Семинар сабақтарын өткізу

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

Семинар сабақтарын өткізу тарихына қысқаша шолу

Негізгі бөлім
Оқу сабақтарын ұйымдастырудағы семинарлардың алатын орыны

Семинар сабақтарының түрлері, мазмұны, олардың дидактикалық міндеттері

Пән бойынша семинарлардың тақырыптарын тандау принциптері

Семинардың жоспары

Семинар сабақтарын ұйымдастырудағы оқытушының қызметтері

Семинар сабақтарын даярлау мен өткізудегі оқушылардың іс.әрекеттері

“Электр зарядтары, электр өрісі ” тақырыбы бойынша семинар

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Мектептер құрыла бастағанның алғашқы жылдарында семинар сабақтарын мектепте өткізу туралы ойды белгілі педагог – психологы П.П Блонский айтты. Ол “ең басты дайындық” жалпы мектептің жоғарғыға беретіні “ жұмыс істеуді үйрету” деді.
Сонымен қатар семинар сабақтарын мектепте өткізу маңызды деп атап көрсетті . “ Дәл осы семинар әдістері өздік жұмысы, жұмыстың пайда болуы мен даму мәдинеті өзінің индивидуалдьді ерекшеліктері мен коллективтік жұмысты біріктіреді”- деп жазды.
Бірақта келесі жылдарында семинар сабақтар мектепте кеңінен
қолданылмады . Бұны былай түсіндіреді . 30 жылдар мектеп
практикасынан критикалық еместің бәрі алынғаннан кейін совет мектебі буржуаздыққа көшті , мұның ішінде педагогикалық қарым - қатынастың кейбір қызықтары мен білім беруді ұйымдастырудың формалары да бар.
Ақырғы жылдарда сабақ берудің жаңа формасын
ұйымдастыруды іздеумен , класс ұжымдықтың кейбір кластың сабақ жүйесін әлсіретіп , бұзбаушы еді , семинар сабақтары қайтадан мектеп жұмысшылардың назарын өзіне аударды кезекші мұғалімдер мен методистер 60 жыл басында мектептегі жоғары кластарға физиканы семинар сабақтарында беру мүмкіндіктерімен педагогикалық мақсаттарын іздеуді бастады. Мектептегі физикадан семинар сабақтар туралы алғашқы мәлімет (жаңалық) 1964-1965ж. басылымдарда пайда болды.
Бұл фундаментальді методикалық пособиенің бейнесінің басы . “Физикадан сабақ беру әдістемесінің негізі” П. И Резникова,
А.В Перышкина және П. А Знаменский редакциясымен. Бұнда семинар сабақтарында физиканы жақсы оқитын және қызығатын оқушыларға қолданылатыны айтылған.
Физикада ұжымдық оқу сабақтарында семинарларды қолдану
“8 кластық мектепте физикадан сабақ беру әдістемесінде ” берілген В. П Орехова және А. В Усова редакциясы бойынша. Бірақта, семинарларды беру әдістемесінің жалпы сұрақтары толықтай жөнделмеген және оларды педагогикалық баспада кеңінен қолдану толық тапқан жоқ.
Мұнымен семинар сабақтарын мектептің практикалық жұмыстарында өзінің орынын тапқан жоқ екендігін түсіндіреміз. Бірақта “Советтік орташа жалпылама білім беру мектебінің жарлығында” оларды өткізуді міндеттеген.
Біздің физикадан оқу семинарлары (бойынша) жоғарғы кластарда өткізілген тәжірибе бойынша оларды педагогикада қолдану керектігі анықтады және міндеттеді.
Жаңа жағдайларда ғылыми – техникалық прогрестің жылдам ырғағымен мектеп оқушыларының активтігін және өздігінше жұмыс істеуін, білімге қызығушылығын тәрбиелеу, білімді өздігінен іздеу және оларды творчествалық практикада қолдануына көп көмек береді.
Семинарлар - білім беру мекемесінің мектептерде заңды (іздеуші білім) жақсы білім беру процесінің басты формасы болады. Оларды жаңа жағдайлармен, міндеттермен сәйкестендіріп, нәтижесінде басты форма ретінде қарастырамыз.
1. Білім беру организациялардағы басқа формалардың ішіндегі семинардың орны.
Семинарлар білім беру ұжымдарының басқа формаларынан мыналар арқылы ерекшеленеді.
- олар өз оқушыларынан жоғарғы дәрежеде кітаптармен өздігінше жұмыс істеуді талап етеді .
- әртүрлі білім бұлағымен жұмыс істей алу керектігімен .
- сұрақтарды әртүрлі әдебиеттермен салыстыра білу керек.
- әртүрлі көзқарастарға қорытындылар айтып, өз ойын білдіре алу.
- план (жоспар) құру, тезистер, конспектілер, рефераттармен жұмыс істей алу керек.
Білім беру оқушыларға мұғалім басшылығының да өз ерекшелігі бар. Ол семинардың мақсаты , міндеттерін және жоспарын ашуға
ӘДЕБИЕТТЕР

1. Буховцев Б.Б., Климонтович Ю.Л., Мякишев Г. “ Физика –9”. Оқу құралы.1980.109-149бет.

2. Жданов Л.С., Маранджян В.А. 258. “Курс физики”.

3. Дүйсембаев Б.М., Байжасарова Г.З., Медетбекова А.А. “ Физика және астрономия” мектеп 2004ж

4. Кикоин И.К., А.К.Кикоин А.К., “Физика-9” мектеп 2003ж.

3. Шахмаев Н.М., Шахмаев С.Н., Шодиев Д.С. “Физика –9”

4. Есипов Б.П. “Самостоятельная работа учащихся на уроках”, М. Учпедиз. 1971.

5. Завьялов В.В. “Семинар как одна из форм учебной работы по физике в старших классах средней школы”, - Физика в школе, 1968, №3.

6. Завьялов В.В.Рольсеминарских занятий в повышении эффективности обучения физике. Материалы конференции.М.1669.

7. Козел С.М. “Электостатикадағыс уперпозиция принципі”. Квант – 1993,
№3.

8. Ландсберг Г.С. “Элементарный учебник физики”.

9. Маркович М.М. “Техника на уроках физики” М., Учпедгиз. 1980.

10.Столяров И.А.”Зарядтардың электр өрісіндегі қозғалысы” Квант,1993. №3.

11. Усова А.В. «Формы организации учебных занятий»

12.Шахмаев Н.М., Шахмаев С.Н., Шодиев Д.С. “Физика -9”, М.Просвещение.
        
        МАЗМҰНЫ
|І |Кіріспе |3 ... ... ... ... ... ... шолу | |
| | | ... ... ... | ... |Оқу ... ... ... алатын орыны |4 |
| | | |
| ... ... ... ... ... | ... ... міндеттері |7 |
| | | |
| |Пән ... ... ... тандау принциптері | ... | |11 |
| | | |
| ... ... | ... | |12 |
| ... сабақтарын ұйымдастырудағы оқытушының қызметтері | |
|5. | |13 |
| ... ... ... мен өткізудегі оқушылардың | |
|6. |іс-әрекеттері |19 |
| | | |
| ... ... ... ...... ... ... | |
|7. | |22 |
| ... | ... |45 |
| ... ... | |
| | |46 ... | | ... ... ... ... ... семинар
сабақтарын мектепте өткізу ... ойды ... ... ... П.П ... ... Ол “ең басты дайындық” жалпы
мектептің жоғарғыға ...... ... ... ... қатар семинар сабақтарын мектепте ... ... атап ... . “ Дәл осы ... ... ... жұмыстың пайда ... мен даму ... ... ерекшеліктері мен ... ... деп ... келесі жылдарында семинар ... ... . Бұны ... түсіндіреді . 30 ... ... ... бәрі ... ... ... ... ... , ... ... ... - қатынастың ... ... ... ... ... ... да бар.
Ақырғы жылдарда ... ... ... ... , ... ұжымдықтың кейбір ... ... ... , ... еді , ... сабақтары
қайтадан мектеп жұмысшылардың назарын ... ... ... мен ... 60 жыл ... мектептегі
жоғары ... ... ... ... ... ... мақсаттарын іздеуді ... ... ... ... туралы алғашқы
мәлімет (жаңалық) 1964-1965ж. басылымдарда ... ... ... ... пособиенің
бейнесінің басы . ... ... беру ... П. И ... ... және П. А ... ... Бұнда семинар
сабақтарында физиканы ... ... және ... ... ... ... оқу сабақтарында семинарларды қолдану
“8 кластық мектепте физикадан сабақ беру әдістемесінде ” ... В. ... және А. В ... редакциясы бойынша. Бірақта, ... ... ... сұрақтары толықтай жөнделмеген және ... ... ... ... ... тапқан жоқ.
Мұнымен семинар сабақтарын мектептің практикалық ... ... ... жоқ екендігін түсіндіреміз. Бірақта “Советтік
орташа ... ... беру ... ... оларды өткізуді
міндеттеген.
Біздің физикадан оқу семинарлары (бойынша) жоғарғы кластарда өткізілген
тәжірибе ... ... ... ... ... және ... ... ғылыми – техникалық ... ... ... ... ... және
өздігінше жұмыс ... ... ... тәрбиелеу, білімді
өздігінен іздеу және оларды ... ... көп ... ... - ... беру мекемесінің ... ... ... ... білім беру ... ... ... Оларды жаңа жағдайлармен, ... ... ... ... ретінде қарастырамыз.
1. Білім беру ... ... ... ... орны.
Семинарлар білім беру ұжымдарының басқа ... ... ... олар өз ... ... ... кітаптармен өздігінше жұмыс
істеуді талап етеді .
- әртүрлі білім бұлағымен ... ... алу ... .
- ... ... әдебиеттермен салыстыра білу керек.
- әртүрлі көзқарастарға ... ... өз ойын ... план ... құру, тезистер, конспектілер, рефераттармен жұмыс істей
алу керек.
Білім беру оқушыларға ... ... да өз ... Ол ... ... , ... және
жоспарын ... ... ... ... ... ... консультация ... ... ... . ... бұл ... жекелей
мән беруге ... ... ... ... ... сыныпқа
қойылған семинар сұрақтарын ашық ... , ... іс ... бір ... ... ... ... , оқушылардың өздігінен жұмыс
істеуі бірінші ... ... ... ... ... оны ... әңгімелесу , семинардың ... ... ... ... ... ... ... дайындықта және ... ... ... және ... Мұғалімдердің
және жолдастарының ... ... беру ... ... және ... ... ... әдебиеттерді
қолданады. Бұл материалды ... ... және есте ... ... ... ... ), рефераттарын , олардың сөздерін қызығушылықпен ... бұл ... ... меңгеруге үйретеді.
Жан-жақты ... - ... ... қалыптасуының
фундаменті
семинарға ... ... ... ... көптеген ... ... ... барысында танысқанымен ... . ... ... ол ... қатысушылардың ... ... ... ... ) ... ... ... талдауда және бұның нәтижесі саналы
түрде ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерінде ... ... ... ... ... ... ... жалпылау, салыстыру
т.б.
Ойнау тапсырмалары ... ... ... ... ... Ол ... ... мен ... ... ... ... мен дамуы артады.
Семинарлар сабаққа ... ... оған ... ... қол ... ... ... сабақ ... ... ... жоғарғы сынып оқушыларының ... айта ... , ... ... жасаумен, өз
ойларын нақтылаумен ... ... ... ... ... ... жұмыс
істеуге үйрену мен қатар білуге үйретеді.
Семинар ... ... ... ... ... ... қойылуын ... ... ... ... ,
қорытындысымен өзіне қоса ... - ... ... ең ... ... Жалпы қызығушылық пайда болғанда дискуссияда
әркім өз ... ... ... өзінің
нақтылы ойын ... ... ... беру ... ... ... ... олардың өтуімен
қарастырып ... ... ... ... ... беру ... ... ... ... оқушыларының
қызығушылықтарымен ... ... ... ... ... ... ... қажеттілікті
сезінеді. Семинар ... ... ... ... ... ... ... ... ... - салдар байланыстары қызықтырады. Оларды
әртүрлі факторлардың әсер ... , ... ... ... ... ... ... білім ,
соның ... ... ) және ... өсу ... ... Семинарлар бұлардың ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларының ... даму ... ... ... ... ... ... ойлау операциялары;
(анализ,синтез,индукция,дедукция) ... ... ... , ... есі , сөздері арқылы жауап береді.
Осының ... ... ... ... ... деп санауға болады.
Мүмкін семинарларды ... ... ... ... ... Яғни 7- ... ... .
Бұл сұраққа жеткіншектер ... ... ... тіпті одан үлкендерге ... ... ... ... және ... ... Семинар сабақтарының түрлері, мазмұны және олардың
негізгі дидактикалық ... ... ... ... және
оларды
өткізу әдістері ... ... ... ... семинарды үш түрге бөлеміз:
1. Әңгімелесу ... ... , ... және ... негізіндегі
семинарлар.
3. Әңгімелесу мен ... ... ... аралас семинар.
Негізгі дидактикалық ... ... ... түрге бөлеміз:
1)Қайталау семинарлары , мұнда систематизациялау, ... ... ... ... ... өткен тақырыптарды нақтылап ... ... оқу ... қолдану мақсатындағы семинарлары.
3) Бұрын ... ... ... ... ... мақсатындағы
семинарлар.
4) Бұрынғы өткен тақырыптарды қайталау арқылы систематизациялау,
талқылау ... жаңа ... ... ... ... семинар.
Мұндай дидактикалық тапсырмалардың ... ... ... мен ... , ... ... ... дамыту мен ... ... ... қайталауды
ережелер мен заңдарды ... ... ... ... ... ... талдау жүреді . ... ... ... мен ... ... ... ... тереңдету деп сол тақырыпты және құбылысты тереңдей
оқып білу , олардың ... ... ... , жаңа ... және ... ... ... түсінігін білу деп
айтады.
Тіпті кейде білімді терңдету деп ... ... ... жан- ... ... ... білу ... алсақ 7 сынып физикасында физикалық ... ... ... және энергетикалық сипаттамасын, электірлік және
магниттік байланысын тереңдей түсінді.
Білімді дамыту оның ... ... ... ... ... ... ішінен біз жай қайталауды систематизациялау-
дан және білімді ... ... ... ... Ал ... мен ... ... тереңдету мен дамытудан ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарға бөлеміз. Мысалы 1 ... ... ... ... ... ... ... . Мұның
мазмұны тақырыптың ... ... ... мен ... ... ... қатар ... поля ... ... “потенциял”, “ белгілі ... ...... ... ... ... ... және гравитациялық ... ... Бұл ... ... ... ... 2 түрдегі семинарда тапсырмаларды шешу
үшін ... және ... ... семинарларын жатқызады.
Бұдан “тізбектей қосылған қысым”, “ потенциял” ... ... Ом заңы ... ... жалғасу
тәртіптері және т.б қайталанады. ... ... бұл ... ... ... ... қолданып, қалыптастырады.
Берілген тапсырмаларды орындау ... ... ... ... жүргізіледі. Бұлар сабақты
қорытындылауда басты роль ғана ... ... ... зерттеулердің
математикалық әдістерімен де таныстырады.
Семинардың 3 түріне “ Электр ... мен ... тоқ ... ... Бұл ... ... ... ... ... т.б. ... жүреді. Ом заңы қайтадан еске ... ... ... өткен тақырыптарды тереңдей түсіну, Ом ... ... ... болады.
Семинардың 3 түріне “ ... ... ... байланыс
және оларды қолдану” тақырыбында алуға болады. Бұдан ... ... ... ... ... систематизациялау мен талдау керек.
Ең кеңінен ... бұл 4-ші ... ... ... ... ... болады: “Электр энергиясының ... мен ... ... ... ... ... қайталанып, нақтыланады,
басқа сөзбен айтқанда білім дамиды. Сонымен қатар мұндай ... ... ... ... ... ... ... . “Электрстанция”, “күнделікті өмірде ... ...... ... кеңи ... Мұнда әртүрлі схемалар
көмектеседі. Оқушыларға жаңадан болып ... ... ... семинардың ерекшелігі- оқушылар бұрыннан қалыптасқан фактілерді
анализдеу ... ... Осы ... ... ... ... болады.
Осымен бірге комплекстің синаттамадағы ... ... ... ... ... ... ... систематизациялау. Халық-
аралық қатынастардың бірлестігінде бұл семинарлар ең тиімді деп саналады.
Осы семинардың ... ... ... ... анықтауға
қолайлы орта ... ... ... ... және ... ... ... мысал бола алады.
Осы және басқа семинарды ... ... ... ... ... ... 1 ... семинарды өткізуде
әңгімелесу әдісі тиімді деп саналады. ... ... ... ... ... қайталап, яғни талдау ... ... 2 ... ... әңгімелесу мен қатар тапсырмалар орындату
керек. ... ... ... таба алу ... 3 ... ... әртүрлі жеке сұрақтарға әңгіме құру, доклад,
реферат, баяндамалар ... ... 4-ші ... ... ... ... басталып, рефераттармен аяқталады.
Практикада бір семинарлық әдістен ,екіншісіне көшу өте маңызды болып
саналады. ... шешу үшін біз ... ... ... қолданамыз. Осылай семинарды да қолданамыз.
Біздің зерттеулеріміз ... ... ... ... көшу ... тәсіл болып табылады.
Алғашқы семинарларда басқа назар систематизациялық ... ... ... ... ... ... ... тақырыптың көлемі өсті.
Сонымен қатар ... ... ... формаларын ,
анализ және систематизациялау , ... ... , ... ... қарау жүреді.
Семинарлар басқа ... беру ... ... ... ... ... ... негізгі принцптері:
1) Ғылыми және систематизациялық.
2) Теория және ... ... ... ... ... ... және белсенділік.
5) Еркін түрде қол жеткізе алу, мүмкіндік болу.
6) Қиын дәрежедегі білім алу.
7) Оқушылармен ... ... ... ... ... таңдау принциптері
Біздің зерттеу әдістеріміз ... ... ... ... ... қарай жақсы өтеді . Ол ... ... ... принцптеріне бірнеше қорытындылар жасауға
рұқсат берді. ... курс ... және ... ... ... болу керек. Семинарға ... ... , ... ... ... ... арналмаған ұзақ
емес, жеке сұрақтар алу керек.
Семинар тақырыбы; ... жоқ, ... ... ... ... ... болу ... Бұл мағлұматтарды оқушылар
семинарға ... ... ... ... қарастыру
керек. Мұнда оқушыларды критикалық ... ... ... ... ... ... айта алады. ... ... ... , ... ... айтады.
Семинар тақырыбы мектеп оқулығымен ... ... ... өз ... ... ... болсын .
Семинар тақырыбын ... , оның ... сына ... ... ... оқушылардың ... ... ... ... өткізу үшін ... ... т.б. ... ... болу керек.
Ақырында семинар тақырыптарын ... ... ... және ... ... шеберлігін де есептеу
керек. Бұдан сұрақтардың қиындығымен саны , ... саны ... ... ... ... таңдаудағы сол және ... ... ... бола ... айта ... жөн. ... басқалары да
ескеріледі.
4. Семинар сабақтарының жоспарына қойылатын
негізгі педагогикалық талаптар
Зерттеулердің ... ... ... мен
семинар
сұрақтарын таңдау семинар ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Семинарларға көптеген
сұрақтарды ... ... ... , оларды тереңінен
талдау
жүреді және ... көп ... ... бірдей
аудара алмайды. Бұл ... ... ... жұмыстарын
талдайды.
Ал көп сұрақтарды қарастыру, ... ... ... ... ... , көптеген ... ... ... ... таба ... ... семинар ұзаққа созылады.
Семинарға қастысушылар дайындығына ұзақ ... ... ... ... бір ... ... үшін ... керек. Қосымша ... ... ... ... ... докладқа дайындық уақыты азаяды.
Мұғалім 1-ші семинарын өткізгенде топ ... ... ... бұл ... 30-40 минутқа қысқарады.
Уақыт бойынша зерттегенде ... өте ... ... ... ... әртүрлі әдебиеттерден ... ... ... ... ... . Сонда баяндама айтушы
үй жұмысына дайындығына ... ... ... ... 3 сұрақтан көп болмау керек. ... ... ... ... болады.
Мазмұны бойынша әлемдік сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... және техникалық жетістіктерімен таныстыру ,негізгі техникалық
физика ... мен ... ... мақсатымен қойылады.
Сұрақтың мазмұны оқушыларға ... , ... т.б. ... ... ... ... ... қойылған басты
проблемаларға
бөгет ... ... ... ... ... жауап
беретіндей
сұрақты дұрыс қою керек.
Ең қиыны біздің , ... ... , ... , ... ... ... жоспарын құрып шығару. Бұл қорытынды
семинар тапсырмаларынан , ... ... ... ... ... - ... бәрінің
назарын ... ... ... ... Сондықтанда семинар жоспары және
оны өткізу әдісі оқушылардың жеке ... ... ... ... ... , ... ерекшелігін , есін ... ... ... Бұл ... ... сынып
оқушысына ... ... , оның ... , ... дұрыс
анықтауға көмектеседі.
5. Мұғалімнің семинар сабақтарын өткізудегі іскерлігі
Мұғалімнің ... ... ... іскерлігі
мынындай
элементтерден тұрады:
- семинардың мақсаты мен ... ... ... жоспарын мөлшерлеп құру.
- өз білімін ... үшін ... ... ... және оны ... ... енгізу.
- семинарды ... ... ... мен ... ... оқушылардың іс-
әрекеттері, тапсырмаларды
құрастыруы.
- оқушылар семинарға ... үшін ... ... ... ... мен ... ... жалпы және жеке тапсырмаларды беру.
- ... ... ... ... ... ... және оларды ... ... ... ... ... мен ... дайындалу кезінде мұғалім барлық элементтерді ескеруі
керек.Олардың бірде ... көз ... ... болмайды.
Өйткені
семинарды жақсы өткізуге ... орны ... ... ... ... ... ... деп есептеледі. Семинарды өткізгенде
мұғалімнің
міндеті , ол ... ... ... ... ... ... ең қиын ... бірі. Оның
дұрыс
шешімі оқушылардың семинарға дайындығы ... ... ... ... , ... мына ... жұмыстарын
ұсыну керек.
1) бұрын өткен ... оқып , ... ... ... ... ... 2-3 праграфтарына конспект жазу.
4) мұғалім айтқандардың негізгілерін жазып алу.
5) сабақ үстінде жауап берген ... ... ... ... бойынша оқушылардың өздігінен оқыған мақалаларына және
т.б. қысқаша анықтама жасау.
Мұғалім ... ... үшін , ... ... ... көзқарасымыз бойынша
таблица ... ... онда ... түрі , ... ... ... Оның ... 5 балдық жүйемен ... - ... ... , ...... , ... ... емес” деген
нұсқаулармен бағалайды.
Бұл ... ... да ... , ... ... және қызығушылығын көрсететіндерді ... ... қоса ... қарастырып , талдаулар
және қорытындылар жасау керек. Бұл ... ... ... ... ... ... да ... болады.
Қатысушылар туралы мәліметтерді (анықтамаларды) ... ... енді ... ... ... ... ... құру , баяндамалармен докладтарды анықтау , әр
оқушымен
жеке ... ... , ... ... ... ... ... ,
рецензияларды беруді ойластыру. Мұғалім оқушыға нақты және неменеге
көңіл аудару керек екендігін айту ... ... ... ... ,оның өткізу
формасын
ашып және ... ... ... ... ... ... ... мұғалім оқушыларды баяндама , ... ... ... ... , ... ... , қосымша
әдебиеттермен қалай жұмыс ... ... ... ... ... ... ... одан арғы жұмысы екі ... ... ... ... ... ... ... жеке жұмыс істеу.
Соның ... екі ... ... болып саналады.
Консультация
барысында мұғалім ... ... ... оған ... Консультацияға қатысуға ... ... ... келу ... , ... баяндамасының (реферат) т.б.
жоспарын,
оқыған әдебиеттерін ... ... ... ... ... ... ... екендігін тексереді.Егерде ... ... ... ... ... жоспар құруға
көмектеседі.
Ал мұғалім өзіне ... ... ... ... ... ... ... көбірек жұмыс істеуін талап
етеді.
Бірінші косультацияда оқушыға қойылған ... ... ... табу
керек екендігі көрсетілген болса , енді оны өзі табу ... ... ... ... ... ... ... құрса, келесі
консультацияа дайын жоспармен келу ... ... ... ... ... ... Бұл процесс, мұғалімнің
басшылығымен
бақылауымен жүреді.
Оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... жолы бұл қателіктерді жібермеуге тырысады.
Бір докладқа бірнеше бала ... ... ... күштісін ... ... Оны ... ... ... және ... ... ,нашар істелген жұмыстың
өзінен мұғалім бір ... ... ... ... ... ... т.б. мұғалім ... ... ... ... ... үшін ... құру
керек. Ол ... ... ... ... ... үнемдейді.
Әрине , семинар ... ... ... үшін ... ... Ол әдебиеттерді таңдап және ... ... ... ... Жаңа ... ... , ... педагогикалық іскерлігін ... ... ... семинарға дайындалмаған ( ... ... ... ... ... ... ... айтылған ... оқып ... ... сол ... ... ... ... келтіру
керек және
оларды ... ... ... ... ... ... ,
доклад
қорғаушыларға өз ... ... ... ... ... қосымша мәлімет пен
нақтылаулар
болып ... ... ... белсенділік пен
сұрақтарды
талқылау ... ... ... ... ... ... емес , әр ... ... оны ... ... Егер ол сұрақ ... ... ... ... . Бұл ... ... ... дәрежеде
білімі
қалыптасады. Ал егер ... ... ... ... ... ол ... ... , оқушы шаталасады.
Оның үш негізі бар:
1) ... ... ... ... ... ... ... бөліп талдау қиындайды.
Қысқаша айтылғандарды, талқылағандарды дәптерге жазып алу керек.
Семинар сабағындағы ... ... ... Баға ... ... және ... ... әдебиеттер санымен байланыстырылып
қойылады. Оқушылардың жұмысы 5 ... ... Егер ... ... ... жүріп отырса сонда бағалау сабақ соңында
жүреді .
Семинардың ең негізгі ... ... ... ... ... нақтылап талқылау және қорытындылау.
2) Докладтарды бағалау.
3) Осы ... ... ... ... ... ... Жарыстыру
негізінде оларды семинардан – семинарға ... ... ... ... ... ... алып және ... оқып , әртүлі гипотезалар жасап , эксперимент ... ... ... Соның ... ... ... ... алады. Қорытынды мен ... ... ... ... ... ... ... жеткізуге тырысады.
Доклад сияқты ... ... ... , ... ... ... ... Екінші типтік
рефератқа
дискуссия өтуі ... , ... және ... ... Оны ... ала ... қояды . Кейде бір ... ... ... ... , ... ... ... қана ... . Содан ... ... ... өз ... ... айтады.
Кемшіліктерімен бірге оның ... ... да ... - ... ... ... ... ,
резенцияларды оқып және ... ... ... ... ... ... ... істеуінен
керемет
нәтиже алады. ... ... ... ... ... немесе тағы ... ... ... ... алдын ала консультация кезінде ... ... ... ... алмаған ... ... және сол ... жоспар ... олар өз ... ... ... ... алдын ала ... ... ... , ... ... барысында қоя
алады. ... ... ... және қарсылас ... ... ... ойын айта ... ... қорғау жұмыстары
туралы
қорытынды ... ... ... ... ... шақырмайды .
Мұғалім жоспарды тексеріп, ... ... ... ... мұғалім оқушылармен ... ... ... ... ... ... немесе баяндаманы анализдеуге ... ... ... ... ... семинар мысалдарында нақтыланады .
Нақтылау үшін “ ... ... ... семинарлар
таңдалған
немесе екі ... ... 10 ... ... ...... ... физика курсының ең ірі,
ортадағы
бөлімдердің бірі . ... , ... ... ... нақтылау үшін ... ... ... алынады . Бұл ... ... ... заряд”, “Электромагниттік ... ... ” және ... ... ... ... ... ... көрсетілген ... ... ... бұл ... ... ... ... дамуына қалай әсер ... ... ... ... ... алатындығын , ... ... ... ... ... ... ... ... - ... ... ... ... мен талқылау. Әртүрлі пәндермен ... ... ... ... және ... іс- ... сабақтарын өткізу және оған ... ... қиын ... ... орындайды. Олар
докладтар жасайды және ... , ... ... ... баға ... оны ... . Бұған олардан
жоғарғы ... ... пен ... ... ... семинарды өткізу ... ... , ... ... ... ... екі негізгі этапты қосады: алдын – ала ... ... ... ... , ... (кезеңдер) доклад , баяндама , рефератты ... ... ... - ... ... қиын түрі оны алдын
ала
жоспарлаған ... ... ... ... ... ... және бұрын өткен тақырыптарды ... тусү ... ... ең ... ... дайындайды.
Докладқа
дайындалғанда олар ... ... ... ... өздік жұмысы ... ... ... бұл
кезде керекті ... ... қана ... ,
мұғалімдер айтқан ... де ... ... ... тақырыбы бойынша қосымша материалдарды қарастырады.
Қарастырылған ... ... олар ... ... ... ... ... да қолдана біледі .
Орташа оқитын ... да ... ... ... ... ең ... ғана қосымша
материялдарды
қарастырмайды. ... ... өз ... ... ... ... ... ғана ... ... ... 2 ... бар: а) ... ... жетіспеушілігі , ғылыми әдебиеттермен жұмыс ... б) ... ... ... ... ... ... оқитындар ... ... ... орындайды .Бастысы мұғалім оның ... ... ... ... ... қадағалап отырады.
Нашар ... ... ең ... ... ала ... ... конспект құрауда көмек керек. ... ... ... қиын ... ... жай немесе ... ... ... , ... мысалдарын ... ... ... жеке ... ... , ... ... . ... ... бірінші баяндама , содан
кейін ... ... ... оқып ... ... оқушылар
докладтың жоспарын ,негізгі ... ... ... ... Біз ... ... ... Материалды оқу немесе онымен танысу.
2) Әртүрлі мәлімет бойынша жай ... ... ... ... ... алу.
4) Жалпы күрделі жоспар құру.
5) ... ... ... ... ... ... ... бойынша тезисті ашу.Жоспар пункті – тезис –шығару
жиналған дәлелдемелер - мысал.
7) Доклад ... ... ... ... ... , ... құру , ... жасау және т.б.
Оқушылар ... ... ... соң ... ... оқу ... және ... кемшіліктерді өздері табу
керек.
Кей жағдайда ... қай ... ... ... Кей жағдайда оларға қай жер ... ... ... ... оларды өзін - өзі ұстай ... ... ... ... ... доклад оқуды айтпаймыз.
Олардың
құрастырылған тезистарды ... жөн. ... ... ... ... ... басында тексті ... ... ... ... , ... ... т.б.
көрнекіліктерді қолданып өз ... ... ... ... ол ... ... ... алып артынан
жауап
бере алады. ... ... ... сұрақтарды алдын – ала
ойлап
қою ... және ... ... беру керек. Басында ... ... ... ... керек.
Бір тақырыптың ішінде қатысушы әртүрлі ... ... ... ... ол ... ... емес сұрақ. Баяндама дайындықтарын ... ... ... ... Олар ... ... не
айтатынын ... ала ... ... ... қою ... тезистері болу ... ... ... ... ... ... ... сұрақтары бойынша ... ... ... ... ... ... ... болу ... ... рефератты схема бойынша құрады:
кітап ... әр ... ... , ... ... ,
келесі кітаптың жоспары – бөлім жоспары ,әр ... ... ... ... ... нашар оқитын оқушыларға ... ол ... ... ... ... , ... аса көп ... етпейді.
Екінші типтегі ... ... ... болып табылады. Онда ... ... , одан ... ... ... , оның нәтижесі
мен
қорытындысы болу керек . Бұндай ... ... ... ... ... арқылы қорғалады.
7. «Электр заряды. ... ... ... ... ... ... «электр» ... ... және ... бір ... оның алға ... мақсаттарын және
оны өткізу методикасының ерекшеліктерін анықтайды. Семинардың ... бірі ... ... ... ... ... ... оларды қосымша оқулықтар және ғылыми әдебиеттермен өздік
жұмыстың күрделі түрлеріне дайындау.
Сонымен қоса семинар алдына мынадай танымдық мақсаттар қойылған:
1. ... ... ... ... және ... «электр заряды»
ұғымын «электрон» түсінігінен бөлу
2. ... ... ... және оның ... жайындағы білімдерін
жүйелеу
3. «Электр өрісінің потенциалы», «потенциалдар айырымы», «Электр өрісінің
кернеулігі», «Электр өрісінің энергиясы» ұғымдарының мәнін анықтау
4. Электр өрісіндегі өткізгіштер және ... ... ... ... ... ... және ... өрісінің қасиеттерінің
тәжірибеде маңызды қолданыстарымен таныстыру
Төменде жобаланып, мектеп ... ... ... ... ... ... өз ... жүйелеп, тереңдетуіне арналған
әдебиеттер тізімі берілген.
Бұл екі сағаттық семинарды осы тақырыпты өту соңында жүргізеді. Семинар
жобасын оқушылар көшіріп алуы үшін оны ... ... ... ... ... ... кітапханасында болғаны абзал.
Семинар сұрақтары жазылған жобамен бірге оқушыларға ... ... ... ... тексеруге арналған тапсырмалар мен сұрақтар
Тапсырма 1. «Электр заряды» ... ... Бұл ... ... ... анықталатынын, электр зарядының өлшем
бірлігін, электр заряды бар бөлшектер қалай әсерлесетінін көрсету
Сұрақтар:
1. Зарядтардың орын ... ... көп ... Бұл ... ... Шынында не орын ауыстырады?
2. Электр құбылыстарын қалай да көрнекі көрсетуге ұмтылыс «еркін» ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
түсініктерді қолданғанда нені меңзейді?
3. Электр зарядының ... ... мәні ... ... ... ... электрлік әсерлесуі мен
гравитациялық әсерлесуінің арасында ... ... бар? Бұл ... ... не ... ... ... өрнектейтін теңдеуге кіретін шамалардың физикалық мәні неде?
Тапсырма 2. ... ... ... ... ... электр өрісінің
негізгі қасиеттерін және оны ... ... ... Электр өрісі дегеніміз не?
2. Электр өрісіне қандай қасиеттер тән?
3. ... ... бар ... және оны ... ... ... көрсететін
негізгі қандай қасиеті?
4. Электр өрісінің қандай ... ... да ... 3. ... ... ... ... физикалық мағынасын
анықтау, электр өрісінің кернеулігін анықтау әдістерін және оның ... ... ... ... кернеулігі дегеніміз не? СГСЭ және СИ жүйелерінде электр
өрісінің кернеулігінің өлшем бірлігіне не қабылданған?
2. Берілген зарядтың электр өрісінің кернеулігінің ... ... ... бір ... неге ... Зерттелетін электр өрісін тудыратын q зарядтан r қашықтықтағы ... :а) ... ... ... ε ... ... болады?
(СГСЭ және СИ жүйелерінде)
4. Қандай электр өрісі біртекті деп ... Ол күш ... ... ... ... ... өрісінде қалай қозғалады?
Тапсырма 4. Электр өрісінде қандай жағдайда жұмыс істелетінін және
ол неге тәуелді екенін анықтау
Сұрақтар:
1. Электр ... ... ... деп нені ... ... ... не?
2. Зарядтың өрістің екі нүктесі арасында орын ауыстыру кезіндегі жұмыс неге
және қалай тәуелді? Ол жұмыстың ерекшелігі неде?
3. Зарядтың орын ... ... ... ... жағдайда оң деп саналады?
Қандай жағдайда - теріс?
Тапсырма 5. Электр және ... ... ... ... және ... ... ... арасында ортақ не
бар? Олардың ... ... ... Электр өрісінде бөлшекті орын аустыру және ауырлық күшінің өрісінде
дененің орын ауыстыру жұмысы ... ... не ... ... ... ... q ... орын ауыстыру (ΔA=qEd) және ауырлық
күшінің өрісінде ... m ... орын ... ... ... ... ... аналогия неде?
Оқушыларды семинарға дайындау
Оқушыларға әрбір ... ... ... ... ... ... ... әрбір тапсырма бойынша сұрақтардың ... ... ... ең ... ... ... ... көздейді.
Бұл сұрақтарға жауап іздестіру түсініктерді меңгеру барысында қателіктердің
алдын алып, олардың арасындағы байланысты терең меңгеруге ... ... ... ... ... ... ... дейін өту барысында жасалса ,
ол оқушылардың семинарға дайындалуын көп жеңілдетеді және оның ... ... ... ... ... барысында оқушыларды семинарды өткізу
ережелері және жауаптарға ... ... ... ... Осы ... ... ... бір апта бұрын өткізген
жөн. Оқушыларға семинар жоспарында көрсетілген әрбір ... ... ... ... ... түсіндіріледі . Өзін -өзі ... ... ... ... ... барысында тірек нүктелері бола алады. Жауап сәйкес
формулаларды тақтаға жазу және шығарумен, схема, сызбаларды ... ... ... екенін тағы еске саламыз. Семинардағы жұмысты бағалау барысында
тек ... ... ... ... қана емес , ... ... ... мен ескертулер де ескерілетіні басып айтылады. ... оқу ... ... ... білімді тереңдетуге , негізгі
ұғымдарды анықтауға көмектесетіні түсіндіріледі.
Семинарды өткізу методикасы
Семинарды ... ... ... ... ... ... біз мұнда семинарды өткізу ерекшеліктерін ... ... ғана ... ... ... ... ... жоба бойынша дайындалуында. Барлығына ең қажет әдебиетер
тізімі мен ... ... ... Тек электр өрістерін техникалық
процесстерді жүзеге асыру үшін қолдану туралы баяндамалар жеке ... ... ... ... қызығушылықтары мен бейімділіктеріне
қарамастан семинарға бірдей ... ... сөз ... тізімінде міндетті кітаптармен қатар қосымшалар ... ... ... ... және ... ... қарай оқушылар тек оқулықпен шектеледі немесе оны «Элементарный
учебник физики» (под ред. Г.С.Ландсберга), ... ... ... ... ... ... В.А.Маранджян) сияқты
кітаптардан толықтырады.
Семинарды жоғарыда көрсетілген жобаға сай жүргізеді, сұрақтарды да сол
тәртіппен талқылайды. Әрбір ... ... ... ниет ... ... ... ... алады. Ондайлар болмай қалса, мұғалім оқушылардың кез-
келгенін шығаруына құқығы бар. ... ... ... ... Оған ... ... мен ... жауаптар, оқушылардың
орнында отырып толықтыруы, өзгертулер мен түзетулер кіреді.
Семинарда «электр заряды», «электр өрісі» ... ... қоса ... және ... өрістерінің ортақ және ерекше
қасиеттерін айқындауға көп көңіл бөлінеді. Онда «электр заряды» түсінігінің
оқушыларда қолданыстағы ... ... ... , В.Григорьев пен
Г.Мякишевтің «Силы в природе» кітаптарында берілген анықтамаларын талдау
керек. «Электр заряды» ... ... оңай ... емес ... ... оның ... белгілерін (қасиеттерін) көрсетуге болады.
Сұрақты талқылау барысында электр ... ... ... ... бірімен-бірі ара қашықтықтарының ... ... және ... ... тартылыс күшінен ... ... ... ... ... ... , онда бұл ... бар деп айтады. ... ... ... ... ... жоқ ... ... , бірақ ... бар ... ... ... ... ... өзара әсерлесу
электромагниттік әсерлесу деп аталады. Гравитациялық ... ... ... масса сияқты, электр заряды ... ... ... ... ... ... бөлшктердің электр заряды - бұл ... ... ... ... және қайтадан құрастыруға болатын
бөлшектегі ... ... ... және басқа бөлшетерде
электр зарядының болуы тек ... ... ... бір ... ... ... ғана білдіреді.Бірақ біз,шын мәнінде,
егер ... ... ... білмейтін болсақ, онда заряд туралы
да ештеңе білмейтін боламыз.
Электр зарядтарының екі ... ... ... ... олар ... тартылады. Ал зарядталған
денелерді алсақ, олар ... ... ... тебіледі.
Зарядтарының таңбалары бірдей ... ... ... ... ... ... жағдайда тартылады.
Барлық атомдық ядролардың ... ... ... ... оң зарядтар деп, ал электрондардың зарядын
теріс ... деп ... Оң ... мен теріс зарядтардың
ешқандай ішкі ... ... ... ... ... ... болса,соған байланысты электромагниттік өзара
әсерлесулердің ... ... ... ... ... еді.
Элементар заряд. Зарядталған элементар ... ... ... ... тағы бірнеше типі бар. ... ... мен ... ғана ... ... ... ұзақ уақыт
өмір сүре ... ... ... ... ... ... үлесіндей ғана уақыт өмір ... ... ... ... ... ... да, сәл ғана уақыт ... ... ... ... ... ... ... заряды жоқ
бөлшектерге нейтрон жатады. Оның массасы ... ... ... ... ... ... ... атом ядроларының құрамына
кіреді.
Элементар бөлшектердің ... ... онда ол ... ... ... ... дәл ... Зарядталған
элементар бөлшентердің бәрінде заряд минимал ... ... де, ... ... деп ... бөлшектер зарядтарының тек
таңба жөнінен ... ... ... бөлігін, мысалы,электронның зарядын, бөліп ... ... ... ... ... ... зарядталған
бөлшектер кіретіндіктен, электромагниттік күштер табиғатта үлкен роль
атқарады. Атомның ... ... - ядро мен ... ... ... ... ... байқалатын электромагниттік
күштер өте зор.Олар бүкіл әлемдік ... ... ... ... ... Алайда, денелердің арасындағы электромагниттік күштер
тікелей байқалмайды, себебі ... ... ... жағдайда
электрлік жағынан бейтарап, яғни нейтрал.Кез ... ... ... ... атомның қабықшасындағы электрондардың саны ядродағы
протондардың ... тең. Оң және ... ... бөлшектер бір-
бірімен электрлік күштермен ... ... ... ... Егер ... бір ... зарядты элементар бөлшектердің
саны басым ... онда ... дене ... ... ... зарядтары болуы электрондардың протондарға
қарағанда ... ... ... ал оң ... ... ... жетіспейтіндігімен байланысты. Электрлі зарядталған
макроскопиялық ... ... алу ... яғни ... үшін, теріс
зарядтардың бір бөлігін олармен ... оң ... ... ең оңай жолы - үйкелісті пайдалану.Егер ... ... рет ... тараса, онда ең қозғалғыш зарядталған бөлшектер
– электрондардың біразы ... ... ... да, оны ... ... Бұл ... шаш оң ... зарядтардың теңдігі. Үйкеліспен ... екі дене де ... ... қарама-қарсы, бірақ модульдары
жағынан бірдей зарядтар алатынын тәжірибенің ... ... ... ... бар ... ... ... электроскоп
және тұтқалары бар екі пластина: біреуі ... ал ... - ... ... ... бірін үйкегенде
пластиналар электрленетін болады. Пластиналардың бірін ... ... ... ... Егер пластина оң зарядталған
болса, онда ... ... мен ... біразы пластинаға тартылады да, сфераның ішкі бетіне
жинақталады. Сонда ... оң ... ... бірі тебіледі.
Егер сфераның ішінде, алдын ала ... ... ... ... ... болсақ, онда сфера мен ... ... ... де, ... артығымен жинақталатын болады.
Мұның өзі ... ... әкеп ... ... ... ... ... қандай бұрышқа ажыраса, бұл жолы ... ... ... ... ... ... бірдей сфераның
ішіне сұғатын болсақ, ... ... ... Бұл
пластиналардың зарядтары модулы жағынан тең, ал ... ... ... көрсетеді.
Денелерді электрленгенде олардың арасында тығыз ... ... ... күштер электрондарды дененің ішінде ... ... бұл ... әр ... ... үшін ... контактінің арқасында электрондар қай ... ... ... олар сол ... ... ... ... Мұнда
электрондардың орын ауыстыру атомдар арасындағы қашықтықтан ... ... Ал ... ... ... ... ажыратса,
онда денелердің екеуі де ... ... ... еш ... ... ... ... олардың арасындағы электрондардың ауысуына ... ... ... ... тек ... учаскелерінде ғана пайда
болады. Денелерді бір-біріне ... ... ... ... учаскелерінің саны көбейе де, ... ... бір ... денеге айысатын зарядталған бөлшектердің жалпы саны артады.
Синтетикалық ... ... ... ... көйлекті құрғақ ауада шешкен кезімізде ... ... ... Үйкелуші беттердің зарядталған учаскелерінің
арасында ... ... ... ... ... ... ... тура келеді. Мысалы, ременьнің шкивке үйкелген ... ... ... зор ... ... электрлік разрядтан туатын
ұшқындар, әсіресе ауа ... ... ... ... ... ... өте ... болып шығады.
Денелер электрленгенде электр зарядының ... ... Бұл заң, ... ... оған ... кірмейтін
және одан сыртқа шықпайтын ... ... ... ... ... ... барлық бөлшектер зарядтарының алгебралық
қосындысы өзгеріссіз қалады.Зарядтардың ... ... ... өте
терең. Егер зарядталған элементар бөлшектердің саны өзгермесе, ... ... заңы ... ... ... ... ... алады, олар жаңа бөлшектер құрай ... ... ... қайта тууы да мүмкін. Дегенмен, мұндай жағдайлардың ... ... шама ... тең және ... ... тек пар-парымен ... ... ... ... ... бөлшектерге айнала отырып, жойылған кезде де ... ... Бұл ... ... ... ... қосындысы өзгермей тұрақты болып қала ... ... ... ... ... бөлшектердің жатқан
өзгерістерін бақылаулар ... Бұл заң ... ... қасиеттерінің біреуін көрсетеді.Зарядың сақталу себебі
осы кезге дейін әлі ... ... ... ... ... ... дейді. Электростатиканың негізгі ... ... ... ... екі дененің, яғни бөлшектердің,
өзара әсер заңын эксперимент ... 1785ж. ... ... ... және ... ... ... нүктелік денелер болмайды.Алайда ... ... ... ... өлшемінен бірнеше есе үлкен болса, онда
зарядталған денелердің формасы мен ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда денелерді нүктелік
деуге болады. ... ... ... ... да осы ... ... сөз болатынын еске түсіріңіздер.Зарядталған ... әсер ... ... денелердің арасындағы ортаның
қасиеттеріне байланысты ... ... екі ... ... вакуумдағы өзара
әсерлесу күші ... ... ... ... тура
пропорционал және ара қашықтықтың квадратына кері ... Бұл ... ... кулондық күш деп атайды. Кулон заңының
ашылуы - электр зарядының ... ... ... ... ... Элементар бөлшектерде немесе денелерде элетр зарядының ... ... ... ... заңы бойынша өзара әсрлесетінін
көрсетеді.
Ұзындықтың эталоны – ... ... ... электрлік заряд
бірілігінің макроскопиялық эталонын жасау, заряд ... ... де ... ... емес.Зарядтың бірлігіне электронның зарядын
алғанымыз өзіне-өзі қолайлы-ақ ... еді. ... ... ... ... бар екнедігі жөнінде ештеңе мәлім емес-
ті.Бірліктердің ... ... (СИ) ... ... ... ... ... сондықтан оған эталон енгізілмейді. ... ... ... және килограммен қатар электрлік шамаларды
өлшеу үшін тағы бір ... ... – ток күші ...... системасында зарядтың ... - ... ток ... көмегімен тағайындайды.
1 кулон (Кл) - бұл ток күші 1А ... ... ... 1 ... ... ... Бұл 1Кл ... - өте үлкен заряд. Бір
– бірінен 1 км ... ... ... 1Кл екі ... өзара әсер күші жер ... ...... ... ... кем. Содықтан кіші-гірім денеге 1Кл ... беру ... ... – бірі тебіле отырып, зарядталған бөлшектер ... қала ... еді. ... ... ... ... ... табиғатта ешқандай басқа күш ... ... ... ... заттың электрлік
қасиеттерін сипаттайтын және зарядтардың сол ортадағы өзара ... ... ... ... ... ... неше есе аз
екенін көрсететін физикалық шама.
Жақыннан әсер ету ... ... ... бет ... ағылшынның ұлы ғалымы Майкл Фарадей ... да, ол ... ... ... ... ... идеясы бойынша электр зарядтары біріне-бірі ... ... ... ... ... электр өрісін
туғызады. Бір зарядтың ... ... ... әсер етеді ... ... ... өріс ... ... ... бұл идея тек Фарадейдің өзінің бір дененің
екінші ... ... ... әсер етуі ... емес ... сенімі
түрінде ғана болатын-ды. Өрістің бар екендігінің дәләлдері ... ... ... бар ... ... ... Біз ... тәжірибе жүзінде зерттей де аламыз. Бірақ біз ... ... ... айта ... Бұл ... біз ... қолы жеткен шегінен асып кете алмаймыз.
Электр өрісін ... біз ... ... ... ... ... ерекше түрімен кездесеміз. Электр
өрісі ... ... ... ... ғылым тарихы бойы ең
алғаш рет аса ... ... идея ... ... материяның
әлденеше түрі бар және оның ... ... тән ... ... ... ... - оның электр ... ... ... әсер ... Сол ... ... қарай өрістің өзінің бар-жоғын, кеңістікте ... ... ... оның ... ... ... зарядтардың электр өрісі электростатикалық өріс
деп аталады. Ол ... ... ... ... тек ... ... ғана туғызады. Ол сол зарядтарды
қоршаған ... алып ... да, ... ... ... ... оқып ... сайын, біз
біртіндеп өрістің толып жатқан ... ... ... ... зарядтарға әсер етуші ... ... ... ... ... ... әсер ... білетін болсақ, онда өріс ... ... ... ... біле ... ... ... өрістің нақтылы бір нүктесінде ... ... ... ... онда өріс ... ... ... бәрін біле аламыз.
Кеңістіктің барлық нүктелеріндегі ... ... ... ... ... өріс деп ... кеңістіктің шектелген аймағы ... ... ... ... ... ... онда ол ... шамамен біртекті өріс деп ... ... ... күш ... ... емес; олар
оң ... ... да, ... ... аяқталады. Күш
сызықтарды ... ... ... және ... ... ... ... өрісінің кернеулігінің ... ... ... жоқ екенін көрсеткен болар еді.Күш ... ... ... ... ... ... соң жан-жаққа тарап кететіндіктен, сызықтардың ... ... ... жерде, демек,өріс кернеулігі үлкен ... ... ең ... ... ... Өткізгіштерде электр
өрісінің әсерінен еркін қозғала алатын зарядтар ... ... ... ... ... ... ... электрондар
болып табылады. Нейтрал атомдардан металл ... де ... ... ... ... Осы өзара әсерлесудің
нәтижесінде атомдардың ... ... ... “өз”
атомдарымен байланысы ... ... де , ол ... ... ... ... ... еркін зарядтардың болуы, өткізгіш ... ... ... тең болуына әкеп ... Егер ... ... ... ноль ... онда өріс еркін
зарядтарды ... ... ... еді, яғни ... тогы ... ... ... электростатикалық өріс
жоқ деп пайымдау зарядталған ... үшін де және ... ... орналастырған зарядталмаған өткізгіш үшін
де, екеуіне де ... ... ... ... ... зарядталмаған пластинаны
мысалға ала ... ... ... нәтижесінде өткізгіш
ішіндегі электростатикалық өрістің ... ... тең ... анықтайық. Электр өрісінің ... ... ... солға қарай ауыса ... ... ... тогы ... болады. Пластинаның сол жақ бөлігі ... да , оң жағы ... ... ... ... де ... ... жағдайында өткізгіштің ішіндегі
өріс қана ... әрі ... та ... тең болады. ... ... ... оның ... ... Шынында да, егер
өткізгіштің ішінде заряд ... ... онда ... жақын
аймақта өріс те байқалған ... ... ... ... ... ... ... Нейтрал атомдағы ... ... ... болады да, заттың бүкіл ... ... ... ... орын ауыстыра алмайды.
Өткізгіштер мен ... ... ... ... ... ... жәйі де түрліше
болады. Диэлетриктің ішінде ... өріс ... бола ... ... ... оған өзінің нақтылы ықпалын тигізеді.Электр
өрісіне ... ... ... сол ... ... ... электр өрісі пайда болады.
Диэлектриктерді мынадай екі топқа бөлуге ... ... - ... оң ... мен теріс
зарядтардың ... ... дәл ... ... диэлектриктер - бұлар оң ... мен ... ... ... дәл ... ... келген электростатикалық өрістің ... ... ... ... ... ... ... да, біртекті өрістің
жұмысы ... ... ... ... емес.
Элктростатикалық өрістің ... ... ... ... ... Осындай қасиеті бар өрістерді потенциалды өріс ... ... ... ... ... ... ... сипаты бар.
Электростатикалық өрістегі зарядтың потенциалық энергиясы
зарядтың ... ... ... Потенциалық энергияның зарядқа
қатынасы өріске кіргізілген зарядқа байланысты ... ... ... жаңа ... сипаттамасы – потециал
ұғымын енгізуге ... ... ... өрістің
потенциалы деп, зарядтың ... ... сол ... ... ... Басқаша ... ... ... ... ... ... ... тең.
Потенциялық энергия ... ... ... ... ... ... арналған нольдік деңгейді
таңдап алуға байланысты болады.
Потенциалдар ... деп, ... ... және ... ... мәндерінің айырмасын айтады.
Потенциалдар айырмасын ... ... деп те ... ... арасындағы потенциалдар айырмасы өрістің
зарядты бастапқы ... ... ... ... ... ... шамасына қатынасына тең.
Потенциалдар айырмасының ... ... ... ... ... ... ... ал заряд кулондар арқылы ... ... ... ... потенциалдар айырмасы, егер 1 Кл зарядты электр
өрісінің бір ... ... ... көшіргенде 1 Дж жұмыс
орындайтын болса, бірге тең ... ... ... (В) ... ... ... СИ біріліктеріндегі бірлігін
формуланы пайдалана ... ... ... ... арқылы
тағайындайды. Егер біртекті өрістегі 1м ... ... ... ... ... 1В-қа тең ... электр өрісінің
кернеулігі бірге тең. Бұл бірлік метрге бөлінген ... (В/м) ... ... ... ... барлық нүктелерінде
потенциал мәні ... ... ... Тең ... ... ... деп аталады.
Эквипотенциал беттер, күш сызықтары сияқты, сапа ... ... ... ... ... сипаттайды. Кернеулік
векторы эквипотенциал бетте перпендикуляр ... да, ... ... бағытталады. Бұл әсірісе нүктелік оң заряд өрісі үшін
келтірілген мысалда ... ... ... ... қашықтаған
сайын азяды да, өріс ... ... ... ... ... ... ... өрістегі кез ... ... ... бет ... ... ... күш сызықтары өткізгіш
бетінде ғана ... әрі ... ... ... бәріне
бірдей болады. Өрістің кернеулігі өткізгіш ішінде нольге тең, ... ... екі ... ... потенциалдар
айырмасы да нольге тең.
Потенциалдар ... ... үшін ... деп ... ... Оның ... ... - жеңіл алюминий стрелка
горизонталь ... ... ... ... ... ауырлық центрі осьтен төмен жатыр, демек ол ... ... ... стрелкамен бірге, стерженьнен эбонит
тығын арқылы ... ... ... ішінде орнатылған.
Стрелканың ауытқуын бақылауға арнаған корпуста қарайтын ... ... ... ... ... одан ... - ... корпусы бар.
Екі ... ... ... ... ... үшін
олардың біреуін элетрометрдің стерженімен ... да, ал ... ... ... ... корпус пен стерженьге арасында
өлшейік деп ... ... ... ... ... ... ... өрсі тек осы потенциалдар айырмасына
байланысты болады.
Электометрдің ... ... ... ... ... ... салыстырғанда бірдей болатындығын ... көз ... ... Ол үшін ... бетінің әр түрлі
учаскесінің ... ... ... ... стерженімен
жалғап көру керек. Сонда элетрометрдің ... ... ... ... ... ... инерттік және
гравитациялық қасиеттерінің өлшемі масса болатыны сияқты, денелердің және
кейбір бөлшектердің ... ... ... ... ... ... ... электр өрістерімен байланысқан, олар арқылы
зарядталған денелердің (немесе бөлшектердің) әсерлесуі іске ... ... ең ... ... бар, ол ... ... ... оған
шамалас протон зарядына) тең. Шамасы одан аз зарядтар ... ... ... (не ... ... ... 1,6*10-19 к=4,8*10-10 СГСЭ
болатын электрон (не ... ... тек ... санға еселей үлкен болуы
мүмкін. Бұл ... ... ... ... эталоны болып табылады.
Электр зарядтары пайда болмайды және жоғалып кетпейді , олар тек ... ... ... денеге берілуі немесе берілген дененің ішінде
орын ... ... ... ... ... әрқашан электр өрісі
болады. Ол өріс басқа ... әсер ... Егер ... заряд өрісіне
басқа заряд тап болса, онда оған зарядтың өзі емес , оның ... әсер ... ... ... байланысты электромагниттік өрістер арқылы
әсерлеседі. Электр зарядтары бөлшектермен байланыста. Зарядсыз бөлшектер
болады, бірақ ... ... ... ... бәрі “электр зарядыды” түсінігін, түсінікті
қалыптастырудың осы сатысында оқушыларды таныстыру мүмкін ... ... ... ... –семинарда қасиеттері анықталатын келесі ұғым. Осы кезге
дейін оқушылар «электр өрісі» терминін оның мағынасын анықтамай ... «9 кл. ... ... бұл ұғым ... ... ... зарядталған бөлшектердің өзара әсерлесуі электр өрісі арқылы жүреді
деп көрсетілген. Одан әрі ... ... ... ... механикасының
заңдарына бағынбайтын» материяның ерекше түрі екені айтылады. Бірақ бұл
маңызды мәлімет асты сызылмаған, сондықтан көп ... ... ... ... ... ... ... бірге оқушылар «Элементарный
учебник физики» (под ред. ... ... ... Онда ... ... ... көрінетін кеңістік» сияқты анықталады. ... ... ... курсивпен жазылған және ол оқушы жадында қалып қояды.
Көп оқушыларды Э.Эллиот және У.Уилкокстың «Физикасы» (ағылшын тілінен
аударма) бар. Онда ... ... бір ... ... ... берілетін
кеңістік сияқты анықталады. «Ондай кеңістік , -деп жазады ... ... деп ... ... бірі ... ... ... электр
күштерінің әсері көрінетін кеңістік деген қате түсініктің қалыптасуының
алдын алу. Осы мақсатпен барлық ... тағы бір рет ... ... ... ... ... ... барлық сипаттамаларын, электр
өрісінің заттылығының дәлелдерін ... ... ... ... ... ... ... элементарной физики»
кітабының 1п. (§19) оқуға ... ... Онда ... ... ... ... ... арасында (не артық зарядтармен зарядталған
денелермен) электрлік әсерлесуді ... ... ... ... ... ... деп аталады». Одан әрі «... өріс энергия, ... және ... ... ие және оны ... ... орналасқан кеңістікте
белгілі бір әдіспен үлестіріледі» деп баса айтылады.
Физиканы ұнататын күші мол ... ... ... ... ... кітабынан §21-ді оқуға ... Онда да өріс ... ... ... ... ... ... формасы» екені ерекше айтылады. Сонымен қоса «өрістер
энергияға және инерция қасиетіне ие» екені айтылады. ... ... өріс ... ... емес ... қасиеттеріне аударылғанын көрсету керек.
Семинарда жоғарыда ... ... ... Нәтижесінде оқушылар зат пен өріс ... екі ... ... зат ... ... әсерді іске асыратын материя
формалары жататынын берік түсінеді. Қозғалмайтын зарядталған ... ... ... іске асыратын өрістер электр өрістері деп
аталады. Семинар барысында оқушыларға ... ... ... ... ... беріледі.
Электр өрісінің басқа өрістерден мысалы, гравитациялық өрістен,
ядролық күштер өрісінен ерекшеленетін ... ... ... әсерлесуі болып табылатыны баса айтылады. Бұл қасиет ... ... ... берілген нүктесінде қандай да бір зарядтың
өрісін табу тек сол нүктеге басқа электр ... ... ... ... әрі электр өрісі зарядты қоршаған кеңістіктің барлық
нүктелеріне ... ... ... ... ... ... ... денелерге (не бөлшектерге) оның әсерінен
көруге болады. Қашықтық өскен сайын енгізілген зарядқа өріс ... ... ... зарядтардың әсерлесу күші Кулон заңына бағынады. Электр
өрісінің энергиясы болады, себебі өріс күштері онда ... ... ... ... аустыру жұмысын атқарады. Оқушылар назары өріс
қасиеттері зат қасиеттерімен ... ... ... ... ... ... өріс ... семинар мақсаттарының бірі. Салыстыру массалар әсері мен
зарядталған бөлшектер ... ... ... ... ... Ол
үшін массалар әсерін және зарядталған бөлшектер әсерін көрсететін
формулаларды ... ... күші ... ... тура ... ... ... бөлшектер зарядына тура пропорционал екеніне назар
аударылады. Екі жағдайда да әсерлесі ... ... ... қашықтыққа кері пропорционал.
Ерекшеліктерді де көрсетеді. Ол электр өрісінде ... ... те, ал ... өрісте тек тартылыстың болуында.
Өрістерді электр ... ... ... ... ... қарастырғанда да салыстырады. Электр өрісінің ... ... ... ... оң ... әсер ... күштің
сол заряд шамасны қатынасымен өлшенеді:
гравитациялық өрістің кернеулігі өрістің берілген нүктесіне орналастырылған
массаға әсер ететін күштің сол масса ... ... ... Бұл ... түсу ... ... электр және гравитациялық өрістердің қасиеттерін «Электр
өрісінде зарядты орын ауыстырғанда істелетін жұмыс» сұрақтарын ... ... және ... ... ... есептеу формулаларын
салыстырады:
; ... ... және ... бойынша аналогия орнатады: q және m орын
ауыстыратын объектілердің қасиеттерін анықтайды, g және ... ... ... ... әсер ... күш және ... массаға әсер ететін
күш), h және d ... ... ... және ... ... ... да ... өрісте орындалады (кернеу E зарядтың орын ауыстыру
жолында d , ал ... түсу ... g ... орын ... ... ... ... Ed–орын ауыстырудың бастапқы және соңғы нүктелері
арасындағы ... ... gh ... ... екі нүкте
арасындағы потенциалдар айырмасы.
Өрістер қасиеттерін салыстыру барысында оқушылар 2 кестені толтырады.
«Электр ... ... ... ... ... ... ... жоспары
|№ |Негізгі сұрақтар |Әдебиеттер ... |
| | | ... |
| | ... ... ... |
| | ... |және білімін | |
| | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | ... |Электр зарядтары. ... Б.Б., ... ... |
| ... ... ... |Табиғаттағы | |
| ... ... ... | |
| ... ... |Мякишев Г. |2.Евграфова Н.Н. | |
| ... ... -9». ... В.О. | |
| | |Оқу ... ... ... | |
| | ... стр. | ... ... ... оның ... Г.Я. |2. Большая ... |
| ... ... ... ... | |
| | ... |энциклопедия | |
| | |-10». |т.48, | ... ... ... ... Ю.А. |Жданов Л.С., |Әңгімелесу |
| ... ... ... В.А. | |
| ... ... емес ... |258.Курс физики. | |
| ... ... ... ... | | |
| ... күш | | | |
| ... | | | ... | ... ... | |1. ... |Әңгімелесу |
| ... орын | ... | |
| ... ... | ... | |
| ... және | ... “Поля | |
| ... | ... | |
| ... | ... | |
| ... өріс | ... | |
| ... | ... ... |
| ... | ... | |
| | | ... №3. | |
| | | ... Л.П., | |
| | | ... С.М. | |
| | | ... |
| | | |ғы | |
| | | ... | |
| | | ... Квант –| |
| | | |1993, №3 | ... ... және ... ... Л.С., ... |
| ... |«Элементарный |Маранджян В.А. | |
| ... ... |258. | |
| ... ... ... физики. | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... -9 | | ... ... | | ... ... |
| ... | |Г.С. ... ... ... ... |мен |
| | | ... ... ».|мәліметтері |
| | | ... М.М. | |
| | | ... на | |
| | | ... ... | |
| | | |1980. | ... және ... өрістердің негізгі қасиеттері
|№ |Негізгі сипаттамалар |Гравитациялық өріс |Электр өрісі ... ... ... ... ... мен ... денелер |
| | ... |мен ... ... |Әсерлесу күштері | m1m2 | q1q2 |
| | |F=( ((( |F=k (( |
| | |r 2 |r 2 ... ... ... | P | F |
| ... ... |(( =g |(( =E |
| | |m |q ... ... ... ... 1 кг ... Кл ... |
| |нүктесінң потенциалы ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... | ... |Потенциалдар айырмасы |g(h2-h1) |(2-(1 =Ed ... ... |1. A=mgh |1.А= qEd |
| | ... ... ... ... |
| | ... |траекториясына |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... поля ... |
| | ... тең. ... тең. |
| | |4. ... ... ... ... физика пәні ... ... ... ... ... ... ... сабақтарын ұйымдастырудың қосымша бір ... ... ... ... ... ... ... қысқаша тарихы, олардың мақсаты мен ... Оқу ... ... мен ... талдау
жасалып, олардың мазмұнына ... ... ... Бітіру жұмысында ... ... ... ... ... оқушылардың іс-әрекеттері, олардың
дербес жұмыстарды орындауы, ... және ... ... ... ... ... жүргізу ... ... ... ... таңдау жүйесін, олардың жоспарын тиянақтау,
кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың теориялық
білімдерін жинақтауға, оны қолдана білуге ... ... ... ... ... ескере отырып, оқу ... ... ... ... ... сұрақ қойылып, пікір
таласы ... ... ... ... ... ... - шығырмашылық еңбекке баулуды көздейді.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... Б.Б., ... Ю.Л., ... Г. “ Физика –9”. Оқу
құралы.1980.109-149бет.
2. Жданов Л.С., ... В.А. 258. ... ... ... Б.М., ... Г.З., ... А.А. “ Физика және
астрономия” мектеп 2004ж
4. Кикоин И.К., А.К.Кикоин А.К., ... ... ... ... Н.М., Шахмаев С.Н., Шодиев Д.С. “Физика –9”
4. Есипов Б.П. ... ... ... на ... М. ... ... В.В. ... как одна из форм учебной работы по физике в
старших классах средней школы”, - ... в ... 1968, ... Завьялов В.В.Рольсеминарских занятий в повышении эффективности ... ... ... Козел С.М. “Электостатикадағыс уперпозиция принципі”. Квант – 1993,
№3.
8. Ландсберг Г.С. “Элементарный учебник физики”.
9. Маркович М.М. ... на ... ... М., Учпедгиз. 1980.
10.Столяров И.А.”Зарядтардың электр өрісіндегі қозғалысы” Квант,1993. №3.
11. Усова А.В. «Формы организации учебных занятий»
12.Шахмаев Н.М., ... С.Н., ... Д.С. ... -9”, ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лекциялық кешені «Кәсіпорын экономикасы» пәні бойынша145 бет
Психологияны оқытудың әдістері6 бет
Ерекше балаға – ерекше мектеп15 бет
Осы жоғары оқу орнындағы оқу-тәрбие процесін жүргізудің нақты шарттарын бағалау31 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь