Мемлекеттік тіл

Мемлекетіміз тәуелсіздік алып, жеке егемен ел болғалы он бес жылды еңсеріп қалдық. Тарихтың көне көзімен қарасақ, аса көп уақыт та емес, дегенмен де ел болып еңсе көтерген халық үшін аз да саналмайды. Аз ғана уақыт – 15 жыл өз тезінен көп дүниені өткізіп, өзгертті. Қазақ халқының қаһарман ұлы Бауыржан Момышұлы өз заманында былай деген екен: “Тіл байлығы елдің елдігін, жұртшылығын, ғылыми әдебиетін, өнеркәсібін, мәдениетін, қоғамдық құрылысын, салт-санасының, жауынгерлік дәстүрінің, мұрасының қай дәрежеде екенін көрсететін сөзсіз дәлелі, мөлшері”. Яғни, қоғамның дамып өзгеруі, мәдениетінің өркендеуі тіл деңгейімен таразыланады. Сондықтан да біз тілге баса назар аударуымыз қажет.
Президент Нұрсұлтан Назарбаев бір сөзінде: “Қазақ қазақпен қазақ тілінде сөйлессін” деп атап көрсетіп еді. Шынымен де, қазақ пен қазақтың, әке мен баланың, әріптестердің жұмыста қазақ тілінде сөйлеспеуі көңілге қонымсыз-ақ жайт.
Бірақ қазақ тілі – тек қазақ халқының тілі емес, мемлекеттік тіл – ортақ тіліміз, Қазақстанда тұратын, оны Отаным деп қабылдайтын, өзін Қазақстанның патриотымын деп есептейтін азаматтардың тілі. Сондықтан Президентіміздің Қазақстан халықтары Ассамблеясындағы айтқан сөзі бәрімізге қатысты. Тіліміздің мәртебесін көтеру, оны дамыту, сөйлей алмайтын азаматтарымызды оқыту – бұл да бәрімізге ортақ мәселелер.
Қазіргі кезде қазақ тілінің мәртебесін көтеру мен қолдану аясын кеңейту мақсатында билік тарапынан тиісті шаралар қабылданып жатыр, қазақ тілін меңгеру үшін барынша жағдай жасалуда. Алайда менің ойымша, тілді меңгеру үшін біріншіден, адамның тілді үйренемін деген ниеті болуы керек. Қандай тіл болмасын, адамның өзі сол тілдің қажеттілігін түсінбесе, оған ат басындай алтын беріп оқытсаңыз да пайдасы болмайды. Екіншіден, ұстаздың тілді оқытамын, мінсіз үйретемін деген шын ықыласы болуы керек. Үшіншіден, тілді меңгеру кезінде тілдік ортаның болуы да өте маңызды. Бұл үйренген тіліңді ұмытып қалмауға, іс жүзінде қолдануға мүмкіндік береді.
Жеке тұлға үшін басқа тілді меңгерудің пайдасы орасан зор. Ең алдымен тілді оқыған кезде адамның дүниетанымы кеңейеді, басқа тілді оқып-үйрену арқылы өзге халықтың мәдениетін, салт-дәстүрін біледі. Пифагордың: “Кез келген халықтың мінез-құлқын танып білу үшін ең алдымен тілін меңгеруге тырыс”, – деген ұлағатты сөзі бар.
Сондай-ақ басқа ұлттың тілін меңгеру арқылы ділін біліп, жақсы дүниелерін өз бойыңа сіңіріп, көңіліне тоқып, санаңа ұялатасың. Қазақтармен тығыз қарым-қатынастың нәтижесінде даласындай дархан қонақжайлық пен кеңпейілдікті, немістерден ұқыптылық пен тиянақтылықты, чешен жұртынан уәдеге беріктік пен намысқойлықты үлгі етіп, үйренуге болады.
Тіл – ұлттың ұлт екенін көрсететін ең негізгі белгі. Әрі онымен сол ұлттың психологиясы өзіндік дүниетанымы, салт-дәстүрі тығыз байланысты. Әрбір тіл – тұнып тұрған мәдениет, мөлдіреген рухани бастау. Ішсең мейірімің қанады, сөйлесең рухың көтеріледі, абыройың асады. Ендеше, мемлекеттік мәртебеге ие қазақ тілі тек қазақ халқының ғана емес, тәуелсіз елдің ақ тілеулі тірегі болып отырған қазақстандықтардың тілі. Біз осыны ұмытпасақ екен. Мемлекеттік тілді білу арқылы өзгені емес, өзіңді құрметтегенің екенін естен шығармағанымыз жөн.
Әрбір мемлекеттің мемлекеттік тілі болуы тиіс және де бұл айдай ақиқат. Тілдің ең алдымен қажеттілігін, өміршеңдігін қалыптастырудың орны бөлек. Мемлекеттік тіл – қазақ тілін барлық қазақстандықтардың жетік меңгеруі бір күндік жұмыс емес, ол – бірқатар уақытты талап етеді. Олай дейтінім, біздің мемлекетіміз өте жас, көптеген маңызы бар мәселелерді іске асыруға
        
        Мемлекетіміз тәуелсіздік алып, жеке егемен ел болғалы он бес жылды еңсеріп
қалдық. Тарихтың көне көзімен қарасақ, аса көп уақыт та ... ... ... ... еңсе ... халық үшін аз да саналмайды. Аз ғана уақыт – 15 жыл
өз тезінен көп дүниені өткізіп, ... ... ... ... ... ... өз заманында былай деген екен: “Тіл байлығы елдің
елдігін, жұртшылығын, ғылыми ... ... ... ... ... жауынгерлік дәстүрінің, мұрасының қай дәрежеде
екенін көрсететін сөзсіз дәлелі, ... ... ... ... ... ... тіл деңгейімен таразыланады. Сондықтан да біз тілге
баса назар аударуымыз қажет.
Президент Нұрсұлтан Назарбаев бір ... ... ... ... тілінде
сөйлессін” деп атап көрсетіп еді. Шынымен де, қазақ пен қазақтың, әке мен
баланың, әріптестердің ... ... ... сөйлеспеуі көңілге қонымсыз-ақ
жайт.
Бірақ қазақ тілі – тек қазақ халқының тілі ... ... тіл – ... ... ... оны Отаным деп қабылдайтын, өзін Қазақстанның
патриотымын деп есептейтін азаматтардың тілі. ... ... ... ... ... сөзі ... қатысты.
Тіліміздің мәртебесін көтеру, оны дамыту, ... ... ... – бұл да ... ... мәселелер.
Қазіргі кезде қазақ тілінің мәртебесін көтеру мен қолдану аясын кеңейту
мақсатында билік ... ... ... ... ... ... тілін
меңгеру үшін барынша жағдай жасалуда. Алайда менің ойымша, тілді ... ... ... ... үйренемін деген ниеті болуы керек. Қандай
тіл ... ... өзі сол ... ... ... оған ат
басындай алтын беріп оқытсаңыз да ... ... ... ... ... ... ... деген шын ықыласы болуы керек. Үшіншіден,
тілді меңгеру кезінде тілдік ортаның болуы да өте маңызды. Бұл ... ... ... іс ... ... ... береді.
Жеке тұлға үшін басқа тілді меңгерудің пайдасы орасан зор. Ең алдымен тілді
оқыған кезде адамның дүниетанымы кеңейеді, ... ... ... ... халықтың мәдениетін, салт-дәстүрін біледі. Пифагордың: “Кез келген
халықтың мінез-құлқын ... білу үшін ең ... ... меңгеруге тырыс”, –
деген ұлағатты сөзі бар.
Сондай-ақ басқа ұлттың тілін меңгеру арқылы ділін біліп, ... ... ... сіңіріп, көңіліне тоқып, санаңа ұялатасың. Қазақтармен тығыз
қарым-қатынастың нәтижесінде ... ... ... пен
кеңпейілдікті, немістерден ұқыптылық пен тиянақтылықты, чешен жұртынан
уәдеге ... пен ... үлгі ... ... болады.
Тіл – ұлттың ұлт екенін көрсететін ең негізгі ... Әрі ... сол ... ... ... салт-дәстүрі тығыз байланысты. Әрбір тіл
– тұнып тұрған мәдениет, мөлдіреген рухани бастау. Ішсең ... ... ... ... ... ... Ендеше, мемлекеттік мәртебеге ие
қазақ тілі тек қазақ халқының ғана емес, ... ... ақ ... ... ... қазақстандықтардың тілі. Біз осыны ұмытпасақ ... ... білу ... өзгені емес, өзіңді құрметтегенің екенін
естен шығармағанымыз жөн.
Әрбір мемлекеттің мемлекеттік тілі болуы тиіс және де бұл ... ... ең ... қажеттілігін, өміршеңдігін қалыптастырудың орны бөлек.
Мемлекеттік тіл – қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... ол – бірқатар уақытты талап етеді. Олай ... ... өте жас, ... маңызы бар мәселелерді іске асыруға
құлшыныспен бірге, мол дайындық та қажет.
Жасыратыны жоқ, кезінде Кеңес ... ... ... заманда қазіргі ТМД
елдеріндегі сияқты қазақ тілінің де аясы тым тар ... ... ... ие болғаннан кейін ғана тілге деген ... ... ... Ел ...... оны ... дамыту күн
тәртібінде тұрған шұғыл мәселелердің бірі. Әйтсе де оны өзге ұлт ... ... ... ... үшін ... қажет.
Қазақ тіліне деген ынта-ықыласты бала ... ... ... ... оқу ... одан әрі ... жөн. Оған қоса ең маңыздысы –
оқытушылардың білімі, тәжірибесі мол ... мәні зор. ... ... ... үйрететін курстардың ақысыз, тегін болуы –
басты талаптардың бірі десем, артық ... ... ... қалтасынан
қомақты қаржы төлеп, тіл үйренуге көп адамның жағдайы келмеуі әбден ... ... ... ... ... ... ... жету – түпкі мақсат болса, қолдағы бар мүмкіндікті ... ... ... бірі ... ... Сондай-ақ методикалық оқу
құралдарының сапалық деңгейін көтеріп, ... ... ... алға ... ... ... қойылғаны жөн, әйтсе де ... ...... ... жол ... ... ... ғана қазақ
қазақпен ғана емес, республиканың барлық ... ... ... ... сөйлесе алады. Ғалымдардың тұжырымдауынша, әуезді де әсем,
шебер де шешен қазақ тілі ... ... мен ... ... ... арасында алғашқы орындардың бірін алатын көрінеді. Әлемдегі бес
мыңнан астам тілдің ... ... ... ... ... ... көпшіліктің алаңдаушылығын туғызуы орынды. Ырыс алды ... ... өмір сүру үшін – өзің ... етіп ... ... ... ... тілді игеру ең негізгі парыз.
Мемлекеттік тілді дамыту үшін – оған ... ... ... ... сол ... айдынында еркін жүзу керек. Қазақ халқының әдет-ғұрпы,
дәстүрі мен тарихының сақталуы, ... ... ... ... де сол ... тәуелді. Тіл өлсе – халық та ... ... ... ... ... ағылшын тілін тез үйреніп жатыр. ... ... неде ... сол тілді үйретудегі озық тәжірибеде екен.
Ағылшын тілін үйренушілерге көмекке – ... ... өзге де ... ... келуде.
Мемлекеттік тіл – қазақ тіліне де сондай озық ... ... ... жөн. ... ... арналарында хабар не көркем
фильм қай тілде жүрмесін міндетті түрде қазақ тілінде ... ... ... өте ... ... ... Бағдарламаның паспорты
|Атауы |Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға |
| ... ... ... ... ... ... ... 1998 жылғы 5 |
|негiздеме |қазандағы N 4106 Жарлығымен бекiтiлген Тiлдердi |
| ... мен ... ... ... |
| ... ... әзiрленген ... ... ... ... ақпарат және |
|әзiрлеушiл|қоғамдық келiсiм министрлiгi ... | ... ... ... ... ... |
| |үш ... мақсатты айқындайды: мемлекеттiк тiлдiң |
| ... ... ... мен |
| ... орыс ... жалпы мәдени қызметiн сақтау; |
| |этникалық топтардың тiлдерiн дамыту. ... іске ... үшiн ... ... шешу |
| ... |
| | |
| ... ... мемлекеттiк басқару тiлi ретiнде |
| ... ... ету; |
| ... ... ... ... |
| |іс ... ... ... ... ... ... |
| |мерзiмдер мен iс-шараларды көрсете отырып) белгiлеу |
| ... ... ... ... және ... |
| ... ... органдарында мемлекеттік тiлдiң іс |
| ... ... тiл ... ... ... |ету; |
| ... ... ... 7 және |
| ... iске ... ... республика көлемiнде|
| ... және ... ... ... |
| |қаржылары, сондай-ақ ... ... |
| ... ... ... салынбаған басқа да |
| ... ... ... мемлекеттiк тiлдi тегiн |
| |оқыту курстарының ... ... ... |
| ... ұйымдар мен жергіліктi өзiн-өзi басқару |
| ... ... ... тiл ... орыс |
| ... қызмет етуiн қамтамасыз ету; |
| ... ... ... ғылыми-лингвистикалық тұрғыда|
| |қамтамасыз ету; |
| ... ... ... ... ана|
| |тiлiн ... ... ... ... ... ... ... ету осы Бағдарламаны |
|ру көздерi|iске асыруға бөлiнетiн ... ... |
| ... ... ... есебiнен, сондай-ақ |
| |Қазақстан Республикасының заңнамалық актiлерiмен тыйым|
| ... ... да ... ... ... |
| ... iске асыруға арналған бюджет қаражатына |
| |ең ... ... ... 3087,7 ... ... |
| ... Оның жыл сайынғы көлемi тиiстi жылға арналған|
| ... ... ... ... ... |
| ... ... нақтыланатын болады. ... ... ... мен ... ... ... ... iске ... ... ... |
| ... ... қажеттi функционалдық |
| ... қол ... ... ... |
| ... ... ... көздейдi. |
Тiлдердi қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға ... ... ... әрi - ... 10 ... ... ... тiл құрылысының ұзақ мерзiмдi ... ... мен ... ... ... ... iске ... басты
бағыттары мен тетiктерi белгiленген.
Белгiленген мақсаттарды, ... және ... ... ... ... ... ... әзiрлеп, Қазақстан Республикасының
Yкiметi бекiтетiн Бағдарламаны iске асыру жөнiндегi шаралардың екi жылдық
қысқа мерзiмдi жоспарлары ... ... ... ... ... 7, ... Республикасындағы тiл туралы" 1997 жылғы 11 шiлдедегi Қазақстан
Республикасының Заңына (бұдан әрi - ... ... ... Заң), ... ... Президентiнiң 1996 жылғы 4 қарашадағы
N 3186 өкiмiмен мақұлданған Қазақстан ... Тiл ... ... Қазақстан Республикасы Президентiнiң 1998 жылғы
5 қазандағы N 4106 Жарлығымен бекiтiлген Тiлдердi қолдану мен ... ... ... ... ... ... ... этнолингвистикалық және мәдени
қажеттiлiктердi толыққанды iске асыруды қамтамасыз ете ... ... ... ... және оның одан әрi топтасуына жағдай
жасайтындықтан, мемлекет өмiрiнiң аса маңызды ... ... ... табылады. Бұл елiмiзде тiлдердi дамыту мәселелерiн мемлекеттiк ... ... ... ... ... рөлi оның дамуының
басымдығын бiлдiретiн ... ... ... әлеуетiнен көрiнедi.
   Осы Бағдарламаны әзiрлеу Қазақстанда ... ... ... құру үшiн ... ... барлық тамақтары мен
тұтас қоғамның нысаналы да жүйелi қызметiн жүзеге асырудың ... ... ... ... a) ... ... ... ... жылы "Қазақстан Республикасындағы тiл туралы" заң
қабылданған сәттен берi және ... ... ... ... 5 ... N 4106 ... бекiтiлген Тiлдердi қолдану мен
дамытудың мемлекеттiк ... ... ... ... iске ... ... өмiрдiң барлық негiзгi салаларында тiл құрылысы
процестерiнiң одан әрi кеңеюi мен ... үшiн ... ... Бұл
мемлекеттiк органдар, ұйымдар мен тұтас қоғамның үйлестiрген, мақсатты ... ... ... Қазiргi уақытта елде тiлдер қолданысының дамуын табысты iске ... ... ... Тіл ... ... ... ... қолдау тауып отыр.
Мемлекеттiк органдар жүйесінде мемлекеттiк тiлдi талап етiлуінің арту
үрдiсi байқалуда. Бұл орайда ... ... ... ... ... ... нәтижелерге қол жеттi. Бұл, ең алдымен, Атырау, Қызылорда,
Маңғыстау, Батыс Қазақстан, Оңтүстiк Қазақстан облыстарына тән.
Қазақстанның ... ... және ... облыстарында да мемлекеттiк
тiлдi дамыту бағытында белгiлi бiр ... ... ... Орталық
атқарушы органдардың мемлекеттiк тiлдi қолдану аясын кеңейтуге бағытталған
нысаналы жұмыстарының арқасында оның талап етiлуiнiң өсу ... ... ... органдар мен ұйымдарда іс қағаздары екi ... ... және ... тiлде жүргiзiледi.
   Алайда, қол ... ... ... ... органдарда
мемлекеттiк тiлдiң әлеуетiн iске асыру деңгейi әлi де төмен екенiн атап өту
керек. Мемлекеттiк ... ... ... тiлдi ... меңгерген
мамандар аз. Сол себептi Бағдарламаны iске асыру барысындағы ... бiрi ... ... ... ... ... ... Қарулы Күштерi жүйесiне
мемлекеттiк тiлдi енгiзу процесi басталды. қазіргi ... ... ... ... процесi жүрiп жатыр. Алайда әскери құрамаларда
күнделiктi қызметтiк мiндеттерiн орындау барысында ... ... ... күйде қалып отыр. Бұл жерде негізгі күш-жігерді арнаулы
әскери лексиканы қалыптастыру мен мемлекеттiк тiлдi ... ... ... ... ... алдында тұрған маңызды мәселелердiң бiрi оның жаңа
әлеуметтiк-мәдени болмысты бейнелеудегi мүмкiндiктерiн кеңейтудiң қажеттiгi
болып отыр. Бұл ... ... ... ... жұмысы жүргiзiлуде. Қазақ
тiлiнiң терминологиялық базасын түзу мен жетiлдiруге басты назар аударылып
отыр. Мемлекеттiк ... ... 610 жаңа ... ... рет ... салалық терминологиялық сөздiктер шығару жүзеге
асырылуда.
   Қолданылып ... ... ... ... ... ... ... келтiру мен жүйелеу және жер-су атаулары мен басқа да
атауларды фонетикалық, таңбалық және лексикалық принциптерге ... ... Осы ... дейiн 64 аудан, 8 қала, 420 ауыл мен
поселке, 680 бiлiм ... ... ... сақтау мен басқа да объектiлер
жаңа атауларға ие болды.
   Мемлекеттiк тiлде қорғалған кандидаттық және докторлық ... ... ... ... ... олардың саны әлi де көп емес, ... 1999 жылы ... ... ... ... ... Мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары салаларында мемлекеттiк тiлдi
дамытуда белгiлi бiр оң ... қол ... ... тiлiндегi
телехабарлардың көлемiн ұлғайту бағытында айтарлықтай оң қадамдар ... ... ... ... ... ... мамандандырылған телеарнаның
ашылғанын атап айтуға болады. 2000 жылы 192 телеарнаның басым көпшiлiгi ... екi ... ... ... ... мемлекеттiк тiлде және басқа
тiлдерде хабар тарату уақытының заң ... ... ... көп ... ... ... ... Мемлекеттiк басқару органдары жүйесiнде, елiмiздiң Қарулы Күштерiнде,
халыққа қызмет көрсету, мәдениет пен өнер ... ... ... ... дәстүрлi түрде күштi болып отыр. Орыс тiлiнiң бiлiм мен
ғылымдағы басымдығы сақталуда, оның ... ... ... ... тiл ... ... жалғасуда. Мәселен, 2000 жылы елде 2365 ... ... ... орыс ... ... ... ... 2055 аралас
мектеп есепке алынды, орыс тiлiнде 393 газет, 78 ... ... ... ... ... ... Қазақстан аумағында тұрып жатқан барлық диаспоралар тiлiне мемлекет
тарапынан көмек көрсетiлуде. Ана тiлi мен ... ... ... ана тiлiн оқытудың жексенбiлiк мектептер жүйесi құрылған. 1999-
2000 оқу жылында жексенбiлiк мектептерде 14 тiл ана тiлi ... ... ... ... ... ... ... шешен, ұйғыр, армян, әзiрбайжан,
чуваш, поляк, курд және ... ... ... ... туралы үлгi
ереже әзiрлендi. Оқытудың мұндай түрi өзiн жақсы жағынан көрсетiп ... ... де бар. ... диаспоралар тiлiнде 11 газет шығарылып, 12
тiлде ... ... ... ... мен ... ... ... мақсаттары
мен ... ... ... және ... ... тiл ... көрiнiс тапқан, республикада лингвистикалық өрiстi қалыптастырудың
функционалдық принциптерiне сәйкес ... ... ... ... үш ... ... тiлдiң әлеуметтiк-коммуникативтiк
қызметiн кеңейту мен нығайту; орыс тiлiнiң жалпы ... ... ... ... ... ... ... бойынша жүзеге асыру орынды
болмақ. Айқындаманың саралануы функционалдық-лингвистикалық ... ... ... ... айырмашылығын көрсетумен дұрыс
болып табылады. Сонымен, қазақ тiлiн ... ... оның ... iске ... қажеттiгiмен айқындалады; орыс тiлiнiң қолданылуын
қамтамасыз ету қызметiнiң басты бағыты оның ... ... ... өзiн-өзi басқару органдарында қазақ тiлiмен қатар ... ... ... ... табылады; этникалық топтардың
лингвистикалық сұраныстарын ... ана тiлiн ... ... тәрбие, оқу және шығармашылық тiлiн еркiн таңдап алуға
конституциялық құқығын iске асыруға, ... ... ... ... мен ... үшiн жағдай жасауды талап етедi.
Мемлекеттiк тiлдiң әлеуметтiк-коммуникативтiк қызметiн кеңейту мен нығайту
мақсатында қол жеткiзу өз кезегiнде мына ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк басқару тiлi ретiнде қолданылуын
қамтамасыз ету:нормативтiк құқықтық базаны жетiлдiру;
   ... ... ... тiлдi ... ... қажеттi деңгейде меңгеру үшiн шаралар қолдану;
   мемлекеттiк органдар ... ... ... ... қарым-
қатынастың негiзгi тiлi ретiнде қолданылуын қамтамасыз ету;
мемлекеттiк органдарда актiлердi әзiрлеу мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
сот ісiн жүргiзудi, сондай-ақ әкiмшiлiк құқық бұзушылықтар туралы ... ... ... ... ету;
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерiнде, сондай-ақ әскери және
әскерилендiрiлген ... ... ... ... ... үшiн ... ... ету;
іс жүргiзудi мемлекеттiк тiлге көшiрудiң кестесiн (нақты мерзiмдер мен iс-
шараларды көрсете отырып) белгiлеу арқылы барлық ... ... ... ... ... органдарында іс жүргiзудiң негізгі тiлi ретiнде
мемлекеттiк тiлдiң қолданылуын қамтамасыз ету;
халықаралық қызметте мемлекеттiк тiлдiң ... ... ... 2) ... ... азаматтарының мемлекеттiк тiлдi меңгеруi үшін
жағдай жасау:
Қазақстан Республикасы Конституциясының 7 және 93-баптарын iске ... ... ... ... және жергiлiктi бюджеттің,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамалық ... ... ... да көздерi есебiнен азаматтарға мемлекеттiк тiлдi тегін ... ... ... ... ... бiлiм ... ... сақтау және халыққа қызмет көрсету
салалары қызметкерлерiнiң мемлекеттiк тiлдi тиiстi деңгейде ... ... ... ... және материалдық-техникалық жағдай жасалуын
қамтамасыз ету;
меншік нысанына қарамастан барлық ... ... ... ... жалпы бiлiм беретiн мектептердiң, орта арнаулы және жоғары
оқу орындарының тәрбиеленушiлерi мен ... ... тiлдi ... ... мен ... барынша жоғары деңгейге жетуiн
қамтамасыз ету;
3) ғылыми-лингвистикалық зерттеулер мен олардың ... ... ... ... ... асыру жолымен қазiргi қазақ ... ... ... ... ... ... ... тiлiнiң сөзжасам процестерiнiң, оның iшiнде терминжасам
принциптерiн ... ... ... ... ... ... толыққанды
терминологиялық жүйесiн енгiзу;
қазiргi қазақ тiлiнiң тiлге ортақ әдеби нормаларын жүйеге ... ... ... ... ... ... ... әлiпбиi мен
орфографиясын жетiлдiру жөнiнде шаралар ... ... ... ... ... ету;
4) мәдениет және бұқаралық ақпарат құралдары саласында мемлекеттiк тiлдiң
қолданылуын қамтамасыз ету:
кино- және ... оның ... ... ... ... қоса ... мемлекеттiк тiлде шығару мен ... ... ... ... ... ғылым, көркем әдебиет пен өнердiң әртүрлi саласында ... ... ... ... ... ... дамытуды құқықтық
қамтамасыз етудегi маңызды мiндеттердiң бiрi ... ... ... ... iске ... ... өмiрдiң бiрқатар салаларының
қызметкерлерi үшiн мемлекеттiк тiлдi меңгеруге ... ... ... ... ... тұрғыдан бекiту болып табылады. Бұл ең ... ... ... ... бiлiм беру, ғылым, мәдениет, халыққа
қызмет көрсету, көлiк, байланыс салалары. Осыған ... ... ... бiр ... және бiлiктiлiк талаптарына сай білудi ... ... ... мен ... ... ... әрi - Тiзбе)
заңмен айқындалуға тиiс. Аталған ... ... ... ... ... ... ... 23-бабының үшiншi бөлiгiне сәйкес
Қазақстан Республикасы заңдарымен белгiленедi. ... ... мен ... ... ... ... ... ену
уақыты саралануға тиiс. Осылайша, мемлекеттiк тiлдi меңгеру бөлiгiнде
талаптардың ... ену ... ... ... үшiн ... мұның өзi қажеттi бейiмделу ... ... ... Оның ... ... түзу ... жаңа ... мамандықтар мен
лауазымдардың бiртiндеп қосылуын көздеуi қажет.
  Тiлдi дамытудың ынталандыру сипатындағы қосымша ... ... ... ... ... ... ... бола бермейтінін
практика көрсетiп отыр. Сондықтан бұйрық мәндi шаралармен қатар ынталандыру
әдiстерiн де кеңiнен ... ... Өз ... ... тiлдi
қолданатын мемлекеттiк органдар, ұйымдар мен мекемелер қызметкерлерiн
материалдық ... ... ... ... ... үшiн құқықтық
негiздер әзiрлеу қажет. Аталған мәселенi шешу ... тiлдi ... ... ... тетiктердiң бiрi болуға тиiс.
   Сонымен қатар, тiл ... ... ... ... ... ... ... іс жүзiнде шешудi талап етедi. Оның негiзгi ережелерiн
бұзғаны үшiн ... ... ... ... ... Тiл ... қатынастарды реттеушi заңдарды одан әрi ... ... ... ... ... ... Бұл ... ұйымдарда
аудармашылық қызметтi реттеудiң құқықтық тетiктерiн әзiрлеудi талап етедi.
Мемлекеттiк және орыс ... ... ... ... ... ... мен ... ресми практикада қолдану
тәртiбi туралы мәселе де нормативтiк реттеудi қажет ... ... ... ... тiл ... заңдардың талаптарына сәйкес
келуiне ... ... ... - ... ... органдарында
   Мемлекеттiк тiлдiң мемлекеттiк органдар жүйесiнде қолданылу ... ... ... кадрлардың тиiстi тiл даярлығын талап етедi, ол ... өте ... ... мен ... ... ... мемлекеттiк
қызметшiлердiң күллi санаттары үшiн мiндетті ... тиiс. Осы ... ... үшiн бiрыңғай оқу-әдiстемелiк бағдарламаға
негiзделген оқыту ... ... ... жасау қажет.
Мәндай курстарды ... ... ... ... ... және
қоғамдық келiсiм министрлiгiнiң жанындағы Республикалық ... ... ... ... ... ұйым бола ... Сонымен бiр мезгiлде
арнаулы кестеге сәйкес мемлекеттiк қызметкерлердiң әрбiр санаты ... тiлдi ... бiр ... ... бөлiгiндегi мiндеттi
талаптарды әзiрлеу керек. Осы кесте ... тiлдi ... ... ... ... ... қызметкерлердiң ағымдағы
лингвистикалық даярлығының деңгейiмен сай болуы үшiн ... ... ... ... ... ... орнына оларды ресми
қолданылатын тiлден аударудың кең ... ... ... жұмысында одан әрi беки түскен үрдiсi белең алып барады. Соған
қарамай, ол тек уақытша шара ... ғана ... ... ... ... ... тiкелей мемлекеттік тілде жасауға
кезең-кезеңiмен көшудi орталықтан ... ұзақ ... ... ... ... ... ... Бұл ретте мемлекеттік тiлдiң тек iс ... ... ғана ... ... органдар актiлерiн әзiрлеу ... ... да ... ... ... ... жөн.
   Мемлекеттiк тiлдiң республиканың Қарулы Күштерiнде қолданылу ... айту ... ... ... ... жағдайларға орай аталған салада
мемлекеттiк тiлдiң қолданылуы "Қазақстан ... тiл ... ... ... ... жауап бермейдi. Ал елiмiздiң Қарулы
Күштерiнде оның толыққанды қолданылуы ... ... ... мәселесi
де болып табылады. Сондықтан офицерлiк және ... ... ... ... ... ... ... қажет. Аталған
талаптардың табысты іске асуы үшiн ... ... ... ... ... ... ... өтеу орындарында мемлекеттiк тiлдi тұрақты
оқытуды ұйымдастыру қажет.
   Мемлекеттiк егемендiктiң аса маңызды атрибуттарының бiрi ... тiл ... ... ... лайықты көрiнiс табуы керек.
Ресми халықаралық кездесулер мемлекеттiк тiлде жүргiзiлуге ... беру және тiл ... ... ... ... Тiл дамуын табысты жүзеге асырудың неғұрлым маңызды шарттарының ... ... ... ... бөлiгi болып табылатын тiлдердi
оқытудың толыққанды ... ... ... етуiн ұйымдастыру мен
қамтамасыз ету болып табылады. Аталған жүйе түрлi деңгейлерде және әр ... ... ... ... ... ... және ... процесс болуға тиiс. Қазіргі уақытта Бұл ... ... ... ... ... ... ... асырудың неғұрлым
оңтайлы әрi ... жолы ... ... әр ... оқу және тәрбие
мекемелерiне аударылып отыр. ... ... бiлiм мен ... ... әрi
терең игеру үшiн қажеттi үздiксiздiк принципi оқытуды мектепке дейiнгi
тәрбие мекемесi - ... - ... ... ... оқу орны ... ... құрған жағдайда ғана қамтамасыз етiлуi мүмкiн. Алайда
аталған модель оның ... ... ... бола ... ... етiлетiн
сапалық аспектiнi, яғни халықтың әр түрлi әлеуметтiк топтарын ... ... ... қамтамасыз ете алмайды. Осыдан барып, республика
азаматтарының ... ... ... ... басқа да жолдары ... iске ... ... ... ... әлеуметтiк коммуникациялардың алғашқы дағдысын құрдастарымен
араласу кезiнде алатынын ескере отырып, олардың ... тiл ... ... мекемелер зор рөл атқаруға тиiс. Сондықтан олардың ... ... ... ... ... ... ... керек. Атап
айтқанда, қазақ тiлiнде оқытатын мектепке дейiнгi ... ... ... ... жөн.
   Тiл даярлығын ұйымдастыруды қамтамасыз ... ... бiлiм ... ... ... ие ... отыр. Бұл жерде маңызды
проблемалардың бiрi оқушыларды ... ... жаңа ... ету болып табылады. Бiрiншi кезекте Бұл қазақ тiлiнде оқытатын
сыныптарға қатысты. Бүгiнгi таңдағы оқулықтар ... ... және ... ұлттық мектептерге де ... ... ... ... орыс ... ... шығаруды ұйымдастыру қажет.
   Оқу орындары түлектерiнiң мемлекеттiң әлеуметтiк кеңiстiгiне одан әрi
табысты кiрiгуi мақсатында ... тiлi мен ... ... ... оқу ... ... пән болуға тиiс мемлекеттiк тiлдi оқытудың
саны мен ... ... бөлу ... ... қажеттi сағат саны басқа
тiлдердiң есебiнен емес, оқу процесiн жалпы ... ... ... ... ... ... орта және ... кәсiптiк бiлiм беру
жүйесiндегi жағдайы одан әрi де жақсартуды талап етедi. Бұл ... ... ... ... ... ... да қатысты. Елдiң бастауыш,
орта және жоғары оқу орындары ұсынатын қазақ тiлiнде оқытылатын мамандықтар
шеңберi мүмкiндiгiнше ... ... ... және ... да қызметтер
саласын қамти отырып, жоспарлы түрде кеңейтiлуге тиiс.
   Тiлдердi тиiмдi меңгеру саласындағы мүмкiндiктердi кеңейту мен ... ... оқу ... ... қатар кейбiр басқа әдiстерде керек
екенiн тәжiрибе көрсетiп отыр. Бұл, атап ... ... ... ... оқу ... жоқ ... ... қатысты. Қазақстан
Республикасының барлық азаматтарының ... тiлдi ... және ... үшiн ... ұйымдық, материалдық және техникалық ... ... ... ... ... ... ... да қолданылуға тиiс.
Өз бетiмен оқып-үйренуге арналған теле- және радио хабарлар, газеттердегі
арнаулы ... ... ... тiлi ... ... ... ... енгiзiлгенi дұрыс.
   Алайда, Бұл жерде ... ... ... тiлдi ... ... ... тiл курстарының жүйесiн ұйымдастыру мен қолдану болуға ... ... ... ... ... ... актiге сәйкес құрылғаны
жөн. Курстарда оқудың нәтижелiлiгiне мүдделіліктi арттырудың ... ... ... ... ... ... қызметкердiң негiзгi
кәсiби қызметiнiң нәтижелерiмен бiр деңгейде қаралуға тиiс. Аталған ... ... ... ... ... ... ... салалары үшiн
мiндеттi болуға тиiс. Мұндай курстар сонымен қатар түрлi ... ... ... ... ... мүмкiн. Курстарды
ұйымдастыру мен материалдық-техникалық қамтамасыз ету үшiн қосымша қаржылай
қолдау Қазақстан халықтары тiлдерiн қолдау ... ... ... жүзеге
асырылуы мүмкiн.
   Қолданыстағы заңдарға сәйкес ресми пайдаланылатын тiлдiң қолданылуы
қоғамдық өмiрдiң барлық ...... ... ... отыр және
мемлекеттiң күш-жiгерi бұл жерде осы жағдайды қолдауға ... ... ... ... ... қолдау мақсатында қарым-қатынас, оқу
және шығармашылық тiлiн еркiн ... ... ... iске ... ... ... ету қажет. Ана тiлiн үйрететiн таңдаулы
жексенбiлiк мектептер тәжiрибесiн жинақтау мен тарату мақсатқа сай ... ... ... одан әрi қолдау, соның iшiнде кiтап
және ... ... ... ... ... ... ... орта арнаулы
және жоғары оқу орындарында ұлт ... ... ... ... ... ... жөн.
Ғылыми қамтамасыз ету
   Қазақ тiлiнiң мемлекеттiк мәртебесiн iске асыру әлем ... ... ... жаңа ... және ... ... аясында оның
лексикалық және семантикалық тынысының мүмкiндiктерiн кеңейтудi ... ... ... ... ... ... шығармашылықты қоса
алғанда, жаңа лексикалық бiрлiктердi енгiзу процестерiн бiрыңғайлау болып
табылады. Терминологиялық жұмыстың негiзгi ... ... ... ... жоспарлы түрде жүзеге асырылатын қызмет
жүйесiнiң бiрыңғай принциптерiне сүйенген, ... ... ... тиiс.
   Қазіргi қазақ әдеби тiлiнiң ... ... ... ... ету мақсатында орфографиялық кеңес құру мүмкiндiгiн
көздеу қажет. Оның қатысуымен қазақ әлiпбиi мен ... ... ... ... ... ... ... ғылыми шығармашылықты одан әрi дамыту талап етiледi. ... ... ... ... ... ... ... кезең-
кезеңiмен мемлекеттiк тiлге көшiру жұмыстарын жалғастыру қажет.
   Мемлекеттiк тiлдi ... ... ... ... ... ... Тiл бiлiмi институты басым рөлге ие болуға тиiс. Осы
мақсатта оның материалдық-техникалық базасын ... ... ... iргелi және қолданбалы лингвистикалық зерттеулердi әзiрлеуге
мемлекеттiк тапсырысты кеңейту ... ... ... ... қолданбалы мәселелерi бойынша сараптамалық бағалау мен ... ... ... ... ... және ... ... құралдары, денсаулық сақтау мен халыққа
қызмет ... ... ... ... ... ... неғұрлым бұқаралық әрi көрiнiстi нысандарға айрықша
назар аудару қажет, Бұл ... ... ... ... ... журналдары. Солардың арасында мемлекеттiк тiлде шығарылатын теле-
және радио хабарлар, журналдар, көркем және анимациялық фильмдердiң ... мен ... ... Қазақстанның қажеттiктерiн қанағаттандыра алмай
отыр. Қоғамдық қызметтiң аталған саласында ... ... ... ... ... қажет. Мемлекет Бұл ретте белсендi
позиция ұстануға тиiс. Бұл сонымен қатар ... тiлдi ... оны ... ... ... ... қатысты.
   Мемлекеттiк тiлдiң жұмыс істеуiн қамтамасыз етудiң неғұрлым күрделi
учаскелерiнiң бiрi ... ... ... ... ... ... Бұл ... тiлдiк қызметтi мемлекеттiк реттеудiң күрделiлiгiмен ... ... ... ... ... ... ... көлiк және
байланыс сияқты салаларға енуi мүмкiндiгiнше мұндай ықпал ету ... ... ... ... ... іске ... тиіс. Бұл үшiн,
бiрiншi кезекте, ... ... оқу ... - ... орта
арнаулы және кәсiптiк оқу орындарында мамандарды тиiстi даярлауды кеңейту
қажет. Одан басқа, аталған талаптар ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк тiлдi ... ... ... белгілеу қажет. Оларға денсаулық сақтау,
байланыс, көлiк ұйымдары, банктердiң есеп-кассалық бөлiмдерi жатады.
Бағдарламаны iске асырудың ... ... ... ... мен ... жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру жөнiндегi
Iс-шаралар жоспарында (бұдан әрi - Бағдарламаны іске ... ... ... ... ... Iс-шаралар жүйесiн жыл сайын кезең-кезеңмен
орындау болып табылады. Бағдарламаны іске ... ... ... ... ... ... қойылған мiндеттердi iске асыру
нәтижесiнде бұдан алдыңғы кезеңде болған өзгерiстердi ескере отырып, әрбiр
келесi екi жыл ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi стратегиялық перспективаларды міндеттi ... ... ... ... тиiс. ... ... Тiлдердi қолдану мен
дамытудың мемлекеттiк ... iске ... ... ... ... ... іс-шаралар жүйесін жүзеге асыру - шешiмi ағымдағы
перспективада айқындалған ... ... ... орай ... ... ... неғұрлым икемдi оңтайласуға мүмкiндiк
беретiнiн көрсетедi. Осындай ұзақ мерзiмдi перспективаны ескере отырып
жасалған ағымдық ... ... ... және ... ерекшеленедi. Сонымен бiрге, Бұл Тiкелей ... мен ... ... ... іске ... ... ету мүмкiндiктерiн арттыруға жәрдемдеседi.
   Бағдарламаның мақсаттары мен ... iске ... оның ... және әлеуметтiк тынысын кеңейтетiн ... және ... ... рөл ... ... ... іс-шараларын іске асыру оны іс жүзiнде жүзеге асыру ... ... әрi ... ... ... ... ... іске асыру жөнiндегi іс-шараларды тиiмдi жүзеге асыру мынадай
негiзгi ... ... ... ғана ... ... ... және сапалық деңгейдi тұрақты ... ... ... көздейтiн кезеңдiк және ұдайылық;
   орындалуына қатаң бақылау жасаумен ұштастырылған жан-жақты мемлекеттiк
қолдау;
   тiлді меңгеру саласындағы талаптарды мемлекеттiк тiлдi ... және ... үшiн ... ... ... моральдық және материалдық мүдделiлiк жағдайын жасау;
   қоғамдық пiкiрдi ... ... ... тiл ... ... ... ... функционалдық-лингвистикалық тепе-
теңдiктi сақтау;
   Тiлдердi дамыту бағдарламасындағы ... ... ... ... этнолингвистикалық жағдайды талдау негізінде мемлекеттік органдар
жүзеге асыратын негізгі басымдықтарды ... ... ... ... дамыту саласындағы жағдайды тұрақтандыратын, осы саладағы құқықтық
қатынастарды жетілдіретін, қоғамдық ... ... ... оң ... жасауға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік тілде мектепке дейінгі білім беру мен тәрбие, жоғары ... ... ... ... ... ... оқу ... үздіксіздігі принципін
қамтамасыз ету, мұнда сапаның көтерілуіне, оқыту процесін ... ету, ... білу ... ... және ... оқыту әдістемесін
жасауға көңіл бөліну керек.
Жоғары білім жүйесінде мемлекеттік тапсырыс негізінде ... ... ... орыс тілінен қазақ тіліне, сондай-ақ қазақ
тілінен орыс тіліне аударатын ... ... ... ... ... ... ... Интернет-технологиялар
мүмкіндіктерін қолдана отырып, білім алу үшін мүмкіндіктер жасау керек.
Тілдерді дамыту ... ... ... ... ол процестің
шамадан тыс саясаттандыруды жоққа шығарады. Бұл мақсатта ... тілі ... ... ... оңтайлы қолдануды қамтамасыз ететін ... ... ... ... асыруға, тіл мәдениетін және сөйлеу
мәдениетін көтеруге, тілдік ортаны кеңейтуге ықпал ететін ... ... ... ... ... ... рөлін арттыру керек,
олардың өзектілігін, тарату және ... ... ... ету ... органдарда, мекемелер мен ұйымдарда мемлекеттік ... ... жыл ... арттыруға қол жеткізу керек, оның ... ... ... ... ... іс ... ... қолдануды
ыңғайластыру қажет.
Тіл дамыту және аударма мәселелерімен айналысатын ... ... және ... оларды қосымша қызмет ретінде
қабылдайтын көзқарасты жоққа шығарып, ... ... ... ... ... ... маман-оқытушыларды тарта отырып,
мемлекеттік тілді үйрету курстары жұмысын, олардың ... ... білу ... ескере отырып ұйымдастыру керек. ... ... ... және көру ... әсер ... ... мен ... пайдана отырып, мемлекеттік тілді насихаттау және ... ... ... ... ... ... және ... бәсекеге қабілеттілігін
қамтамасыз ету мақсатында қазақ, орыс, ағылшын тілдерін қажетінше қытай,
неміс, француз, ... ... ... де ... ... ... жөніндегі
курстарды ұйымдастыруды қамтамасыз ету.
Мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдар қызметкерлерінің қазақ
тілін білу деңгейлерін оң ... үшін ... ... және тілді оқыту
әдістемесін жасау керек. Мұнда халықаралық тәжірибе мен шет ... озық ... ... ... мен ... тізбесінде көзделген мемлекеттік тілді белгілі
бір дәрежеде білу және оны жүзеге асырудың кезеңдерін анықтау үшін ... ... ... ... ... қажет.
Қазақстан халықтары Ассамблеясы, Білім және ғылым ... ... ... ... ... ықпал ететін мына мәселелерді
шешу:
Қазақстандық бағдарламаларға бейімделген және бірыңғай қазақстандық
ұлттардың сезімдік байланысын қалыптастыру, ... ... ... ... жөніндегі оқу құралдар мен оқыту-әдістемелік кешендерді
әзірлеу.
Мына мамандықтар бойынша тіл ... ... ... қазақ-
ұлттық-шет (ағылшын, неміс, француз) тілдері мұғалімдерін, шет-қазақ-ұлттық
тілдері, қазақ пен орыс тілдері мұғалімдерін және т.б.
Қазақ тілін оқитын жалпы ... беру ... ... ... және мектеп бітіргеннен кейін де ... ... білу ... үшін жағдай жасау қажет.
Жоғары білім - білімді мамандардың ортасын қамтамасыз етеді, ... ... орыс және шет ... бірін меңгеруі, алдағы уақытта
қызмет бабында еркін қолдануы өте ... ... ... ... бірі білім беру орындары болып табылады, олар ... ... ... ... көлік және басқа ... Бұл ... ... ... ... орыс және ... тілдердің
кәсіби лексикасын еркін білуі қажет.
Жастар халықтың ең белсенді динамикалық құрамы болып ... ... ... мен ... ... ... стереотиптерге тәуелді келеді.
Еліміздегі қазақ тілінің жағдайын жақсартудың ең тиімді тетігі ... ... ... ... ... ең көп ... жеке ... алып жатыр және кәсіпкерлердің
қазақ тілін қолдануда олардың тек ... ... ғана ... (бланкілер,
маңдайшалар, мөрлер, мөр табандар, жарнамалар) сонымен қатар ... ... ... ... тілі ретінде ұтымды жақтарын да ... ... ... өкілетті органдары республикалық
мемлекеттік тілді оқыту орталығы базасында тілдерді ... ... құру ... ... ... ... қажет, оларды аймақтық
филиалдарда құру мәселесін қарастыруды, оларға ... ... ... ... ... ... әдебиеттердің,
компьютерлік бағдарламалардың авторларын және басқаларды тартуды қолға алу
қажет.
Қазақ тілін оқыту бойынша озық ... ... орыс ... ... ... сондай-ақ қазақ тілінен орыс тіліне
аудару жөнінде тұрақты республикалық ... ... (3 ... 1 ... ету ... қызмет істері жөніндегі агенттікпен бірге мемлекеттік
қызметкерлерді аттестациялау жүйесіне, қызметтік ... ... ... ... ... ... мәселесін мақсат етуіміз қажет.
Көрсетілген агенттікпен бірге мемлекеттік тілді меңгерген, оны іс
жүргізу тәжірибесінде және ... ... ... ... ... етіп ... ... қызметкерлерді көтермелеудің
пәрменді жүйесін құру ұсыныстарын енгізу ... ... ... және байланыс агенттігінде
«электронды үкімет» жүйесінде мемлекеттік ... ... ... ету ... ұсыныстар дайындап енгізу қажет.
Жаңа ақпараттық технологияларда қазақ ... ... ... ... ... тілінде портал желілерін дамыту ... және ... ... ... ... ... кітаптарды
тарату үшін ИНТЕРНЕТ дүкендерін ашу, компакт дискідегі кітап өнімдерін
шығару үшін «электронды баспасын» құру, ... ... ... ... жаңа ... ... және өз шығармаларын ... ... ... жоқ ... ... ... ... Білiм беру
жүйесiнде мемлекеттiк тiлдiң рөлi бiртiндеп артып келеді. Бiлiм және ғылым
министрлiгiнiң мәлiметi бойынша, ... оқу ... ... 3,5 ... ... 1,6 ... (50,6%) - ... тiлiнде,
1,5 миллионы (45%) - орыс тiлiнде, 80 мыңы (2,3%) - ... ... 23 ... - ... ... 2,5 мыңы (0,07%) - ... ... және мыңнан астамы
басқа тілдерде оқыды. ... ... ... ... ... ... өсiп, 2000 жылы ... мектептердiң жалпы санының 43%
(7910) шамасына ... ... ... ... ... ... бойынша бөлiнуi бiркелкi емес. Бұдан басқа, қазақ ... ... ... ... ... ... ортадан
бөлiнiп қалған "аралас мектептер" деп аталатын мәселе де бар. Оның ... ... ... ... ... ... ... жоғары
жеткiлiксiз деңгейiн көрсетуде. Басқа тiлдерде оқытатын мектептер туралы да
осындай жайды атап өтуге болады. ... ... ... ... орыс тiлiнде оқытатын мектептерде бұл проблемалар соншалықты
өзектi болып отырған жоқ.
Қазақ тілі ...... ана ... ... өмір ... ... дамуының өзегі, тарихта ұлт болып сақталып қалу қайрат-құралы. ... ... ... ...... ана тілінде білім алып, сол
тілдің өсіп-өнуіне өз үлесін ... ана ... ... қарашығындай
сақтайтын, ана тілінің рухани дамуында негізгі қару-құрал ретінде пайдалана
білетін ұрпақты баулу, тәрбиелеу, қалыптастыру, ана ... ... ... ... жүйелерін игеруге үйрету. Сондықтан
қазақ тілі қазақ мектептерінде ғана ана тілі ретінде ... ... тіл ...... Республикасында тұрып жатқан басқа
ұлт өкілдерінің «Мемлекеттік тіл туралы Заңды» азаматтық борышы ... ... ... ... ... ... ... хабар-
ақпарат алмасу, достық қарым-қатынаста ... осы ... ... оның ... ... ... тыныштықта өмір сүру, бір-
бірімен түсініс және қарым-қатынас құралы. Ал мемлекеттік ... ...... ... ... түсініс және қарым-қатынас
құралы ретінде ұтымды пайдаланудың тәсілдерін игеруге толық ... ... «Тіл ... ... ... ... ... ету. Осы
айтылғанның бәрінен де шығатын қорытынды: оқу орыс тілінде жүретін мектепте
қазақ тілін оқытудың негізгі мақсаты – оны ... тіл ... ... Егер мемлекеттiк тiлде бiлiм беретiн мектептер саны бiртiндеп өсiп келе
жатса, мектеп жасына дейiнгi балалар ... саны ... ... саны 2000 жылы ... ... осы ... ... жалпы санының
25%-нен (1158) асқан жоқ. Осылайша, неғұрлым тiлдi қабылдауға бейiм ... ... ... ... ... сырт ... Республиканың бастауыш және орта кәсiптiк оқу орындарында 200 ... оқу ... ... астам мамандықты оқыту мемлекеттiк ... ... ... ... бөлiмдерiнде оқитын студенттердiң саны
2000 жылы барлығы 32%-тi (85300) ... орыс ... ... саны 68%-тi (181000) ... ... тiлiнде оқыту
бөлiмдерiнiң жалпы алғанда ... ... осы ... ... ... ... ... аудару керек. Мәселен, ... ... ... ... ... және орта ... оқу орындарына
"Мемлекеттiк тiлде іс ... атты жаңа ... ... тiлдi ... ... жүргiзудiң жаңа жеделдетiп оқыту
әдiстемелерiн әзiрлеу, дыбыс-бейне материалдарды, ... ... ... үлкен мүмкiндiктер көзi ... ... күнi ... ... ... ... ... құжат айналымын қамтамасыз ету ... ... ... ... сканер арқылы компьютер қарiптерiн
тануды, қазақ тiлiнде дұрыс жазылуын тексерудi, мәтiндердi қазақ ... ... орыс ... қазақ тiлiне автоматты түрде аударуды қамтамасыз
ету жөнiнде бағдарламалар әзiрлендi.
- қазақ тілін оқытудың нақты және тиімді әдістерін жасайтын ... пәні ... және ... тілде сабақ жүргізетін өзге ұлт
өкілдері оқытушыларын моральдық және ... ... ... орыс тілді топтарда кейбір гуманитарлық пәндерді қазақ тілінде қатар
оқытуды эксперимент түрінде енгізу;
- жыл сайын профессорлар - ... ... өзге ұлт ... мемлекеттік тілді білуіне байланысты сайыстар өткізу;
- қосымша пәндер есебінен ... ... ... игеру
сағат саны мен мерзімін екі жылға дейін ұзарту;
- өзге ұлт өкілдері студенттері арасында болашақ ... ... ... ... ... сайыстарын өткізу;
- жоғары оқу орны бағдарламасын игеру үрдісінде ... ... ... жоғарғы курстардағы өзге ұлт өкілдері студенттерін
материалды ынталандыру үшін ... ... ... ... ... ... магистранттар арасында олардың болашақ
мамандықтары бойынша үш тілді (қазақ, орыс, ағылшын тілдерін) бірдей игеру
деңгейін ... ... ... Тіл – тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ... ... ... ... ... ... биік тұғыры
да. Сондықтан тіл әлемдегі ұлттық мәдениеттің ара ... аса ... ие. Бұл ... Қазақстан Республикасының тіл саясаты мемлекеттік тілді
дамытуға және республикада қолданылатын өзге де тілдер үшін жағдай жасауға
бағытталған.
Бүгінде ... ... ... жолдаған жолдауында белгіленген басым
бағыттардың бірі – барлық қазақстандықтарды ... ... ... ... тілді жан-жақты дамытуға басты назар аударылып отыр.
Сондықтан қоғамда ... ... ... ... нығайту және оның
әлеуметтік-коммуникативтік міндеттерін кеңейту еліміз саясатының ... ... ... қала ... Мемлекеттік тілді дамыту Тілдерді
қолдану мен дамытудың 2001-2010 ... ... ... басым мақсаттарына сәйкес жүзеге асырылып келеді. Осы
мақсатта ... ... ... да ... ... тіл мен ... халқы мәдениетінің басты рөлі азаматтық және
рухани мәдениеттің ортақтығы ... ... ... этностарының
бірігуі жолында қазақстандық сәйкестіктің қалыптасуының басты міндеттерінің
бірі болып табылатынын жариялады.
Басқа ұлт өкілдерінің диаспорасы болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілі мен
мәдениетіне оның мемлекеттік қызметінің ... мен ... ... бөлуде. Бұған дәлел ретінде соңғы ... ... ... ... ... ... санының біртіндеп көбейіп келе
жатқаны, жыл сайын Тіл комитеті жүргізетін тілдік ... ... ... ... ... 2000 жылы қазақ тілін білетін өзге
ұлт өкілдерінің саны 36,4%-ды құраса, 2004 жылы бұл ... 40%-ға ... ... ... ... ... орыс ... қазақтардың мемлекеттік
тілді меңгеруге деген ... да ... ... жүзеге асырылып келе
жатқаны байқалады. Республиканың бес облысында – Атырау, Жамбыл, ... ... ... ... іс-қағаздарын мемлекеттік тіл –
қазақ тілінде жүргізуде. Бұл аймақтар басқа облыстарға қарағанда өзге ... ... ... ... деңгейінің жоғарылығымен ерекшеленеді. Ал
2005-2006 жылдар аралығында Ақтөбе, ... ... ... ... ... толықтай мемлекеттік тілге көшіру қажеттігі көзделіп отыр. Сондай-
ақ соңғы екі жылда орта мектептерде қазақ тілін оқыту сағаттары ... ... мен ... бала ... саны артты.
Бүгінде біз қазақ мәдениетінің қалыптасу процесінің ... ... ... ... мәдени ынтымақтастығын біріктіретін күш ретінде
қазақ мәдениетінің дамуына ықпал ететін барлық қажетті жағдайлар жасалған.
Азаматтардың қазақ ... ... ... ... ... ... ... енгізу біртіндеп жүзеге асырылуда. Қоғамда, әсіресе, ... ... ... ... ... ... қолданыс аясы едәуір
кеңейіп келе жатыр деп ... ... ... ... ... ... ... мен ұйымдарда қоғамның жан-жақты
салаларында оңтайлы әлеуметтік лингвистикалық кеңістікке қол ... ... ... жасалуда. Басты мақсат – тілдік мұраны сақтау және қоғамдық
өмірдің барлық саласында қазақ тілінің қолданылуын ... ... ... ... қол ... Осы ... бірқатар ауқымды іс-шаралар қолға
алынуда. Мысалы, қазір қазақ тілінің ... ... ... ... ... бөлініп отыр. Терминологиялық жұмыстардың
тұжырымдамасына сәйкес 2006 жылы 2007-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... ... Сонымен қатар Тілдерді
қолдану мен дамытудың 2001-2010 ... ... ... қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін нығайтуға байланысты
бөлігіне толықтырулар енгізу бойынша жұмыстар жасалып, осы мақсатта жаңа іс-
шараларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ол көптеген қазақстандықтардың
балаларын қазақ мектептерінде ... ... ... ... ... ... жағдай жасауға ұмтылуы болып ... ... ... ... ... қазақша білім беруді қалайтын қазақстандықтар санының
артып отырғанын байқатты. 2000 жылмен салыстырғанда бұл көрсеткіш ... 3,8% ... ... ... ... ... білім беруді қалайтын
қала қазақтары санының көбейіп келе жатқаны да қуантады. Республика бойынша
екі мыңға жуық өзге тілді оқушылар ... ... ... мен ... ... Сондықтан да білім беру ... ... ... енгізу және халықтың ықпалды бөлігі жастарға баса назар аудару
арқылы тіл саясатын ... мол ... ... деп ... негізгі міндетіміз – біздің азаматтарымыздың, этникалық қауым
өкілдерінің қазақ тілін ... тіл ... ... ... Біріншіден, бұл қоғамдағы өзара түсіністікке әсер етеді,
екіншіден, тіл – ... ... ... ... бірлік пен
ынтымақтастықтың тірегі болып табылады.
Шығыс Қазақстан облысының ұлттық жаңғыру ... ... ... үшін ... тілі және мәдениеті» атты бөлім
ашылған. ... ... ... ... ... ... күнге артып отырғандығын байқауда. Егер қазақ сыныптарына 2002 жылы
30 бала қатысса, 2004 жылы ... саны 50-ге ... ... ... он
жылдан бері жұмыс істеп келе ... ... атты ... ... ... ... ... тәжірибесін мол жинақтаған. Осы жылдарда
мектепті мемлекеттік тілде жетік меңгерген этникалық топтардың ... ... Осы ... ... ... ... тілі пәні бойынша
облыстық, республикалық олимпиадалардың жеңімпаздары атануда. Сондай-ақ осы
мектепті бітірген талантты әрі ... ... ... ... ... оқып жүр және ... тілінен сабақ беруде. Мысалы, Марина
Бухарина – «Тіл – ... ... атты ... ... ... ... ... атанды. Шығыс Қазақстан университетінің
қазақ филологиясы факультетін бітірген ол ... ... ... ... бас ... ... жұмыс істейді. Сол мектептің түлегі Семенова
Олеся жоғары оқу ... ... ... қаласындағы №3 мектепте қазақ тілі
мен әдебиетінен сабақ беруде. Тоқсан ауыз ... ... ... ... ... ...... патриотизмнің құрамдас бөлігі»
бастамасы қазақстандықтардың біртұтас ұлт ретінде тату-тәтті өмір ... ... ... ... ... ... лайық. Қандай да бір
халықтың болмысы, ... ... және ... оның ... сол тілдің қолданыс ауқымының кеңдігімен, орамдылығымен ... ... ... ... ана ... ... ... ие болып,
қолданыс өрісі кеңейді. Белгілі бір тілдің мемлекеттік ... ие ... бола ... іс емес. Себебі ол тіл сол мемлекеттің иесі болып отырған
халықтың мүддесінен шығып, барлық саладағы ... өтей ... ... ... ... ол ... ... мәдениет, баспасөз, радио, теледидар,
дипломатиялық қарым-қатынас, ғылым, ... ... іс ... ... ... қызмет ететін қоғамның қажетті құралына айналуы керек. ... ... және ... ... да осы ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары, Қарулы Күштер, ғылым және білім ... ... ... те осы ... ... ... беруге міндетті.
Тілдерді дамыту - еліміздегі мемлекеттік саясаттың аса маңызды бағыттарының
бірі. Тіл ... ... шешу — ... ... ... топтасуы мен қоғамдық келісімді нығайтудың
алғышарты.
Жиырмасыншы ғасырдың тоқсаныншы ... ... ... жұрт ... ... де ... жоқ. Ұлтының тілін ұлықтаған ұрпақтың ұмтылысы
ұдайы ұрандаудан тұрмайтыны хақ. ... сол ... ... мен ... ... ... көзіміз жетеді. Әрине, әлі де алаңдатып ... аз ... ... ... қу ... ... де ... Қоғамда тіл
тағдырына деген түсіністік орныға бастады. Бұл осы уақытқа дейін барлық
мүмкін болар ... ... жете ... ... ... тіл саясатының нәтижесі.
1989 жылғы тұңғыш Тіл туралы заң, алғашқы Конституция қабылданар ... ... ... ... ... бекітілуі, мұны
нығайта түсу үшін 1997 жылы тіл ... жаңа заң ... ... ... ... "Ауру батпандап кіріп, мысқалдап шығады" деген мәтелді халық
тіршілік заңдылықтарына сүйене отырып айтқан. ... даму ... ... кұбылыс. Оған жанды дүниенің өсуіне қажет ... ... ... ... адам ... ... аялылық таныта бермейтіні де анық.
Меніңше, мәселе осында. Тіл ... ... жеке адам ... бен немқұрайлығымыз өз ықпалын қатты тигізіп отыр.
Бүгінгі күнгі тікелей жауапкершілігіміздегі міндет — мемлекеттік ... ... ... ... ... саясат негізінде одан әрі
жалғастыру. Бүгінгі күні тілдерді дамытуға деген қамқорлық ... ... ... ... мен ... қатысты
нормативтік құқықтық негіздер нығайтылуда. Мемлекеттік тіл ... — тіл ... заң, ... ... ... ... етуші қаулы-
қарарлар, бекітілген бағдарлама бар.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 ақпандағы №550 ... ... ... мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында проблеманың бүгінгі тандағы жай-күйіне ... ... ... ... ... ... болашақтың басым бағыттары
айқындалып, қазақ тілінің әлеуметтік-коммуникативтік қызметін кеңейту ... орыс ... ... ... ету, ... ... ... этностық топтардың тілдерін дамыту міндеттері алға қойылған. Тіл
саясатының бұл мүддесі ... ... ... ... дамуын
көздеген ұстанымына негізделген.
Бағдарлама қоғамдағы саяси тұрақтылық мүдделерін ескере отырып ... ... тіл ... табиғи сабақтастығын қамтамасыз етеді және
еліміздегі тіл ... ... ... бағыт-бағдарын берік бағамдауға
және ең бастысы, тіл болашағына деген халық сенімін нығайта отырып, жұртты
ортақ ... ... ... етуі ... Ол ... ... ... құрылымдық талаптарына сай және тіл саясатына қатысты
қамтылуы тиіс мәселелерді толық қарастырады. Әр ... ... ... ... ... ... нақтыланып керсетілді.
Жоғарыда айтылған нормативтік кұқықтық қамтамасыз ету тұрғысында ... ... ... ... ... ... ... туралы",
"Тілдер туралы заңдардың сақталуына бақылау жасаудың тәртібі туралы ... ... ... ... және ... ... енгізу жөніндегі талаптар туралы", "Мемлекеттік тілде
кұжат дайындауды жүзеге асыратын әкімшілік қызметшілерді көтермелеу ... ... Тіл ... ... үшін жауапкершілікке тарту
"Қазақстан Республикасы Әкімшілік бұзушылық туралы" ҚР Кодексінің 81, ... ... ... 1999 ... 23 ... қабылданған
"Бұқаралық ақпарат құралдары туралы" Заңның ... 2 ... ... ... ... уақыты жағынан басқа
тілдердегі берілімдердің жиынтық ... кем ... ... ... ... ... ... кезде аталған заң талаптарын 92%-дан ... ... ... бұл ... ... ... әлі де ... үстірт
орындалу жәйттері жиі кездесетіні құпия емес. ... ... ... ... басым бөлігінің тек түнгі уақытта және негізінен
бейнеқордағы концерттік бағдарламалардан тұрып, ... ... ... ... ... ... ... Баспасөзде, сондай-ақ
мемлекеттік органдарға келіп түсіп жатқан шағымдарда бұл жағдай ... ... ... ... ... ... ... әрекет
ретінде, тіпті оны мазақ қылу есебінде қабылдануда.
Сондықтан да мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен ... де, Қазақстан Парламенті Мәжілісінің депутаттары
да тұрақты көтеріп келеді. Атап айтқанда, ... ... ... ... Шаханов, Бекболат Тілеухан мемлекеттік тіл мәселесін ... ... ... ... ... ... ... депутаттық топтың
кұрылып жатқаны да белгілі. Осы орайда, ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған заң топтамасы
қаралған тұста біздің министрлік оны толықтай қолдап шыққанын айтқан жөн.
Ең бастысы, ... ... ... ... ... ... ... бағытында барынша мүдделілік танытылып отыр. Мәселен, таяуда ғана
ұлттық ... ... бір топ ... ... ... мемлекеттік
тілдің қолдану аясын кеңейту қажеттігі жөнінде арнайы ... ... ... 2003 жылдан бастап мемлекеттік тіл саясатын электронды
БАҚ арқылы жүргізу мақсатында ... ... ... ... бойынша
мемлекеттік тапсырыс аясында арнайы конкурстар өткізіп келеді. Аталған
бағдарлама бойынша биылғы жылы ... ... ... хабар
шығарудың көлемі 3308 сағат деңгейінде көзделіп отыр. Оған республикалық
телерадиокомпаниялармен қатар, өңірлік БАҚ-тар да ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тілдің
бүгінгі жағдайы көлемі жағынан да, ... ... да ... ... ... Мемлекеттік емес телерадиокомпаниялардың басым көпшілігінде,
әсіресе республикалық телерадиокомпанияларда, қазақ тіліндегі мазмұны мен
шығармашылық деңгейі көңілге қонатын ... ... мен ... ... ... ... ... мемлекет қаржысы есебінен шығарылады. Ал
компаниялар болса өз ... ... ... ... ... ... ... яғни, қазақ тілін өркендету тек мемлекеттің
күзырындағы мәселе деген көзқарас ... өзі ... тіл үшін де, ... ... үшін ... ... Қоғамдық пікірді, жаңа қоғамдық сананы қалыптастыруда
айрықша орын алатын бұқаралық ақпарат құралдарының ... ... ... ... ... көпшілікті де аландатып отырғаны сөзсіз.
Ата ... атап ... ... тілі ... тіл ... қоғам
тұтастығының бірден бір ... ... тиіс және оған ... ... ретінде атсалысуы керек. Соңдықтан, заң тұрғысынан
БАҚ-тардың жауапкершілігін арттыратын шаралар қарастыру өте орынды болар
еді. Атап ... бір ... ... ... 18 ... ... ... конгресінде "Бұқаралық ақпарат құралдары туралы" жаңа ... ... ... Онда қазақ ... ... ... ... ... хабарлардың эфирдегі таралу уақыты тәулік
бойында біркелкі болуы шарт" деген арнайы қағидат ... ... ... бір топ ... ... ... ... енгізу көзделіп
отыр.
Жалпы, мемлекеттік тіл саясатын толыққанды жүзеге асыру бұл бұқаралық, ... ғана ... ... жете ... деп ... Бұл ретте
бұқаралық ақпарат құралдарының ықпалы орасан зор ... Олар ... ... тіл ... ... ... тек мемлекеттік органдарға
талап қоюшылықпен ғана шектелмей, оларға тиісті қолғабыс жасауға үйренулері
керек. ... ... ... ... ... бара ... деп ... жасын
төге бермей, оның маңызы мен мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... нығайта түсуге күш ... ... ... ... ... жеке адамдардың, отбасының атқарар қызметін жан-жақты зерттеп, оны
жүзеге асырудың озық әдістемесін жасауда да БАҚ-тың атқарар ... ... ... ... ... еліміздің ақпараттық кеңістігін әлемдік
стандарттарға сай кеңейте ... ... ... ... ... бір ... ... жетілдіруді және қорғауды қамтамасыз еткеніміз
абзал.
Мемлекеттік тілді белгілі бір көлемде және ... ... ... ... ... ... мамандықтар мен лауазымдар тізбесін заңдық
түрғыдан бекіту орайында мемлекеттік қызметшілерге қатысты мәселелер ... ... ... ... ... ... қызмет істері
жөніндегі агенттік және басқа да тиісті органдар тарапынан ойластырылып,
көп кешікпей бір ... ... ... ... тіл ... ... ... қалып көрген емес. Мемлекеттік тіл саясатын ... ... ... ... жалғасын табуда. Соның көрінісі ретінде
үстіміздегі жылдың 18 ... ... ... ... халқына
арнаған "Қазақстан экономикалық, ... және ... ... ... атты ... ... ... еліміздің әлеуметтік, мәдени саланы
өркендету мақсатында жаңа белеске қадам басқандығын атап ... ... ... басты факторларының бірі болып ... ... одан әрі ... ... салу - әрбір азаматтың
парызы екендігі тағы бір рет ... ... ой ... Жолдауды іске
асыру жөніндегі іс-шаралардың ... ... ... ... қолдану мен дамытудың ... ... ... ... мемлекеттік тілді дамыту бөлігіне ... ... ... ... ... тіл ... ... асыру мемлекеттік тілді
инновациялық технологиялар арқылы дамыту үшін әлеуметтік, экономикалық,
құқықтық және ... ... ... бағытталған.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003-2006 жылдарға ... іске ... ... ... ... сәйкес біртұтас
қазақ ұлтының құрамдас бөлігі ретінде шетелде ... ... ... ... ... ... ... жасау мақсатында
"Шет елдерде тұратын қазақ диаспорасын ... ... ... ... тілі қазақ халқымен қатар әлемнің басқа да көптеген елдерінде тұратын
отандастарымыздың ұлттық тілі ... ... ... ... ... ... игеруге көмектесетін компьютерлік оқулықтар шығару,
Интернет жүйесі арқылы мемлекеттік ... ... ... ... тұратын отандастарға арналған арнайы ... ашу ... ... ... ... ... ... әр түкпірінде қоныс ... ... ... жүйе ... ... алмасуына олардың
түрлі әліпбиді қолданатыны мүмкіндік бермейді. Сонымен бірге кұзыретті
органның алдында шетелдерде ... ... ... ... ... ... насихаттау мақсатында мәдени орталықтар ашу, Еуропа елдерінде
тұратын қазақ жастарының өнер және ... ... ... деңгейде
ұйымдастыру, Дүниежүзі қазақтарының Құрылтайын жоғары ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі қазақстандық
қоғамдастық мүшелері арасында түсіністік орнату мен бұл бағытта ... ету ... ... Бұл ... ... ... - ... күні
қалыптасып отырған тілдік ахуалды нығайту үшін нысаналы, мақсатты ... ... ... өзге ... ана ... оқып-үйрену ісіне
мемлекет пен қоғам тарапынан жан-жақты қолдау-көмек көрсетіліп ... ... ... ... ... түрде қаржы бөлініп тұрады.
Айтылған тоқтамдар мен деректерге келсек, Қазақстандағы тіл саясатының
көпұлтты мемлекетіміздің тұрақты дамуына ... ... етіп ... ... мемлекеттік тіл саясаты шын мәнінде саяси тұрақтылыққа,
этносаралық жарастыққа және ... ... ... бола ... біз ... ... да, қай кезде де өзге тілдердің дамуына еш
нұқсан келтірмей, оларға деген мемлекеттік қолдау-қамқорлық ... ... ... ... қалай дегенде де Қазақстан Республикасы мемлекетінің
негізін құраушы, ел-жер иесі қазақ халқының ұлттық тілі — ... ... ... ... ... кең ... маңыз береріміз белгілі.
Бұл бір-бірімізден бөліп-жарып міндет бөлісетін шаруа емес, ол Отаным деген
барлық қазақстандықтың қастерлі парызы ... тіл ... ... ала ... бұл ... ... ... өзі қозғау салды. Енді
түйінді тіл мәселесі өз шешімін ... ... ... үміттемін. Рас, тіл
мәселесі оқтын-оқтын көтеріліп-ақ келеді. Алайда Ассамблеяның биылғы ... ... тіл ... ... өзекті ой қозғалып,
қажеттілігі нақты шегеленіп, бұрын-соңды айтылған жоқ ... ... ... ... қоғамды құрудың және Қазақстанның қарқынды
дамуының маңызды ... бірі ... ... саясат екендігін атап
өтті. Ол Қазақстанның әлемдегі бәсекеге ... ... 50 ... ... ... ... мемлекет дамуының жаңа
кезеңінде қазақстандық патроиотизмді орнықтырудың негізгі бағыты кез келген
мемлекетте ... ... ... ... - тіл ... ... ... атап өтті. Қазақ тілі еліміздің барлық азаматтарын біріктіретін
мемлекеттік фактор болып табылады.
Тілді оқып-үйренуді ... ... ... ... Қазақ тілін білу
еліміздің ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар
азаматтық парызы болуы ... ... ... ... ... ... оқу орны бар мемлекетті табу қиын. Өз ... ... ... ... ... ... ... тиіс: мемлекеттік
тілді білмейінше, мемлекеттік органдарында немесе сот саласында жұмысістеу
мүмкін ... ... ... ... сол ... жауап
беруге тура келеді. Уақыт бар, мүмкіндік бар, ... ... бар - ... ... деңгейге жүзеге асыру үшін тілді үйрену керек.
Қазақстан Республикасының Конституциясында біздің ел ... ... ... және ... мемлекет ретiнде
орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және ... ... ... ... және ... әлеуметтiк, лауазымдық және мүлiктiк
жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне, ... ... ... ... байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша
ешқандай кемсiтуге» болмайтындығы атап ... ... ... жеке ... ретінде қарым-қатынас жасауына,
ақпарат алмасуға, бала тәрбиелеп, ... ... ... ... Тіл ... ... ... жеке тұлға мен мемлекет
арасындағы өзара қарым-қатынас жасалады. Тіл ... ... ... ... ... ... адамның өз ойын, ниет-пиғылы мен көңіл-күйін
білдіріп, ішкі әлемін көрсетеді, білімін ... адам ... ... ... ... ... одан әрі жүзеге асырудың мәселелері мен міндеттерін дұрыс
анықтаудың ... ... ... ... ... туралы ғылыми
негізделген талдау жасау болып табылады. Бірақ бұл талдау бұқаралық ақпарат
құралдары, ... ... ... ... ... ... Бұл ... нақты жағдайды ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың құзыреті ескерілмейді. Жоғарыда көтерілген
мәселелер тұрғындардың ... ... ... ... барлығын қамти
алмайды.
Сонымен қатар, ана тілін «ана тілі» деп ... ... ... ... сауаттылығы, үйрену мотиві ескерілу
қажет.
Сонымен талдау нәтижесі бойынша, сұралғандардың көпшілігі (96%-дан
көбі), ... ... ... оны ана тілі деп ... ... идеологияның басымдығы ... ... ... 50%-ы ... ... және оқи ... ... айтты, яғни ана тілдерін (қазақ тілі) жеткілікті дәрежеде меңгердік
деп есептейді. Мұндай көрсеткіш тілді ... ... ... көрсете
алмайды.
Алайда, мемлекеттік тілді үйренудің оң мотивтері байқалады:
1. азаматтық міндет – ... ... өмір сүру және ... ... ...... ... ортаға бірігу қажеттілігі – 20,2%.
Тілді дамыту саласындағы жағдайды бағалау қажеттілігімен
байланысты ... ... ... 2-3 рет жүргізу керек, бұл тіл
саясаты саласын ғана ... ... ... ... және көшпелі
процестерді реттеу мәселелерін де шеше алады.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іс қағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу44 бет
Мемлекеттік тілге байланысты қабылданған заңнамалық құжаттардың сипаты және олардың жүзеге асырылу деңгейі42 бет
Мемлекеттік тілді (қазақ тілін) қашықтан оқыту10 бет
Мемлекеттік тілді жүргізу тетіктері63 бет
Мемлекеттік тілді меңгертуде өнер мамандығы бойынша тіл дамыту50 бет
Мемлекеттік тілдің ақпарат құралдарындағы қызметі65 бет
Мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту15 бет
Мемлекеттік тілде іс - қағаздар жүргізу ережелері40 бет
Мемлекеттік тілде іс-қағаздар жүргізу9 бет
Қазақ тілі - егемен Қазақстанның мемлекеттік тілі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь