Қылмыстың қайталануы жағдайындағы жауаптылық мәселесі


1 Қылмыстың қайталануының ұғымы және қылмыстық
құқықтық маңызы
2 Қылмысты қайталану бойынша жауаптылықты қолдану
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қылмыс әрқашан да қоғамға және оның жеке мүшелеріне қарсы бағытталған құқыққа қайшы әрекет болып табылады. Қылмыс бірнеше рет жасалуы оның қоғамдық қауіптілігінің жоғарылағандығын білдіреді. “Қылмыс көптілігі” түсінігінің мәнін ашу үшін ең алдымен “жеке қылмыс” түсінігін ашып алу керек, өйткені жеке қылмыстар жинақтала келе қылмыстың көптілігін құрастырады. Қылмыстық құқық теориясында жеке қылмыс түсінгін анықтауға байланысты біркелкі пікір жоқ. Мысалға, Н.И.Ветровтың жеке қылмыс туралы пікірі РФ ҚК 14-бабына сәйкес келеді, қылмыстық кодексте жазалау қатерімен тыйым салынған айыпты қоғамдық қауіпті әрекет қылмыс деп танылады. Бұндай түсініктеме біздің Қылмыстық кодексте де беріліп өткен.
Б.В.Леонтьевтің пікірінше “жеке қылмыс дегеніміз бір әрекеттен, бір зардаптан, бір кінә нысанынан тұратын және ҚК Ерекше бөлімінің бір бабымен сараланатын әрекет”. Жекелеген қылмыстардың мағынасын ашу үшін жеке қылмыстық құрамдарды бейнелеуге арналған қылмыстық заң нормаларының негізгі бағытын, олардың белгілері бойынша әр түрлі деңгейде болатынын ескеру керек тәрізді. Өйткені жекелеген қылмыстар жоғарыда келтірген кейбір зерттеүшілердің айтқанындай қылмыстық заң нормаларында бір әрекет, бір зардап немесе бір кінә нысанымен анықталып, сипатталып жатпайды. Бір әрекет, бір немесе бір тектес зардаптар, бір кінә нысаны кездесетін жекелеген қылмыстар жай немесе қарапайым қылмыс түрлерін білдіреді.
1 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жыл 30-тамыз.
2 Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 28.01.2011ж.
3 Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейiнгi кезеңге арналған құқықтық саясат тұжырымдамасы туралы, Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2009 жылғы 28 тамыздағы N 858 Жарлығы "Егемен Қазақстан" 2009 жыл, 28 тамыз.
4 Алауханов, Е.О. ҚР Қылмыстық құқығы Ерекше бөлім, Алматы, Жеті жарғы, 2009 ж.113-бет.
5 Бұғыбай Д. ҚР қылмыстық құқығы Жалпы бөлім. Алматы, 2003 ж.86-бет.
6 Каиржанов, Е.И. , Ответственность за приготовление к преступлению и покушение на преступление. Алматы , 2001.стр-98.
7 Ещанов, А.Ш. Уголовное право (Общая и Особенная части). Караганда, 2001.стр.-233
8 Ветров Н.И. Уголовное право. Общая часть. М., 1999.стр.-94

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар

Қылмыстың қайталануы жағдайындағы жауаптылық мәселесі
1 Қылмыстың қайталануының ұғымы және қылмыстық
құқықтық маңызы
2 Қылмысты қайталану бойынша жауаптылықты қолдану
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

Қылмысты қайталануы жағдайындағы жауаптылық мәселесі
1 Қылмыстың қайталануының ұғымы және қылмыстық құқықтық маңызы
Қылмыс әрқашан да қоғамға және оның жеке мүшелеріне қарсы бағытталған құқыққа қайшы әрекет болып табылады. Қылмыс бірнеше рет жасалуы оның қоғамдық қауіптілігінің жоғарылағандығын білдіреді. “Қылмыс көптілігі” түсінігінің мәнін ашу үшін ең алдымен “жеке қылмыс” түсінігін ашып алу керек, өйткені жеке қылмыстар жинақтала келе қылмыстың көптілігін құрастырады. Қылмыстық құқық теориясында жеке қылмыс түсінгін анықтауға байланысты біркелкі пікір жоқ. Мысалға, Н.И.Ветровтың жеке қылмыс туралы пікірі РФ ҚК 14-бабына сәйкес келеді, қылмыстық кодексте жазалау қатерімен тыйым салынған айыпты қоғамдық қауіпті әрекет қылмыс деп танылады. Бұндай түсініктеме біздің Қылмыстық кодексте де беріліп өткен.
Б.В.Леонтьевтің пікірінше “жеке қылмыс дегеніміз бір әрекеттен, бір зардаптан, бір кінә нысанынан тұратын және ҚК Ерекше бөлімінің бір бабымен сараланатын әрекет”. Жекелеген қылмыстардың мағынасын ашу үшін жеке қылмыстық құрамдарды бейнелеуге арналған қылмыстық заң нормаларының негізгі бағытын, олардың белгілері бойынша әр түрлі деңгейде болатынын ескеру керек тәрізді. Өйткені жекелеген қылмыстар жоғарыда келтірген кейбір зерттеүшілердің айтқанындай қылмыстық заң нормаларында бір әрекет, бір зардап немесе бір кінә нысанымен анықталып, сипатталып жатпайды. Бір әрекет, бір немесе бір тектес зардаптар, бір кінә нысаны кездесетін жекелеген қылмыстар жай немесе қарапайым қылмыс түрлерін білдіреді. Мысалы кісі өлтіру, ұрлық сияқты қылмыстар негізінен обьектіге қарсы бағытталған бір әрекетпен (адамды өмірінен айыратын, мүлікті жасырын түрде алатын) кінә нысаны қашанда қасақаналықпен анықталады. Ал күрделі құрамдар деп аталатын кейбір жеке қылмыстардың құрылымы немесе құрам элементтерін сипаттайтын белгілердің көлемі бұған қарағанда күрделі болып келеді. Қылмыстық заңдағы көптеген қылмыстар негізгі және қосымша түрдегі бір неше обьектілермен, обьективтік жағының белгілері бойынша бір неше құрамдас іс-әрекеттермен, екі немесе одан көп зардаптармен, сондай-ақ кінәнің қос нысанымен сипатталады. Мысалы адамды ұрлау, кепілге алу сияқты қылмыстарды жасау кезінде жәбірленүшінің денсаулығына әр түрлі дәрежедегі зардаптар келуі, адамның бостандығына қарсы бағытталған әрекеттерді қасақаналықпен жасағанмен жәбірленүшінің өмірі мен денсаулығына зардапты тек қасақаналықпен ғана емес, абайсыздықпен де келтіруі, соған сәйкес бір неше обекті түріне зиян келтіруі мүмкін.
Сонымен жеке қылмыс дегеніміз қылмыстық заңның Ерекше бөлімінің бір нормасымен қарастырылған қылмыстың бір құрамы. Сондай-ақ жеке қылмыстардың мазмұны күрделі болуы мүмкін, олар бірнеше әрекеттерден құралылып, нәтижесінде бір қылмысты құрайды. Ондай жеке қылмыстарға жалғаспалы, созылмалы және құрамды қылмыстарды жатқызуға болады.
Жалғаспалы қылмыс деп қорытынды қылмыстық әрекет бірнеше ұқсас қылмыстық әрекеттерден тұратын қылмысты айтамыз, яғни бірнеше әрекеттер бір қылмыстық мақсатқа бағытталып, жиынтығында бір қылмысты құрайды.
Созылмалы қылмыс деп ондағы әрекет қандай да бір уақыт ішінде жалғасытын қылмысты айтамыз. Созылмалы қылмыс әрекет және әрекетсіздік нысанында жасалуы мүмкін.
Құрамды қылмыс ол екі өзара бөлек әрекеттен тұрып, бірақ өзіндік ішкі бірлік пен байланыс нәтижесінде бір қылмысты құрайды.
Жеке қылмысқа түсінік беріп алып енді қылмыстың көптілігін қарастырайық. Қылмыстың көптілігі – ол қылмыстық заңда өз көрінісін таппаған жалпыланған қылмыстық-құқықтық түсінік. Ол қылмыстық құқық теориясында қалыптасып, тәжірибеде тиімді қолданылуда.
Қылмыстық құқық теориясында оған келсідей түсініктеме берілген, қылмыстардың көптілігі – бір адамның әрқайсысында екі не одан да көп қылмыстардың белсігі бар екі немесе одан көп қылмыс жасауы. Егер жасалған қылмыстардың екеуінде де аяқталмаған қылмыс белгісі болған кезде де қылмыстардың көптілігі болады.
В.Н. Кудрявцев қылмыстардың көптілігін адамның жеке жылмыс үшін жауаптылық көздейтін ҚК Ерекше бөлімінің бір нормасымен қамтылмайтын әрекеттер жасау деп сипаттайды. П.С.Дагель қылмыстардың көптілігін бір адамның екі немесе бірнеше қылмыс жасауы деп көрсеткен. Сонымен, қылмыстардың көптілігін келесідей заңи белгілер сипаттайды:
бір адамның қылмыстық заңнаманың бір немесе бірнеше баптарымен көзделген екі немесе одан да көп қылмыстар жасауы.
жасалған әр қылмыс жеке болып табылады және қылмыстық заңның әртүрлі бабымен (баптың тармақтарымен) сараланады.
көплікті құрайтын әр қылмыстан оның жасалауына байланысты жеке зардаптар туындатады.
әрбір әрекет сот үкімімен анықталуы керек. Егер әрекеттердің бірі бойынша қылмыстық іс қозғалып, ол анықтау, тергеу не сотта қысқартылған болса, ол қылмыс көптілік құрамына кірмейді.
қылмыс бойынша ескіру мерзімі өтіп, соттылық жойылмауы керек.
әрбір қылмыс аяқталмаған және аяқталған болуы мүмкін. Егер қытсушылық болса, адамның онда қандай рольді орындағаны маңызды емес.
Қылмыстардың көптілігі болуы үшін адамның құқық бұзушылығының барлығы қылмыс ретінде танылып, қылмыстық заңмен анықталкы тиіс, егер құқық бұзушылықтың бірі қылмысқа жатпаса (азаматтық деликт, әкімшілік құық бұзушылық), бұл жерде қылмыстырдың жиынтығы болмайды.
Әлеуметтік қатынастардағы қылмыстардың көптілігінің қоғамдық қауіптілігі объектіге көп зардаптың әкелуімен сипатталады, мысалы, екі ұрлық, екі тонау, екі бұзақылық, немесе бірнеше объектіге зиян әкелумен сипатталады, мысалы, тонау және зорлық жасау және т.б. Жекелеген қылмыстар көптік қылмыстардан негізінен қылмысты әрекеттердің көлемі немесе қылмыстағы қылмыстық заңмен қорғалатын обьектілердің саны, бірнеше кінә нысандары бойынша емес, қылмыс құрамдарының көлемі бойынша ажыратылады.
Көптік қылмыстардың түсінігін ашуда құрам элементтерінің ішінен тек қылмыс субьектісі ерекшелік байқатады, өйткені бұл мәселеде бір адамның бір неше қылмысты іс-әрекеттер жасаған жағдайына құқықтық баға беріледі. Бірақ бұл белгіні де міндетті белгі қатарына жатқызұға болмайды, себебі көптік қылмыстар мәселесі бір неше адамдардың бірлесуі арқылы жасалатын қылмысқа қатысүшылықта да кездесе алады. Қылмыс бір адаммен немесе бір неше адаммен жасалсын, бірақ одан көптік қылмыстарды саралау ережесі өзгермейді, тек жасалған сол қылмысқа байланысты адамның кінәсі болса жеткілікті. Сонымен, көптік қылмыстар дегеніміз, бір адамның қоғамға қайшы іс-әрекеттерінде қылмыстық заңмен қарастырылған бірнеше қылмыстық құрамдардың орын алуы болып табылады.
Көптік қылмыстар бойынша саралау жүргізуде кінәліде бір қылмысты жасау мақсаты болған, болмағанын анықтау маңызды деп түсіну керек. Өйткені әр біреуі аяқталған қылмысты білдіретін әрекеттер бір неше рет жасалғанда, көптік қылмыстар ретінде бір неше рет қайталанған қылмыс деп бағалау керек пе немесе жеке қылмыс ретінде ірі мөлшерде зардап келтіру деп саралау жасау керек пе деген сұрақ туындайтынын жоғарыда келтірдік. Мұндай жағдайларда қылмыскерде ірі зардап келтіру немесе ірі мөлшерде пайда табу мақсаты болса, онда әр қайсысы аяқталған қылмысты білдіретін бір неше рет жасалған әрекет заң бабында келтірілгенде бір қылмыс ретінде бағалануы керек. Мысалы 175 баптың 3 бөлімімен ірі мөлшерде жасалған ұрлық деп бағалануы керек. Ал әр қайсысы аяқталған қылмысты білдіретін бір тектес әрекеттерде бір мақсат болмағанда және осы бапта қылмысты бір неше рет қайталау арнайы келтірілгенде, баптың тиісті бөлімімен бір неше рет қайталанған қылмыс деп саралау жасау керек.
Қылмыстық құқық теориясында қылмыстардың көптілігінің нысандарына байланысты даулар көп. Кейбір авторлар қылмыстардың көптілігінің келесі нысандарын бөліп көрсетеді:
қылмыстардың бірнеше рет жасалуы,
қылмыстардың жиынтығы,
қылмыстың қайталануы.
Ал кейбір авторлар қылмыстардың көптілігінің келесідей нысандарын бөліп көрсетеді: а) қылмыстардың жиынтығы; б) қылмыстың қайталануы; в) үкімдердің жиынтығы.
Осы нысандардың ішінде бізді қызықтыратын қылмыстың қайталануы болып табылады. Қылмыстың қайталануының қылмыстық-құқықтық және криминологиялық сипаттамалары зерттеу жұмысының келесі бөлімдерінде терең зерттеледі.
Қылмыстың қайталануы қылмыс көптілігінің ең қауіпті нысаны болып табылады. Сондықтан қылмыстық заңнама қылмыстың қайталануы заңда көзделеген шектер мен негіздерде неғұрлым қатаң жазаға әкеп соқтырады деп бекіткен (ҚР ҚК-нің 13-бабының 5-бөлігі). Қылмыстық құқық теориясында қылмыстың қайталануы туралы әртүрлі ой-пікірлер айтылған. Рахметов, С.М.: “...қылмыскер бірінші қылмыс үшін жазаланып, оны өтегеннен келесі қылмыс жасағанда қылмыстың қайталануы орын алады. Егер қылмыскер бірінші қылмыс үшін қылмыстық жазасын өтеп болғанша жаңа қылмыс жасаса, ол қылмыстың қайталануы емес, үкімдердің жиынтығы болады.”
А.С.Шляпочниковтың пікірінше, қылмыстың қайталануы ретінде адамның бірінші қылмысы үшін жазасын өтеп жатқанда немесе өтеп болғаннан кейін қайта қылмыс жасауы түсініледі. А.М.Яковлев, В.Н.Кудрявцев және өзге де ғалымдар қылмыстың қайталануы түсінігін анықтаудың негізіне соттылық белгісін алыну керек, ал жазаны өтеу белгісі міндетті емес. Бұл авторлар егер адам қылмыс жасап, сол қылмыс үшін оған сот үкімімен тағайындалған жазаны өтеп болғаннан кейін жаңа қылмыс жасауы қылмыстың қайталануы болып саналады деген пікірді ұстанады және бұл жерде алғашқы қылмыс үшін соттылық мерзімінің өтпеуі маңызды.
Л.Д.Гаухманның пікірінше, қылмыстың қайталануы қылмыстың көптілігінің аса қауіпті нысаны болып табылады, оның мәні екі не одан да көп қылмыс жасаған адамның қасақана түзелу жолға түскісі келмейтіндігінде.
Әдебиетте қылмыстың қайталануының заңи белгілеріне келесілер жатқызылды: екі немесе одан көп қылмыс жасау; бірінші жасалған қылмыс үшін соттылықтың болуы; алдыңғы қылмыс үшін жазаны толық немесе ішінара өтеу.
Кеңес қылмыстық құқығында кейбір ғалым-криминалистер қылмыстың қайталануын қылмыс көптілігінің бір түрі ретінде танып, оны адамның алғашқы қылмысы үшін жазасын өтеп болған соң немесе алдыңғы соттылығы болған кезде жаңадан қылмыс жасау деп түсінген болатын.
Көріп отырғанымыздай, қылмыстың қайталануының құқықтық анықтамасына байланысты теорияда біркелкілік жоқ. Қылмыстың қайталануы түсінігіне толық анықтама беру үшін осы құбылысты сипаттайтын белгілерді анықтап алуымыз керек.
Қылмыстың қайталануы (pецидив) – латын термині және “қайталану” деген мағынаны білдіреді. Сөздіктерде де бұл сөз қылмыстың қайталануы деген мағынаны білдіреді.
Қылмыстық кодекстің 13-бабына сәйкес, Бұрын қасақана жасаған қылмысы үшін соттылығы бар адамның қасақана қылмыс жасауы қылмыстың қайталануы деп танылады. Қылмыстық заң қылмыстың қайталануының үш түрін келтіріп, жай, қауіпті және аса қауіпті қайталанудың түрлерін келтірген. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қылмысты қайталануы жағдайындағы жауаптылық мәселесі
Қылмыстың қайталануымен күресудегі қылмыстық жазаның тиімділігі
Қылмыстардың көптігі және олардың түрлері туралы
Қылмыстардың қайталануы қылмыс құрамының міндетті белгісі ретінде
ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ЖИЫНТЫҒЫНЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
Көптік қылмыстарды саралаудың теориялық мәселелері
Қылмыстық жаза туралы
Қылмыстардың көптігінің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы. Қылмыстардың қайталануы және жаза тағайындау
Көптік қылмыстар жайлы
Қылмысты саралаудың ұғымы, маңызы және қылмыстық құқықтағы орны
Пәндер