Акшаның дамуы және нарықтағы маңыздылығы

Жоспар

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.5

І Тарау. Ақшаның даму эволюциясы, қызметi, нарықтағы рөлi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.15
Ақшаның даму кезеңдерi, қызметтерi және экономикалық мағынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6.9
Ақша .өтiмдi актив ретiнде және оның нарықтық экономикадағы рөлi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10.12
Ақша . тауардың жалпы эквиваленті ... ... ... ... ... ... ... ..13.15

ІІ Тарау. Ақша нарығындағы ұсыныс және сұраныс ... ... ... ... .16.26
Ақшаға сұраныс және оның негiзгi мотивтерi ... ... ... ... ...16.21
Ақша қаржы жаңалығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.23
Өтiмдiлiктi таңдау теориясы және ақша нарығындағы тепе.теңдiк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24.26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27 .29

Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Кiрiспе

Ақша – бұл тарихи даму үрдiсi барысында қалыптасқан экономикалық категория болып саналады. Ол қоғам дамуының әрбiр кезеңiндегi өндiрiс және айырбас процестерiнде адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды көрсетедi. Қоғамның экономикалық дамуы күрделенген сайын, ақшаның маңызы арта түседi. Ақша – тауарлы өндiрiстiң өнiмi. Ақша- кез-келген тауар айналысының құрамдас бөлiгi және оның нәтижесi. Тауар және ақша бiр-бiрiнен ажырамайды, себебi ақша айналымынсыз тауар айналымы болмайды, болуы да мүмкiн емес /1, 23б/.
Ақша тауардан дами отырып тауар болып қала бердi, бiрақ тауардың жалпылама эквивалентi ретiнде. Расында да, ақша адамдарға ежелден-ақ таныс. Бiрақ оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және өмiрiндегi мәнi көп уақытқа дейiн беймәлiм болды. Бұл сұрақтарға қоғам өмiрiн зерттей келiп, көптеген ғалымдар ақшаның тауар айналымында атқаратын маңызын жан- жақты ашып, жауап бердi.
Ақша - ол ерекше тауар, қоғамдағы эквивалент қызметiн атқаратын және жалпыға бiрдей болама, яғни, басқа тауарлардың жалпығңа бiрдей баламалың құнының нысаны.
…бiр кәсiпкер өзiнiң жұмысында үнемi ақша бiрлiгiмен қарым-қатынаста болады. Ақша тарихи категория, тауарлың өнiм. Ол натуралдық шаруашылықың тауарлың шаруашылыққа ауысу кезеңiнде пайда болды. Осы ауысу кезеңiне себеп болған адамдардың шығарылған өнiмдерiнiң артық болып, «айырбастау» процессiнiң шығуы. Айырбастау үшiн өнiм «тауарға» айналды. Сөйтiп науралдың -өндiрiстiң орнына тауарлы өндiрiс келдi.
Ақшаның қажеттiлiгi туралы әр уақытта әр түрлi ойлар айтылған. Мысалы, рационалистiк концепцияны ақыл-ой талабына ғана енгiзілген көзқарас жақтаушылар ақша адамдар арасындағы келiсiм құралы, ол айырбас кезiнде құндардың қозғалысына қажеттi арнаулы құрал деп түсiндiрдi. Бұл ойды жақтаушы Аристотель өзiнiң Никомахова этика деген кiтабында Айырбасқа қатысатындардың барлығы өзара салыстырмалы болу үшiн шарттылыққа негiзделген әлдебiр өлшем болуы қажет деп жазған /2,24б/. Бұл ой көне Рим қоғамындағы заңға енгiзiлiп, оның қағидасы бойынша император ақшаның құнын заңмен бекiткен.
Ал, XVI ғасырдың бас кезiнде 1516 ж. утопиялық социализмнiң негiзiн қалаушы Томас Моор өзiнiң Золотая книга о наилучшем устройстве государства и новом острове Утопия деген еңбегiнде барлығын ақшамен өлшегенде мемлекеттiк iстердiң табысты және дұрыс шешiлуi мүмкiн болар ма екен деп жазған.
Сондай-ақ, XIX ғасырда утопист-социалистер Прудон, Оуэн, Грейт және басқалары да ақшаға терiс көзқараста болды. Мысалы, Прудон тауар өндiрiсiн сақтай отырып, ақшаны жоюдың жобасын ұсынды және оны дәлелдемек болды. Сол сияқты 1832 ж. Р. Оуэннiң тауарларды ақшасыз еңбек бондарын қолданып, жұмыс уақытының шығындары арқылы тауарларды бағалаумен айырбас жүргiзуге ұмтылған әректтерi сәтсiздiкпен аяқталған.
Сөйтiп, рационалистiк концепцияны жақтаушылар тобы – ақша адамдар арасындағы келiсiмнен туған айырбастың техникалық құралы деген көзқараста болды.
Ал, эволюциялық концепцияны өрiстеу, бiрте-бiрте даму көзқарасын жақтаушылар бұл жұмбақты басқаша шешкен. Бұл концепция қоғамдық тауар өндiрiсiн зерттей келiп, ақша адамдардың еркiнсiз айырбастың ұзақ дамуының нәтижесiнде бүкiл тауарлар әлемiнен бөлiнiп шыққан ерекше тауар екенiн дәлелдейдi.
Алғашқы болып ақшаның тауарлы жаратылысын дәлелдеп, ақша теориясының дамуына көп еңбек сiңiрген К.Маркс. Ол айырбастың жай, ең қарапайым формасынан ақшалы формасына дейiнгi ұзақ даму жолдарын зерттей келiп, ақшаның жұмбақ сырын жоққа шығарды. Сондай-ақ,
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi

1. Сейiтқасымов ө.С. Ақша, несие, банктер.– А., Экономика, 2001.– 466 б.
2. Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары.– А., Экономика, 2000. – 328 бет.
3. Линвид Т.Г. Макроэкономическая теория и переходная экономика.– М., ИНФРА-М, 1996.– С.560
4. Экономикалық теория негiздерi Оқулық.– А., Санат, 1998.–455 бет.
5. Гальперин В.М. Макроэкономика.– С.-Пб., Экономика и финансы, 1997.–С.710
6. Жуков Е.Ф. Общая теория денег и кредита.– М., Банки и биржи ЮНИТИ, 1998.–С.359
7. Мэнкью Н.Г. Макроэкономика.– М., МГУ, 1994.–С736
8. Агапов Т.А., Серегина С.Ф. Макроэкономика.– М., Дело и сервис, 1999.–С.416
        
        Акшаның дамуы және нарықтағы маңыздылығы
Жоспар
Кiрiспе.....................................................................
.....................................3-5
І Тарау. Ақшаның даму ... ... ... даму ... ... және ... ... актив ретiнде және оның нарықтық экономикадағы
рөлi...............................................................10-12
Ақша - тауардың жалпы ... ... ... Ақша ... ... және ... ... және оның негiзгi мотивтерi...................16-21
Ақша қаржы
жаңалығы..........................................................22-23
Өтiмдiлiктi таңдау теориясы және ақша нарығындағы ... ... ... – бұл ... даму ... ... ... экономикалық
категория болып саналады. Ол қоғам дамуының әрбiр кезеңiндегi өндiрiс ... ... ... арасындағы экономикалық қатынастарды
көрсетедi. Қоғамның ... ... ... ... ... маңызы
арта түседi. Ақша – тауарлы ... ... ... ... ... құрамдас бөлiгi және оның нәтижесi. Тауар және ақша бiр-бiрiнен
ажырамайды, себебi ақша ... ... ... ... болуы да
мүмкiн емес /1, 23б/.
Ақша тауардан дами ... ... ... қала ... ... тауардың
жалпылама эквивалентi ретiнде. Расында да, ақша адамдарға ежелден-ақ таныс.
Бiрақ оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және ... ... ... ... ... ... Бұл сұрақтарға қоғам өмiрiн зерттей
келiп, көптеген ғалымдар ақшаның тауар айналымында атқаратын ... ... ... ... ... - ол ерекше тауар, қоғамдағы эквивалент қызметiн атқаратын ... ... ... ... басқа тауарлардың жалпығңа бiрдей баламалың
құнының нысаны.
…бiр кәсiпкер өзiнiң жұмысында үнемi ақша ... ... Ақша ... ... тауарлың өнiм. Ол натуралдық ... ... ... ... ... ... Осы ... кезеңiне себеп
болған адамдардың шығарылған өнiмдерiнiң артық болып, «айырбастау»
процессiнiң шығуы. ... үшiн өнiм ... ... ... ... ... тауарлы өндiрiс келдi.
Ақшаның қажеттiлiгi туралы әр уақытта әр түрлi ... ... ... концепцияны (ақыл-ой талабына ғана енгiзілген көзқарас(
жақтаушылар ақша адамдар арасындағы ... ... ол ... кезiнде
құндардың қозғалысына қажеттi арнаулы құрал деп ... Бұл ... ... ... ... этика( деген кiтабында (Айырбасқа
қатысатындардың барлығы ... ... болу үшiн ... ... ... ... ... деп жазған /2,24б/. Бұл ой көне Рим
қоғамындағы заңға ... оның ... ... ... ... ... бекiткен.
Ал, XVI ғасырдың бас кезiнде (1516 ж.( утопиялық социализмнiң
негiзiн қалаушы ... Моор ... ... ... о наилучшем устройстве
государства и ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк iстердiң табысты және дұрыс шешiлуi мүмкiн болар ма
екен( деп жазған.
Сондай-ақ, XIX ғасырда утопист-социалистер ... ... ... ... да ақшаға терiс көзқараста болды. Мысалы, Прудон тауар өндiрiсiн
сақтай отырып, ... ... ... ... және оны дәлелдемек болды. Сол
сияқты 1832 ж. Р. Оуэннiң ... ... ... ... ... ... ... арқылы тауарларды бағалаумен айырбас жүргiзуге
ұмтылған әректтерi сәтсiздiкпен аяқталған.
Сөйтiп, рационалистiк ... ... тобы – ақша ... ... ... ... техникалық құралы деген көзқараста
болды.
Ал, эволюциялық концепцияны (өрiстеу, ... даму ... бұл ... ... ... Бұл ... ... тауар
өндiрiсiн зерттей келiп, ақша адамдардың еркiнсiз айырбастың ұзақ ... ... ... ... ... ... ... тауар екенiн
дәлелдейдi.
Алғашқы болып ақшаның тауарлы жаратылысын ... ақша ... көп ... сiңiрген К.Маркс. Ол айырбастың жай, ең қарапайым
формасынан ақшалы формасына ... ұзақ даму ... ... ... ... сырын жоққа шығарды. Сондай-ақ, К.Маркс ақшаның қажеттiлiгi
жөнiнде (егер ақша жойылса, бiз қоғамдық ... не ең ... ... не ең ... сатысына лақтырылып тастармыз( деп өз
ойын қорытындылаған. Ал, ... тек ... ... ақша ... ақша бар
және одан әрi де бола бермек /2, 25б/.
Ақша айналыс құралы қызметiн атқаратын болғандықтан, ... ... саны ... тиiс тауарлардың бағасы мен массасы негiзiнде, яғни
өткiзiлуi тиiс тауарлар бағасының сомасымен анықталады
Ал, ... ... ... ... ақшаның маңызы өте зор. Мен
өзiмнiң осы курстық жұмысымда – ақшаның ... ... ... ... тоқталып өттiм. Және де тек маңыздылығы на ғана емес, сонымен
қатар ... ... ... оған ... ... ... ақша ұсынысына және ақша нарығындағы тепе-теңдiк жағдайларына
да тоқталып өттiм.
1. АҚШАНЫҢ ДАМУ ЭВОЛЮЦИЯСЫ, ... ЖӘНЕ ... ... даму кезеңдерi, қызметтерi және экономикалық мағынасы
Ақша – ежелгi заманнан пайда болған ерекше тауар болып саналады. Олар
тауар ... ... өнiм ... ... ... – бұл сату ... үшiн ... еңбек өнiмi.
Әрбiр ерекше тауар мiндеттi түрде тұтыну құны ретiнде көрiнедi. Оның
құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға ... ... ... және ... бiр ... осы ... ... нақты қарама-қарсы
жақтары бола отырып, айырбас процесiнде бiр-бiрiн табады және өзара ... ... ... ... ... неғұрлым жиi айырбасталатын
тауар – барлық басқа тауарлардың бiр-бiрiмен өзара айырбасталу құралы бола
алады. Тауар айналысының тарихи-эволюциялық даму ... ... ... ... ... ақша формасын әр түрлi тауарлар
қабылдады. Әр ... ... ... жағдайына байланысты олардың
жалпы эквивалент рөлiндегi ... әр ... ... ... ... эквивалент ретiнде – металл ... ... ... ... ... ... темiр, мырыш, қорғасын, мыс,
күмiс, алтын түрiндегi ақшалар пайдаланды. Рим императоры ... ... орта ... ... ... ... ... құйдырған. Қытайда
және кейбiр ежелгi ... мыс – ақша ... ... ... ... ... ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелешiктер
қолданылды.
Кейiннен ... ... ... рөл ... мен күмiске өте
бастады, өйткенi олар ... ... үшiн ... аса ... ... ... ... пайда болуы – ақшаның құрылуындағы соңғы кезең
болып саналады.
Ақшаның түпкiлiктi мағынасын ұғыну үшiн, ... оның ... ... алу ... ... ... ... – оның тауар
айырбастау процесiнен туындайтын, тауар өндiрушiлердiң өзара ... ... ... ... белгiлi-бiр жағын
мiнездейдi. Мысалы, К.Маркс өзiнiң әйгiлi еңбегi (Капиталда(- ақшаның 3
формасын: алтын, ... ... және 5 ... құн ... ... ... ... қор жинау және әлемдiк ақшалар деп атап көрсеткен. Ендi,
осылардың әрқайсысына тоқталып өтейiн.
Ақша – құн ... ... ... ... ... тауар өндiрiсi
жағдайында туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының өлшемi ... ... ... ... ... ... ... өзiнiң
жеке құны бар тауар ғана құн өлшемi бола алады.
Ақша – құн өлшемi қызметiн идеалды, ... ... ... ... ... құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанына дейiн орындалады.
Сөйтiп, құнның тауар ... ақша ... ... үшiн ... ... ... ... құн өлшеу қызметi – жалпы ... ... ... ... ... ... ... Бұл тауар айналысындағы ақшаның атқаратын екiншi
қызметi. Бұл жерде ... ... ... ақша ... атқарады. Ақша пайда болғаннан кейiн тiкелей тауар ... ... ... формасына (Т-А-Т( айналды. Бұнда екi акт бар: бiрiншiсi ... ол ... сату ... ... ... айырбастау, ал екiншiсi А-Т ... ... ... тауарды сатып алу. Ақшаның бұл қызметi тауар
айналымына сапалық өзгерiстер енгiздi. Атап ... Т-А – ... өнiм ... ... ... ... қоғам таныды деген мағынаны бiлдiредi.
Екiншiден, бiр нарықта тауарды сатып алып, ... бiр ... ... ... ... ... мүмкiндiк туады.
‡шiншiден, тауарды ақшаға айналдырып (Т-А(, қажет тауарды сатып
алғанға ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, айналыс
қажеттiлiгi олардың саны өткiзiлуi тиiс ... ... мен ... яғни ... тиiс ... бағасының сомасымен анықталады.
Төлем құралы. Тауар айналысы ... ... ... сату
уақыты оған ақша төлеу уақытымен сәйкес келе бермейдi. Төлемдi кешiтiре
отырып, сатылған ... ақы ... ақша ... ... ... ... ... қызметi тек тауар айналысын қамтумен шектелiп
қана қоймай, сонымен бiрге ақша ... және ... ... ... етедi. Ақшаның төлем құралы қызметiнiң айналыс құралы қызметiнен
айырмашылығы, бұл қызметiнде ақша сату сатып алу процестерiн ... ... ... ... ... ақшалары да жүредi.
Дамыған нарық жағдайында iрi сауда ... ақша ... ... ... ... ... қатынастарының дамуы қолма-қол ақшаны
қатыстырмастан қарыз ... ... ... ... есепке алу
жолымен өтеуге мүмкiндiк туғызады.
Сөйтiп, ақшаның төлем құралы қызметi ... ... мен ... дамытты.
Қорлану және қазына жинау құралы. Ақшаның айналыс және ... ... ... үшiн ... ... белгiлi-бiр уақытта ақша
қорын жинау керек. Әр түрлi жағдайларға байланысты ... ... ... (Т-А( қалуы мүмкiн. Осының нәтижесiнде ақша айналысы да тоқтап,
белгiлi-бiр тауарларды сатқаннан соң ақша ... ... ... ақша қорын
жинау әр түрлi нақты себептерге байланысты.
Тауар айналымының үзiлiссiз ... ... үшiн ... ... өзгерiп отырады. Сондықтан, бiр кезде айналысқа қосымша қосып,
кейде, керiсiнше ондағы ... ... ... болады.
Қазiргi жағдайда, қазына жинау қызметi айналыстағы ақша массасын
реттегiш рөлiн атқармайды. Қазына тек қана ... ... ... ... ... ... мемлекетке экономикалық тәуелдiлiктiң
болуына кепiлдеме бередi. Қазiр Қазақстан Республикасының ¦лттық ... ... қоры 7 ... 707 млн. ... ... айтқанда, ақшаның қор жинау және байлық құру ... ... ... ... ... бөлу және ... бөлу процестерi жүредi.
Дүниежүзiлiк ақша. Халықаралық еңбек бөлiнiсiнiң дамуы, шаруашылық
байланыстардың интернационалдануы ... және ақша ... ... ... ... нарықтың пайда болуына әсер еттi. Бұл экономикалық
қатынастар – ... ... ... алғы ... ... ... ... қызмет көрсетедi.
Кейбiр елдердiң ұлттық ақша белгiлерiнiiң дүниежүзiлiк ақша ретiнде
қолдануының себептерi:
Бiрiншiден, бұл елдердiң дүниежүзiлiк ... мен ... ... ... ... ... бұл ... басқа елдерге айтарлықтай несие беруге
мүмкiндiгi ... ... ... экономикасы дамыған және әлемдiк нарықтағы
тауарларының үлес ... ... ... ұлттық валютасы
дүниежүзiлiк ақша бiрлiгi ретiнде жүредi.
Жоғарыда айтып өткендей, ақша – бұл ... ... ... Ол ... ... ... ... өндiрiс және айырбас
процесiнде адамдар ... ... ... қатынастарды
бiлдiредi. Қоғам – экономиканың әр ... ... ... ... ... түседi. Мысалы, орталықтанған жоспралы экономикада керiсiнше ақшаның
мәнi шектеулi болды.
Ал, қазiргi жағдайдағы ... ... ... ... зор.
Себебi, әр түрлi меншiк жағдайында (мемлекеттiк, кооперативтiк, жеке( жұмыс
iстейтiн тауар ... ... және ... ... ... ... бағасын бекiтуге дербестiк алды.
Сондықтан да, ақша – нарықтық ... ... ... ақша ... ... ... ... процестердi жеңу және
өнiмдi ынталандыру бағытында қолданылады.
Ақша - ... ... ... және оның ... ... – бұл ... құралын атқаратын активтер болып саналады. Ал,
өтiмдiлiк - өзiнiң номиналды құнын жоғалтпай тез, әрi ... есеп ... ... ... ... ... ақша - өте ... активтер
болып табылады.
өтiмдi түсiнiгi – ақша категориясын анықтау үшiн ... ... ... ... ... ... ... оның оңай сатылуы
және құнын жоғалтпай ақша түрiне ... ... ... ... ең өтiмдi түрi – ақша болып табылады. Сол сияқты, жоғары өтiмдi
мүлiктерге: алтын, бағалы метелдар мен тастар, ... өнер ... Ал, өтiмi ... ... ... ... ... (мұздатылған( құралдар деп те атайды( жатады.
Фирмалар, үй ... ... ... иелiгiндегi кез-келген
мүлiктi сатуға болатындықтан, ал келген түсiмдердi басқа заттарды сатып
алуға жұмсауға ... оны ... алу ... қор жинау құралы
ретiнде қарастыруға болады. Әйткенмен де, ақшаның ... ... ... бола ... 2 ... ... ақша – жаратылысынан айналыс құралы болып табылатындықтан,
оны басқадай активтерге айырбастаудың ... ... ... ретiндегi ајшаның бұл ерекшелiгi – олардың номиналды
құны не өсе алмайды, не азая алмайды. Бұл ... да ... ... ... ... ... табылады және барлық номиналды бағаларды анықтау үшiн
қолданылады.
Актив өтiмдiлiк ... ие ... егер ол ... ... ... немесе оңай төлем құралына айналса және өзiнiң номиналды ... ... ... да ... ақша ... өтiмдiлiкке ие
емес және ие бола алмайды.
өнеркісiбi өркендеген мемлекеттерде ақша жиыны ... ... үшiн ... ... ... ... пайдаланады:
М1 – айналыстағы қолма-қол ақша (банкноталар, тиындар, ал кейбiр
мемлекеттерде қазыналық билеттер( және банктiк ағымдағы шоттардағы ... – М1 + ... 4 ... ... ... ... ... жинық салымдары жатады;
М3 - М2 + арнаулы несие мекемелерiндегi жинақ салымдары кiредi;
L – М3 + iрi ... ... ... ... айтқанда, әрбiр ақша агрегаты өзiнен алдыңғылардың барлық
элементтерiн өзiне ... ... ақша ... ... ... экономикада өте маңызды үлесi тиедi. Оның негiзгi
төрт ... ... ақша – ... ... ... өндiрушiлер
арасындағы қатынасты байланыстырушы құралы болып ... ол ... ... келетiн жаңа рөлге ие болады. Осылайша,
кәсiпорында өндiрiлетiн тауарлардың құны ақшалай көрiнiс табады және де құн
өлшемi мен ақша капиталы ... ... де ... өнiмi ... ... ... және түскен ақшаға
өндiрiске шикiзат ... ... ... онда ақша айналыс ... ... ... ... Ал, егер өнiм несиеге алынып, белгiлi бiр мерзiм
көлемiнде ақшалай төленiп отыратын болса, онда ол ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк бюджет,
салық және заемдар арқылы құру және бөлу үрдiсi жүзеге асырылып отырады;
Төртiншiден, ақша – ... ... ... ... күшi мен ... алмасудың және тауар қозғалыс
үрдiстерiн жүзеге ... ... /6,100 ... ... ... ... монетарлық концепция көзқарасында
тұрған кездерi, экономиканы мемлекеттiк реттеуде ақша-несие ... ... ... ... тұрды, ал ақшаның рөлi одан әрi арта ... Ақша - ... ... ... кез ... ... ... бiлдiретiн ерекше тауар ролiн атқарады. Осыдан
қелiп ақшаның жаппай өктем күшi ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық билiгiн де, қоғаммен байланысын да өзiнiң
калтасына ... ... ... ... ... Ол ... ... тек ақшаға айырбастау арқылы ғана тауарлар коғамдық еңбектiң
нәтижесi екенiн ... ... ... ... тауарлар айырбасында
делдалдық етуi арқылы қоғамдық еңбеқтiң сапалық деңгейi ... ... ... әр ... ... яғни қоғамдық өнiмдегi ... де ... ... ... ... ... ... еңбектегi үлесiн жалақы
ретiнде алғанда ақша төлем құралы қызметiн атқарғаны.
Үшiншiден, ... ... ... делдалдық етуiмен тауардың iшкi
қайшылықтары да ... Тек ... ... болуына байланысты бүкiл
тауарлар тұтыну кұндары түрiнде айырбас қатынасының бiр жағында тұрады ... ... ... ... ... қарсы құннын тұлғасы ретiнде ақша қарсы
тұрады.
Тауарлар дүниесiнiң тауар және ақша ... ... ... оның тұтыну құнымен
құнының, яғни тауардың iшкi қарама-карсы жақтарының қайшылығын шешуге ... ... егер ... ... оның ... ... ... қажетiн
өтеуге керек болғандығы. Бұл бiр жағынан, ал екiншi жағынан оның ... ... ... құн ендi ақша түрiнде тауар өндiрушiнiң қолына түседi. ... ... ... ... мөлшерiне карай өз өндiрiсiне басқа кез
келген қажеттi тұтыну құнын алуға мүмкiндiк туады.
Қорыта ... ... ... формасының пайда болуы, яғни ақша ... ... ... ... ... ... ... айырбас
қатынастарының алғашқы кездейсоқ жағдайдан нақтылы және үнемi қайталанатын
процеске айналып, кең көлемде ... жол ... ... ... даму ... ... ролiн әр түрлi тауарлар
атқарды. Әрбiр тауарлы өндiрiс тауардың ... ... ... ... ... iрi белiнуi нәтижесiнде малшы тайпалары ... олар ... ... ... ... ... Оның нақты түрi
жергілiктi ... ... ... әр түрлi болды. ... ... ... жалпы эквивалентi
ролiн жылкы, өгiз немесе кой ... шел және ... - түйе қысы ұзақ ... бұғы ... Ақшаның
айырбас кұралы қызметiн мал ... әр ... ... сақталғаны соншалық, кейiн ... ... ... ... ... ... Мысалы, латын сөзi "пекус" "мал", ... - ... ... ақша ... ... ... - "мал"
деген сөзден шыққан.
Қазiргi кезде көп қолданылып жүрген "капитал" деген сөздiң шығу ... ... ... ... ... ... ескi герман тiлiнде меншiгiнде
көптеген мал басы ... оның ... ... деп ... ... ... дами ... кезде әр түрлi
халықтардың айырбасқа қолданған алғашқы тауары сирек кездесетiн ... ... ... ... мөлшерi әр түрлi тауарларды сатып
алғанда ... ... ... ... ... айырбастаған. Сiбiр
халықтары айырбаста бұлғынның терiсiн қолданса, ал құндыздың терiсi
Солтүстiк Америкада ... ... терi ... және ... пен ... тауларының етегiн мекендеген халықтар кең
пайдаланған. Ертедегi Русьте сусар терiсi айырбастың басты құралы ... ... ... мысал - 1610 жылы қарсыласының ... ... ... кассасында күмiс 5450 рубль және терiден жасалған 7000 рубль болған
екен.
Ал теңiздердiң жылы ... ... ... ... ... ... шығатын қабыршақты (раковина) ... ... ... ... ... бiраз атаулары сақталған. Солардың iшiнде ең
көп тарағаны ақшыл сары түстi, үлкендiгi түймедей -
каури деп аталатыны. ... ... ... тiзғен каури Үндiстанда, Қытайда,
сол сияқты Африканың Шығыс жағалауында және Цейлон мен Филиппин аралдарында
ең ... ақша ... ... Ал ... үндiстерi кабыршақ ақшаны
терiден тiгiлген белбеуге өрнек немесе
аңдар мен құстардың бейнесiн ... ... ақша ... ең бiр ... ... ... ... Себебi XX
ғасырдың 70-жылдарының бас кезiне дейiн Соломоновтар аралдарындағы ... ... ... үш түрi: ең ... - курила (қара), галиа (ақ)
және ең қымбаты - ронго (қызыл) жүрген.
Юлий Цезарь патшалығының тұсында ақша ретiнде кұлдарды ... ... құл үш ... алты ... он екi ... теңгерiлген.
Қолөнер кәсiбiнiң жетiлуi ақша эквивалентiн де жетiлдiрдi. Оңай ... оңай ... ұзақ ... және бiртектес эквивалент
тауарлар, яғни ... ... ... ... соғыстан кейiн екiншi рет
алты құрамы жоғарылаған жалғыз валюта осы кеңестiк руслиа. Осыған сәйкес
оның шетел валюталарына ... ... ... 1 АҚШ ... ... тең (бұрынғысы 4 сомға), 1 фунт стерлинг - 2 сом 52 ... ... сом 20 ... және ... ... жаңа ... құрамы рубльмен көрсетiлген алтынның
ресми ... ... ... ... ... сыртқы
сауда мен мемлекеттiк бюджеттiң арасындағы күрделi ... есеп ... ... ... АҚША ... ... ЖӘНЕ С¦РАНЫС
Ақшаға сұраныс және негiзгi мотивтерi
Макроэкономикалық тепе-теңдiк ақша нарығындағы ... ... ... ... ... ең ...... деген
сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдiгi. Сол үшiн, макроэкономикалық талдауларда
ақша ұсынысы мен сұранысына көп көңiл бөлiнедi.
Ақша нарығы – ... ... өте ... ... ... болып
табылады. Ақша нарығының қызмет ету механизмiн түсiну үшiн оның құрамды
бөлiктерiмен танысу керек. ... ... ... ақша ... жатады.
Ақша массасы қолма-қол және қолма-қолсыз ... ... ... ... ... көмегiмен шаруашылықтағы тауарлар мен
қызметтердiң айналысы жүрiп отырады. Ақша массасының ... ... ... ... алдымен ақша нарығының көлемi мен
конъюктурасын белгiлейтiн – ақша ұсынысы мен ақша ... ...... ... ... жүрген ақша
қаржыларының мөлшерiмен анықталады. Шын ... ол ақша ... ... ... ақшаға деген сұраныс. Ақшаға сұранысты теориялық талдау
мен нарықтағы теңдiк жағдайларын ... бұл ... 2 ... мектептiң: монетарлық және кейнстiк ... ... ... ... ... ... ... теориясы – ... ... XVIII ғ. ... ... Бұл ... экономика ғылымында
үстiмiздегi ғасырдың 30-40 жылдарына дейiн үстемдiк ... ... ... ... басшылыққа алды. Ал, монетаристер -
экономиканы дамытуда ақшаның рөлiне үлкен мән ... ... ... өзгеруiн түсiндiруде де ақша массасының маңызы бар деп есептедi.
Монетаристердiң ұраны – ақшаның маңызы ... ... ... егер ... ақша ... онда ол ... ... үй және тағы да басқа керек заттар сатып алар едiм ... ... ... ... ... ... сайын ақшаға
сұраныстың шексiз екенi көрiнiп тұр. Сондықтан ақшаға сұраныстың белгiлi
бiр мотивтерден пайда ... ... үлгi ... көрсеттi.
Ақшаға сұраныстың астарында экономикалық субъектiлердiң белгiлi
бiр мөлшерде өз иелiгiнде ... ... ... ... ... ... болады. Ал, кассаны ұстау – альтернативтi шығындармен
байланысты. Сонда, неге ... ... ... ... ... ... бұл ... жұмсауға қарсы емес(
Бұл сұрақтарға У. Баумол мен Дж. Тобюинің iсiн ... – Дж. ... ... ... ... 3 ... атап көрстеттi:
1) келiсiмдер мотивi;
2) сақтық аргументi;
3) жалдаптық дәлел;
Келiсiмдер үшiн ... ... ... үшiн сұранысты
қашанда ақшаның тауарлар мен қызметтерге ... ... ... ... ... сұранысты қарастыра отырып, бiз пайыз мөлшерлемесiнiң
сомасы мен ақшаны аз ... ... ... ... Бұны ... үшiн ... ... мысал келтiрейiк. Айталық,
әлдекiм ай сайын, салық төлегеннен кейiнгi қал-ған табысы 1800 а.б. ... бiр ... ол 60 ... ... қалған 1740 а.б.-гiн салым ретiнде
сақтауы болады. Алайда, оның күн ... ... 60 ... алып тұруына
тура келедi. Салымшы ай сайын сақтық кассасындағы қалып отыратын ақшасына
пайыз алады. Мұны – ... ... ... ... ... арқылы қанша ақша
ұстауды бiлу үшiн жеке адам қолдағы ақшасының құнын бiлуi тиiс. ... ай ... ... ... – УN делiк. Сол УN кассадағы есепке ай
сайын төленедi, оны ... үшiн, ... ... ... чек ... алады. Кассадағы қалған салымнан әр ай сайын – i ... ... ... ... Ал, қолдағы ақшадан ешқандай пайда
түспейдi.
Келiсiмдер жөнiнде көптеген варианттар бар және ... ... алу, ... ... ... ... болады. Мысалы, 50-жылдары
пайда болған Уильям Баумол мен Джеймс Тобиннiң ақшаға ... ... ... варианттарға тоқталайық:
а) Айталық, жеке тұлға айдың басында У табысын алып, оны ... 0 ... ... ... ... (Сурет 1) /7, 686/.
У
У/2
0 ... 1- Жеке ... ... бiр рет ... алғандағы қолындағы ақша
мөлшерi
Бұл вариантта, жеке адам банкке бiр айда екi рет барды делiк. Яғни, бұл
жағдайда жеке адам ай ... У/2 ақша ... яғни ... ал ... ... ... ... алды делiк. Онда, орташа шамасы У/2 – ге ... ... 2) /7, ... 0 ... ... ... банктен екi рет барып алғандағы қолындағы ақша ... Және ... ... жеке адам ... бiр айда N рет ... алды ... У/N рет. Ал, айлық орташа шамасы – У/2N-ге тең болады
(Сурет 3) /7, 686 ... ... 3- Жеке ... ... N рет ... ... ... ақша
мөлшерi
Бұдан байқап отырғанымыздай, жеке адам неғұрлым табысын көп
бөлiп алған сайын, оның ... ... ... ... ... ... аргументi. Жеке адамда ақшасы неғұрлым көп ... ... ол адам ... аз ұшырайды. Сақтық мақсатпен ... ... ... сауда-саттықтан өзiңдi-өзiң тежеуге тура келедi.
Көп ақша ұстағанымен, керек кезде адам ақша таба ... ... ... Мол ... ... ... адам ... мөлшерлемесiн жоғалтады. Мұнда
да сұраным келiсiмдерi қатынасындай ... бар. ... ... аз ақша ... немесе асығыс қарыз алу және көп ақша ... ... ... оптималды саны болуы қажет. Бұл оптималды сан -
өтiмдiлiкке қарсы пайыз шығындарын теңестiредi.
Жоғарыда айтып өткендей, ... ... ... ақша ... ... Ол ... адам қарыз алады немесе иелiгiндегi белгiлi бiр мүлiктi
сатуға тура келедi. Бұл екеуi де шығындармен байланысты, сол үшiн ... ... үшiн ... да бiр ақша қоры болуы қажет. Осылайша,
қауiпсiздiк ... ... ... ... туындайды. Оның көлемi субъект
алатын табысына тура ... ... ... кездейсоқ төлемдерге
байланысты. Сол себептi ... ... ... ... ... төмендегiдей болады:
Lпр ( ( У, i ( ... ... ... ... ... ... ... экономикалық субъектiлердiң мүлiгi – бағалы қағаздар портфелi
формасында болады, Яғни ... ... ... және ... да
бағалы қағаздар түрiнде. Қорлану нәтижесінде – мүліктер құрылады. ... келу ... ... 2 ... ... тура ... табытың қай
бөлігін жинау және өзінің қорларын ... ... ... ... ... формаларының бірі ретінде – ақша ... ... ... ... ... ... ... ақша пайда
әкелмейді. Олардың пайдасы – абсолютті өтімділігінде ... ... ... бөлігін, басқа формаларына қарағанда дереу және шығынсыз
төлем ретінде пайдаланса болады, яғни ... ... ... ... ... ... ... айнала алады.
Ақшаға сұраныстың спекулятивтік мотиві – төлем құралы қызметімен
емес, аз құнын сақтау ... ... ... ... құралын өз құнын
сақтау құралы ... ... ... үшін ... ... түсетін табыстан төлеуі қажет. Сондықтан, ақшаға мүлік ретінде
сұраныс – бағалы қағаздардың кірістілігіне ... кері ... Ақша ... ... ... ... ... себебiн қысқаша түсiндiруге
болады.
Ақша жүйесiндегi жаңалық жалпы ... ... ... ... ... пайыз төлейтiн сақталымдар NOW есебiне тыйым салу
ретiнде ойлап табылды. NOW - ... чек. ... ... пайыз
мөлшерлемесiн төлеу жолын табуда ... ... ... Тыйым салу
төңiрегiнен сақтау ... жол ... орай олар ендi мұны ... ... деп ... ... оның ... өзгердi. Сонымен, ақша
нарығындағы өзара қор тек 1973 жылы ашыла ... 1982 ... ... ақша ... ... ... рұқсат берiлмей келсе, кейiннен
мұндай депозиттер банктерге жедел түрде ... ... - кең ... ... құралы. Қазiргi экономиканы ақшасыз көзге
елестету қиын. Экономикада ақша жоқ жағдайда ... ... екi ... ... ... айырбасы арқылы жүзеге асады. Айырбас қиындықтары
туралы мысалдар шексiз көп. Экономиске ... ... үшiн ... ... ... ... ал жақсы көйлектi қажет ететiн әртiске ... ... ... табу ... ... құралынсыз қазiргi қездегi
экономика дәрменсiз.
Ақша айырбас құралы бола тұра, айырбастағы қажеттiлiктiң екi жақты үйлесуiн
жояды. Екi ... ... деп ... ... ... Екi ... ... айырбасқа лайық болуы керек. Мысалы, кино билеттерiн сатушы
өзiне қажеттi ... ... ... ал көйлек сататын әйел, керiсiнше,
билет үйлестiрушiнi табуы тиiс.
Әдетте ақшаның төрт түрлi ... бар. ... есеп ... ... ... қызметi, қалған үшеуi — баға қоры, есеп ... және ... Бұл ... есеп ... аздаған ерекшелiктерiмен ғана
ерекшеленедi.
Баға қоры дегенiмiз - уақыттан тыс бағадан құралған актив. ... ... ақша қоры ... оны ол ... ... бiр зат сатып алуға жұмсайды.
Егер актив құны болмаса, ол ... есеп ... ... ... сiзде балмұздақ бар, бiрақ тоңазытқыш жоқ деп елестетiңiз, сiз ... ... ... Егер сатушының балмұздағынан ақша түспесе, оңда ол
есеп құралы бола алмайды. Алайда ақша қорының басқа да ... ... ... ... ... және үйлер.
Ақшаның есеп бiрлiгiнде баға тағайындалып, есеп кiтапшасына жазылады. Баға
доллармен, ... ... ал олар ақша ... өлшем бiрлiгi болып
табылады. 1922-1923 жж. Германиядағы гиперинфляцияда доллар тек қана кейбiр
фирмаларда есеп бiрлiгi ретiнде болды, ... ... есеп ... ... ... ... одан әрi ... адамдардың қолөнер ... ендi ... ... ... ... ... ... да жетiле бастады. Бұл кез, яғни егiншiлiктен қолөнер
кәсiпшiлiгiнiң бөлiнiп ... ... ... iрi ... ... бөлiнiсi деп
аталады. Осының нәтижесiнде өндiргiш ... ... жаңа ... ... тас қалаушылар, ағаш ... ... ... ... шеберлер және с.с. мамандықтар мен
кәсiптер ... ... ... ұста ... құмыра, арба, тоқыма станогi,
қол диiрмен, ат-тұрмандары ... ... ... ... ... ... ... талдау теориясы және ақша нарығындағы тепе-теңдік
Өтімділікті талдау теориясы – бұл пайыз қойылымының кейнсиандық ... ... Бұл ... – LM ... салуға негіз болады. өтімділікті
таңдау теориясы – қалайша нақты ақша ... ... пен ... ... ... ... ақша ... ұсынысын бастайық. Егер M – ақша ұсынысы, ал ... баға ... ... онда M/P – ... ақша қорларын білдіреді. өтімділікті
талдау теориясы нақты ақша қорларының ұсынысын білдіреді:
(2)
Яғни, нақты ақша ұсынысы ... ... ... ... тік ... бейнеленеді (Сурет 4).
r S
Сурет 4- Нақты мағынадағы ақша қорларының ұсыныс қисығы
Енді ... ... ақша ... ... ... тоқталайық. Адамдар
ақшаны «өте өтімді» актив болғандықтан қолдарында ұстайды. Оларды кез-
келген келісімдерге ... ... ... ... теориясы бойынша
ақшаға сұраныстың мөлшері пайыз ... ... ... ...... ... ... альтернативтік шығындарды білдіреді.
Бұл дегеніміз, егер сіз ... ... ... ... онда ... ... ... әкелмейді. Ал егер ол ақша ол ақшалар облигациялар
немесе банктегі салымдар түрінде болса, сізге ... ... еді. ... ... нанға сұраныс көлемін өзгертуі секілді, ... ... ақша ... ... ... ... әсер етеді. Сондықтан, пайыз
қойылым өскен кезде, адамдар ақша түріндегі байлықты аз ұстауды қалайды.
Нақты ақша қорына ... ... ... түрде жазайық:
(3)
L(r) – функциясы – өтімді актив, яғни ақшаға сұранысты білдіреді. Бұл
теңдік ақшаға сұраныс мөлшері – ... ... ... екенін
тұжырымдайды. Сондықтан, ақшаға сұраныс пайыз қойылымға кері пропорционал
болып табылады ... ... 5- ... ақша ... сұраныс қисығы
Бұл сызық – кері көлбеулікке ие, себебі пайыз қойылым жоғары ... ... ... азайтады. Енді тепе-теңдік жағдайдағы пайыз
қойылымды табу үшін, біз ақшаға сұраныс пен ... ... ... 6).
r MS
r0
L(r)
M/P
Сурет 6- Ақша ... ... ... ... ... сәйкес пайыз қойылымның өзгерісі – ақша
нарығындағы ... ... ... Тепе-теңдік пайыз ... ... ақша ... ... пен ... ... тең ... өтімділікті таңдау теориясы – ақша ... ... ... ... ал ақша ұсынысы өскенде, пайыз ... ... ... Және ақша ... ... жағдай ақша
ұсынысы мен сұранысы өзгергендегі пайыз ... ... ... ... қорыта келгенде, ақша дегенiмiз – тауардың ... ... түрi, ... ... ... мен ... ... бiрге
байланысқан ерекше тауар. Яғни ақша – ... ... мен оны ... ... ... ... шыққан ерекше тауар, оның айрықша қызметi
барлық тауарларға ортақ балама ... ... ... - ... мен бөлу үрдiстерiндегi адамдар арасындағы белгiлi бiр
экономикалық қарым-қатынастарды көрсететiн, тарихи ... ... ... табылады.
Экономикалық категория ретiнде ақшаның мәнi, оның 3 қажетiнiң
бiрiгуiнен ... ... ... ... айырбасталу;
2. айырбас құнының дербес формасы;
3. еңбектiң сыртқы заттық өлшемi;
Ақшаның экономикадағы атқаратын рөлiн, оның ... ... ... болады. Ақшаның әр қызметi тауар айырбасы ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк және экономикалық
мазмұнының белгiлi бiр жақтарын ... ... ... ... ақшаның маңызы зор. Себебi әр
түрлi меншiк жағдайында (мемлекеттiк, кооперативтiк, жеке) жґмыс ... ... ... және сататын өнiмнiң ... ... ... ... ... ... ... жаңа нарықтық жағдайда
жүргiзуде төлем қабiлеттi ... ... ... яғни сұраныс
ескерiлiп, өнiмнiң шығару көлемi, түрi, бағасы тағайындалады.
Ақша адамдарға ежелден ... ... оның ... пайда болғандығы
туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп ... ... ... Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар
ақшаның тауар айналымында ... ... ... ... жауап
берді. Ақша – тауарлы өндірістің өнімі. Сонда өнім мен ... ... ... ... пайда болуына, оның қолдануының
өрістенуіне әсер ету жағдайларын тарихи ... ... ... адам ... ... бiр орын алып ... және ... қалыптасуына
әсер етедi, жаңа заманның отрибуты болып келедi.
Ақша функциясы үзiлiссiз өндiрiс процессiн, бөлу, айырбастау және ... ... ... ... ... жүре ... Елдiң
жұмсалмайтын артық ақшасын банк аудандарға, ... мен ... ... ... ... ... және ... ресурспен
қамтамасыз етедi. Ақша өзi бiр күрделi организм ... ... ... ... ... ... жеңiлдетуi де,
қиындатуы мүмкiн. Осы курсовой жұмысымда ақша қарастырылды, оның пайда
болуы, даму ... ... ... ... ... ... ... реформалар. Ақша рольi тауар бағасын белгiлеу тауар
бағасына ұсыныс пен сұраныс, бәсекелестiк арақатынасы бағаның төмендеуiне
әсер етедi. Ақша ... ... ... ... ... ... кәсiпорында, мемлекеттiк ... ... ... ... мен өсуiне қызығушылық және
ресурстарды ... ... роль ... қатар қазiргi кезде кәсiпорындарды жекешелендiру де, мемлекеттiк
бюджеттiң кiрiсiн қалыптастыру да әр түрлi ... және ... ... қаржыландыру да, ұлттық банктiң ... ... ... сату да, ... қарсы күрес те және т.б. жүргiзiлiп жатқан iс-
шараларда ақшаның ... арта ... ... ... ... реттеуде айналыстағы ақша
массасының өсуiн тежеу, инфляциялық процестердi жеңу және ... ... ... бағытында қолданылуда.
Сонымен, сөзiмнiң соңында ақшаның қоғамдағы ... ... ... К. ... мына бiр ... ... ... отыр: “Ақша
болған, олар бар және олар бола бередi”.
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi
1. Сейiтқасымов ө.С. ... ... ... А., Экономика, 2001.– 466 б.
2. Көшенова Б.А. Ақша, несие, ... ... ... ... 2000. – 328 бет.
3. Линвид Т.Г. Макроэкономическая теория и переходная экономика.– М.,
ИНФРА-М, 1996.– С.560
4. Экономикалық теория ... ... А., ... ... ... ... В.М. Макроэкономика.– С.-Пб., ... и ... ... Е.Ф. ... ... ... и кредита.– М., Банки и ... ... ... Н.Г. Макроэкономика.– М., МГУ, 1994.–С736
8. Агапов Т.А., ... С.Ф. ... М., Дело и ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша нарығындағы ұсыныс және сұраныс27 бет
Бреттон – Вудс валюта жүйесінің дағдарысы. Қазіргі әлемдік ақшалар26 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие жүйесінің қазіргі жағдайы және оның ерекшеліктері21 бет
Атмосфералық ауа гигиенасы14 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Күндегі белсенді аймақтардың мультифракталды қасиеттері5 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь