Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы.

1.1 Лизинг пәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1.2 Лизингтің негізгі түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6

1.3 Әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ...11

2.Қазақстандағы лизингтік нарықтың қалыптасу және даму ерекшеліктері.

2.1 Отандық лизингтің қалыптасу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2.2 Қазақстандағы лизингтік жүйенің ерекшеліктері мен маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
3. Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару мәселелері.

3.1 Қазақстандағы лизингтік қатынастардағы тәуекелділіктерді басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

3.2 Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

Қосымша А

Қосымша Ә

Қосымша Б

Қосымша В
Кіріспе
Бүгінде елімізде құқықтық реформалар барысында көптеген өзгерістер болып жатыр. Әр түрлі заңдар қабылданып , құқықтық мемлекетімізді нығайта түсер түбегейлі шаралар жүргізілуде. Сондай өзгерістердің бірі , еліміздің нарықтық экономикаға көшуімен ілесіп келген күрделі құбылыстардың бірі – « лизинг » терминінің кең орын алуы.

Қазіргі кездегі нарықтық экономиканың заңына байланысты еніп отырған бұл ұғымның маңызы зор. Нарықтық экономикалық қатынастың заңы қатаң : икемің және ақшаң болса ғана өмір сүре аласың. Ал мемлекет мойнындағы дотацияға сүйеніп келген шаруашылықтар , зауыт , фабрикалар мұндай қатаң талап тезіне төзе алмай, өмір сүруден қалып, тоз-тоз болып кетті. Яғни , белшесінен борышқа батып , банкротқа ұшырады. Олар жаңа экономикалық қатынасқа орай бұрыңғы шаруашылықтар орнына қайта құрылған өндірістік кооперативтер. Алайда , олардың құрал-саймандары, яғни техникасы бүгінгі күннің талабына сай емес, сапалы өнім беруге жарамсыз. Міне , еліміздің экономикасының өркендеуіне әсер ететін осындай мәселелерді шешуде инвестициялық құрал ретінде мүлікті жалдау шартының бір түрі лизингті қолдану оң нәтиже беретіні сөзсіз.

Өз қызметін қалыпты жүзеге асырғысы келетін кәсіпорындар өздерін қандай да болсын мүлікпен қамтамасыз ету үшін оларға екі мүмкіндік беріледі :

Сатып алу ( өз қаражаттары есебінен )

Жалға алу.

Қазіргі кезде кәсіпорындардың көпшілігі сатып алу қаражаты жетіспеушілігінен жалға алуға келіп жүгінері сөзсіз. Мұндай жағдайда туындайтын бір мәселе , осы қажетті мүлкі бар және оны ұзақ мерзімге жалға беруге дайын кәсіпорынды табу. Әрине , бұл мәселені шешу қиынға түседі, себебі мүлікпен иемденетін кәсіпорындар оны жалға беруге емес , көбінесе сатуға тырысады. Мұндай қиындықтан шығу жолдарының бірі – осы мүлікті үшінші тұлғаның мүддесі үшін сатып алатын және оны жалға беретін адамды табу.

Осыған сәйкес , лизингтік қатынастардың міндеті өзінің клиентіне қажетті мүлікті сатып алып , келісілген мерзімге тиісті ақыға жалға беру болып табылады.

1 Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы


Бірінші бөлімде лизинг операцияларының тарихына, пәні және мазмұнына тоқталып кеттім. Сонымен қатар, оның негізгі түрлеріне және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасу кезеңдері жайлы жаздым. Бұл бөлімде оның қайда және қалай қалыптасқаны туралы түсінік бар.

1.1 Лизинг мәні мен мазмұны
Лизингтік операциялар ежелден белгілі. Тарих көрсеткендей, олардың дамуы б.д.д. 2 мың жыл бұрын Вавилонда бастау алған. Біздің заманымызда лизинг ХХ ғасырдың 60-жылдары АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Швейцария және т.б. дамыған индустриалды елдерде пайда болып , кейін Шығыс Еуропаның көптеген елдерінде өз дамуын жалғастырды.

Басында АҚШ-та лизингтің кең тараған объектісі қоршаған ортаны қорғауға арналған мамандандырылған құрал-жабдық болды. Лизингтік қатынастардың ерекшелігі құрал-жабдықты жалға алу және мерзімі ұзарты-

лып сатып арасында нақты шектеудің жоқтығы , оны пайдаланудағы төмен проценттік төлемдер, сонымен қоса оны алдын ала белгіленген бағамен са-

тып алу мүмкіндігі болып табылады. Қазіргі уақытта АҚШ-та лизинг жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардың техникалық қайта жарақтануының және құры-

лып жатқандардың жабдықталуының нақты құралдарының біріне айналды.

Құрал-жабдыққа жұмсалатын қаражаттардың 20 пайызы лизинг есебінен өте-

леді.

ХХ ғасырдың 60-жылдары ұзақ мерзімді жалдың лизингтік мәмілелері әлемнің көптеген индустриалды дамыған, ең алдымен Батыс Еуропа елдерінде кеңінен дами бастады. Алғашында бұл елдерде өнеркәсіптік кәсіпорындардың лизинг көмегімен құрал-жабдықты сатып алудағы қаржыландыру үлесі АҚШ – пен салыстырғанда төмен болды. Бірақ қазірге кезде Ұлыбританияда өндірістік құрал-жабдықтарды жалға беру салынып жатқан және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды қамтамасыз етудің негізгі формасы болып табылады. Өнеркәсіпте қолданылатын құрал-жабдықтың жалпы көлеміндегі жалға алынатын құрал-жабдықтың үлесі 60 %-ға жетті. Францияда соңғы жылдары лизингтің экспансиясы байқалуда. Батыс Еуропа елдеріндегі лизингтік операциялардың өсуі оның өндіріс пен өнімнің бәсеке қабілеттігін арттыру, салықтарды төлеудегі жеңілдік мүмкіндіктерімен байланысты. Сонымен қатар лизинг құрал-жабдықты жалға беруші фирмалар үшін де, жалға алушы фирмалар үшін де, әсіресе ол өндірістің техникалық дамуының жалғыз мүмкіндігі болып табылатын орташа және шағын кәсіпорындар үшін аса тиімді болып табылады. Лизинг уақыты қолданылатын құралдарының қызмет атқару мерзімінің 40-90 пайызын
Қолданылған әдебиеттер

Каренов Р. « Лизингтік қызметтер » Егемен Қазақстан – 2004 , 24 сәуір, 2б.

Туменбаев С. « Лизинг және еліміздегі лизингтік қатынастардың пайда болуы » Заң газеті – 2002 , 8 мамыр , 5бет.

Алтынғазин. « Лизингтік жүйенің артықшылығы » Жас қазақ – 2005 , 22.04-28.04 , 4 бет .

Аль- пари №4 – 2004 , 32-34 бет. « Қазақстан Республикасындағы лизингтің дамуы »

Аль-пари №4 – 2004 , 35-42 бет. « Лизингтік қатынастарды басқару мәселелері »

Экономика сериясы – 2004 №1 47-51 бет. « Шикізаттық емес секторды дамытудағы лизингтік қатынастардың рөлі »

С.Б.Мақыш 204-209 бет. « Коммерциялық банктер операциялары» кітабы.

« Жас Ғалым » сериясы – 2005 №1 12-23 бет.

Қаржы қаражат – 2004 , №2 , 91-96 бет.

Банки казахстана – 2004 , №6 , 44-46 бет. « Лизингтік қатынастарды банктік құрылымдар арқылы ұйымдастырудың ерекшеліктері».
        
        Кіріспе.....................................................................
......................................3
1. Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы.
1.1 Лизинг пәні мен
мазмұны.....................................................................
.4
1.2 Лизингтің негізгі
түрлері.....................................................................
..6
1.3 Әлемдік ... ... ... ... ... ... және даму ерекшеліктері.
2.1 Отандық лизингтің қалыптасу
кезеңдері............................................15
2.2 Қазақстандағы лизингтік жүйенің ерекшеліктері мен
маңыздылығы.................................................................
.............................16
3. Қазақстандағы ... ... ... мәселелері.
3.1 Қазақстандағы лизингтік қатынастардағы тәуекелділіктерді
басқару.....................................................................
....................................21
3.2 Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін
жетілдіру...................................................................
...................................25
Қорытынды...................................................................
.............................26
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
.......27
Қосымша ... ... ... ... ... ... реформалар барысында көптеген өзгерістер болып
жатыр. Әр түрлі заңдар қабылданып , құқықтық мемлекетімізді ... ... ... жүргізілуде. Сондай өзгерістердің бірі , еліміздің
нарықтық экономикаға көшуімен ілесіп келген күрделі ... бірі – ... » ... кең орын ... ... ... ... заңына байланысты еніп отырған бұл
ұғымның маңызы зор. Нарықтық экономикалық қатынастың заңы қатаң : икемің
және ақшаң болса ғана өмір сүре ... Ал ... ... ... ... шаруашылықтар , зауыт , фабрикалар мұндай қатаң талап ... ... өмір ... ... тоз-тоз болып кетті. Яғни , белшесінен
борышқа батып , банкротқа ұшырады. Олар жаңа ... ... ... шаруашылықтар орнына қайта құрылған өндірістік кооперативтер.
Алайда , олардың құрал-саймандары, яғни техникасы бүгінгі күннің талабына
сай емес, сапалы өнім беруге ... Міне , ... ... әсер ... ... ... ... инвестициялық құрал
ретінде мүлікті жалдау шартының бір түрі лизингті қолдану оң ... ... ... қалыпты жүзеге асырғысы келетін кәсіпорындар өздерін қандай да
болсын ... ... ету үшін ... екі ... ... ... алу ( өз ... есебінен )
Жалға алу.
Қазіргі кезде кәсіпорындардың көпшілігі сатып алу ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда
туындайтын бір мәселе , осы қажетті ... бар және оны ұзақ ... ... ... ... ... Әрине , бұл мәселені шешу қиынға түседі,
себебі мүлікпен ... ... оны ... ... емес , ... ... Мұндай қиындықтан шығу жолдарының бірі – осы мүлікті
үшінші ... ... үшін ... алатын және оны жалға беретін адамды
табу.
Осыған сәйкес , ... ... ... ... ... қажетті
мүлікті сатып алып , келісілген мерзімге тиісті ... ... беру ... ... және ... лизингтік нарықтың қалыптасуы
Бірінші бөлімде лизинг операцияларының тарихына, пәні және мазмұнына
тоқталып кеттім. Сонымен қатар, оның ... ... және ... нарықтың қалыптасу кезеңдері жайлы жаздым. Бұл бөлімде оның қайда
және қалай қалыптасқаны туралы түсінік ... ... мәні мен ... операциялар ежелден белгілі. Тарих көрсеткендей, олардың дамуы
б.д.д. 2 мың жыл бұрын Вавилонда бастау алған. ... ... ... ... ... АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Швейцария және т.б. дамыған
индустриалды елдерде пайда болып , кейін Шығыс Еуропаның ... ... ... ... ... ... кең тараған объектісі қоршаған ортаны қорғауға
арналған мамандандырылған құрал-жабдық болды. ... ... ... жалға алу және мерзімі ұзарты-
лып сатып арасында нақты шектеудің ... , оны ... ... ... ... қоса оны ... ала ... бағамен са-
тып алу мүмкіндігі болып табылады. Қазіргі уақытта АҚШ-та лизинг жұмыс
істеп тұрған кәсіпорындардың техникалық қайта жарақтануының және құры-
лып жатқандардың ... ... ... ... ... ... қаражаттардың 20 пайызы лизинг есебінен өте-
леді.
ХХ ғасырдың 60-жылдары ұзақ ... ... ... ... ... индустриалды дамыған, ең алдымен Батыс Еуропа елдерінде кеңінен
дами бастады. ... бұл ... ... кәсіпорындардың лизинг
көмегімен құрал-жабдықты сатып алудағы қаржыландыру үлесі АҚШ – ... ... ... ... қазірге кезде Ұлыбританияда өндірістік
құрал-жабдықтарды жалға беру салынып жатқан және жұмыс істеп тұрған
кәсіпорындарды қамтамасыз етудің негізгі ... ... ... ... ... жалпы көлеміндегі жалға алынатын
құрал-жабдықтың үлесі 60 %-ға жетті. Францияда соңғы ... ... ... ... ... ... лизингтік операциялардың
өсуі оның өндіріс пен өнімнің бәсеке қабілеттігін арттыру, салықтарды
төлеудегі жеңілдік мүмкіндіктерімен байланысты. Сонымен қатар лизинг құрал-
жабдықты жалға ... ... үшін де, ... алушы фирмалар үшін де,
әсіресе ол өндірістің техникалық дамуының жалғыз мүмкіндігі ... ... және ... ... үшін аса тиімді болып табылады. Лизинг
уақыты қолданылатын құралдарының қызмет атқару мерзімінің 40-90 пайызын
құрайды және иемдену сипатында болмайды. Жапонияда жыл ... ... өсу ... 30 пайызды құрайды.
Лизинг ағылшын тілінен аударғанда « жалға беру» деген мағынаға ... ... ... ... ... , ... ... , өндірістік сипаттағы құрылғылардың ұзақ мерзімге жалға
берілу негізіндегі қатынастарды білдіреді. Лизинг қажетті құрал-жабдықты
көп ақшалай қаражат шығындарынсыз-ақ белгілі бір мерзімге ... ... ... ... ... ... жалға алу өндіріс
құралдарының моральдық тозуымен байланысты жоғалтуларды болдырмайды.
Лизингтік компания құрал-жабдықты сатып алып , жалға алушы фирмаға 5-8 жыл
мерзімге жалға береді. Ал ол өз ... ... ... ... ... өтейді.
Лизингтік қызметтер стратегиялық маңызды салалардың тез дамуына жағдай
жасай ... , ... ... ... ... ... ... несиелендірудің баламалы формасы ретінде банктер мен лизингтік
компаниялар арасындағы бәсекені күшейтеді, несие процентінің төмендеуіне
әсер етеді, ал бұлардың өзі өндірістік ... ... ... ... ... ... салыстырғанда лизингтік операциялардың ерекшеліктері
қандай? Біріншіден, мәміле нысанын лизинг беруші емес, өз есебінен құрал-
жабдықты иеленетін лизинг алушы таңдайды. Екіншіден, лизинг мерзімі ... ... тозу ... 1-20 жыл аз және салықтық амортизация
мерзіміне 3-7 жыл жақын. Үшіншіден, келісім-шарттың мерзімі аяқталғаннан
кейін клиент жеңілдетілген ... жал ... ... ... қалдық
құнымен сатып ала алады. Төртіншіден, әдетте лизинг беруші қаржылық мекеме-
лизингтік компания болып табылады.
Жалдық төлемдер ай сайын, әр тоқсан ... ... жыл ... ... Жал ... ставкасы әдеттегі коммерциялық қызметтер
жағдайындағы сатып алу бағасынан жоғары және құрал-жабдықтың сипаты мен
келісім-шарт мерзіміне ... ... ... ... ... сол, ... әзірше шикізат
ресурстарының әлемдік бағаларына тәуелді және бұл тәуелділік көмірсутекті
шикізат экспортының көлемінің ... ... ... орта ... ... әрі өсе түсуде. Ұзақ мерзімде ел экономикасын мұнай
бағасының тұрақсыздығынан қорғау ... ... ... ... ... ... ... көлемі 3 млрд. АҚШ долларынан асатын
Ұлттық қор қалыптастырылды, сақталып әрі өсе түсуде. Ұзақ мерзімде ел
экономикасын мұнай бағасының тұрақсыздығынан қорғау ... ... ... ... табыстың ауқымды мөлшерінен көлемі 3 млрд. АҚШ
долларынан асатын ... қор ... ... іс ... барынша тиімділік беретін үздік халықаралық
тәжірибелерді енгізуіміз қажет » , - деп атап ... ... ... жолдауында.
Қазақстан экономикасын шикізат ресурстарының бағалары тұрақсыздығынан
қорғаудың тағы да бір тетігі отандық өндірістің ... ... ... ... ... құрал-жабдықтардың 80 пайызы тозғанын, алдағы бірнеше жылда
оларды алмастыру қажеттігін ... жөн. Осы ... ... бір ... ... ... түрлерімен салыстырғанда кешенді сипаты бар сыртқы -
экономикалық , ... және ... ... ... ... ... Лизингтің негізгі түрлері.
Жалпы, лизингтік саланың дамуы экономикалық дамуға бірнеше бағыттар бойынша
әсер етеді. Ол шағын және орта кәсіпорындарға өз өндірісін құру ... ... бере ... , ... және орта ... әрі ... көмектеседі. Лизинг ұзақ мерзімді қаржыландырудың қосымша формасы
болып табылатындықтан күрделі салымдар көлемін ұлғайтады , сол сияқты
қосымша қаржы ресурстарын тарта ... , ... ... ... ... ... қызметтер нарығында қосымша бәсекелестік
туғызады. Лизинг пайда болысымен ... құны ... , ... ... ... Ол кәсіпорындардың банкке қарыздарының
жоғарылауына жол бермей , негізгі құралдарды иемденуде банктік несиеге
балама болып табылады.
Сонымен қоса , макродеңгейде кең көлемді ... ... ... ... ... ... пассивіне әсер етеді және әлемдік нарықта қарыз
беруші рейтингін төмендетпейді , өйткені Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... ... сыртқы қарыз
көлеміне енгізілмейді. Сондықтан халықаралық лизинг көптеген дамыған және
дамып келе жатқан елдерде мемлекеттік ... ... сөзі « to lease » ... ... аударғанда « жалға беру » дегенді
білдіреді. Лизингтің жалға беруден айырмашылығы - жалға беруде екі тарап
қатысса: ... ... және ... болса , ал лизингте үш қатысушы: лизинг
беруші , лизинг алушы және жабдықтаушы болады.
Лизинг – бұл ... ... ... ... құрал – жабдықтарды ,
машиналарды , ЭЕМ , ... ... , ... , сауда – саттыққа
және қоймаға арналған құрылғыларды лизинг алушыға лизингтік төлем төлеу
тартымын , белгіленген мерзімге пайдалануға беруін қарастыратын жалға ... ... ... ... операциясымен ұқсас болып
келеді. Алайда, лизингтік несиеден бір айырмашылығын келісім шартта
көрсетілген төлемдер төленіп , метзімі аяқталғаннан кейін де лизинг
объектісінің лизинг ... ... қала ... ... ... ... ... меншік объектісі ретінде қарыз алушының берген кепілдігі
қалады.
Лизингтік мәмілелердің бірнеше түрлері бар. Барлық лизингтік операциялар
екі түрге бөлінеді: шұғыл және қаржылық лизингтер.
Шұғыл ... – бұл ... ... ету ... ... , оның ... қысқалығын және мүліктің құнын толық өтемеуін сипаттайды.
Қаржы лизинг – бұл уақытша ... ... ... ... мерзімі ішінде
өзінің толық амортизациялық құнын төлеп шығуымен немесе өзін-өзі өтеуімен
байланысты сипатталады.
Осы лизингердің отандық және халықаралық тәжірибеде қолданылатын мынадай
түрлері ... ... – бұл оның ... бір ... ... ... байланысты
сипатталады.
Халықаралық лизинг – бір тарап немесе барлық тараптардың әр елден болып
келуін сипаттайды.
Сыртқы лизинг – ... және ... ... ... ... ... ... алушы болса , импорттық лизнгте шетел лизинг беруші
болып табылады.
Лизинг алушы мен лизинг беруші арасындағы қатынастарды ... орай тура және ... ... ... ... болады.
Тура лизинг жағдайында лизинг беруші мүлікті дайындаушы және мүлік иесі
болады , ал жанама лизинг жалға беру үшінші тұлға арқылы ... ... ... Несие беру әдісі бойынша ол жедел және қалпына келетін
лизинг ... ... ... ... ... жалға беру бір рет жүзеге
асырылады , қалпына келетін лизингте келісім-шарт мерзімі аяқталысымен
қалпына келеді.
Лизинг операцияларының техникасы 1-2 суреттерде әр ... ... ... беруші
( Лизнг компаниясы)
Жабдықтаушы
( Өндіруші )
2
1 3
4
Лизнг алушы
(Өндірістік ... ......... ... ... 2 – құрал-жабдық үшін төлем;
3 – құрал-жабдықты жеткізу; 4 – лизингтік төлемдер;
Кейде лизингтік компанияның лизинг операцияларын ... ... үшін ... ... жағдай да болуы мүмкін , онда ол несие ... ... ... ... ... ... операция деп атайды.
Тәжірибе көрсеткендей , лизинг бойынша жасалатын мәмілелердің 85%-ға жуығы
қаражат тарту ... ... ... ... ... ... ... активтер құнының 80%-дай мөлшерінде бір немесе бірнеше несие
берушілерден ұзақ мерзімді несие алады. Мұнда лизингтік төлемдер мен құрал-
жабдықтың өзі ... ... ету ... ... ... – банк ... ... арасында несиелік келісімшарт жасалып , несие
беріледі; 2 – ... ... ... несиені құрал-жабдық үшін
жабдықтаушыға төлейді; 3 – жабдықтаушы ... ... ... 4 – ... ... мен лизинг алушы кәсіпорын арасында лизингтік
келісімшарт жасалады; 5 – ... ... ... 6 –
лизингті алушы кәсіпорын пайдаланғаны үшін лизингтік төлемдер жүргізеді; 7
– лизинг компаниясы несие беруші банкке несие үшін төлемдерін ... ... ... ... ... ... мынадай формуламен
есептелінеді:
ЛТ = АА + НТ + КТ + ҚТ + ҚҚС ,
Мұндағы:
ЛТ – ... ... ... ... – ағымдағы жылдағы амортизациялық аударымдар сомасы;
НТ – лизинг берушінің несиелік ресурсты пайдаланғаны үшін ...... ... ... ... бергені үшін лизинг берушіге
комиссиондық төлем;
ҚТ – көрсеткен қызметі үшін қосымша төлем;
ҚҚС – лизинг ... ... ... үшін ... ... төлейтін
қосылған құнға салынатын салық.
Лизингтің артықшылықтары мен кемшіліктері. Лизингтің кеңінен таралуының
басты себебі – оның қарапайым ... ... ... ... ... кепілге беретін мүлкі жоқ ұсақ кәсіпорындарды несиелеуге
болады. Бұл былай: лизингтік мәміле жасалған мерзім бойынша лизинг оъектісі
лизингке берушінің меншігінде қалады да , ... ... ... ... ... ... деген болмайды;
Лизинг 100% - ға дейін несиелеуді ұсынады, яғни кәсіпорынға қысқа мерзім
ішінде өзінің меншікті капиталын ... – ақ , жаңа ... ... , өнеркәсіп өнім шығаруға және пайда табуға мүмкіндік
береді;
Кәсіпорынға мүлікті несиеге сатып алғаннан , лизинг бойынша алған қолайлы
, себебі , бұл ... ол ... ... ... ... лизинг берушінің меншігінде болатындығына байланысты ,
өнімнің құнына лизингтік төлемдер ғана қосылып , мүлікке салынатын ... ... өзі ... Сөйтіп , лизинг алушы салықтық жеңілдіктер
алады.
Несие берушінің көзқарасымен қарағанда , ... ... ... да ... ... операцияларына тән кемшіліктер мыналар :
Жалға алушы құрал-жабдықтың қалдық құнының жоғарылауынан ( әсіресе
инфляциядан ) ештеңе ... ... құны ... қарағанда жоғары , бірақ та ескірген құрал-жабдықтан
туындайтын тәуекелдің лизинг берушінің басында болатынын ұмытпау қажет ,
сондықтан да ол ... ... ... ... үшін ... ... ... келісімшарт. Лизинг – бұл ұйымдастырылуы біршама күрделі
операция. Көптеген мәмілелерде кемінде үш ... ... 1) ... мен ... ... арасында; 2) лизинг беруші мен жабдықтаушы арасында
; 3) лизинг алушы мен банк арасында .
Әдетте , ... келу ... ... ... ... ... өткізеді.
Лизингтте , ең маңыздысы , бұл келісімшарт соңында құрал-жабдықтың белгілі
бір қалдық құнының қалуы. Ол үшін құрал-жабдықтың қалдық ... ... ... тиіс. Лизингті алушы өзінің қаражаты есебінен лизинг затын ... ... ... ( ... , ... және т.б. ) ... лизинг берушіге сақтандыру полисінің куәландырған көшірмесін береді.
Іс жүзінде кез ... ... ... ... ... ... :
Объектісі.
Жабдықтау мерзімі.
Лизинг алу мерзімі.
Лизингке берушінің меншіктік құқы.
Тәуекелдер , жаупкершілік , техникалық кепіл хат.
Құрал-жабдықты пайдалану.
Күту , жөндеу , жаңарту.
Зиян , ... ... ... , ... ... үшін ... ... алу мүмкіндігі.
Келісімшартты бұзу шарты.
Құрал-жабдықты қайтару.
Салықтар , баждар.
Жаңа міндеттемелердің пайда болуы.
Тараптардың қосымша құқықтары.
Даулар мен арбитраждарды қалыпқа келтіру.
Кешіктіру шарты.
Қажетті ақпаратты беру ... ( ... , ... ... қолдары.
Тараптардың орналасқан жері.
Қоысмша ( материалдардың және т.б. сипаты ).
Қалдық құнын кепілдеу.
Банктердің кепілдемесі.
Дегенмен , Қазақстандағы лизингтік сектордың дамуы бүгінгі күні әлеуетіне
сәйкес ... ... ... ... оған қаржылық ресурстарға деген
шектеулі мүмкіндік , сонымен қоса лизингтің тетігі арқылы шағын және орта
бизнесті қаржыландырудағы заңнамалық кедергілер ... ... ... ... қараша айында « Салық салу мәселелері бойынша ҚР кейбір заңды
актілеріне өзгертулер мен ... ... ... » заң ... ... 2004 ... 1 ... бастап лизингтік операцияларға салық
салу тәртібі өзгертілді.
Лизинг инвестициялық қызметтің бір түрі ... ... » заң мен ... ... 138 – 140- ... ... ... корпоративті салығы және мүлікке салық бойынша инвестициялық
салықтық преференциялар алу мүмкіндігі сақталады.
Осылайша , республикада 2004 жылдың қаңтарынан лизинг ... ... ... ете ... ... ... лизингтің негізгі капиталға
инвестицияның жалпы көлеміндегі үлесі 0,68 пайыз ғана ... , ... өзі ... жаңа ... ... Ресейде бұл көрсеткіш
4-5 пайыздан жоғары.
Егер республикада лизинг жалпы инвестициялар көлемінде 4 пайыз деңгейіне
жетсе , лизингтік нарық ... 320 млн АҚШ ... ... Егер ... және ... құру банкі болжамдарына жүгінсек , бұл көрсеткіш 10 пайыз
құраса , лизинг саланы 1,4 ... АҚШ ... ... ... ... ... үшін жағымды заңды базаны құру барлық өндіріс сектор
дамуына серпін болады , ал қосымша жұмыс орындарын ашу мен бюджетке
салықтың түсімдерінің жоғарылауы ... ... ... ... ... ... жасайды.
1.3 Әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасу кезеңдері.
Бүгінгі күні әлемдік экономикалық қауымдастықта « ... » ... өте ... ... ... нарықтың дамуын лизингтік қатынастардың сипатының сапалық
өзгеруіне және лизингтік келісімдердің санының өсуіне байланысты шартты
түрде 5 ... ... ... ... осы ... әрқайсысына толығырақ талдау жасап кетейін.
Лизингтік қатынастар эволюциясының 1- кезеңі үшін « лизинг » түсінігін
мүлікті жалдау операцияларының барлық ... ... ... ... ... ... , әсіресе , ағылшын тілді елдер үшін « lease »
термині ... ... ... ... ... ... ... ,
мүлікті жалдау туралы келісім шарт түрінде пайдаланылды. Содан кейін бірте-
бірте лизингті кез келген мүліктерді , яғни , үйлерді , ... ... ... және т.б. ... ретінде түсіне бастады. Американдық
континентте « leasing » сөзі , негізінен өнеркәсіпте , көлік , байланыс
қызметінде және ... ... ... ... ... ... ... үшін қолданылады.
Осы уақыттан шамамен 300-400 жыл бұрын АҚШ-да мүлікті жалдау операциялары ,
техникалар мен құрылғылардың әртүрлі түрлерін жалдау ... ... ... ... Мысалы , мүлікті жалдау туралы
алғашқы келісім – шарт Солтүстік Америкада ХVIII ғасырдың ... ... ... ... ХХ ... 40 – жылдарының
басында американдық кәсіпкерлер мұхит арқылы Еуропаға әкелінген американдық
өнертабыс деп есептейді. Ал , кейбір ... ... бұл ... ... пікірлер айтады: яғни олар лизинг алғаш Англияда пайда болған және
содан кейін ХХ ғасырдың 2-ші жартысында кейбір өзгерістермен тағы ... ... ... көзқарасты қолдайды. Шынында да , мүліктердің әртурлі
түрлерін лизингке беру операциялары орта ғасырларда Еуропада кеңінен
пайдаланылған. Лизинг туралы ... ... бірі ... 1284 ... Заңын айтуға болады. Сол уақытта лизингтік операциялардың нысаны
ретінде негізінен фермерлік құрылғылар мен ... ... ... , лизингке
ұқсас операциялардың орта ғасырларда Англияда жүргізілгендігіне қарамастан
, көптеген зерттеушілер қазіргі түсініктегі лизингтің отаны ... АҚШ ... ... ... осы ... ... ... Осы зерттеушілердің
пікірі бойынша « лизинг » түсінігінің қазіргі мәні ХІХ ... ... , яғни , 1877 жылы Бэлл ... ... өзінің шығарған
телефон аппараттарын сатпай , оларды уақытша пайдалануға беру туралы шешім
қабылдауымен байланысты пайдалануға енген. Осыған байланысты лизингтің
көмегімен ХІХ ... ... ... сату ... ... және « ноу – ... қорғау сұрақтары өз шешімін таба бастады. Сонымен , әлемдік ... ... 1- ... лизинг әлі де болса өзіндік сала ретінде
бөлініп қарастырылмағанын атап өткен жөн. ... тек ... ... ... уақытта ғана тұтынушыларды тарту және кейбір маңызды
міндеттерді шешу үшін пайдаланылған.
1950 жылдың басында АҚШ - да лизингтік қатынастардың ... ... ... осы ...... ... және ... нарықтың дамуының ІІ-кезеңі деп атауға болады.
1950-жылдары АҚШ-та технологиялық құрылғылар , машиналар , механизмдер
,ұшақтар және т.б. өндіріс ... көп ... ... ... ... Осы жағдайда АҚШ-тың өкіметі өте жоғары деңгейде бағалады , яғни
АҚШ-да лизингті ынталандыру бойынша ... ... ... ... өте тез ... іске ... бастады.
United States Leasing Corporation - бұл АҚШ – ғы ... ... ... операциялар болып табылатын ең бірінші лизингтік компания болды.
Бұл компания Сан – Франциско қаласында 1952 жылы құрылған Компанияның
негізін құрушы Генри Шонфельд ... Ол ең ... осы ... ... келісімді жүргізу үшін ғана құрған. Содан кейін ... ... ... бар ... түрі ... түсініп , осы бизнесті дамыта
түсті. Әлемдегі ең ... ... ... осы ... ... ... әлемдік деңгейде дамуына күшті серпіліс берді , яғни
лизингтік келісімдермен айналысатын жүздеген фирмалардың ашылуына септігін
тигізді. Осы кезеңде , әлемдік лизингтік ... ... ... ... – делдалдық операциялардың мамандандырылған институты
ретінде қалыптастыру жүзеге асты. 1950- жылдардың соңында АҚШ-да және т.б.
елдерде де лизингтік операцияларды жүргізуді іске асыра ... ... ... ... қызмет жасады.
Лизингтік қатынастардың дамуының ІІІ – ... АҚШ – ң ... ... және ... Азия елдерінде мүлікті жалдау құрылымын қайта
қаржыландыру процесімен сипатталады. Мүлікті жалдау қатынастарын ... ... ... басқа деңгейде жүзеге аса бастады , яғни ,
өнеркәсіптік және саудалық компаниялардың лизингтік операцияларын
мамандандырылған лизингтік қызмет алмастырды. 1960-жылдары лизингтік
операциялар АҚШ-тың шекарасын тез асып өтіп , ... ... ... ... ... осы кезеңде « халықаралық лизинг » деген лизингтік
бизнестің дамуы үшін өте ... ... ... ... жылы « United States Leasing ... » ( ... « ЮС Лизинг
Интэнэшнл Инкваер » деп аталады ) компаниясының ... ... ... ... ... ... ... лизингтік компания құрылды ». Осы
компанияның капиталының 80 % «Мекентайл кредит» деген ағылшын компаниясының
үлесінде ... ... ... ... ... ... т.б. елдерінде
пайда бола бастады.
Сонымен , ХХ ғасырдың 60- жылдарындағы лизингтің ... ... ... ... , ... мерзімін таңдау және
лизингтік төлемдер сапасының икемділігімен түсіндіріледі. Ең бастысы
көптеген клиенттер несие алу үшін банк ... ... ... іскерлік қатынаста болу тез және қолайлы екендігін түсінді.
Сонымен бірге , клиенттерге берілген салықтық жеңілдіктер АҚШ-да лизингтік
қатынастардың даму жетістігін дәлелдеді. Бірақ ... ... – шарт тек ... ... Министрлігінің ішкі табыстар Басқармасының
мүліктерді жалдау үшін белгіленген Ережелерге ... ... ғана ... ... ережелерге төмендегілер жатқызылды:
Лизинг мерзімінің ұзақтығы 30 жылдан төмен болу қажет;
Лизинг мүлікті сатып алу мүмкіндігін нарықтық бағадан төменгі деңгейде
қарастырмау қажет;
Лизинг ... ... ... ... ... , содан кейін төмен сомада
қарастырмау керек. Бұл талап лизингті салықтан жалтару құралы ретінде
пайдалануды куәландырмау үшін негізілген;
Лизинг лизинг ... ... ... деңегйде пайда алуды қамтамасыз
етуі қажет;
Мерзім соңында лизинг объектісінің қалдық құны оның алғашқы құнының 20% -
нен аз болмауы ... ... ... ... ... ... құнын ескеруі керек;
Осындай жеңілдіктерге байланысты 60-жылдары лизинг АҚШ-да өте жылдам
қарқынмен дамыды.
1970-жылдар мен 1980 ... ... ... мен лизингтік
ассоцияциялар пайда бола бастады.
Лизингтік қатынастардың дамуының осы IV-кезеңінің тағы бір ... ... ... қызметтің диверсификациялануы болып табылады , яғни , лизингтік
операциялардың жаңа түрлері мен формалары көптеп пайда бола бастады. (
мысалы, ... , ... , ... , ... ... т.б. ) ... , ... лизинктік қатынастардың дамуының IV-кезеңінің маңыздылығы
– ол лизингтік байланыстардың интернациализациялануы болып табылады , яғни
көптеген лизингтік фирмалар шет елдерде сол елдердің жергілікті
фирмаларымен ... ... ... ... аша ... Олар ... лизингтік қаржыландыру бойынша әртүрлі келісімдерге қатысып отырды.
Осы кезеңнің тағы бір ... ...... ... ... ,
яғни 1971 жылы Ұлыбританияда « Эквипмент лизинг ассосиэйшэн » , 1971 ... « ... ... ... » , 1972 жылы Жапонияда « Джапан лизинг
ассосиэйшэн » және « Халықаралық лизингтік клубтар » деп аталған лизингтік
ассоцияциялардың құрылуы ... ... ... ... , осы ... оқиғалардың бірі ретінде 1972 жылы мамыр айында « Евролиз »
лизингтік компаниялар ассоцияциясының Еуропалық ... ... ... ... Осы лизингтік ассоцияция әлемдегі неғұрлым ірі
ассоцияциялардың бірі болып табылады және еворпалық лизингтік нарықтың 90%
көбі осында жинақталған.
1980 ... ... ... лизингтік нарықтың дамуының жаңа кезеңі V-
кезеңі басталды және ол бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Бұл кезең ... ... ... ... ... Ең ... , ... операциялар өте
жақсы дамыған көптеген мемлекеттерде оның даму қарақынының бірден төмендеуі
байқалды. Оның негізгі себептеріне мыналар жатады:
Лизингтік келісімдерге деген сұраныстардың көбеюі лизингтік ... ... ... ... ... ірі объектілердің көбеюі;
Жергілікті лизингтік компаниялар капиталының шетелдік филиалдарға
аударылуы;
Лизингтік компаниялардың халықаралық қызметтерінің ұлғаюы.
Сонымен бірге , лизингтік келісімдерге көптеген салықтық және
амортизациялық жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... ... жаңа заңды актілердің қабылдануы лизингтік
қатынастардың даму қарқынын төмендетті.
Әлемдік инвестициялық ... ... ... ... ... , ... зерттеуішілер 2000 жылы лизингтің көмегімен әлемде 400
млрд. АҚШ долларынан көп сомада жаңа құрылғылар мен машиналарды
қаржыландыру келісімдері ... және бұл сома ... ... ... тең ... айтады.
Қазіргі уақытта экономикасы дамыған елдердегі негізгі капиталға жұмсалған
инвестициядағы лизингтің үлесі 25-30 , ... ал , ... ... оның ... 10-20 құрайды
2 Қазақстандағы лизингтік нарықтың қалыптасу және даму ерекшеліктері
Отандық лизингтің қалыптасу кезеңдері мен Қазақстандағы лизингтік жүйенің
ерекшеліктері мен маңыздылығы, ... ... ... орын ... деп ойладым.
“Крамдс-Лизинг”, “Казтехлизинг”, “ТуранЛизинг”, “Алма Ата Лизинг” сияқты
лизингтік компаниялар, отандық лизингтік компаниялардың алғашқылары болып
саналды. Осы бөлімде оларға да ... ... ... ... қалыптасу кезеңдері
Енді отандық лизингтік қатынастардың қалыптасуы мен даму кезеңдеріне
сипаттама берейін. 2003 жылдың желтоқсан ... ... ... мәселелер және даму болашағы" деген тақырыпта болып өткен
халықаралық "дөңгелек столда" болған ... ... ... ... ... қалыптасу және дамуының 14 жылдық тарихының
кезендері ІІІартты ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
Кесте 1. Казақстандағы лизингтік катынастардың даму кезеңдері.
Кезеңдер
Аталуы I
Сипаттама
1.1989-
1992жж.
Лизингтік;
қатынастар-
дың пайда
болу кезеңі
Алғашқы лизингтік компаниялар
құрылымы және ... ... ... ... аз ... іске ... ... 1992 -1994
жж.
Лизингтік :
қатынастар-
дың баяулау •
кезеңі !
Қазақстанның ішкі нарығындағы
экономикалық ... ... ... ... ... ... 1995-
2000жж.
Лизингтік :
қатынастар-
дың жандану,
қайта даму
кезеңі :
Лизингтік катынастарды мемлекеттік
қолдау және ынталандыру дами бастады, сондықтан бұл кезеңді мемлекеттік
кезеңі деп те атауға ... ... ... ... ... ... ... байланысты лизингтік қатынастар
коммерциялық секторда
өте тез қалыптасып, дами бастады.
1989 жылдардың басында елімізде нарықтық қатынастардың қалыптасып, дамуымен
байланысты экономикалық тәжірибеге жаңа ... ... ене ... ... ... бірі ... 1989 ... бастап Қазақстанда
экономикалық келісімдердің бір формасы ретінде пайдаланыла бастағаны
белгілі. 1990 жылы Қазак ... ... ... ... және ... дамыту мақсатында "Прокат және лпзинг—95" деп аталатын 6
жылдық бағдарлама жасады, екінішке орай бұл бағдарлама өз деңгейінде ... ... осы ... ... кейін "Крамдс-Лизинг",
"Казтехлизинг", "ТуранЛизинг, "Алма-Ата Техлизинг", "Агролизинг" және т.б.
алғашқы отандық лизингтік компаниялар құрала бастады. 1992 жылғы мәліметтер
бойынша ҚР-ның экономикасының мемлекеттік емес ... 20 ... ... ... жылдан басталған еліміздің ішкі нарығындағы қолайсыз экономикалық
жағдайлар мен ... ... ... ... ... баяулай
бастады.
1995 жылдан бастап лизингтік бизнесті мемлекеттік қолдау, яғни лизингтік
келісімдерді толығымен немесе жартылай мемлекеттік бюджет есебінен
қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыруға Үкіметтің жеке қызулылары
бойынша 4,5 млрд. Теңгеден көп ақша қаражаттарын жұмсаған. 1999 ... 11 ... ... жұмыс істесе, соның жартысынан көбі
мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылып отырған. Сонымен ... осы ... ... ... ... үшін ... және
заңдылықты базаны жасаудың негізі қаланған кезең деп те сипаттауға болады.
Оған дәлел ретінде 2000 жылдың шілде айында ... ... ... ... ... ... болады.
2000 жылдың екінші жартысынан бастап "Қаржылық лизинг ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық секторында лизингтік
қатынастар қалыптаса бастады. Заңға "банктік лизинг" деген түсініктің
енгізілуіне байланысты еліміздің коммерциялык, банктері құрған лизингтік
компаниялардың саны ... ... 2000 ... ... айы мен 2003 жыддың
мамыр айлары аралығында 9 банктік лизингтік компания құрылған. Сонымен
"Каржылық лизинг ... ... Заңы ... ... ... ... түрде дамуына үлкен ықпал жасады.
Бүгінгі күні Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы лизингтік операциялар
нарығьш тәуелсіз ... ... ... ... ... көп ... ... және әлеуметтік-экономикалық тиімділіктер
әкелуге қабілетті нарық ретінде бағалауда. ТМД елдеріндегі күрделі
каржылардың тапшылығы, осы мақсат үшін инвестициялаудың баска ... ... әр ... түрлерін тәжірибеде пайдаланудың
экономикалық маңыздылығын көрсетеді.
2.2 Қазақстандағы лизингтік жүйенің ерекшеліктері
мен маңыздылығы.
Курстық жұимыста Қазақстандық лизингтік қызметтер ... ... ... ... ұйымдастыру ерекшеліктеріне байланысты
мемлекеттік лизингтік компания, коммерциялық банктердің еншілес лизингтік
компаниялары, құрылғылардың белгілі бір түріне маманданған лизингтік
компаниялар және аймақтық лизингтік компаниялар деп ... ... ... «ҚазАгроКаржы» АҚ мемлекеттік лизингтік компания ретінде
жеке топ ретінде бөлініп көрсетілген. Себебі, бұл ... ... ... 1989 ... ... ... нарықтық қатынастардың
қалыптасып, дамуымен байланысты экономикалық тәжірибеге жаңа қаржылық
құралдар ене ... Сол ... ... бірі ... 1989 жыллан
бастап Қазақстанда экономикалық келісімдердің бір формасы ретінде
пайдаланыла ... ... 1990 жылы ... ... ... ... және ... қатынастарын дамыту мақсатында "Прокат және лпзинг—95"
деп аталатын 6 жылдық бағдарлама жасады, ... орай бұл ... ... іске асырылмады. Бірақ осы бағдарлама қабылданнан кейін "Крамдс-
Лпзинг", "Казтехлизинг", "ТуранЛизинг, "Алма-Ата Техлизинг", ... т.б. ... ... лизингтік компаниялар құрала бастады. 1992 жылғы
мәліметтер бойынша Кр-нің экономикасының ... емес ... ... ... ... ... жылдан басталған еліміздің ішкі нарығындағы қолайсыз экономикалық
жағдайлар мен дағдарыстардын нәтижесінде лизингтік бизнестің арқыны баяулай
бастады.
1995 жылдан бастап лизингтік бизнесті мемлекеттік қолдау, яғни ... ... ... ... ... ... есебінен
қаржыландырудың үлесі жоғарылай бастады. 1996-2000 жылдар аралығында
мемлекет лизингтік ... ... ... Үкіметтің жеке қызулылары
бойынша 4,5 млрд. Теңгеден көп ақша қаражаттарын жұмсаған. 1999 ... 11 ... ... жұмыс істесе, соның жартысынан көбі
мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылып отырған. Сонымен бірге, осы ... ... ... ... үшін ... және
заңдылықты базаны жасаудың негізі қаланған кезең деп те сипаттауға болады.
Оған дәлел ретінде 2000 жылдың ... ... ... ... ... ҚР-ның Заңын айтуға болады.
2000 жылдың екінші жартысынан бастап "Қаржылық лизинг туралы" ҚР-нің Заңы
өз күшіне енгеннен кейін еліміздің ... ... ... ... ... Заңға "банктік лизинг" деген түсініктің
енгізілуіне байланысты еліміздің коммерциялык, банктері құрған лизингтік
компаниялардың саны көбейе бастады. 2000 жылдың тамыз айы мен 2003 ... ... ... 9 ... лизингтік компания құрылған. Сонымен
"Каржылық лизинг туралы" ҚР-нің Заңы елімізде лизингтік қызметтер ... ... ... ... ... жасады.
Бүгінгі күні Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы лизингтік операциялар
нарығьш тәуелсіз сараптамашылар ... ... ... ... көп мөлшерде табыс және әлеуметтік-экономикалық тиімділіктер
әкелуге қабілетті нарық ретінде бағалауда. ТМД елдеріндегі күрделі
каржылардың тапшылығы, осы ... үшін ... ... түрлерінің
жетіспеушілігі лизингтің әр түрлі түрлерін тәжірибеде пайдаланудың
экономикалық маңыздылығын көрсетеді.
Қаржыландырылатын жалғыз компания және ол ҚР-ның аграрлық секторындағы
лизингтік қатынастарды дамыту бойынша ауыл ... ... ... ... ... күні компанияның Қазақстандағы лизингтік
қызметтер нарығындағы үлесі 53,8 % құрып отыр.
ҚР-ның нарығында ... ... ... ... ... лизингтік
компаниялардың 44,4% коммерциялық банктердің еншілес құрылымдары құрап
отыр. Олардың анының көбеюіне ҚР-ның «Қаржылық лизинг» туралы заңына
«банктік лизинг деген түсініктің енгізілуі қолайлы әсер ... ... күні ... лизингтік қызметтерді кез-келген салаға көрсетуге
маманданған әмбебап компаниялар болып табылады. Құрылғылардың белгілі-бір
түріне маманданған лизинггік компаниялар халық шаруашылығының белгілі-бір
саласына мамандығына жұмыс ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық техникалары мен автокөліктерді
лизингке беруге маманданган. Бұны негізгі корлардың осы түрлерінін
нарықтағы өтімділіктерінің өте ... ... ... ... ... ... белгілі-бір аймақтарға ғана лизингтік кызметтер
көрсетумен айналысады. Болашақта осы ... ... ... ... бір ... ... ... маңыздылығы бар деп
ойлаймыз.
Негізгі қорларға салынған инвестициялар, экономиканың ... ... даму ... ... ... ... елдегі лизингтік
нарықтың көлеміне кейбір макроэкономикалық көрсеткіштердің, яғни негізгі
қорларға саоынған инвестициялар және ... ішкі ... ... ... бағалау жүргізілген (2- кесте). Талдау жасау барысында ҚР-дағы
лизингтік нарық көлемінің жыл сайын өсіп отырғанына қарамастан, оның
инвестиция мен ... ішкі өнім ... ... ... ... өте ... болуына экономиканың даму деңгейінің де әсер
ететіндігі анықталды.
Кесте 2
Қазақстан Республикасындағы лизингтік нарықтың көлемі
Көрсеткіштер
Жылдар
2000
2001
2002
2003
2004
Лизингтік нарық
2,28
6,36
6,40
12,6
29,9
Негізгі қорларға салынған инвестиция ... ... ... ішкі ... ... үлесі %
2599,9
3250,6
3776,3
4449,8
5542,5
Жалпы ішкі өнімдегі лизингтің үлесі %
0,09
0,2
0,2
0,3
0,5
Ескертпе- Кестені статистикалық жылнамалар негізінде автор құрастырған.
ҚР-дағы лизингтік қызметтер ... ... ... ... ... ... ... инвестициялардың салалық құрылымы болып табылады.
Қосымша В-да көріп отырғанымыздай, лизингтік операциялардағы ауыл
шаруашылық техникаларының үлесінің басқа құрылғылармен салыстырғанда ... 2004 ... ... ... 008 «Лизинг негізінде ауыл шаруашылық
техникаларын несиелеу» және 012 «Ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу бойынша
кәсіпорындар үшін қажетті құрылғылар лизингін несиелеу» ... ... ... түсіндіруге болады. Соңғы жылдары лизингтік
портфельдің әртараптандыруланушының оң тенденциялары да байқалады.
Осы айтылғандардан, Қазақстанда лизингтік нарық жұмыс істейді және
лизингтік индустрия ... әлі ... ... яғни лизингке алушы
келісім- шарт мерзімі аяқталғаннан кейін лизинг объектілерін қалдық құны
бойынша сатып алатын және келісім-шартта көрсетілген ... оның ... ... ... ... қалатын қаржылық лизингтің даму кезеңінде
деген қорытынды шығаруға болады. Сонымен бірге, кез- келген саланың соның
ішінде лизингтік саланың да ... ... ... ... ... дамуымен және заңнамалық базамен анықталатындығы белгілі.
Ал ҚР-да қазіргі кезде жұмыс жасап жатқан лизингтік компаниялар бірлесе
отырып белгілі-бір жобаларды іске ... ... ... жоқ, ... ... елдегі лизингтік бизнесті дамытумен байланысты
заңдардың қабылдануына әсер етуімен шектелуде.
Бірақ лизингтік компаниялар тарапынан байқалган осындай ... да ... ... қатынастардың қалыптасу кезеңіндегі
маңыздылығы өте жоғары.
Экономикалық қатынастардың кез-келген түрі сияқты лизингтік қатынастардың
да кажеттілігі мен мақсаттылығы маңызды категориялардың бірі - оны ... ... ... ... лизингтік қатынастардың
экономикалық тиімділігін анықтау және бағалау екі кезеңге
бөліп қарастырылган:
лизингтік қатынастардың жалпы тиімділігін бағалау және соған байланысты
оны одан әрі қарай дамыту ... ... ... ... ... субъектілердің оған қатысу тиімділігін
нақты багалау.
Зерттеу жүргізу барысында лизинггік қатынастардың жалпы тиімділігін анықтау
және бағалау үшін ең ... оның ... ... жоғарылатуға әсер
ететін факторлар анықталған. Анықталған факторлар арқылы лизингтік
қатынастарды дамытудың жалпы қоғамдық маңыздылығының бар екендігі
дәлелденген. Біздің ойымызша, лизингтік келісімге қатысушы әрбір ... ... ... ... қатынастардың экономикалық
артықшылыгы нақты сандык және сапалық бағалау алуы қажет. Өйткені, сапалық
жағынан бағалау белгілі-бір маңызды көрсеткіштердің ... ... ... ал сан жағынан бағалау табыстылық және шығындылық
тұрғысынан есептеулер жүргізуге мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... пайдалану мен банктік несие
арқылы сатып алудың қайсысының экономикалық жағынан тиімді екендігін
бағалау үшін дисконтталынған құнды деп аталатын ... ... ... ... үшін ... ... формула қолданылды:
Мұндағы, PV- дисконтталынған құн, яғни болашақтағы ақшалай ағымдардың
бүгінгі күндегі күн.
C- 1-ші жылдан п-ші жылға дейінгі ақшалай ағымдар;
r- ... ... 3. ... және лизинг есебінен құрылғыларды сатып алу құндарын
салыстыру.
Көрсеткіштердің аттары
Несиелік нұсқа
Лизингтік нұсқа
Құрылғыны сатып алу шығындарының ... құны ... ... ... ... ... ... құны PV
үнем
395,2
363,64
Құрылғыны сатып алу шығындарының дисконтталған құнының салық бойынша
үнемділіктің дисконтталынған құнына азайтылуы
923,6
693,59
Салық бойынша үнемділік құнының құрылғынығң алғашқы құнына пайыз ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан
неғұрлым тиімді нұсқа құрылғыларды лизингке алу болып табылады.
3 Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару мәселелері
Үшініші бөлімде ... ... ... басқару және
олардың басқару тетіктерін жетілдіру сияқты мәселелер қарастырылған. Бұл
бөлім өзінің құрамында ... ... ... ... ... ... ... басқару
Үшінші тарауда лизингтік қатынастарды басқаруды реттеу жолдарын дамыту,
лизингтік келісімдердегі тәуелділіктерді ескере отырып қатынастарды басқару
мәселелері мен Қазақстандағы ... ... ... ... ... жолдары көрсетілген.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай , экономикалық қатынастардың дамуының ... ... ... белсенді түрде пайдалану қажеттіліктерін
айтып қана қоймай , сонымен бірге , осы қатынастарды білікті түрде
басқаруға да өте көп ... бөлу ... ... ... еліміздегі
лизингтік қатынастарды басқарудың бірнеше деңгейін қалыптастырудың
қажеттілігі бар. Оны келесі 5-сурет түрінде көрсетейін:
Лизингтік қа-
тынастарды
реттеу б-ша
ұсыныстар
беру
арқылы лизингтік
қатынастар-
дың дамуына
жағдай жасау
Халықаралық
ұйымдар деңгейінде басқару
Сурет-3 . ... ... ... ... ... ... ... үкіметтік емес ұйымдардың , университеттердің
, халықаралық агенттіктердің және жергілікті басқару органдарының көмегімен
арнайы Жобалар жасау арқылы елдегі лизингтік ... ... ... жағдай жасай отырып , лизингтік қатынастарды мега деңгейде
басқаруда маңызды рөл атқарады. ҚР- да ... даму ... ... қаржылық қолдауымен 2003 жылы лизингтті дамыту бойынша жоба өз
қызметін бастады. Бұл жобаның негізгі мақсаты лизингтік қатынастарды
реттейтін заңдылықтарды жетілдіру үшін ... ... ... ... ... беру , қаржылық және кәсіпкерлік орталарда лизинг
туралы танымдалық ... ... және ... ... ... ... ... көмектер жасау болып табылады. Қазіргі
кезде осы жобаның бірінші және екінші кезеңдері толық іске асырылған. Ал
үшінші кезеңін іске ... үшін ... ... ... ... бірлесе отырып , Орталық Азияда лизингті
қаржыландыру Қорын құру ... ... ... ... мега ... ... ... үшін шетелдік инвесторлар
тартуға көбірек көңіл бөліну қажет.
Лизингтік қатынастарды басқарудың нарық талаптарына сәйкес ... ... ... үшін ең ... ... макродеңгейлік қатынастарды
реттеуші ретінде неғұрлым маңызды роль атқарады. Еліміздегі лизингтік
қызметтер нарығының ... ... ... ... ... ... және реттейтін бірнеше нормативті актілердің
бекітілгені белгілі . Солардың негізінде ... ... ... ... анықтайтын база құрылған. Бірақ лизингтік
қатынастарды дамыту бойынша елімізде қабылданған заңнамалық актілердің
қабылдау ... ... ... , ... жағдайларда нарықтың
мемлекеттен реттеуші шараларды талап еткендігін көруге ... Яғни ... күні ... ... ... заңнамалық базаның көмегімен
жергілікті деңгейлерде реттеулер жүргізіліп отырған жоқ. Сондықтан да ,
біздің қазіргі таңда ҚР-ғы лизингтік қатынастарды ... ... ... ... ... ... келесідей бағыттар бойынша
қажет екендігін ұсынамыз:
Лизингтік қатынастарды әр түрлі келісім шарттық қатынастардың
элементтерінен тұратын инвестициялау тетігі ... оның ... ... ... ... беретін қосымша
заңнамалық нормативтік базаны қалыптастыру қажет. Ол үшін лизингтік
қатынастарға байланысты қазіргі уақытта жұмыс істеп ... ... ... « ... » деңгейдегі , яғни әдістемелік нұсқаулар
жасап оларды қолданысқа енгізу керек.
ҚР-да лизингтік қатынастарды құру қағидаларын ... ... ... құқықтық реттеу тетіктерін жасау және оларды нақты қолданысқа
енгізу керек . Бұл жерде ең ... , « ... ... » ... бір ... бар « ... ... » деп аталатын жаңа
тетікті қолдануға өту үшін қажетті құқықтық базаны қалыптастыру керектігі
айта кеткен жөн. Себебі , шетелдік тәжірибе көрсетіп ... ... ... , ... ... ... ... оперативті
лизинг негізінде пайдалану қаржылық лизинг қарағанда неғұрлым тиімді болып
келеді.Сондықтан да қазіргі кезде лизингтік қатынастарды оперативті лизинг
арқылы дамытуға көп көңіл бөліну ... ... үшін ... ... ... қағидалары мен тәртіптерін түсіндіретін және реттейтін
заңнамалық актілер қабылдау қажет.
Соңғы кездері еліміздегі лизингтік нарықтағы ... ... ... пайдаланылуда болған мүліктерді лизингке беру тәжірибесін дамыту
болып отыр.Жалпы бұл норма «қаржылық лизинг туралы» ҚР-ның Заңында
қарастырылғанына ... ... бұл ... ... істемей
отыр.Содықтан да,бүгінгі күні мемлекет тарапынан осы сектордың жұмысын
ынталандыру және белсендіру үшін ... ... ... құру
қажет.Себебі,елімізде қайталама лизингтік нарықтың дамуы,менің ойымша
өтімділігі неғұрлым жоғары лизинг объектілерінің көптеген түрлерінің пайда
болуына әсерін тигізді.
Лизингке беруші ... ... ... ... күшейту
мақсатында,олардың қызметтерін лицензиялау тәртібін қолдану қажет.Ол үшін
«Қаржылық лизинг туралы» ... ... ... ... енгізу
қажет.Бұл лизингтік қызметтер нарығын нақты жұмыс істемейтін лизингтік
компаниялардан «тазартуға»мүмкіндіктер береді.Сонымен ,менің ойымша
мемлекет тарапынан лизингті қатынастарды басқару жүйесін реттейтін
заңнамалық негіздерге осындай ... мен ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Лизингке беруші
субъектілердің қызметтерінің ерекше қарастыра отырып , олардың ұлғаймалы
ұдайы өндіріс үдерісі жүйесінде ... ... және ... ... құрылымынан тұрақты аралық звено болып табылатынын атап өткен
жөн. Елдегі лизингтік қызметтер нарығы экономиканың қаржылық нақты
секторларының белгілі бір элементтерінен ... ... ... ... ... субъектілердің нарығын қалыптастыру.
4-суреттен көріп отырғанымыздай , лизингке ... ... өз ... ... барлық субъектілердің қызметтеріндегі ерекшеліктерді толық
ескере отырып , өз ... құру ... ... ... , ... ... ... қатынастарды тиімді етіп басқаруды
қамтамасыз ету үшін келесідей тетіктерді жетілдіруге көңіл бөлу керек:
Лизинг объектілерін таңдау ... ... іске ... ... ... ... ... және лизингке алушылардың
мүдделерін ескеру негізінде іске асырылуы қажет. Лизингке беруші ең алдымен
, лизинг объектісін жеткізушімен келісімдер жасау арқылы , ... ... ... ... қатынастар сызбасы лизинг объектілерінің бағасын және лизингтік
келісімдерді бекіту кезіндегі пайда болатын тәуелділіктерді төмендетуге
әсер ететін субъектілердің санын ... ... ... ... ... іске ... нәтижесін ең соңғы тұтынушы лизингке
алушы болып табылады. Олар лизингтік қатынастарды ... ... ... ... , ... ... тиімділіктерді алуды көздейді. Бүгінгі
күні ҚР-да лизингтік қатынастарды іске асыру кезінде лизингке алушылар
белсенділіктері өте төмен тұлғалар ... , яғни ... ... ... ... тек « ... » ретінде ғана
көрінеді. Менің ойымша лизингтік қатынастарды басқаруға қатысу кезінде
лизингке ... ... ... ... ... қажет:
Өз иелігіне пайдалануға алынатын мүлік құнының оптималды мөлшерін
қамтамасыз ету үшін лизингтік ... ... ... ... қатысу;
Лизинг алушылар өз өндірістерінің мүмкіндіктеріне сәйкес , өздерінің
есептік саясаттарын дұрыс жасау арқылы лизинг объектісін пайдалану есебінен
өндірілген ... мен ... ... ... ... ... етуге мүмкіндіктер ала алады.
3.2 Қазақстандағы лизингтік қатынастарды басқару тетіктерін жетілдіру
Сонымен , лизингтік қатынастарды басқару деңгейлерін кешенді түрде
пайдалану лизингтік ... ... ... тәуекелділіктерді
төмендетуге мүмкіндіктер береді. Лизингтік қатынастардағы тәуекелділікті
басқару үдерісі бір-бірімен байланысты бірнеше ... ... ... ... ... түрінде көрсетіп кетейін.
Сурет-5. Лизингтік қатынастардағы тәуекелділіктерді басқарудың блок-
сызбасы.
Курстық жұмыста ұсынылған тәуекелділік түрлерін жіктеудің бір ерекшелігі
лизингтік қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мәнін ашуға мүмкіндіктер
беретін серіктестік тәуекелділігімен толықтырудың енгізілуі болып ... ... ... ... ... ... ... үшін
менің ойымша , лизингтік келісімге қатысушы әрбір ... ... тек ... ... ... арнайы бөлім құрылуы керек. Сонымен , лизингтік келісімдердегі
тәуекелділіктерді ескере отырып , лизингтік қатынасты басқару жүйесін
қалыптастыру кезінде келесідей факторлар ... ... ... ... қатысушы тұлғалар санының неғұрлымкөп болуы ,(
лизингтік компания , ... ... , ... , сақтандыру компаниясы ,
кредитор және лизингтік келісімге т.б. жанама қатысушылар);
Лизингтік операцияны іске асыру мерзімінің ұзақтылығы ( 3 жылдан ... ... ... ... көп ... айтылғандарға сүйене отырып , лизингтік қатынастарды іске асыру
кезінде тәуекелділіктерді басқару лизингтік келісімге қатысушы әрбір
тұлғаның негізгі қызметі болып табылуы керек.
Еліміздегі лизингтік ... ... ... ... бір ... ... ... өосымша қызметтерін дамыту стратегиясы
ұсынылған. Осы стратегияға сәйкес лизингтік келісімді бекіту лизингтік
компаниядан басталу керектігі ұсынылған. Ол үшін ... ... ... ... және ... ... ... белсенді
түрде қатысуы қажет деп ойлаймын. Яғни , олар лизингке алушылардың
тәуекелділіктерінін біраз бөлігін өздеріне алуы немесе ... ... ... беруі қажет. Осындай қосымша қызметтерді лизингтік
компаниялардың өзіне алуы ... ... ... ... ... сұранысты жоғарылату арқылы орны жабылады. Бұл стратегия
белгілі – бір түрдегі лизингке алушыларды қаржыландырудың базалық үлгісі
болып табылады.
Қорытынды
Әлемдік нарықта өздерінің техникалық және ... ... ... ... мен ... ... ... көбеюі. Осының
әсерінен өз тауарларын өндіру үшін неғүрлым жақсы келетін , тиімді
құрылғыларды таңдау мәселелері күшейе түсті және сонымен бірге ,
құрылғыларды уақытша ... ... арта ... ... ... ... дамуына әсер еткен маңызды факторлардың
бірі қаржы нарығындағы капиталдардың жеткіліксіздігі. Бұл жағдай орта ... ... ... фирмалардың қаржылық жағдайында неғұрлым
кері әсер етеді . Сонымен қатар , мемлекеттердің өзіндік өндірістік
инфрақұрылымы жеткілікті деңгейде ... ... , ... ... тез ... өсу және ... дағдарыстар кезінде өзіндік
қаражаттар есебінен құрылғыларды сатып алу мәселелері тереңдейді .
Лизингтік қатынастардың қалыптасып дамуына әсер еткен себептердің бірі
ретінде лизинг ... ... ... ... ... ... негізгі қағидасына , яғни , қаражаттарды өз
атынан емес делдалдар арқылы орналастыру қағидасына сәйкес келетіндігін
атауға ... ... ... мақсат – жауапкершіліктер мен
тәуекелділіктерді бөлу. Сонымен қатар шетелдерде лизингтік қатынастардың
дамуына төлем қабілеттігі бар сұраныс пен ұсыныс арасындағы сәйкессіздіктер
, мемлекеттің әсер ету ... ... ... ... қоса ... ... айтылғандарды қорытындылай келе , шетелдерде және отандық
нарықта лизингтік қатынастардың пайда балып , даму шарттарының бір-бірінен
ерекшеленетінін көруге ... ... ... құрамындағы елдерде
лизингтік қатынастардың пайда болуының негізгі факторы ретінде қаржылық
қатынастармен ... ... ... да ... айтуға
болады.Сондықтан да , біз үшін әлемдік және отандық экономикалық нарықта
лизингтік қатынастардың қалыптасу және даму тәжірибесін зерттеудің
маңыздылығы өте зор.
Сонымен жоғарыда айтылғандарға ... ... , ... ... лизингтік
қызметтер нарығы әлемнің шамамен барлық аймақтарында дамуда деп айтуға
болады. Әлемнің көптегенн ... ... ... ... ... ... ... лизингті инвестициялаудың болашағы бар
бір формасы деп толық санауға болады.
Қолданылған әдебиеттер
Каренов Р. « Лизингтік қызметтер » Егемен Қазақстан – 2004 , 24 ... ... С. « ... және ... ... ... ... болуы
» Заң газеті – 2002 , 8 мамыр , 5бет.
Алтынғазин. « Лизингтік жүйенің ... » Жас ... – 2005 , ... , 4 бет ... пари №4 – 2004 , 32-34 бет. « ... Республикасындағы лизингтің
дамуы »
Аль-пари №4 – 2004 , 35-42 бет. « Лизингтік қатынастарды басқару мәселелері
»
Экономика сериясы – 2004 №1 47-51 бет. « ... емес ... ... ... рөлі »
С.Б.Мақыш 204-209 бет. « Коммерциялық банктер операциялары» ... Жас ... » ... – 2005 №1 12-23 ... ... – 2004 , №2 , 91-96 бет.
Банки казахстана – 2004 , №6 , 44-46 бет. « Лизингтік қатынастарды банктік
құрылымдар арқылы ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы лизингтік операциялар78 бет
«Dala Group» компаниясының қарыз қаражатын қалыптастыру механизмін жетілдіру жолдары14 бет
«Казагрофинанс» акционерлік қоғамының қаржы лизингін талдау57 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің нарықтық экономикасы26 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы шаруашылық инфрақұрылым саласының ролі35 бет
Агроөнеркәсіп кешенің дамытудағы қызмет көрсету саласының ролі36 бет
Ауылшаруашылығын дамытуға арналған бағдарламалық және оларды жүзеге асыру мәселелері13 бет
Банктің қаржылық операциялары21 бет
Двигательдің түрлері. іштен жанатын поршеньді двигательдердің жұмыс принциптері44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь