Адамгершілік тәрбие туралы түсінік

Мазмұны

I. КІРІСПЕ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Адамгершілік тәрбие туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
2. Курстық жұмыстың мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7

1. Бастауыш сынып оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеу ... ... ... ... ...7
2. Адамгершілік тәрбиесінің әдіснамалық негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
3. Оқу.тәрбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеу жолдары ... ... ... ...15
4. Халықтық педагогика арқылы тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
5. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу . басты мақсат ... ... ... ... ... ..29

III. ІС ТӘЖІРИБЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

IV. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

V. ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
I. КІРІСПЕ БӨЛІМ

1. Адамгершілік тәрбие туралы түсінік

Адамның адамгершілік атты асыл қасиетті игерген мәдениетті, нағыз адам болып өсуі, әр халықтың ғасырлар бойы дамып, қалыптасқан ұлттық тәлім-тәрбиесін бойға сіңіруіне байланысты.
Адам баласы қоғамда өзінің адамгершілік қасиеттерімен, әдептілігімен, қайырымдылығымен, адалдығымен ардақталады. Халқымыздың ғасырлар бойы сақталып келген ұлттық дәстүрін жас ұрпақтың бойына сіңіру, оларды имандылыққа, адамгершілікке, ізеттілікке, инабаттылыққа тәрбиелеуді мақсат етіп қойған. Адамгершілік тәрбиесі дегеніміз – мақсатты және жүйелі түрде тәрбиеленушінің санасына, сезіміне және тәртібіне қоғамдық мораль талаптарына сәйкес адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесі жеке адамды қалыптастыруда ерекше орын алады. Ол отбасына, Отанға, халықтар достығына адал, кіршіксіз көзқарасы, қарым-қатынаста болуды талап етеді.
Адамгершілік тәрбиесі оқушыларды адамгершілік ұғымды, принциптерді, мінез-құлық нормаларын ұғу жайындағы біліммен қаруландырады. Сонымен қатар, ол адамның ішкі жан-дүниесінің әсемділігінен бастап, оның сыртқы келбеті, ой әсемдігі мәселелерін қамтиды. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеудің мазмұны: тәртіптілік пен ұйымшылдық, достық пен жолдастық, шыншылдық пен әділдік, еңбек пен өз мінез-құлқына сын көзбен қарай білу сияқты қасиеттерді қамтиды.
Мектептегі адамгершілік тәрбиесі біздің өміріміздің тек осы кездегі талаптарын ғана емес, болашаққа да бағытталуы тиіс. Оқушы қаншалықты білімді болғанымен, оның адамгершілік қасиеті жетіспей жатса, оның жолдастары арасында болмағаны былай тұрсын, жақсы азамат та бола алмайды. Олай болса, мектеп қабырғасында оқушыларға берілетін адамгершілік дағдыны бірер жылдың ішінде оқушылардың бойына сіңіре қоюға болмайды. Ол – ұзақ жылдың жемісі.
Оқушылар бойында жалпы адамзаттық қалыптармен гуманистік, моральдық (қайырымдылық, ізгілік, өзара түсінушілік, ізеттілік, кішіпейілділік, адалдық және т.б.) тәрізді жасампаз қасиеттерді сіңіріп, олардың өзара қарым-қатынас мәдениеті мен зерделік-танымдық қасиеттерін дамытуға ерекше мән беруіміз керек. Жалпы адамзатқа тән ізгілік қасиеттер өз әке-шешесін, ауылын, отанын, сүюден, ұлттық өнер мен мәдениетке, ана тіліне деген сүйіспеншілігінен туындайды. Осыларды ескере келіп, тәрбие ісінде оқушыларды өзін қоршаған әлеуметтік ортаға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеуден бастап, әлемдік өркениетті мәдениетті меңгеруге, бағалауға тәрбиелеу оқу-тәрбие ісінің басты міндеті болып саналады.
Оқу мен тәрбие тығыз байланысты. Жас ұрпақ тәрбиесі сабақ барысында және сыныптан тыс уақытта жүргізіледі. Бастауыш сынып оқушыларын сабақ барысында тәрбиелеу - өзіндік ерекшеліктері бар, күрделі үрдіс.
Бастауыш сынып оқушысының рухани-адамгершілік даму деңгейінің жетілуі немесе өзгеріссіз қалуы ұстаздың ізденімпаздығына және тәрбие теориясы мен әдістемесін орынды пайдалана білуіне байланысты. Көптеген жағдайда, әсіресе бастауыш мектепте оқушы ұстаздың адамгершілікке баулуға құрылқан тәрбие міндетіне дұрыс жауап бергенімен, оның рухани-адамгершілік даму деңгейі өзгеріске ұшырамайды. Өйткені оқу материалы оның адамгершілік сапасының жетілуіне тиісті түрткі тудыра алмайды. Оқу үрдісінде оқушы өз бойында бұрынна қалыптасқан адамгершілік сипатын ғана көрсете алады.
Республика білім және ғылым қызметкерлерінің ІІ съезінде Елбасы Н.Ә.Назарбаев білім және ғылым саласындағы түйінді мәселелерді шешудің төте жолдарын ұсынып, тәрбиенің үш өзекті бағытын айқындады:
- Бүгінгі жастар осы заманның сыншысы да, тарихшысы да болатындықтан жастармен жүйелі жұмыс жүргізілуіне баса назар аударды;
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Айтжанова З. Құқықтық тәрбие беру арқылы адамгершілікке тәрбиелеу. //Бастауыш мектеп. 2003, №12.
2. Айтжанова З. Салауаттылық - өмір салты. Адамгершілікке тәрбиелеу. //Бастауыш мектеп. 2004, №1.
3. Әбдіжапарова Ж. Мектеп оқушыларына адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру. Алматы: Рауан, 1998.
4. Бала тәрбиесі. Мұғалімдерге арналған құрал. Іс тәжірибесі. Алматы: Мектеп, 1985.
5. Байжанова Ж. Семья бақыты. Алматы: Қайнар, 1990.
6. Бейсенбаев Ж. Әдептілік әлемі. Алматы: Жалын, 1982.
7. Дүйсембекова Ш.Д. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеуде педагогикалық жағдаяттар. Семей, 1999.
8. Кенжебаева Р. Педагогикалық зерттеулер. Алматы: ЖАҚ «Бастауыш мектеп», 2004.
9. Қарсыбаева Р. Адамгершілік қасиетті бала бойына дарыту. Алматы: Мектеп, 2001.
10. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана, 1998.
11. Құнантаева К.Қ., Халитова И.Р. Педагогикалық мәдениеттану. //Шағын мектеп. 2004, №5 (13).
12. Майғаранова Ш. Сабақтың тәрбиелік міндеттері. //Бастауыш мектеп. 1997, №4. 3-6 беттер.
13. Нойберт Р. Что я скажу моему ребенку. М., 1971.
14. Нүсіпбекова М., С.Сейілғазинова С. Валеологияның негіздері. Әдістемелік нұсқау. Алматы: Кітап, 2003.
15. Нүсіпбекова М.И., Жүнісова Қ.Ш. Педагогикалық сыр-сандық. Алматы: Кітап, 2003.
16. Оразбекова К. Иман және инабат. Алматы: Ана тілі, 1993.
17. Рахимова Э. Педагогикалық зерттеу. Адамгершілікті ұрпақ тәрбиелеу. Алматы: Абай атындағы ҚҰПУ, 2004.
18. Сәрсенбаева Ұ. Әдептілік - әдемілік. //Биология және салауаттылық негізі (Биология и основы валеологии). 2007, №2 (26).
19. Сламбекова Т., Сыдықова З. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу. //Бастауыш мектеп. 2004, №5.
20. Төлеубеков А.Р. Адамгершілік тәрбиенің негіздері. Алматы, Атамұра, 1999.
21. Хрипкова А.Г., Колесов Д.В. Ұл есейсе, қыз өссе. Мұғалімге арналған кітап. Алматы: Мектеп, 1988.
        
        Мазмұны
I. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... адамгершілікке тәрбиелеу...................7
2. Адамгершілік тәрбиесінің әдіснамалық
негізі.......................................11
3. Оқу-тәрбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеу
жолдары...............15
4. Халықтық педагогика арқылы
тәрбиелеу...............................................25
5. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу – басты
мақсат......................29
III. ІС
ТӘЖІРИБЕ....................................................................
..........................31
IV.
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..........................36
V. ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік атты асыл қасиетті игерген мәдениетті, нағыз адам
болып өсуі, әр ... ... бойы ... қалыптасқан ұлттық тәлім-
тәрбиесін бойға сіңіруіне байланысты.
Адам баласы қоғамда өзінің адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... келген ұлттық дәстүрін жас ... ... ... ... ... ... инабаттылыққа тәрбиелеуді мақсат
етіп қойған. Адамгершілік тәрбиесі дегеніміз – мақсатты және ... ... ... ... және ... қоғамдық мораль
талаптарына сәйкес адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесі жеке адамды қалыптастыруда ерекше орын алады. Ол
отбасына, Отанға, ... ... ... ... ... ... болуды талап етеді.
Адамгершілік тәрбиесі оқушыларды адамгершілік ... ... ... ұғу ... ... ... Сонымен қатар,
ол адамның ішкі жан-дүниесінің әсемділігінен бастап, оның сыртқы келбеті,
ой әсемдігі мәселелерін қамтиды. ... ... ... ... пен ... достық пен жолдастық, шыншылдық пен
әділдік, еңбек пен өз ... сын ... ... білу ... қамтиды.
Мектептегі адамгершілік тәрбиесі біздің өміріміздің тек осы кездегі
талаптарын ғана емес, ... да ... ... ... ... болғанымен, оның адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... тұрсын, жақсы азамат та бола алмайды.
Олай болса, мектеп қабырғасында оқушыларға ... ... ... ... ... ... бойына сіңіре қоюға болмайды. Ол – ұзақ
жылдың жемісі.
Оқушылар бойында жалпы ... ... ... ... ... өзара түсінушілік, ізеттілік, кішіпейілділік,
адалдық және т.б.) тәрізді ... ... ... ... ... ... мен зерделік-танымдық қасиеттерін дамытуға ерекше
мән беруіміз керек. Жалпы адамзатқа тән ізгілік ... өз ... ... ... ұлттық өнер мен мәдениетке, ана ... ... ... ... ... ... тәрбие ісінде
оқушыларды өзін қоршаған ... ... ... ... ... ... ... мәдениетті меңгеруге, бағалауға
тәрбиелеу оқу-тәрбие ісінің басты міндеті ... ... мен ... ... ... Жас ... тәрбиесі сабақ барысында
және сыныптан тыс уақытта жүргізіледі. ... ... ... ... ... - ... ерекшеліктері бар, күрделі үрдіс.
Бастауыш сынып оқушысының рухани-адамгершілік даму деңгейінің жетілуі
немесе өзгеріссіз ... ... ... және ... ... ... ... пайдалана білуіне байланысты. Көптеген жағдайда, әсіресе
бастауыш мектепте оқушы ұстаздың адамгершілікке баулуға құрылқан ... ... ... ... оның рухани-адамгершілік даму деңгейі
өзгеріске ұшырамайды. Өйткені оқу материалы оның адамгершілік ... ... ... тудыра алмайды. Оқу үрдісінде оқушы өз бойында
бұрынна қалыптасқан адамгершілік сипатын ғана ... ... ... және ... қызметкерлерінің ІІ съезінде Елбасы
Н.Ә.Назарбаев білім және ... ... ... ... ... төте
жолдарын ұсынып, тәрбиенің үш өзекті бағытын айқындады:
- Бүгінгі жастар осы заманның сыншысы да, тарихшысы да ... ... ... ... баса назар аударды;
- Қазақстанда жүріп жатқан осы ауқымды өзгерістерге байланысты
педагогикалық ... ... ... құру ... ... ең ... мұғалім кәсіби білімімен, шеберлігімен қатар, ... ... ... ... тазалық, гуманистік және өз Отанын сүйе ... ... ... ... сапаларымен ықпал жасай отырып, тәрбиелеуі
керектігіне мән беру қажеттігін айтты;
- Жастарды адамгершілікке тәрбиелеу сапасын ... ... ... – ол ... мен тәрбие беру саласындағы ғылымның дамуымен ... ... ... ... ... ... ... мұғалім, тәрбиеші,
оқушылардың адамгершілік тәрбиесі туралы ... ... ... және ... ... ... айналу қажеттігіне назар
аударды.
Жоғарыда айтылғандарға ... ... ... ... ... ... жаңа әлеуметтік мәдени жағдайына орай,
адамгершілік тәрбиесінің мақсатына, мазмұнына, түрлеріне, әдіс-тәсілдерінің
ауқымды өзгерістеріне байыптап ... ... үшін ... ... ... ... мәселелеріне аса зор мән берген
жөн.
Қазіргі таңда әсіресе, көп көңіл бөлінетін ...... ... ... жұмыстың мақсаты
Қазақ халқының жас ұрпақты инабаттылыққа, әдептілікке үйрететін тәлімі
мен рәсімдері көп.
Ұлттық тәлім-тәрбиенің негізгі ... бірі ... ... ... ... ... ... «Ұлттық энциклопедиясында» адамгершілік
ұғымына былай деп анықтама берілген: «Адамгершілік – адам ... ... әдеп ... ... «Ізгілік», «Имандылық» тәрізді
ұғымдармен мәндес». Халықтық дүниетанымда мінез-құлықтың әртүрлі ... осы ... ... Мінез-құлық пен іс-әрекеттерде көзге
түсетін төмендегідей адамгершілік ... атап ... ... ... ... ... ар-ұятты сақтау, имандылық пен ... пен ... ... қанағатшылық, т.б.
Осы негізде, курстық жұмысымның тақырыбына ... ... - ... ... бастауыш сынып оқушыларында сыпайылылық, қайырымдылық, мейірімділік
қасиеттерін қалыптастыру;
- ... ... ... ... ... ... көңіл бөлу.
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Бастауыш сынып оқушыларын адамгершілікке ... ... ... ... ... ... еңбекті сүюшілікке тәрбиелеуді мақсат еткенде олардың бойына
қалыптасқан қасиеттерді – ... ... ... ... Өз тәжірибемде «Оқушыларға ... ... ... ... ... талаптармен таныстырар едім:
1. Киімдерді өздері күтіп, ұқыпты киіне білу;
2. Әрдайым ... ... ... ... ... ... ... Қыз балалармен достық қарым-қатынаста болу.
Осы талаптарды оқушы бойына ... ... ... ... ... ... ... Адамды жақсы көру;
2. Адамға деген қайырымдылық, ақ жүректілік;
3. ... ... ... Әдептілік;
5. Жақсылықты бағалай да, қайыра да білушілік;
6. Өзара сынды ... ... ... білу.
Осындай сезімдерді қалыптастыру үшін оқушылардың өздеріне тапсырмалар
беремін:
1. ... ... мен ... ... ... ... қасиеттері туралы айтып бер;
2. Өзің білетін жақсы адамдар: туысың, жолдасың, ... т.б. ... ... тыс ... ... ... оқушылардың ішкі
жан дүниесін білген соң, оқушыларда адамгершілік дағдыларын қалыптастырудың
бірыңғай жолын белгілей бастаймын.
1. ... ұжым ... жеке ... ... ете білу;
2. Сендірудің жеке әдістері: әңгіме, әңгімелесу, өзара пікір, кеңес т.б.;
3. Моральдық тақырыптарға тәрбие сағатын өткізу;
4. Оқушылар үшін міндетті адамгершіліктің ... ... ... ... ... ... оған ... оқушыларда адамгершілік дағдыларды қалыптастыруда сендіру
немесе олардың санасына әсер ету әдістерінің алатын оры орасан зор.
Балалардың ... ... ...... қандай іс адамгершілікке
жататындығын, ал қандай іс ... ... ... ... ... ... ... бағалай білуге себі тиетін негізгі әдіс
болып ... ... ... тәрбие берудің алғашқы қадамы
күнделікті ... ұсақ ... ... ... педагогикасын
жоғары сатыға көтерген А.С.Макаренко ... ... ... ... баламен сөйлесу немесе ақыл айту, я ... оған ... деп ... болмайды. Өз өміріңіздің әр кезеңінде, тіпті үйіңізде жоқ
уақытыңызда да балаңызды тәрбиелеп жүресіз. ... ... ... ... ... қалай сөйлесетіндігіңіз, сіздің қуануыңыз немесе
қайғыруыңыз, сіздің күйінгеніңіз, газет оқитындығыңыз, міне, осының барлығы
да балаңыз үшін толып ... ... ... ... ... жас ұрпаққа білім
беретін, үлгі-өнеге үйрететін, адамгершілікке баулитын, өмірге ... ... ... ұя. ... да сол ұядағы ұжымға жүктелер міндеттің
абзалдығына орай, ауырлығы да, ... да бар. Оның ... ... ... ... рухта тәрбиелеу – күрделі де үздіксіз
еңбек етуді керек ... ... ... адамгершілік бейнесін жақсы
қалыптастыруда педагогтар ұжымының ізгілікті, ынтымақты болуының, сонымен
қоса, сыпайылылығы, көрегенділігі жеткілікті ... ... өте ... келе ... жас ... адамгершілік рухта тәрбиелеу ісінде
үлгі, өнеге ... ... аса зор ... мәні бар. ... ... келеді. Әсіресе, жас балалар көбінесе, ненің жақсы, ненің жаман
екендігін айырмастан көргенінің ... ... ... ... тым ... ... ... мұғалім-тәрбиешілер ұжымы
оқушыларға өз мінездеріндегі жақсы сапаларды ғана ... ... ... Бұл үшін ... өзі ... ... тәрбиеленген
болып, барлық жағынан да оқушыларға үлгі болуға ... Ол ... ... ... ... негізгі шарты болып табылады.
Адам бойындағы бар игі қасиет мектеп қабырғасында қаланады. Бүгінгі
таңдағы мектептер ... ... ... пәндерді терең оқытуға тырысса
да, адамгершілік құндылықтар арқылы тәрбиелеуге мән бермей келеді. Соның
салдарынан жастарымыз жағымсыз ... бой ... ... ... ... білмей өсуіне әкеліп соғуда. Жағымсыз қылықтар, ... ... ... ... ... мінез-құлқына, оның дене және психикалық дамуына
кері әсерін тигізеді. Ересектер үшін баланың ... ... ең ...... тарту, қазіргі таңда мектеп оқушылары арасында етек
жайған ... ... ... ... баланың темекі ... ... оның жеке ... ... ... үрдісіндегі үлкен
бір кемшіліктің болуы. Сол себептен де, ... ... ... емес, басты
назар аударатын жайт – бала психологиясының ... оны ... Тек ... ... жылы ... ... деген сенім
ғана, зиянды әдетті қалыптастырмаудың бірден-бір себебі. Бүгінгі балалар –
темекі ... ... ... БҰҰ-ның баяндамасына сүйенсек,
қазіргі балалардың 250 миллионы болашақта өз өлімін темекіге ... ...... ... ... ... ... – қазіргі балалар. Яғни, егеменді елімізді
дамытып, гүлдендіре түсетін санасы таза және дені сау ... ... ... ... ... кері әсерін тигізетін келеңсіз
жағдайларға қарсы күресуіміз ... ... ... ... өмір салтын құруға көңіл бөлуіміз қажет.
Адамгершілік құндылық тәрбиесінде ұлттық тәрбие маңызды роль ... ... ... ... ... ... және ... жетілдіріп, білім алудың керек екендігіне оның көзін жеткізу
керек. Бұл кезеңде гуманитарлық-эстетикалық бағыттағы ... ... ... ... ... ұлт ... ... мен тіршілік әрекеттері
әрқашан үлгі. Олардың еліне, жеріне ... ... ... ... ... арқылы бала бойына ата-бабалардың адамгершілік
құндылықтарының ... ... ... ... ... ... ... тебіреністері, олардың қуаныштары мен
реніштері, ең ... ... ... Оқу ... мақалалар,
әңгімелер, өлеңдер, ертегілер оқу және ... ... ... ... ... және ... білуіне көмектеседі. Балалар оларға
түсінікті түрде әділеттілік, адалдық, жолдастық, достық, ... ... ... ... мен ... мәселелері жөнінде
баяндалатын мақалаларды оқып талқылайды.
2. Адамгершілік тәрбиесінің әдіснамалық негізі
«Адамға ең ... ... ... тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз
берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның ... ... ... ... ... ғалым Әбу Насыр Әл-Фарабидің көрегендік сөзі ... елі үшін де ... ... ... ... ... көз үшін де ... саласындағы бағдарламаларды мемлекеттік тұрғыдан
қайта көз сүзіп қараудың қажеттілігін алға тартып ... ... ... жайт,
Республика бойынша оқушылардың мектеп, оқу ... ... ... ішкі жағдайының жақсаруы техникамен, ... ... ... ... ... ... ... тілімізге,
дінімізге қайта мойын бұрған кезде ұлы көшке тосқауыл болар көп ... ... ... ... ... ... ... ана тілін білмеуі,
салт-дәстүрді қадірлемеуі, әке-шешесін, баласын тастап кетуі, арақ ішу,
наша ... ... ... ... ... етек ... Сондықтан
еліміздің ертеңгі ұлт тізгінін ұстар жастарымыздың тәрбиесіне аса мән беру
негізгі мақсатымыз.
Қазақ энциклопедиясында, «адамгершілік ...... ... мен ... ... ... этикалық білімділікті,
адамгершілік сезімді дамытудың сара жолы»,- деп ... ... ... ... тәрбиесінің негізгі бөліктерін атап
көрсетумен шектелген. ... ... ... ... мынадай
негізгі бөліктерден тұрады дегенді айтады:
а) адамгершілік түсініктерді, ұғымдарды, идеяларды қалыптастыру;
ә) адамгершілік сезімдерді қалыптастыру;
б) ... ... ... ... ... мен ... қалыптастыру;
г) өзін-өзі тәрбиелеу;
д) жағымсыз ықпалдарға, теріс әсерлерге қарсы тұра білу іскерлігін
қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесі оқшылардың ... жас ... ... ... ... тізбегі жөніндегі ... ... ... аяқ ... Қазақстан күрделі тарихи бетбұрыстар ... ... ... ... ... Бұл ... рухани адамгершілік
дамудың жаңа бағытын айқындау көзделіп ... ... да ... ... әлемде, сонымен қатар біздің елімізде де жеке ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты
дүниежүзілік өркениеттілік қауымдастықта қазіргі ... ... ... және ... тұлғалық дамуына ықпал жасайтын
принциптер мен ... ... Атап ... ... ... ... ... сұрақ-жауап, тест жүргізу, сауалнама алу т.б.б әдістер
жатады. Әрбір мұғалім Қазақстан Республикасының үшінші мыңжылдықтағы жаңа
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерінің ауқымды өзгерістеріне байыптап
қарап, бағамдау үшін оқушыларға тәрбие ... ... ... аса зор мән ... ... ... нышаны тым жас кезінен ... ... ... ... Адамгершілік сезімдері мен сананың алғашқы белгілері
баланың мектепке дейінгі жасынан-ақ оянып, дами ... Бұл ... ... ... ... ... ... істейтін істерінде, түрлі
ойын үстіндегі бір-біріне қамқорлық жасауы мен қарым-қатынасынан ... ... ... Бала ... ... ... ... адамгершілік
дағды мектеп жасына келгенде белгілі ұйымдасқан ұжым ... оқу ... ... Отан ... өз борышын өтеумен келіп ұштасады.
Балаларды мектепте оқытудың алғашқы күнінен-ақ, бірінші сыныптықтардың
қоршаған өмір туралы әртүрлі түсінікпен келетіндігі, мораль туралы ұғымдары
да, ... мен ... де әр ... ... анықталады. Кейбір
балалар құрбылармен тату-тәтті ойнайды, керек болса, ойыншықтарын беруге де
даяр. Ал енді ... ... ... ... ... адам ... жаңа сапаларын игермейді,
қайта бұрынғыларын шыңдай түседі немесе түзетеді. Сол себепті балалардың
мектептегі адамгершілік тәрбиесі өте ... ... ... ... балаларын
адамгершілікке тәрбиелеу міндетін шешуде тәрбиеші мен сынып жетекшілері аса
зор роль ... ... ... де қайшылыққа толы процесс. Тәрбие
ісінде тұқым ... орта және ... ... ... есептесуге тура келеді. К.Д.Ушинский: «Біз табиғи
бейімділігімізге сәйкес келетіннің ... ... де ... меңгереміз, ал
оған қайшы немесе жат нәрселерді қиыншылықпен қабыылдаймыз, ойда ... тек ұзақ ... ... ... ғана өз ... айналдырамыз» деген болатын. Бұл ойдың дұрыстығына әрбір
тәрбиеші өз ... көз ... ... қалыптасқан
дағдыларды жоғары жаңа талаптар негізінде қайта құру әрқашан ... ... ... ... ... ... оқушыларының мұраттары
мен моральдық тәрбиелілік ... ... ... ... ... зор. ... қушының моральдық мұқтажы мен оны ... мен ... ... ... негізгі қайшылық болып
табылады. Егер бала жақсы өнегеге еліктесе, оның ... ... ... ... әрекеті мен қажеттік арасында сәйкессіздік –
оқушыны кездескен ... ... ... мақсатқа жетуге мәжбүр ететін
күшті туғызады.
Педагогика ғылымы өзін-өзі тәрбиелеудің аса маңызды жолдарын көрсетіп
берді. Ол ... ... өз ... ... ... ... білдіруден
басталады. Оқушылардың өзін-өзі білуден, өз басын жақсартуға ұмтылып, ... ... ... ... ... ... туғызу, бұл
әлі оларды өзін тәрбиелеудегі ... ... ... ... ... тәрбиелеудің дұрыс жолдарын белгілеуде тәрбиеші
балаларға көмектесуі ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Оқушылар өз басын тәрбиелеудің бұл
әдісін қызыға қабылдайды және қуана ... Олар ... ... ... ... ... ... барып душ қабылдауға, ойынды қойып, сабағын
орындауға бұйрық бере алады. Алайда кейде оқушылар өзіне-өзі бұйыру әдісін
қолданғанымен, одан тез қол үзіп ... де ... ... тәрбиеші
балалар өзінің жеке басын жетілдіруде бұйрық беру әдісін қолданып жүргенін
мезгіл-мезгіл қадағалап отыру ... ... ... ... қасиеттер бір-бірінен
бөлек емес. Олар бірімен-бірі тығыз ... және ... ... қалыптасып дамиды. Ұжымшылдық достық пен жолдастық сезімдерін
туғызады. Олай ... бұл ... ... ... ... тастауға
болмайды екен. Мұның мәнісі – ... ... бәрі ... ... ... ... сөз.
3. Оқу-тәрбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеудің жолдары
Адамгершілік тәрбиесі балалар арасындағы тәрбие жұмысының ... ... оқу және ... процесінде, эстетикалық және дене
тәрбиесінде жүзеге ... ... ... арасында белгілі бір іскерлік және адамгершілік
қатынастар үнемі туып, пайда болып отырады. Сыныптың алдына қойған ... ... шеше ... ... ... ... ... жасайды. Мұғалім оқушылардың сабақтағы ... ... ... ... ... бөгет жасамау, бір-бірін ықыласпен тыңдау, жалпы
жұмысқа қатысу және ... осы ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларында ненің жақсы,
ненің жаман екендігі жөніндегі түсінік қалыптасады.
Осы орайда 2 сыныптағы ана тілі пәні ... ... ... оқыту барысында оқушыларға адамгершілік тәрбиесін бойларына сіңіру
мақсатында оқытудың сын тұрғысынан ... ... ... ... ... жоспарын ұсынамын.
Сабақтың тақырыбы: Шаңқа
Сабақтың мақсаты:
1) «Шаңқа» әңгімесінің мазмұнын ... ... ... ... ... әрекетін енгізуі;
2) Оқушылардың шығармашылықпен ойлау қабілетін дамыту;
3) Оқушыларды қамқорлыққа, қайырымдылыққа, достыққа ... ... ... автордың портреті, қима сөздер, суреттер.
Әдістері: Сұрақ-жауап, өз ойын ортаға салу, бақылау.
Қолданылатын технология түрі:
«Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ... ... ... 1) Ой ... 2) ... ... 3) ... 4) 5
жолдан тұратын қорытындылау тақпағы; 5) Эссе.
Типі: Жаңа сабақ.
Түрі: топпен ... жүру ... ... шегініс.
Сәулелі сөз сөне ме?!
Орны бөлек батаның.
Бізге тәлім-өнеге –
Ақ тілеуі атаның.
Ойға тоқы, парқын сез,
Ата сөзі – алтын сөз.
Н.Айытов «Алтын сөз» өлеңінен.
Психологиялық ... ... ... ... жылы ... білдіреді.
Оқушыларды топқа бөліп, бүгінгі сабақтың мақсатымен таныстырамын.
А) Қызығушылығын ояту ... ... (1 ... ... үйге ... ... «Сөз құдіреті»
өлеңін мәнерлеп оқытып, сыпайы сөйлеу үшін осы ... ... ... ... ... ... тәтті сөз, Абай айтқан ақын сөз,
Байыржандай батыл сөз, өз ... ... ... Мағынаны тану кезеңі.
Сабақтың мақсатымен таныстырып, «Шаңқа» әңгімесінің авторы Мұхтар
Мағауин туралы мәлімет беру.
Автордың аты-жөні: ... ... ... ... ... ... өңірінің, Шұбартау жері
Туған жылы: 1940
Дарындылығы: белгілі жазушы
Шығармалары: «Жыланды жаз», «Бір атаның балалары», «Аласапыран»
т.б.
Топтастыру. ... ... ... ... ... ... ойлауға
және жаңа тақырыпты ашық талқылауға бағытталған оқыту стратегиясы.
Оқулықпен жұмыс. Оқушыларға «Шаңқа» ... өзім оқып ... ... ... ... жүргіземін.
Мәтіннің мазмұны бойынша түрлі сұрақтар қою арқылы Мағжан мен ... ... ... ... ... күшікпен қай кезде танысты?
- Екеуі қалай табысып, достасты?
- Ертеңіне Мағжан күшікті таба алды ма?
- Күшік қоршаудан неліктен шыға алмады?
- ... ... ... ... ... ... ... мен күшіктің достығын қалай бағалайсыңдар?
Түртіп алу. ББҮ – оқығанын түсінуге, өз ... ... ... ... ... ... құралы.
Әр топқа плакат таратылады да, түртіп алу стратегиясы бойынша сөздік
жұмысы жүргізіледі, ... ... топ ... білетін-
білмейтіндіктерін кестеге түсіреді.
Сөздер: тротуар, дарбаза, құртақандай, дуал, ... ... ... ... ... ... |
| | | |
| | | ... кестені толтырады. Әр сөзге жеке-жеке түсініктеме беріледі,
оқушылардың жауаптары толықтырылып отырылады. Сөздік ... ... ... ... ... әр ... бір ... дауыстап
оқиды. Мәтінді талдау жұмысы түсініктеме күнделігі ... ... ... ... кесте таратылады.
Түсініктеме күнделігі
|Мәтіндегі қатты әсер еткен тұстардан|Сол әсер еткен үзінділер жайлы ... ... ... (нені еске түсіреді, қандай |
| ... бар, ... ... т.б.) |
| | ... ... мәтінмен танысып, күнделікті толтырады да, топта талқылау
ұйымдастырылады. Жұмыс аяқталған соң қорыту үшін ... ... ... ... ... Ол ... ... баға беру, пікірін,
көзқарасын білдіруге лайықталынып қойылуға тиіс. Мысалы: Сенің ойыңда ... ... ... сұрақтар қойылады)
Бұл әдіс ұжым болып жұмыс жасауды үйретеді. Ақпаратты өз бетінше
меңгеруге ... ... Сөз ... ... ... бағыттайды.
Сабақтаны тысқары қалатын оқушы болмайды. Ойын, пікірін білдіру ... тілі ... ... ... ... әр ... төрт оқушы шығып, өз
пікірлерін ортаға салады, қалғандары тыңдап отырады.
ІІІ. Ой толғаныс
Эссе. Мәтіндегі ... ... сөз ... ... шағын әңгіме
құрастыру керек. Ол ... ... ... ... күшік,
аяқтары жуан, кеудесі тырсиған, қара ауыз, сұр күшік, тақтайды тырналайды,
қыңсылайды, арсалаңдайды, дәндеп алды, күтіп ... ... ... ... ... ... эсселерін автор орындығына отырып оқиды.
Sinking – 5 жолды өлең. Ақпаратты түйіндеп ... ... ... сезімді
және сенімді қысқа сөзбен қамту.
1. Не? – Күшік.
2. Қандай? – Құртақандай, сүйкімді.
3. Не ...... ... ... сөйлем. – Сүйкімді күшік қолымды жалады.
5. Мағыналас сөз. – ... ... ... Үйге ... мәтін бойынша «Менің күшігім» тақырыбына сурет салуға тапсырма
беру. Сонымен қатар, А.Байтұрсыновтың «Ата ... ... ... ... татулыққа, достыққа, бір-біріне қайырымды болуына
мәтіндегі нақыл сөздерді оқып, талдап, негізгі ойды ашу ... ... ... балаларына тату тұрыңдар,-деп талай айтыпты. Балалары тілін
алмай, араздаса беріпті. Бір күні бір ... ... ... алып ... беріп сындыруларын сұрайды. Бірақ балалар бірінен соң бірі алып
сындырмақшы болып еді, сабаулары сынбайды. Содан соң әкесі ... ... ... сындыруларын өтінеді. Балалар оп-оңай сындырады». Мұғалім
осы үзіндіден қандай қорытынды жасауға болатындығын ... ... ... ... С.Сарғасқаевтың «Қызғалдақ пен Қарасора» ... оқи ... ... ... ... ... мен жат ... ажыратады. Оған мәтіннің желісі бойынша төмендегідей
сұрақтар қойып, жауап алынады:
- Қызғалдақ деген не? (гүл, ... ... адам үшін ... бар ма? ... ... ... иіс ... Ал Қарасора туралы не айтасыңдар? (Ол – арам шөп, ... ... ... ... Қызғалдақ арқылы адам бойындағы қандай қасиеттерді байқауға болады?
(әдепті, сыпайы, пайдалы т.б.)
- Ал Қарасораның ше? ... ... ... паң ... ... сын ... ... технологиясын қолдану арқылы
балалардың бойында қайырымдылық, қамқорлық, достық қасиеттерін тудыруға
тырысамын.
Адамгершілік ... ... ... ... жолы ... деген сүйіспеншілік. Оқушылардың бойында туған ... ... ... ... ... тәрбиелеуді көздеймін. Жас ұрпақта өмір
тәжірибесі, мейірбандық, жауапкершілік, табандылық осы ... ... ... ... ... мақсат етемін. Демек, табиғатқа
жанашыр болу – ... өз ... ... ... ... ... ... оған қамқорлық жасауда «Біздің үй» бағдарламасы бойынша
дүниетану сабағымен кіріктіріп «Ұрпақ – ... ... Таза ... ... атты ашық ... өткізуге болады. Осы сабақты түсіндіру
кезеңінен үзінді:
- Сонымен, әр жануар ... ... ... ... ... ... Ал ... жануарлар туралы не білесіңдер,
оларды қалай атаймыз? (қоян көжектейді, ... ... ... ... тізбегіне назар аударайық. Олар бір-
бірімен қоректенсе де, аңшылар ауласа да, жыртқыштар жесе ... ... кете ме? ... Оның ... неді? (Өйткені олар
ұрпақ таратады). Ал үй жануарлары ше? (Олар да ... ... ... ... ... ...... Мына суретке көңіл аударайықшы.
Балалар өздері сурет желісі ... ... ... ... ... ер ... дәл өзі ... тауық
болып шығатынын айтады. Сол сияқты басқа аңдардың, бунақденелілердің өсе
беретіндігіне көздері жетеді. Осы ... ... ... туралы әңгімелейді.
- Қанша бір-біріне қамқор ... да, ... ... өте ... және ... ... ... қаупі бар. Осыны мемлекетіміз
қалай қорғайды? ... ... ... Оған ... ... аталып, суреттері көрсетіледі).
- Балалар, осы жануарлар жойылып кетпеу үшін, тіршілік ету үшін не ... ... Енді ... 40-бетіндегі 1-тапсырма бойынша жұмыс ... ... ... ... ... Ауаны тағы да не ластайды? (Ыс, түтін). Ыстың ... ... ... ... ... және ... жағу. Ауаны ластайтын
осы ысқа, түтінге ұқсас қайнар көздерге не жатады? (Көліктің газы,
мұржадан ... ... өрт, ... ... Осы ... ... бар? ... аурулар таратылады).
- Ауаны тазарту үшін қандай жұмыстар жүргізу керек? (Гүл отырғызу, ағаш
егу).
- Енді осы 40-беттегі ... ... ... тік ... ... ... қызыл түспен бояу.
Оқулықтағы мәтінмен жұмыс, сұрақтарға жауап беру. Пәндік суреттермен
ойын жүргізу.
Динамикалық картадағы сурет ... әр ... ... ... ... алаңында қандай экологиялық апат болуы туралы әңгіме жүргізуге болады
(Суретте кір ... ... ... ... жуып ... ... көрсетілген).
Алғашқы сабақтарды балалардың білетін оқиғалары ... ... ... ... ... ... ... болады. Балалар өз
жолдастарының сөздерін тыңдауға, ұжым болып ... ... ... ... ... ... сабақтарында да болуы мүмкін.
Балалар өзара ... ... ... да ... мүмкін. Балалар
белгілі ережеге есептер мен ... ... ... ... ... ... немесе есепті кімге бергісі келетіндігін әркім ... ... ... Бір партада отырған балалар мысалдардың жауабын
өзара тексереді. Балалар өз күштерін біріктіруге, бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... орындалуына қуанып,
бірлесе тебіренуіне, олардың адамгершілікке тәрбиеленуіне мүмкіндік береді.
Технология сабағында ... ... үшін зор, ... ... ... ... бар. Онда мұғалім еңбек мәдениетін,
еңбекке дұрыс қатынас жасауға тәрбиелейді.
Оқушылардың адамгершілік ... ... ... ... ... ... тыс және сыныптан тыс жұмыстардың тәрбиелік
мәні зор. Сыныптан тыс жұмыстардың түрлеріне:
1. тақырыптық кештер, ... ... ... шақыру (кездесу);
3. сайыстар, байқаулар, олимпиада, турне, фестивальдар;
4. туристік, өлкетану жұмысы, мұражайларға бару;
5. қызықты етіп ... ... ... ... да ... ... ... мән беруге байланысты айтыстар және т.б. жатады.
Адамгершілікке тәрбиелеу процесі бір қалыпты процесс емес, оның ... ... ... ... да бар. ... ... жеке балалардың
мінез-құлықтарында өзімшілдік, дөрекілік, үлкендерді сыйламаушылық, ... ... ... сияқты моральға жат қылықтар кездесіп
отырады. Кейбір оқушылардың мінездері мен ... ... ... ... отырып, қайта тәрбиелеуге тура келеді, ол
қайта тәрбиелеудің тәрбиелеуден әлдеқайда қиын екені белгілі. ... ... ... ... ... дер ... ... көңіл
бөлінгені жөн. Осыған орай адамгершілікке баулуда сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... отыру қажет.
Мысалы:
а) Достық деген не?
ә) Дастарқан басындағы тәртіп.
б) Телефонмен ... ... ...... өлшемі.
г) Егер біз сыпайы болсақ...
ғ) Анамның аялы алақаны.
д) Мінезімізді қалыптастырып үйретейік.
е) Қарт адамдарға көмек.
ж) Қонақта өзін-өзі ұстау тәртібі.
з) Қонақтарды ... ... ... Жанжалды болдырмаудың жолдары.
к) Өзіңді және өзгені сыйлай біл.
Жоғарыда аталған тақырыптарды пікір-талас, әңгіме, кеңес, ... ... ... ... ... т.б. ... түрінде өткізуге
болады. Мұндай жұмыстардың адамгершілікке тәрбиелеуде мәні зор.
Адамгершілікке тәрбиелеудің күрделі және жан-жақты міндеттері, бірден
толығынан шешіле ... ... ... ... ... ... ... жұмысының барысында адамгершіліктің қарапайым нормалары
мен ережелерін меңгереді, мінез-құлықтың ... ... мен ... ... ... ... тәрбиесі – баршаның ісі» деген идеяны басшылыққа
ала отырып, мектептен тыс мекемелер ... ... ... ... енгізуде. Жастар мен балалардың адамгершілік тәрбиесін ... ... орын ... ... бірі – ... мен ... музыка мектептері, балалар кітапханасы. Оқушының жан дүниесіне
көбірек үңіліп, оны жете ... және сол ... ... ықпал ету
мүмкіндігін арттыруда сыныптан және мектептен тыс жұмыстардың ролі зор.
Қорыта келгенде, сабақ үрдісіндегі оқушының жеке ... ... ... ... айқын белгіленуімен тығыз байланысты.
4. Халықтық педагогика арқылы тәрбиелеу
Қазақ халқы өзінің сан ғасырлық тарихының даму барысында жан-жақты
дамыған ... ... ... ерте ... зор мән ... бала ... келген кезден бастап айтылатын: бесік жыры, тұсау
кесер, атқа мінер, ... ... ... ... ... ... денсаулықта дүниеге келуі үшін ... бала ... ... ... ... ... ... оқу процесін оның анасының көңіл-күйін жеткізіп отырған. Бала
дүниеге келгеннен кейін тәрбие жолы ... ... Жас ... ... ... ... алу, ат қою, ... шығару, бесікке салу, тұсау
кесу, тіл ... ... атқа ... т.б. ... ... әрқайсысын өз
дәрежесінде дәстүрлі жолмен атқарып отырған. Аталарымыздың «баланы жастан»
деп қалдырған ... ... сөзі бар. ... мәнін сезіну үшін табиғаттың
биологиялық өсу заңдылығына зер салайық. ... бір ... ... ... ... өсіп тұр. Біріншісі біраз уақыт өскен – ... ал ... ғана бой ... келе жатқан жас ... ... ... шебердің
қиялынан шығатын дүниені жасауға көнбей, иілген кезде морт ... ... ... ... жас, ... әлі ... шеберге көніп, ойлаған затын жасауға
мүмкіндік жасайды.
Халқымыз «Әкеге қарап ұл өсер», «Әке көрген оқ ... шеше ... ... ... ... отбасындағы ұл бала тәрбиесінде әкенің орнын, қыз
бала тәрбиесінде шешенің орнын ерекше бағалаған. ... ... ... келе ... дәстүрлі қасиеті – қыз баланы сыйлап, қастерлеуі. «Болса
тәртіп, бала өседі ... ... ... бос ... ... деп ... ... баланы байсалды, ұғымтал, тілалғыш етіп баулыған дұрыс.
Қазақ халқы үшін өтірік ... ... ... қатыгездік, қулық-сұмдық деген
жат қасиет. Сондықтан жас жеткіншекті «біреудің ала жібін аттама», «өтірік
өрге бастырмайды», «ешкімге ... ... деп ... ... ... екі тентекті ауыл қариялары-ақ жөнге ... ... ... ... енгізу мақсатында «Аталар сөзі – ақылдың көзі» тақырыбында кеш
өткізуге болады. Мұндағы мақсат жас жеткіншектер бойында ... ... ... ... ... ... ... кішіге қамқоршы болып, өз
ата-бабасын ұмытпай есте ... үшін ... нәр алып ... ... ... ... әр ұлттың өзіндік ерекшелігі, салт-дәстүрі, діні, тілі
болатыны белгілі. Біздің ... де ... ақ ... ана әлдиінен,
атаның қасиетті сөздерінен бастау алады. ... ... ... ... еске сақтап, құрметтеуіміз керек.
Оқушылар хормен «Әдептілік әліппесі» туралы әнді орындайды.
1-бастаушы:
- Жерден ауыр не?
- Судан терең не?
- ... ... ... ... биік ... ... ауыр дегенім – ақыл-білім, судан терең дегенім – оқу-ғылым,
оттан ыстық дегенім – адам өмірі, көктен биік дегенім – ... ... ... ... Алты алаш деген кім?
Оқушы: Алты алаш: Алаш ханның балалары – Қазақ, Қарақалпақ, Қырғыз, ... ... ... береді.
1-бастаушы:
- Не жетім?
Оқушы: Жаңбыр жаумаса, жер жетім; басшысы болмаса, ел жетім; ... сөз ... деп ... ... Не ... Не жұмсақ?
- Не қатты?
Оқушы: Ананың сүті тәтті, ананың қолы жұмсақ, ... ... ... мен оқушылар арасындағы сұрақ-жауап осылайша жалғаса береді.
Кешке қатысып отырған қонағымыз оқушыларға бабалардың үлгі істерін ... ... ... өмір жолы ... ... бата ... туралы мағлұмат
береді. Сөзінің соңында балаларға бата ... ... ... адам мақалшыл келеді» деген нақыл сөз бар. ... ... ... ... ... ... ... жазылған сөздердің
мағынасын түсіндіреді).
1-бастаушы:
Қазақ жұрты киелі,
Өнерліні сүйеді.
Сені сонша аңсап ел,
Би биле де, ән сап бер!
Кеш оқушылардың ән ... би ... ... ... ... біз ... алатын аталы сөздер көп екен. Әлі ... ... ... ... ... ... білу керек.
Осындай кештердің өткізілуі жас жеткіншектердің бойына ұлтжандылықты,
ұлттық мәдениеттілікті құрметтеуге тәрбиелейді.
Бабаларымыз ұрпақ бойына еңбекті сүю, қиыншылыққа төзе ... ... ... ... жасы ... құрмет көрсету, қонақтың меселін
қайтармау, көрші хақын ... ... игі ... ... ... тұтты.
«Сәлем – сөздің анасы» деп халық ... ... ... ... ... ... сый-құрмет, инабаттылық, адамгершілік деп білген
жөн. Игі ... ... ... жас ... ... керек. Әрбір адам өз балалары арқылы өзін қайталайды, бұл ата-
тегін жалғастыру емес, сондай-ақ адамгершілік сапалары жоғары жаңа ... ... ... ... ... ... оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеуге
байланысты біршама теориялық-практикалық тәжірибе жинақтау қажет. Ол ... ... ... ... ... ...... адамзаттық
құндылықтарды және тұлғаны қалыптастыру, өз халқының ... ... ... ... өнерін сүю арқылы басқа халықтардың да тілі
мен мәдениетіне, ... ... ... ... ... тиіс.
5. Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу – басты мақсат
Адамгершілік тәрбиесіне ... ... ... сенімді,
парасатты, мінез-құлық дағдылары мен ... ... ... ... ... ... ... дамытуға, құндылықты
тиімді пайдалануға бағытталған жалпы адамзаттық тәрбиенің құрамдас ... ... ... нормалары баланың оларды сезім арқылы меңгеруі арқасында ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік
нормалар мен ережелерді меңгеруге, оларда адамгершілік сезімдерді ... сана мен ... ... ... дағдылары мен
әдеттерді, іскерліктерді шыңдауға бағытталған педагогикалық ... ... ... мақсаты – жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... жеткіншектер үшін маңызды және ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер барысында
мынандай шарттарды орындауына байланысты:
1. Оқушылардың жас ... ... ... ... ... ... ... ескеру, ұжымның бірлесіп әрекет
етуіне мән беру;
3. Белгілі нәтижеге жету ұжымның көңіл-күйіне байланысты екенін ... ... ... ... ... ... педагогикада жеке тұлғаның адамгершілік ... ... ... ... бар. ... ... ... еңбектерінде адамгершілік тәрбиелігінің өлшемі
ретінде жеке тұлғаның қоршаған шындыққа ... ... ... ... және т.б.) ... ... Н.И.Болдырев болса, оқушының адамгершілік тәрбиелілігін
жеке тұлғаның белгілі бір адамгершілік ... ... ... ... ... ... құрылымдық түрлері:
адамгершілік сана, сенім, мінез-құлық дағдылары мен ... ... ... ... ... ... сана, сезім және мінез-құлық деңгейі ретінде қарастыруды
ұсынады.
1. Адамгершілік ... ... ... ... түрлі практикалық іс-
әрекетінің барлығына енгізілуі ... ... ... ... ... ... ... да қамтыған жөн.
2. Адамгершілік тәрбиесі – адамгершілік мінез-құлық, ... ... ... ... ... түп қазығы балалардың бір-біріне қарым-
қатынасын мақсатты түрде қалыптастыру.
4. Тәрбие баланың ... ... ... ... ... ... ... қабылдау мүмкіндігіне ие бола алатындай
дәрежеде құрылу керек.
5. Жеке тұлғаның адамгершілік ... кең ... ... ... Тәрбие оқушылардың өз ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Адамгершілік тәрбиесі оқушылардың нақты жас ерекшелігіне қойылатын
талаптардың көлемі, ... ... ... ... ... ... тәрбие үш түрлі функционалдық-әлеуметтік, теориялық
және практикалық салада ... ... ... ... ... ... ... тәжірибені жеткізуден көрінеді. Ал
оның теориялық аспектісі білім саласын ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерді қалыптастыруда
ұмтылушылыққа, батылдыққа, ... ... жеңе ... ... да ... зор. Олай ... тәрбие жұмысының
барысында ... ... ... ... ... ісіне жете көңіл аударған жөн. ... ... ... игі ... қалыптастыруды көздеп қана қоймай,
сонымен бірге балалардың мінезі мен іс-әрекетіндегі бұрын қалыптасып қалған
ұнамсыз жақтарын да жоюды ... ... ... Оған ... ретінде сыныпта
«Әдептілік - әдемілік» атты сыныптан тыс ... ... ... ... ... «Әдептілік - әдемілік»
Сабақтың мақсаты:
1. Оқушылардың білгендерін бір жүйеге келтіру, толықтыру.
2. Сыпайы сөйлеуге дағдыландыру.
3. Үлкендерді сыйлауға, имандылыққа, адамгершілікке ... ... ... жазылған карточкалар.
Сабақтың түрі: Сұрақ-жауап, әңгімелеу әдісі.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
Сабақтың тақырыбы хабарланып, бүгінгі сынып сағатында не ... ... ... ... ... ... ... әңгіме.
- Құрметті, балалар! Сендер болашақ өмірдің мұрагерісіңдер. Сендер алғаш
мектеп табалдырығын аттаған күннен ... ... ... ... оны ... жүрсіңдер. Кейде сол ережені біле тұрсақ та әдепсіздік,
тәртіпсіздік жасайтын оқушылар кездесіп қалады. ... ... ... үшін біз мектепте қалай болуымыз керек?
Мектепте:
1. Мектепте мұқият ... ... ... ... ... ... жақсы
тазаланған аяқ киім киіп келу керек.
2. Мектепке әкелетін заттардың бәрін сөмкеге рет-ретімен салып қою керек.
3. Мектепке уақытында кешікпей келу керек. ... ... ... ... Олардың алдына түсіп кетуге тырыспа. Кірер алыднда аяқ
киіміңді ... ... ... Ұл ... ... ... бас киімдерін шешіп, қолдарына алуы
керек.
5. сыныпқа ... ... ... ... соң ... ... Егер ... үлкендер кіретін болса, барлығымыз орнымыздан тұруымыз
керек.
7. Сабақ кезінде тура ... ... ... ... ... жан-жаққа қарауға,
бір-бірімен сөйлесуге болмайды.
8. Тақта алдында түзу тұру керек. Тақтаға шығарда киіміңді ... ... ... Тақтада жауап беріп жатқан жолдасыңның жауабын тындап
отыру керек.
9. Мұғалімнің сұрағына ... ... ... жолдасыңды толық тыңдап үйрен.
Жауабын толық аяқтатпай, орныңда отырып айғай салу мәдениетсіздікке
жатады.
10. Партаны күт, сындырма, оған ештеңе ... ... ... және кітапханадан алған қосымша оқу кітаптарын күтіп ұста,
жыртылып қалса ... ... ... Көшеге таза және мұқият киініп шық. Үлкен кісінің алдынан өтпе. ... ... ... ... ... Үйдің қабырғаларына жазуға болмайды, көшеде
қатты сөйлеуге, қатты күлуге болмайды.
3. Егер көшеде жолдасыңды көріп бөгелетін ... ... ... ... ... ... ... Үйіңе досың келсе, пальтосын шешіп ілуге көмектес, онаң соң ... ... ... кіргіз.
2. Дастарқанға бірнеше кісі отырады. Дастарқандағы тағамға қонақтан бұрын
қол созба. Тамақты ішіп ... соң ... ... ... басында отырып кітап, газет оқуға болмайды. ... ... ... ... қарап шайнаңдама, тамақты қомағайланбай же.
Сиқырлы сөздер.
Рақмет! Кешіріңіз! Рақым етіңіз! ... таң! ... бе? ... Өзіңе көмектескен, керек затыңды берген, сыйлық тапсырған адамға және
жолдасыңа – рақмет айт.
2. Тамақ ішіп ... соң ... ... ... ... «рақмет» айтса, «жақсы» деп жауап бер.
4. Телефонға біреуді шақыруды өтінгенде «рұқсат болса» деген ... ... ... ... ... «кешіріңіз» деу керек.
6. Сыныпқа кешігіп қалсаң, мұғалімнен рұқсат-кешірім сұра.
7. Мектептен қайтарда немесе ... ... «Сау ... ... Бекіту.
- Балалар, енді сендермен ... ... ... ... ... ... базардан
Алма сатып әкелді.
Ең үлкенін жақсысын
Саған таңдап әкелді.
Не деп барып жеу керек? ... ... жүр ... ... де ... ... ... байқамай.
Мұнда не деу керек? ... ... ... ... ... сол ... бір танысың
Ұмыттың сен не деуді? ... ... ... ... ... үйіліп.
Тазалайды қарт кісі,
Белі зорға иіліп.
Не дегенің жөн еді? (Мен ... ... ... ... қойды мол.
Жұрттан бұрын ыдысқа
Бұрын қолды салдың сен.
Жөн еді не айтқаның? ... ... ... енді мына бір ... ... оқып ... ... кім табар екен?
1. Көше бойымен таяққа сүйенген бір қарт кісі келе ... Ол ... ... Бір бала оған ... келе ... Әлгі бала ... оған жол берді. Үлкен адам алғыс ... ... ... қандай сөз айтты?
(Сәлеметсіз бе, ата, өтіңіз!)
2. Есен автобуста отыр еді. Бір аялдамадан бала көтерген әйел ... ... ... да, әлгі бала ... ... ... ... Әйел
Есенге алғыс айтты. Автобус орнынан қозғалғанда Есен байқамай
алдындағы адамды итеріп ... Әлгі адам ... ... Неліктен?
Есен не деуді ұмытты?
(Кешіріңіз)
3. Жолдың үстінде екі ... ... ... ... ... әңгімелесе
жөнелді. Тіпті қайда тұрғандарын да ұмытып кетті. Ал ... ... ... әрең ... ... адам оларға ескерту жасады. Оны
қыздар жақтырмай, ренжіп қалды. Қыздардың жіберген қателігі қандай?
(Өзге жұртқа кедергі жасады)
3. ... ... ... ... оқушылардың бір-біріне деген құрмет
сезімдері арта түседі, жалпы адамзаттық: сөйлесудегі ... ... ... ... ... сияқты қасиеттерді бойына
сіңіруге ықпал жасайды.
IV. Қорытынды
Мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеу ең алдымен – ... ... ... ... Түрлі пәндерді оқу кезінде бастауыш сынып
оқушыларының ... ... ... белсенді көзқарасы, Отан туралы
ұғымдары ... ... ... ... ... ізеттілік сақтауға үйренеді. Бұл жаста балалар ... ... ... ... адамның көңіл-күйін түсінуге дағдыланыд.
Бастауыш сыныптарда осы мақсаттарды ... ... ... ... тыс ... жиі өтіп тұруы қажет деп ойлаймын. Соның
нәтижесінде бастауыш сынып оқушыларының ... және ... ... ... ... байиды.
Тәрбиелік міндеттердің қойылымына байланысты адамгершілік қасиеттердің
кейбіреулерін қалыптастыру бірінші орынға қойылуы мүмкін. Мысалы, сыныптағы
тәртіптілік, шыншылдық, жолдастық ... ... ... ... ... ... болады. Бірақ бұл дағдылар ... ... ... ... ... ... жаңа білім берерде
олардың білім қорына сүйенетіні сияқты, адамгершілік жаңа ... ... ... ... еске алу қажет.
Мектеп жас ұрпаққа білім беретін, үлгі-өнеге үйрететін, адамгершілікке
баулитын, өмірге ... ... ... ... ұя. ... да сол ұядағы
ұжымға жүктелер міндеттің абзалдығына орай, ауырлығы да, қиындығы да бар.
Оның қиындығы сол, шәкірттерді ... ... ... ... ... де ... еңбек етуді керек ететін жұмыс.
Бастауыш сынып оқушысының рухани-адамгершілік даму деңгейінің жетілуі
немесе өзгеріссіз қалуы ұстаздың ізденімпаздығына және тәрбие ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, әсіресе
бастауыш мектепте оқушы ұстаздың адамгершілікке ... ... ... ... ... бергенімен, оның рухани-адамгершілік даму деңгейі
өзгеріске ұшырамайды. Өйткені оқу ... оның ... ... ... түрткі тудыра алмайды. Оқу үрдісінде оқушы өз бойында
бұрынна қалыптасқан ... ... ғана ... ... ... ... адам мінездің жаңа сапаларын игермейді,
қайта бұрынғыларын ... ... ... ... Сол ... ... ... тәрбиесі өте шеңберлі болуы керек.
Адамгершілік тәрбиесі оқушыларды адамгершілік ... ... ... ұғу ... ... ... ... қатар,
ол адамның ішкі жан-дүниесінің әсемділігінен бастап, оның сыртқы келбеті,
ой әсемдігі ... ... ... ... адамгершілік тәрбиесі біздің өміріміздің
тек осы кездегі талаптарын ғана емес, болашаққа да ... ... ... ... болғанымен, оның адамгершілік қасиеті ... ... ... ... ... былай тұрсын, жақсы ... та ... ... ... З. ... ... беру арқылы адамгершілікке тәрбиелеу.
//Бастауыш мектеп. 2003, №12.
2. Айтжанова З. Салауаттылық - өмір ... ... ... мектеп. 2004, №1.
3. Әбдіжапарова Ж. Мектеп оқушыларына адамгершілік қасиеттерді
қалыптастыру. ... ... ... Бала ... ... ... құрал. Іс тәжірибесі. Алматы:
Мектеп, 1985.
5. Байжанова Ж. ... ... ... ... ... ... Ж. Әдептілік әлемі. Алматы: Жалын, 1982.
7. Дүйсембекова Ш.Д. ... ... ... жағдаяттар. Семей, 1999.
8. Кенжебаева Р. Педагогикалық ... ... ЖАҚ ... ... ... Р. ... ... бала бойына дарыту. Алматы:
Мектеп, 2001.
10. Қоянбаев Ж., Қоянбаев Р. Педагогика. Астана, 1998.
11. Құнантаева К.Қ., Халитова И.Р. ... ... ... 2004, №5 ... ... Ш. ... ... міндеттері. //Бастауыш мектеп.
1997, №4. 3-6 беттер.
13. Нойберт Р. Что я скажу моему ребенку. М., 1971.
14. ... М., ... С. ... негіздері.
Әдістемелік нұсқау. Алматы: Кітап, 2003.
15. Нүсіпбекова М.И., Жүнісова Қ.Ш. ... ... ... ... ... К. Иман және ... Алматы: Ана тілі, 1993.
17. Рахимова Э. Педагогикалық зерттеу. Адамгершілікті ұрпақ тәрбиелеу.
Алматы: Абай атындағы ... ... ... Ұ. ... - ... //Биология және салауаттылық
негізі (Биология и основы валеологии). 2007, №2 (26).
19. Сламбекова Т., Сыдықова З. ... ... ... ... 2004, ... ... А.Р. Адамгершілік тәрбиенің негіздері. Алматы, Атамұра,
1999.
21. Хрипкова А.Г., Колесов Д.В. Ұл есейсе, қыз өссе. ... ... ... ... ... жануарлары
мысық
сиыр
жылқы
бота
ешкі
түйе
қой
ит

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
«Өзін-өзі тану» пәні: қазіргі жағдайы мен келешегі28 бет
Абайдың педагогикалық көз қарасы26 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
Адамгершілік35 бет
Адамгершілік мәдениеті69 бет
Адамгершілік сананы қалыптастыру әдістері44 бет
Адамгершілік тәрбие7 бет
Адамгершілік — рухани тәрбиенің маңыздылығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь