности
«Казахский язык».
Источником исследования послужила ненормативная лексика, особенности
синтаксиса студентов-филологов I, IV курса специальности ... ... ... университета имени аль-Фараби.
Положения, выносимые на защиту:
- языковая личность студентов-филологов специальности «Казахский язык»
формируется с помощью коммуникативной среды и ... ... ... языковая личность рассматривается как центральное понятие
культуры речи;
- речь студентов-филологов специальности «Казахский язык» ... ... ... ... ... в речевом акте является языковым
показателем студентов-филологов;
- для формирования языковой личности ... ... ... ... ... морфология, синтаксис и т.д.
Научная новизна и результаты исследования. ... ... с ... ... речи ... Она выражается в
следующих научных результатах:
- ... ... ... ... «Казахский
язык» была исследована специально и комплексно;
- определены отличия и аналогии языковой личности студентов-филологов ... ... ... ... ... языковая личность
журналиста, языковая личность общественного деятеля и т.д.);
- выявлены соотношения нормы и системы в ... ... в ... ... ... ... ... студентами-филологами;
- впервые в лингвистике студенты-филологи рассматриваются как отдельная
социальная группа, их речь является объектом ... ... ... язык» представляет собой
определенный вклад в лингвистическую ... ... ... ... культуры речи студентов-филологов в соответствии
с требованиями времени и создает основу для дальнейшей разработки ... ... ... ... ... ... быть
использованы в общеобразовательной ... в ... c ... ... ... а также при  подготовке специалистов, могут служить пособием
для учителей, аспирантов и соискателей.
  Апробация исследования. ... ... ... ... в 12
научных статьях, опубликованных в материалах ... ... ... обсуждено на расширенном заседании ... речи ... ... ... ... МОН РК.
Структура диссертационного исследования. Диссертационная работа
состоит из введения, двух ... ... и ... ... thesis for of ... of philological sciences, speciality
10.02.02–Kazakh language
Isakova Asylymai Sagunbekovna
Lingual-cultural aspects in the formation of the language person of ... ... the ... research the speech culture of Kazakh ... is ... as the ... discipline integrating structural,
communicative, and pragmatic direction in modern linguistics.
     Actuality of research. ... we hear the call to research ... factor through language that is ... by science. (U.N. ... ... ... of science and ... causes changes in
social, political, economic, and cultural spheres of life. ... assist in active ... and ... of new ... Kazakh ... is improved by ... with
other branches of science, and because of this finds solutions to questions
which are usually hard to solve. These sciences are ... ... ... as a result of their interaction the ... of Kazakh language ... students is being ... ... there is an ... to detailed research
concerning the revelation of human characteristics through ... this ... a new angle appears in ... in particular the impact of personal interests in conversation
and the influence of their ... on the ... ... focusing on ... ... which started in the last
century, remains to be of vibrant interest to the ... ... ... present ... ... authors ... works regarding the development of
linguistic personality: A.Baitursunov, ... ... ... ... ... ... ... G.Muratova, F.Orazbaeva, ... and also these foreign authers: U.N. ... V.I. ... V.A. Kan-Kalik, G.I. Bogin, T.E.Embulaeva, M.Fuko, E.A. Zemskaya,
R.O. Jacobson, Teun Van Dijk, A.V. ... ... T.A. ... Ph.Liebermann, M.Swadesh.
The theoretical foundation of the research of ... is based on the ... of many ... particularly
it deals with stylistics, pragmatics, methodology, and lingual-cultural
studies, etc. In our opinion the ... might be ... ... variety of ... to the ... ... ... subject,
and methods of describing the linguistic ... of ... ... standard of speech is the integral ... for philology
students and, at the same time, its condition and result of ... ... in ... In the course of the ... of a standard
of speech the outlook and intelligence of philology students are ... the culture of dialogue is ... An ... may be ... the social order of a society and the results from ... of an ... study of problems in the ... of ... philologist. Insufficient research of the problem demonstrates
the necessity of exploring the current ...   Purposes and problems of the ... The main purpose ... work – the research ... is to reveal ... of ... ... as well as to prevent the usage of ... and ... base a lexicon upon the slang culture. In ... certain basic issues enter into the focus of the ... To analyze research ... the language ... To define the level of language culture of the ... To reveal ... features of ... as a separate social ... To analyze the speech of ... ... To create and ... the scientific term “the language person
philology students-future teacher of Kazakh;
- To observe verbal and non verbal ways of forming the ... of ... ... It is by ... consideration of the analyzed formation ... ... and social skills, ... of the norms of
etiquette, and the perfection of the ... culture of the person; ... ... is proved.
  Object and source of the ... Now there is a ... the ... and lingual-cultural uniqueness of Kazakh
people. In ... with this, the object of research is ... ... of Kazakh ... ... The source ... is informal ... and syntax features of first and fourth year
Kazakh philology students at the Kazakh national ... on ... ... results:
The language person of Kazakh philology students is formed with ... of the ... ... and ... searches;
- The abstract language person is ... as the ... of a standard of ... The speech of Kazakh ... students is a ... system;
- The usage of different patterns in the speech serves as ... ... of ... students;
- For formation of the language person the ... norms ... ... spelling, phonetics, morphology, syntax;
Scientific novelty and results of research: Novelty of research ... with the study of a standard of speech of ... ... ... ... in ... scientific results
- The language person of Kazakh ... students has ... is ... and ... ... and analogy of the language person of ... and other persons (the language person of the lawyer, the ... of the journalist, the language person of the public figure ... ... Parities of norm and system, ... of skills in speech ... students are ... The level of ... ... of philology students is
defined;
- For the first time in ... ... ... as the separate social group, their speech is object ... and ... ... of the research. This research
represents a particular ... to the ... branch ... science, promotes the ... of a standard of speech of
philology students according to requirements of time and creates a ... the further ... of problems in the ... of the ... The received results can be used in a ... school, ... schools with a view of ... of quality of speech, and also
in the preparation of experts, and can serve as a guide for ... ... students and ... ... ... work consists of an ... two chapters, a
conclusion, and a bibliography.
Application of the research. The main content of work is ... ... articles which may be found in material from ... republic ... and was ... in a ... of cultural
branch of the department of the University of Linguistics at ... of ... and science in the Republic of ... of ... ... The ... ... introduction,
two chapters and conclusion. The list of literature used is given in
the end of the work. 
 
 
Исақова ... ... ... ... ... ... тұлғасын қалыптастырудың
лингвомәдени негіздері
10.02.02–қазақ тілі
 
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми
дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның
авторефераты 
 
 
   Басуға 25.03.2010 қол қойылды. Пішімі 60х84 1/16. ... ... Әріп түрі ... басылыс. Шартты баспа табағы 1,5. Таралымы 100 дана.
   Тапсырыс № 142 
        «Әрекет-Принт» баспаханасы,
050036, Алматы қаласы,
12-ықшамаудан, 16-үй, 69-пәтер
Тел.: 221-84-55
-----------------------
Стильдік нормалар
Мәтін нормасы
Ауызша тіл
Сөйлеу тілі
Жазба ... ... тіл ... норма
Cultura (colore, colo)
өңдеу
(И.Савранский)
адам әрекетінің формасы (Л.П.Ким)
бейімділігін жоғарылату
(Р. Демоль)
рухани символдар (А. ... ... ... ... ... болу мен ... ... адам болу
Отбасы,
тәрбие,
білім
Классикалық әдебиетпен танысу
Түрлі сөйлеу әрекетін іске асыру
Тілдік тұлға қалыптастыруға әсер ететін факторлар:
Қызығушылық ... ... ... ... ... ... ... Кассирер)
қоғамдағы бостандық
(Л.П.Буева)

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет
Жұмабаев Мағжанның тілдік тұлғасы26 бет
Міржақып Дулатұлы шығармаларындағы «Ғаламның тілдік бейнесі»24 бет
Шығарма тілін лингвистикалық талдаудың сипаты4 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық дүниетанымын музыка арқылы қалыптастырудың педагогикалық шарттары57 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы17 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың этностық-мәдени сәйкестілігін қалыптастыру33 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь