Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi

Кiрiспе
I тарау. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастырудың ғылыми.теориялық негiздерi
I.1. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру мәселесiнiң зерттелуi
I.2. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастырудың лингвистикалық негіздері
I.3. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастырудың психологиялық негіздері.
I.4. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастырудың педагогикалық негiзi
I.4.1. Сөйлеу дағдысын меңгерудiң тәрбиелiк мәнi

II тарау. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi.
II.1. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысының қалыптасу деңгейлерi және негiзгi белгiлерi.
II.2. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын интерактивтi әдiстер арқылы қалыптастыру .
II.3. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын диалогтық оқыту технологиясы арқылы қалыптастыру.
II.4. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын кейс.стади технологиясы арқылы қалыптастыру
II.5. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесiнiң тиiмдiлiгiн эксперимент жүзiнде дәлелдеу

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi

Қосымша
Қазіргі кезде қоғамда түрлі экономикалық-әлеуметтік реформалар жүріп жатыр.Мұндай өзгерістерден орта мектептер де сырт қалмады,себебі бүгінгі күнде білім беру салаларынан тәрбиелі,ұлттық мәдениетті меңгерген,шығармашыл ойлай алатын жастарды даярлау талап етілуде. Осыған орай,мемлекет тарапынан білім беру салаларына реформалауға ерекше көңіл бөлінуде.
Елбасы Н.Назарбаев: «Білім беру реформасы - Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдардың бірі,»-екендігін атап айтты. Сондықтан «...экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін» жас өскелең ұрпақты тәрбиелеп шығару оқушылардың ана тілінде шешен сөйлеуі мен өз пікірін жүйелі жеткізуіне байланысты[1]..Ал мұның іргетасы бастауыш сыныптарда қаланады.
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейiнгi бiлiм берудi дамыту Тұжырымдамасында бастауыш мектепте бiлiм берудiң маңыздылығын атай келiп, қазақ тiлiн оқытудың басты ұстанымдарын: «Бастауыш мектептiң негiзгi мiндетi – баланың жеке басын бастапқы қалыптастыруды қамтамасыз ету, оның қабiлеттерiн анықтау және дамыту. Осы сатыдағы оқу мен тәрбие оң уәждi қалыптастыруға, оқу қызметiн бiлуге, оқу, жазу, санаудың берiк дағдыларын үйренуге, тiлдiң қарым-қатынастық қарапайым тәжiрибесiне, өзiн-өзi шығармашылық тұрғыдан таныта бiлуге бағдарланады», - деп белгiленген [2].
1. Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаевтың Қазақстанның халқына жолдауы // Университет №9-14.03.2006ж
2. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейiнгi бiлiм беру тұжырымдамасы // Қазақстан жоғары мектебi. 2004 ж № 1.
3. Байтұрсынов А . Тiл тағылымы. А: Санат-1992-448 бет.
4. Жұбанов Қ. Қазақ тiлi жөнiндегi зерттеулер А.: Ғылым, 1966.-362
5. Бегалиев Ғ. Әрiп,дыбыс,буын. Қызылорда, Қазақстан, 1935.- 23 б
6. Бегалиев Ғ. Бастауыш мектепте қазақ тiлiнiң методикалық мәселелерi 1950-192 бет.
7. Садуақасов Ә. Қазақ тiлiнен методикалық құрал А.,Қазмембас,1941-81б.
8. Жиенбаев С. Қазақ тiлiнiң методикасы. А.,Қаз.бiрiккен мемл. баспасы. 1946-118 б.
9. Бастауыш мектеп мұғалiмдерiнiң күнделiктi пайдалануына арналған кiтап . Алматы: Қаз. мемлекеттiк оқу пед. баспасы.1950-742 б
10. Ұйықбаев И.Қ. Қазақ тiлi методикасының очерктерi. А.: Қаз. мемлекеттiк оқу пед. баспасы 1962-108 б.
11. Бозжанова К. Бастауыш мектепте қазақ тiлiн оқыту.. А., 1964-88 бет.
12. Әмiров Р. Асқарбаева А 2-3 класс қазақ тiлi оқулығына методикалық нұсқау ( орыс мектептерi үшiн) А. Мектеп 1983.
13. Томанов М 3 класта сын есiмдi оқыту тiл. Бастауыш мектепте қазақ тiлiнiң методикасының мәселелерi. А., 1957-85-99 б.б.
14. Рахметова С. Бастауыш мектеп оқушыларының тiлiн дамытудың ғылыми - әдiстемелiк негiздерi (ауызша және жазбаша тiл дамыту) п.ғ.д. ғылыми атағын алу үшiн дайындалған диссертация. А.,1994ж
15. Қазыбаев С. Бастауыш кластарда қазақ тiлiн оқыту. 1985-636.
16. Сабыров Т. Оқушылардың оқу белсендiлiгiн арттыру жолдары.А., Мектеп. 1978-109б.
17. 17.Байқуатова О. Бастауыш мектепте синоним материалдарын оқыту. А., Мектеп-40.
18. 18.Буртовой И.Д, Әбдiғалиева Т,Балтабаева Ж. Бастауыш класс оқушыларының оқу икемдiлiгi мен машығын қалыптастыру. А., Мектеп. 1987-95 б.
19. Ладыженская Т.А. Методика развитие речи на русском языке. Москва 1978-68 стр.
20. Ақбаева Қ. Оқу орыс тiлiнде жүретiн мектептiң бастауыш сыныбында оқушының сөздiк қорын байыту әдiстемесi. п.ғ.к., ғылыми атағын алу үшiн дайындалған диссертация. А., Ғылым .2001
21. Уаисова Г.И. Методика обучение лексическую систему родного языка в казахской школе. А.: 1993-26б
22. Жұмабаева Ә.Е. Бастауыш мектептегі сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл дамыту жұмыстарының әдістемесі. педагогика ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін дайндалған автореферат. А,:1998-26б
23. Рахметова С. Кіші жастағы оқушылардың жазу тілін дамыту. А, Мектеп 1978,70б.
24. Бейнеш Ш. Немiс тiлi лексикасын оқыту әдiстемесi. А., Ғылым.2001.
25. Ермекбаев М. Бастауыш мектеп оқушыларының қазақша сөздiк қорын молайту әдiстемесi. п.ғ. к., ғылыми атағын алу үшiн дайындалған диссертация. А., 2003-183б
26. Ф. де Соссюр Труды по языкознанию М. Прогресс. 1977-696.
27. Звягинцев В.А. Язык и лингвистика теория тiлiнде МГУ. 1973-248стр.
28. Солнцев В.М. Язык как структурна-системной образование. М., Наука. 1977-342 стр.
29. Қазақ совет энциклопедиясы.А.,1982.
30. Оразбаева Ф. Тiлдiк қатынас: теориясы мен әдiстемесi А: РБК. 2000-208 бет
31. Ысқақов А. Қазiргi қазақ тiлi, Алматы: Ана тiлi, 1991, 384б ҚазМУ хабаршысы. Филология сериясы, №34. Алматы: Қазақ университетi,1999,167б..
32. Бастауыш мектеп бағдарламасы. А., 1995-357.
33. Лошкарева Н.А Формирование системы общих учебных умении и навыков школьников. М., 1982.
34. Беляев Б.В Очерки по психологии обучения иностранным языкам. 1965. Проссвет. 228 стр.
35. Қоянбаев Р. М Қысқаша педагогикалық сөздiк. А., Алту, 2003-626.
36. Жарықбаев Қ. Психология. А, 1994-271б.
37. Гурьянов Е.В. Психология обучения письму и формирование графических навыков письма. М.АПИ. РСФСД. 1959-264.
38. Бабанский Б.К. Рациональная организация учебной деятельности.М.,1981-316стр..
39. Люблинская А.А. Бастауыш мектеп оқушыларының психологиясы жөнiнде. А., 1981.
40. Гальперин П.Я. Управление процессом умения. Новые исследования в педагогических науках.
41. Эльконин Д.Б. Психологтя обучения младшего школьника. М., 1979.
42. Жұмабаев М. Педагогика Алматы: Ана тiлi, 1992.-155 б.
43. Аймауытов Ж Таңдамалы шығармалар жинағы Алматы:1998,302 бет
44. Жаппаров А. Мектеп оқушыларының тiлiн дамыту әдiстемесi. Алматы, Шымкент, Жiбек-жолы 1997-200б.
45. Әлiмжанов Д, Маманов Ы. Қазақ тiлiн оқыту методикасы, Алматы: мектеп, 1996, 248 б.
46. Әбiлқаев А. Қазақ тiлiн оқыту әдiстемесi, Алматы: Санат, 1995, 120 б.
47. Исабаев Ә. Қазақ тiлiн оқытудың дидикатикалық негiздерi. Алматы: Қазақ университетi, 1993, 160 б.
48. Құлмағамбетова Б., Исанова А., Исанғарин М., Көкзаков М., Құрманғазиева Р., Айтжанов П. Қазақ тiлiн оқыту әдiстемесi – А., Бiлiм 2004-14.
49. Пассов Е.И. Основы методики обучения иностранным языком. М., Рус.яз 1977.
50. Жалпы бiлiм беретiн мектептiң оқу бағдарламалары. (1-12 сыныптар). А., РБК – 234б.
51. Занков Л.В. Наглядность и активизация обучения учащихся. М. 1960.
52. Алтынсарин Ы. Таңдамалы шығармалары. А, 1999.
53. Жұмабаев М. Педагогика. А.: Ана тiлi 1992-160б.
54. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту әдістемесі.А, Өлке,2003-124.
55. Қоянбаев Ж. Қоянбаев Р. Педагогика. Астана. ЕҰУ 1998-378б
56. Сыздықова Р. Орфоэпиялық нормалар жайлы. Өрелi өнер. А. 1990 37-42 бб.
57. Қордабаев Т. Қазақ тiл бiлiмiнiң мәселелрi. А. Рауан 1991 256 б.
58. Скворцов Л.И. Теоретические основы культуры речи. М.: Наука 1980
59. Головин Б.Н. Основы культуры речи. М. Высшая школа, 1988
60. Чистяков М.В. Культура русской речи учащихся и IХ-ХI классов национальых школ/В сб. Родной русский язык в национальных школах. М. 1962 с. 112
61. Михайлов М.М. Культура русской речи и исправления типичных ошибок. Чувашия Чебоксары. 1955 с. 77
62. Семашко Н.И. Культура русской речи учащихся старших классов таджикской школы АКД П.И. М. 1964 с. 19
63. Винокур Г.О. Культура языка М. 1975 с. 163-206
64. Кондубаев М.Р. Культура русской речи (в условиях двуязычия) А. Ана тiлi, 1993 – 112 б.
65. БалақаевМ. Тiл мәдениет және қазақ тiлi оқыту А. Мектеп 1989 – 96 б.
66. Қозыбаев Е.Ш., Маджуга А.Г. Технология проведения традиционных и инновационных форм организации урока в процессе учебной деятельности (учебное пособие) Шымкент изд-во ЮКГУ им. М. Әуезова 2004 – 186 б.
67. Ахметов Н.К Теория и практика игрового обучения в подготовне учителя Дис. к.п.н А: 1996-244 б.
68. Хайдаров Ж.С Теория и практика организации игровой деятельности студентов в учемном процессе дис. к.п.н А: 1982 – 121 стр.
69. Нұрахметова А.Р Влияния игровых методов обучения на формирования научных знаний студентов по химии Дисс. к.п.н Алматы 202 стр.
70. Иманбеков Т Қазақ балабақшаларындағы оқу тәрбие жұмыстарында ұлттық ойындарды пайдалану А. 1995 Диссерт. п.ғ.к – 143 б
71. Ляпина Г.А Игра как средство активизация учебно – воспитательного процесса в средных классах общеобразовательной школы дис. к.п.н А. 1972 – 172 стр.
72. Төленова Ұ Балабақшадағы аралас топ балаларын ұлттық ойын арқылы адамгершiлiкке тәрбиелеу. диссерт. п.ғ.к Атырау 2002-118 б.
73. Сардарова Ж Дамытушы компьютерлiк ойындардың дидактикалық мүмкiндiктерi (6-10 сынып аралығындағы оқыту процесiнде) Диссерт. п.ғ.к Алматы 1996-178 б.
74. Кенжебекова Р сыныптан тыс жұмыстарды математикалық ойын есептерiн пайдалану әдiстемесi. диссерт. п.ғ.к Шымкент. – 183 бет
75. Оралбаева Н, Жақсылықова К. Орыс мектептерiнде қазақ тiлiн оқыту әдiстемесi. Алматы «Ана тiлi» 1996 – 208 б.
76. Жазыбаев М, Нағашыбаев Ә. Бастауыш кластар үшiн грамматикалық ойындар, Алматы, Мектеп 1981-48 б.
77. Дидактикалық ойындар, (құрастырған К.Оразбекова) Алматы, РОМК 1990-39 б.
78. Занимательная грамматика (сост. Нуртазина Р.Б) Алматы, Мектеп 1973-232 б.
79. Таубаев Ш.Т, Барсай Б.Т Оқытудың қазiргi техналогиялары // Бастауыш мектеп 1999 №3 3-8 б.
80. Молдабеков Қ, Ермекбаев М, Нарқұлова Б, Базарбаева К Бастауыш мектеп Қазақ тiлi сабағында дамытушы орындарыд қолдану әдiстемесi. Алматы 2003-146 б.
81. Саломатов К.И. Проблемы обучения диалогической речи// Иностаранные языки в школе, 1967,№6 ,- С.29
82. Нұрғали С. Жоғары оқу орындарында қазақ тiлi үстеулерiн ғылыми әрекетi арқылы оқыту әдiстемесi (заң факультетi орыс бөлiмiнiң жалғастырушы топтары үшiн): пед.ғыл.канд. ...автореф. 30.10.03. Алматы: АлМУ, 2003, 27 б.
83. Мешiнбаева Ф.Ш. Гуманитарлық бөлiм студенттернiң қазақша пiкiрлесiм( диалог) арқылы сөйлеуге үйрету әдiстемесi: п.ғ.к., .... диссерт. .- А.: АлМУ, 1999
84. Кинжекова Р.С. Жоғары оқу орындарының орыс тiлдi бөлiмдерiнде есiмдiктердi оқытуда қазақша сөйлеу дағдысын қалыптастырудың теориялық негiздерi : п.ғ.к., .... диссерт. - А.: АлМУ, 1998- 141 бет
85. Загвязинский В.И. Инновационные процессы в образовании и педагогических науках. Инновационные процессы в образовании – Тюнин, 1990 – 3 – 9 с.
86. Инновационне обучение: стратегия и практика// Под. ред. В.Я. Ляудис – М. 1994
87. Казакова А.Г. Современные педагогические технологии: методические рекомендации. М. – 1997 – 50 с.
88. Канн – Калик В.А., Никандров Н.Д. Педагогическое творчество – М.: Педагогика. 1990 – 144 с.
89. Керимбаева М.С. Инновационные процессы в школе: проблемы, перспективы, поиск – Алматы. 1995 – 26 с.
90. Кларин М.В. Инновационные модели обучения в зарубежных педагогических поисках. Пособие к спецкурсу для высших педагогических учебных заведений, институтов усовершенствования учителей, повышения квалификаций работников образования – М.: Арена, 1994 – 221 с.
91. Кларин М.В. Инновации в мировой педагогике: обучение на основе исследования, игр, дискуссий. – Рига: НПЦ «Эксперимент», 1995 – 176 с.
92. Коротков М.В. Педагогика ХХI века: Прогноз//Гуманизация образования – императив ХХI века. – ВЫп. 2. – Наб. Челны. 1996 – с. 40-45
93. Селевко Г.К. Современные образовательные технологии – М. Народное образование, 1998 – 58 с.
94. Ясвин В.А. Образовательная среда: от моделирования к проектированию. М., - 1997
        
        Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетi


ӘОК 372.881.151.212                          ... ...                     ... ... ... сөйлеу
                ... ... ... (1-2 ...               ...... және ... мен ...       ... орта және жоғары бiлiм беру жүйесiндегi қазақ тiлi)



   Педагогика ғылымдарының кандитаты ғылыми дәрежесiн алу үшiн дайындалған


                                 ...                                       ... ...                                       ... ...                                       ... Ф.Ш.Оразбаева
                                       ... ...                                       ... доцент Қ.Молдабек




                               ... 2006 жыл

                                   ...                                                          |3-8      |
|I ... ... ... оқушыларының сөйлеу дағдысын            |         ... ... ...                       |         |
|I.1. ... ... ... сөйлеу дағдысын қалыптастыру   |         ... ...                                            |9-20     |
|I.2. ... ... ... ... ... қалыптастырудың|         |
|лингвистикалық негіздері                                         |21-25    |
|I.3. ... ... ... ... ...                |         ... ... негіздері.                         |26-37    |
|I.4. ... ... ... сөйлеу дағдысын қалыптастырудың|         |
|педагогикалық ...                                             |38-48    ... ... ... ... тәрбиелiк мәнi                 |49-54    |
|                                                                 |         |
|II ... ... ... оқушыларының сөйлеу дағдысын           |         ... ...                                         |         |
|II.1. ... ... ... ... ... қалыптасу   |         ... және ... ...                               |55-66    |
|II.2.  ... ... ... ... ... ... |         ... арқылы қалыптастыру .                                    |67-77    |
|II.3. ... ... ... ... ... ...     |         ... технологиясы арқылы қалыптастыру.                          |78-86    |
|II.4. ... ... ... ... дағдысын кейс-стади    |         ... ... ...                                 |87-92    |
|II.5. ... мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру  |         ... ... ... ... ...           |         |
|                                                                 |93-114   |
|                                                                 |         ...                                                        |115-122  |
|                                                                 |         ... ... ...                                  |123-127  |
|                                                                 |         ...                                                          |         ...                                   ...      ... ... ... ... ... ... түрлі экономикалық-
әлеуметтік реформалар жүріп жатыр.Мұндай  өзгерістерден  орта  мектептер  ... ... ... ...  білім  беру  салаларынан  тәрбиелі,ұлттық
мәдениетті  ...  ...  ...   ...   даярлау   талап
етілуде. Осыған орай,мемлекет тарапынан білім беру  ...  ... ... ...      ... ... «Білім  беру  реформасы  -  Қазақстанның  бәсекеге
нақтылы  қабілеттілігін  қамтамасыз  етуге  мүмкіндік  ...  аса  ... ... атап  ...  ...  «...экономикалық  және
қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай келетін» жас ... ...  ...  ...  ана  ...  ...  сөйлеуі  мен  өз  пікірін   жүйелі
жеткізуіне байланысты[1]..Ал ... ... ... ... ...      Қазақстан Республикасының  2015  жылға  ...  бiлiм  ...  ... бастауыш мектепте бiлiм берудiң  маңыздылығын  атай  келiп,
қазақ  тiлiн  ...  ...  ...  ...  ...   негiзгi
мiндетi – баланың жеке басын бастапқы қалыптастыруды  қамтамасыз  ету,  ... ... және ... Осы ... оқу мен     тәрбие  оң  уәждi
қалыптастыруға, оқу қызметiн бiлуге, оқу, жазу,  ...  ...  ...   тiлдiң   қарым-қатынастық   қарапайым   тәжiрибесiне,   өзiн-өзi
шығармашылық тұрғыдан таныта бiлуге бағдарланады», - деп ... [2].
      ... ... қазақ  тiлi  сабағында  жеке  ...  ... өз ... ана ... еркiн, дұрыс, түсiнiктi  жеткiзе  бiлуден
басталады. Оқушы айтайын деген ... ...  ...  ...  ... ... ... та  нақты  құрастыра  алуы;  үшiншiден,  сөйлеу
мәдениетiнiң   алғашқы   қарапайым   ...   ...   ... ... сай ... жасай бiлуге тиiс. Сайып келгенде,  осының
бәрi, ... ... ...     ...  ...  ... ... менгерудi қажет етедi. Сондықтан  бастауыш  мектепте  ... ... ... ... ... орай ...  қатысым
арқылы балалардың  сөйлеу  дағдысын  қалыптастыру  өзектi  мәселеге  ...         ... ...  ...  беру  ...  ...  ...  жүріп
жатыр.Осыған орай бастауыш мектепте  қазақ  тілін  оқыту  әдістемесіне  жаңа
инновациялық  технологиялар  көптеп  ...   ...   ...   озық
тәжірибелерін ұлттық  педагогикада  сапалы  қолдану  -  бүгінгі  күннің  ...  ...  бірі  ...   ...   орай   ...   ... ... дағдыларын интерактивті  әдістер,  диалогті  оқыту  және
кейс стади технологиялары арқылы  ...  ...  ...   ... ...  ...  ...  пәнге  деген  қызығушылықтарын
арттырумен сабақтасуда.
       ...  ...  ...  ...  ...  тілін  дамыту
мәселесіне  ежелден  көңіл  бөлінуде.Бастауыш   сынып   оқушыларының   ...  ...  ...  негіздері:   С.Рахметова,   Т.А.Ладыженская,
М.Р.Львов,   Г.Уаисова,   ...    ...    т.б.    ...  ...  Дегенмен  бастауыш  мектеп  оқушыларының  сөйлеу
дағдыларын  қалыптастыру   мәселесі   әлі   ...   ...   ...   тұрғыда
қарастырылмаған.Осыған орай бастауыш мектеп оқушыларының  сөйлеу  дағдыларын
қалыптастырудың   ғылыми   негіздерін   ...   ...  ...  зор.  Мұның  барлығы  зерттеу  тақырыбының   өзектілігін
көрсетеді.
      ... ... ... ... ... тiлi  ...  оқушылардың
сөйлеу дағдысын  қалыптастырудың  ғылыми-әдiстемелiк  негiздерi,  оқушыларға
сөйлеу дағдысын меңгертудiң ұтымды әдiстерi
      ... пәнi: ... ... қазақ тiлi сабағында оқушылардың  сөйлеу
дағдысын қалыптастыру
      ... ... ...  ...  қазақ  тiлi  сабағында  ...  ...  ...  ...   жолдарын,   әдiстемесiн   ұсыну,
оқушылардың   сөйлеу   дағдыларын   ...   және    ...    ... ... ...      ... жұмысының мiндеттерi:
-  Бастауыш  мектепте  ...  тiлiн  ...  ...   ...   ...  ...  лингвистикалық,  психологиялық,  педагогикалық
негiздерiн анықтау;
- Қазақ тiлi сабағында оқушылардың сөйлеу дағдыларын қалыптастырудың  ... ...  ... ... ... меңгертудiң тиiмдi  жолдарын  белгiлеу  және
олардың бастауыш сынып қазақ тiлiн оқытуда ұтымдылығын дәлелдеу;
-  ...  ...  ...  тiлi  ...  ...  ...  ... бағытталған жаттығулар мен тапсырмалар жүйесiн жасау;
-        ... ... ... тәжiрибе жүзiнде дәлелдеу.
      Зерттеу болжамы: Бастауыш мектеп ... ... ...  ...  ...  оқушылар  қазақ  тiлiнің  заңдылықтарын  тілдік
қатынас ... ... ... ... ...  сөйлеуге  үйренедi,  сол
арқылы мiнездерi тәрбиеленедi; үшiншiден, өз  ойын  әдеби  тілмен  жеткiзуге
дағдыланады.
      ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... онда оқушылардың жеке тұлға ретiнде дамуына,  бiлiмдi  жан-
жақты меңгеруiне, тiлдiк қатынаста өз ойын дұрыс әрi  толық  ...  ... ...      Зерттеудiң ғылыми-әдiснамалық негiзi: Бастауыш  мектепте  қазақ  тiлiн
оқыту әдiстемесi, оқушылардың тiлін  ...  ...  ...  ... ... мен ... және  ... мектепте қазақ  тілін
оқыту  барысында  оқушылардың  ...  ...  ...   ...  ... алынды.
      Зерттеу әдiстерi: Ғылыми зерттеу жұмысында баяндау, талдау, ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...  мектеп  оқушыларының  сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыруға  арналған
ғылыми еңбектер, педагогикалық, психологиялық және  ...   ... ... ... ... ... ...  мектеп  мұғалімдерінің
озат   тәжірибелері   жинақталып,   сарапталынды,   эксперимент   нәтижелері
тексеріліп  ...  ... әдiс  ...  тексеріліп
қорытындыланды.
Зерттеу үш кезеңде жүргiзiлдi:
         ... ...  ...  ж.ж.)  ...  ...  ...  ...  жүргiзiлдi.  Тақырыпқа  байланысты   лингвистикалық,
педагогикалық, психологиялық, әдiстемелiк  еңбектер  ...  ... ... анкеталар  берiлдi.  Осының  негiзiнде  ғылыми  ... ... мен ...  пәнi  мен  болжамы  айқындалды.  Бастауыш
мектепте қазақ тiлi сабағында оқушылардың  сөйлеу  дағдысын  ... ... ... мектепте  оқушылардың  сөйлеу  дағдыларын
қалыптастыруға арналған анықтау эксперименттері ...        ...  ...  ...  ж.ж.)   ғылыми-әдiстемелiк   әдебиеттер
жүйелендi, озық ...  ...  мен  ...  ...  ...  ...  отырып,  оқушылардың  сөйлеу  дағдысын  қалыптастырудың
тиiмдi жолдары ... ... ... оқушыларының  сөйлеу
дағдыларын  қалыптастыруға   арналған   оқыту   эксперименттері   өткізілді.
Шәкiрттердiң сөйлеу дағдысын ...  ...  ...  ...  ...  және  монологты  сөйлеуге  үйрететiн  тапсырмалардың,
пiкiрталас сабақтарының тиiмдi түрлерi сұрыпталып алынды.
       ...  ...  ...  ж.ж.)   алдыңғы   кезеңдерде   ... ... ... ... ...  ...  ... асырылды. Бастауыш мектепте қазақ  тiлi  сабағында  ...  ...  ...  ...  ...  ...   өткiзiлiп,
нәтижелерi жинақталып, қорытындыланды.
      Ғылыми жұмыстың жаңалығы:
-  Бастауыш мектеп  оқушыларының  ...  ...  ...  ... негiзi айқындалды;
- Қазақ тiлi сабағында оқушылардың  жатық  сөйлеу  дағдысын  қалыптастырудың
әдiстемесi ... ...  ...  ...  қалыптастырудың  тиiмдi  жаңа  инновациядық
технологиялар:   диалогты   оқыту   технологиясы,   интерактивтi   ... ... ... нақты жағдаяттар технологияларының  өзiндiк
белгiлерi айқындалды, негiзгi белгiлерi анықталды;
-   Пiкiрталас,  диалогты   оқыту,   ...   ...   ... қабiлетiн дамытуда ұтымдылығы айқындалды.
      Зерттеу жұмысының ... және ... ...      -Бастауыш мектеп қазақ  тiлi  ...  ...  ...  ... ... алынған тұжырымдар мен  қорытындылар  қазақ  тiлiн
оқыту  әдiстемесiн  теориялық   ...   ...   ...   дағдыларын
қалыптастыру  мәселесiнде  белгiленген  ұстанымдар  бастауыш  мектепте   тiл
дамытудың қағидалары мен ... ... игi әсер ...      -Зерттеу  жұмысындағы  ...  ...  ...  ...  ... ... ғалымдар қолдана алады: Жұмыста  ұсынылған  тапсырмалар
мен жаттығуларды, сабақ үлгiлерiн  мектеп  мұғалiмдерiнiң  күнделiктi  ... ... ...      Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар:
-    Бастауыш  мектеп  ...  тiлi  ...  ...  ...  дағдысын
қалыптастырудың ұтымдылығы;
-     Оқушылардың  сөйлеу  дағдысын  ...   ...   ... ... ... ... арттыратындығы; -
-  Проблемалық жағдаяттардың оқушылардың ой  өрiсiн  кеңейтіп,жеке  тұлғалық
қасиеттерін дамытатындығы;
-  Ұсынылған ... ...  ...  ...  қабiлеттерiнiң
артатындығы.
         Зерттеу  базалары   ретінде  Оңтүстік  қазақстан   ...   ... №51 Төле би ... , №52 ... ... атындағы,  Шардара
қаласындағы М. Әуезов атындағы және Шардара орта мектептері алынды.
      ... ...  ...  мен  жариялануы:  Зерттеу  жұмысы  Абай
атындағы Қазақ ұлттық ... ...  ...  ...  ... ... теориясы мен әдiстемесi  және  қазiргi  ...  тiлi  ...  ...  ...  ...  әдiстемелiк  семинарларда
талқыланды.   Ғылыми   жұмыстың   нәтижелерi   бойынша    ... ... 7, ... ...  журналдарда  10
мақала, барлығы 17 мақала жарияланды.
      ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... қорытындыдан, әдебиеттер тiзiмiнен және қосымшадан тұрады.





























































 I   БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ СӨЙЛЕУ ДАҒДЫСЫН   ... ...                            ... ... 1.1. ... мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру мәселесiнiң
                                 ...      ... тiлiн ... ... өзiнiң ғылым ретiнде қалыптасу жолын  ХIХ
ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың бас кезiнен бастау алады. Бұл- қазақ  халқының
көрнектi ғалымдары,  ...  ...  ...  мен  жазушыларының  өз
ұлтының  тағдырына  немқұрайдылықпен  қарамай,  қазақ  тiлiнiң  өркендеуiне,
тiлдiң ...  ...  ...  қажырлы  еңбектерiнiң  арқасы.
Қазақ  халқын  сауаттандыру  үшiн  ұлтжанды   азаматтар   ...   ... ... нәтижелерiн халыққа бiлiм беруде  қолдануды  өздерiне
парыз  санады.  Ұлт  ...  ...  тiлiн  ...  ...  ... сол ... ... «Қазақ»,  «Шолпан»,  «Мұғалiм»,  «Сана»  т.б
басылымдарда    жарияланып    ...    Сол    ...     ...     ...         ...         ... еңбектерiнде бастауыш мектепте  қазақ  тiлiн  оқыту  жөнiнде
елеулi пiкiрлер, қазақ тiлi ...  ...  және  ...  ... ... мен  ...  қойылатын  талаптар  айқындалған  [3],  [4],
[42], [43]. [5].
      Бастауыш ... ...  тiлiн  ...  ...  ...  ... жоғарыда аталған еңбектерiнiң  басты  құндылығы:   осы  еңбектер
арқылы мұғалiмдерге  қазақ  тiлiн  ...  ...  ...  ...  көмек
берiлдi.  Сондай-ақ  бастауыш  мектепте  қазақ   тiлiн   оқыту   ... және ... ... зерттеп, оның жеке  ғылым  саласы  болып
қалыптасуына зор елеулi үлес қосты.
      Кейiнгi  ...  осы  ...  ...  С.Жиенбаев,  Р.Әмiров,
К.Бозжанова, С.Рахметова, М.Жазыбаев,  И.Ұйықбаев,  С.Қазыбаев,   Г.Уайсова,
Қ.Молдабек, Ә.Жұмабаева, М.Ермекбаев және т.б ары ...  ...  ... монографиялармен әдiстемелiк нұсқаулармен дамытты  [7],  [8],
[12], [10], [11], [12], [11], [14], [76],  [10],  [15],  [21],  [80],  ...      ... ... ... ... қазақ тiлiн  оқыту  үшiн  жаңа  буын
оқулықтары,  оқыту  кешендерi,  дидактикалық  материалдар  мен   ... шыға ... ... әдiскерлер бастауыш  мектепте  қазақ  тiлi
саласын оқытуға, оқыту үрдiсiнде жаңа әдiстер мен технологияларды  ... ... ... ... ... ... ... өзектi  мәселелердiң  бiрi
- оқушылардың мәдениеттi сөйлеу дағдысын қалыптастыру,  шәкiрттерге  бiлiмдi
теориялық тұрғыдан ғана меңгертпей, ...  осы  ...  ...  қатынаста
еркiн пайдаланып, жатық  сөйлеуге  үйрету.  Бастауыш  ...  ...  ...  ...  ...  ...  оқушылардың  тiлiн  дамыту,   олардың
байланыстырып сөйлеу дағдылары мен бiлiктерiн қалыптастыру  туралы  пiкiрлер
айтылғанымен әлi күнге  ...  ...  ...  ...  қалыптастыру
жөнiнде пiкiрлер бiр әдiстемелiк жүйеге  түсiрiлмеген.  Осыған  орай  ғылыми
зерттеу ... – осы  ...  ...  ...  ...  ...  ...      Бастауыш мектепке арналған ... «тiл ...  «тiл  ...  ...  «тiл  ...  ...  ...   дағдысы»   секiлдi
терминдер ұшырасады. Осы терминдердiң мағынасын алғаш рет ...  ...  ...  ...  ғалым  –  профессор   С.Рахметова.   С.
Рахметова   терминдердiң   ...   ...   ...   ...    ... тiл ... ... қолданып  отырмыз,  өйткенi  «тiл  ширату»
балалардың бiлетiн  пассив  сөздерiн  активтендiру  мақсатын  көздесе,  ... ...  ...  ...  тiлiн  ...  ... Ал «сөз байлығын  арттыру»  -  сөздiкке  ғана  қатысты.  Бiздiң
ойымызша, «тiл ... ... ... ... ...   [  23].   ...  тiлiн  ширатуға,   олардың   тiлiн   жетiлдiруге,   шәкiрттердi
байланыстырып сөйлеуге  үйретуге  ...  ...  ...  ...  дамыту  мақсатын  көздейдi.Сондықтан,  «байланыстырып   сөйлеу»   ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  назар  аударған  жөн.  ...  ...  ...   ... ... ... және  ...  яғни  оқушылардың  мәтiн  түзу
дағдысын  қалыптастыру  жұмыстары   ...   ...   ...   ...  ...  ...  жазудағы  тiл   жұмсаудың   өнегелi
үлгiлерi,  сауаттылық,  айқын   ойлылық,   ...   [25.4]   ...   ...   ...   ...   ...    ... тiл дамытумен ара-қатынасы жоқ деген  ой  тууы  ағаттық.  Қайта
оқушылардың   сөйлеу  дағдыларын  ...  ...  ...  ... негiзгi заңдылықтары мен принциптерi тұрады.
      Сондықтан  оқушылардың  сөйлеу  дағдысын  қалыптастыру   ...   ... ... ... ...  ғана  емес,  олардың  тiлдiк
қатысым ... өз ойын  ...  ...  және  ...  ...  ... ...  нормаларын  сақтап,  мәдениеттi,  iзеттi  сөйлеуге  үйретуге
арналған  А.Байтұрсынов,  ...  ...  ...  ... т.б. ... ... атауға болады.
      Қазақ халқының  прогресщіл    ...  ...   ...  ...  әдiстемесiнiң   алғашқы   туындылары   «Қазақ   хрестоматиясы»   ... ... ... ... ... ... көтеруге,  қара  халықтың
баласын оқытуға арнаған ағартушы қазақ жерiне жаңа үлгiдегi мектептер  керек
екенiн заманынан бұрын түсiнген.  ...  ...  ... ...  ...  ...  ...  үмiтiмiз,  қазақ  халқының  келешегi
осында, тек осы мектептерде ғана», – деуi,  оның  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  өмiр  ағартушы
ғалымның пiкiрi орынды екенiн дәлелдедi. [52].
      ... ...  ...  ...  дағдыларын  қалыптастыруға
тiкелей  практикалық  маңызы  бар  ...  не  ...   ...  сөздiк  қорын  молайтуға  және  танымын  жетiлдiруге   арналған
өлеңдерi, ... мен ... ... Бұл ...  ... ... ... «Өнер бiлiм бар  жұрттар»,  «Бай  баласы  мен  жарлы
баласы», «Әке мен бала», «Талаптың ...  т.б  ...  ... ... ... мәдениетiн қалыптастыруды мақсат еткенiн көруге болады.
      ... ... ... тiлiн ...  ...  А.Байтұрсыновтың
орны ерекше, А.Байтұрсыновтың мектептегi оқу -ағарту  ...  ... әдiс ... «... ...  ... ... «Жалқылаулы,  жалпылаулы
әдiс». «Бастауыш мектеп», «Тiл-құрал»,  «Оқу  құралы»  т.б.  ...  ... ... ... мен ...  ...  күнге  дейiн  өз
құнын  жоймаған.  Ғалымның  еңбектерiнде   оқушылардың   сөйлеу   ... ... ден ... ...  ...  ...  ... түсiндiрiлген. Ғалым Түркологтардың  бүкiлодақтық  бiрiншi  сьезiнде
жасаған баяндамасында қазақ тiлiнiң  тазалығына,  оның  ...  ...  ... ... керектiгi жөнiнде: «Так как ни одна  область  культуры  ... не ... с  ...  ...  как  язык,  то  ...  с  ...  ... ... ... и ... и светского содержания, а  вместе
с  последней  незаметно  заимствовались  слова  из   чужого   ...   ... ... ... ... особенности собственных  языков»,
деп, тiл мәдениетiн жетiлдiру  үшiн  сөйлеу  тiлi  орфографиялық  заңдылыққа
сүйенуi қажеттiгiн атап ... [3. 420].
      ... ... тiлi ... ... ...  кiрме,  термин  сөздердi  қазақ
тiлiнiң iшкi заңдылықтарына, оның  ...   сай  ...  ... ... ... қатар қазақ тiлiнiң варваризмдермен ластанбауы  үшiн
мынадай принциптерi қадағалау қажет дейдi:
а) Для терминов  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... соответствующим данному понятию значением;
б)  в  случае  не  ...  в  ...  ...  ...  рода  ... таковые из родственных казахскому языков.
в)   Общеупотребительные   мировые    термины    ...    ...     ... ... ... языка изменениями.
г) Все неказахские слова, не  согласующиеся  с  природой  казахского  языка,
точно ... ... ... ...  ...  ...  [3.
422-423].
      Ғалымның ұсынған принциптерi бүгiнгi  таңда  кеңiнен  ...  ... ... ... ... ...  тiлiне  аудару  болып  табылады.  Таможня-
кеден, вертолет- ... ... - ұшақ т.б.
      ...  -  ...  ...   ...   тұрмыс-ахуалына   жаны
күйзелген алаш жұртының бiртуар азаматы. Ғалымның бастауыш  мектеп  жайында,
оқыту жайында айтқан пiкiрлерi бүгiнгi ... ... ... ие. ...  ...  нәрселердi  үйретiп,  балалардың  ...  ...   ...   ... тиiстi бiлiмдi кем үйретпес үшiн, балалардың күшi жетпейтiндi  өте
алысқа сүйреп кетпес үшiн, бастауыш  мектепке  үйрететiн  ...  ... ... ... қабiлеттерiне сай  жасалуы  қажеттiгiн  атап
көрсеткен [3.  439].  ...  ...   ...  ...  ... ... тiлiн оқыту әдiстемесiндегi  дыбыстық  жүйемен  оқытудың
негiзi оқушылардың жас ... ...  ...  ...  материалдарды
жүйелеп беру  жолдары,  қазақ  тiлiн  оқытудың  мақсаттары  мен  мiндеттерi,
бастауыш мектепте ... тiлiн ... ... ...      Ғ.Бегалиев-бастауыш  мектепте  қазақ  тiлiн  оқытудың   әдiстерi   ...  ...  ...  Ол  ...   сөйлеу   дағдыларын   түрлi
жаттығулар  мен  ...  ...  ...   ...   ...   Ол
оқушылардың сөздiк қорын байыту жолдарын ғана емес,  сонымен  қатар  олардың
ауызша және ... ... ... ... ... да  ...      Ғ.Бегалиев «Әрiп,  ...  ...  атты  ...  ...  сөйлеу
дағдыларын мынадай жолдармен қалыптастыруға болатынын атап көрсетедi:
Оқушыларың тiлiн байыту үшiн iстелетiн жұмыстар үшке бөлiнедi.
Сөз запасын көбейту;
Өз пiкiрiн дұрыс ... ... ... ... ... ... – деп ... жеке-жеке  тоқталады.Бұған  қоса  бастауыш  мектеп  оқушыларының
сөйлеу дағдыларын қалыптастыру үшiн төмендегiдей ... ...  ...      1. ... өз ... ... ... үйрету мақсатында  дұрыс  жауап
алу;
      а) Оқылған мақала ...  ...  ...  ...  ...  ... алу;
      ә) Оқыған мақаланы, көрген-бiлгенiн, iстегенiн,  сөйлегендерiн  байқап
отырып, қате ... ...  ...  ...  ...  ...  деп  айтып
беру;
      б) Оқылған мақала туралы  өз  ара  пiкiр  ...  ...  ... ... ... ... ... пiкiрiн бiлдiру жолдарын үйрету;
      в) Жиналыстарда шығып сөйлеуге үйрету.
      2. ... ойды ... ... ...      1) ...  бөлiм  болып  қысқа  ...  ...  ...  ... жазып алу;
      2) Тiл ширату немесе  ...  есту  ...  ...  ... ... оның ... ...      3) Анкет, мәлiмдеме, әдiс, тiл-хат, куәлiк, қағаз жаздыру т.б.
 [5.10-11]. Оқушы бұған тек оқу ... ғана  ...  ...  оған
бiрсыпыра өткелiктерден өту, кейбiр қиыншылықтарды жеңiп алу  керек  болады.
Мысалы:  Жазуға  төселу,  жазу  түрiне  ...  емле  ...  ...  ...  алу,  ...  ...  тиянақты   етiп   бiлдiруге
қалыптасу. Мiне, мұның бәрi көп ... ... ... ...       Оқушы  қанша  пысық,  тиянақты   болмасын   өз   ...   ...  етiп  ...  ...  алмайды,  ауызша   тиянақты   ... ... ... ... ... айтқандағысындай  еркiн  мазмұндай
алмайды, - дейдi. /4.166/
       ... ... ... ...  ...  ...  ... санамалап көрсеткен Ғ. Бегалиевтiң  еңбегi  мектепке  келген
балалардың сөйлеу тiлiн ауызша да, ... да  ...  ...   дағдылары
мен икемдiлiктерiн  қалыптастыру  ...  ...  ...  оның:
«Пысықтау жұмысы нашар ұйымдастырылады да, оқушылар бар  оқығандарын  ұмытып
қалады, ... ... ... мен жаңа ... ... ешбiр  байланыс
болмайды. Сондықтан да оқушылардың бiлiмi ... ...  ...  ... ... ... ... ұмыта берсе не болмақ? Оқушылар әрбiр  оқыған,
үйренген сөз үлгiсiн, емле ережесiн ...  ...  iске  ...  ... ... ... Дағды, машық деп осыны айтамыз. Пысықтау  бұл  жөнiнде
маңызды орын алады», – деген пiкiрi дәлелдейдi [6.389].
        ...  ...  ...  ...  бойынша    грамматика   мен   емле
сабақтарында балалар ана тiлiнiң заңдарын меңгере  ...  ...  ... ...  ...  ...  ...  Оқушылар  сөйлемнiң
түрлерiмен, сөз өзгерту,  сөз  ...  ...  ...  ...  ... сөйлеу тiлдерi мен жазбаша тiлдерiнде дұрыс пайдалануға  үйренедi.

      Еңбекте тiлдiң қалыптасуы және оқып ...  үшiн  ...  және  ... ұйымдастыру қажет екенi айрықша аталған.
      «Ауызша және жазбаша жаттығу жұмыстары  бiр-бiрiмен  тығыз  ... ... тiлi  ...  ...  ...  ...  ...  жазбаша  тiл
сөйлеу тiлiнiң дамуына жәрдемдеседi.
      Оқушылардың ...  тiлi  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мектепке  келгенде,  азды-көптi  дамыған  ...   ... ... ол кезде олар жазбаша тiлдi әлi бiлмейтiн ...       ...  ...  тiлi  мен  жазу  тiлiн  дамыту  мақсатын   көздеп
жүргiзiлетiн арнаулы жаттығулардың негiзгi түрлерiне  ...  және  ...  мен  ...  жатады»,  -  деп,  ауызша  сөйлеу  жаттығуларын
былайша бөледi:
      1. ... ... ...  ...  әңгiмесiнiң  мазмұнын  кейiннен
толық етiп, қайта айтып беру мақсатымен ... ...  ...  ... ... ... ... жыйнақтай отырып, қайта  айтып  берудiң
тәртiбiн белгiлейдi.
      Балалар жеке-жеке сұрақтар бойынша әңгiменi немесе  ...  ... ... ... ендi ... ... ... кiрiседi.
      2. Әңгiменiң желiсiн көрсететiн суреттердi пайдаланып, мазмұнын  қайта
айтып  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сол
суреттер бойынша әңгiменiң тәртiбiн белгiлейдi.
      3. ... ... ... ...  ...  айта  отырып,
балалар  сол  әңгiменiң  тұтас  мазмұнының  жеке-жеке  негiзгi  мәлiметтерiн
көрсетедi.
      4. ... оқып ... не  ...  ...  ...  ... жасаған не мұғалiм жасап берген жоспарға қарап,  әңгiменiң  ... Бұл ... ... болашақ жазбаша  мазмұндамалардың  негiзi  болып
табылады» [6.391].
      ... ... ...  тiлiн  ...  және  ...  ... ұйымдастырылған жаттығулардың  көмектесетiндiктерi  айтылған.  Мұндай
жаттығу түрлерiн бiз өз жұмысымызда кеңiнен пайдаландық. Ғалым  еңбектерiнiң
әдiстемелiк құндылығы  ―  ...  ...  ...  ...  ... ... кешендi жұмыстар жүйесiн ұсынғандығы.
      И.Ұйықбаев оқушылардың жатық  сөйлеу  ...  ...  ... бiлiмiнiң саяздығынан деп  санайды.         Ол:  ... ... ... ... ... да  ...  ...  баулып
отырылады.  Оқушылардың  сөйлеу  тiлi   де,   жазу   тiлi   де   ... әр  ...  ...  өз  ...  жаттықтырылып  отырылады.
Орта, орталау мектептi бiтiрген кейбiр оқушылардың осы  ...  ...  не  ... ... етiп ... бере алмауы,  не  дөңгелетiп  ойын  қағаз  бетiне
түсiре алмауы, грамматика оқытушының кемшiлiгiнен  деп  бiлуiмiз  ...  ... [10].
      ... ... күнi ... дейiн өз құнын  жойған  жоқ,  себебi
оқушылар грамматикалық (сөз  бен  сөздi  ...  ...  ...  ... ... ... сөйлей алмайды.
       К.Бозжанова  ...  ...  да  ...  ...  қалыптастыру  үшiн
алдымен оқушылар белгiлi бiр тәртiпке бағынуы қажет, яғни:
      «Оқу жұмысын  дұрыс  ...  ...  ...  ...  ... мына ... ... тиiс: ең алдымен  керектi  құралдарды  (сия,
қалам, дәптер, кiтап) дайындап,  орын-орнына  қою,  ...  ...  ... ашып, тапсырманы табу, тапсырманы оқып, түсiну, содан  ...  ... ... ...  ...  түгел  оқып  алып,  содан  кейiн  барып
орындауға кiрiсу; сөйлем, сөздердi түгел оқып алып ойша  ...  тиiсi  ... жазу ... ... ... қойып  отыру,  тиiстi  сөз,  сөйлемдердi
жазу үстiнде бiрден тауып, астын  сызып  отыру.  ...  сөз,  ... да ...  ұғып  ...  ойына  сақтап  жазуға  төселуге  тиiс.  Мұғалiм
оқушылардың  ...  ...  ...  де  ...  оларды  бiр   кезеңде
кiрiсiп, қатар бiтiруге дағдыландырады» [11,87].
      К.Бозжанова ― ... ... ... оқу  ...  ...  ...  ...  әдiстемелiк  еңбек  жазған  адам.   ... оқу ... ...  арналған  әдiстемелiк  нұсқаулары
оқушылардың қазақ  тілiнiң  дыбыс  ...  мен   ...  ... ... кеңейтiп, сөздердi дұрыс айту,  дұрыс  жазу  және  ... оқу ... ...  жан-дүниесiн  дамытып,  эстетикалық  талғамын
жетiлдiредi.
       Кейiнгi  жылдары  ...   ...   пен   ...  ...  әдiстемелiк  құралда  оқушылардың  ...   ... оқу, сол ...  ...  жаңа  ...  түсiндiру,  сол  арқылы
оқушылардың сөздiк қорын молайту секiлдi ... баса ...  ...      «Тiл ...  ......  ...  қорын
байыту және сол сөздердi дұрыс айтуға  дағдыландыру.  ...  ...  ... бұл ... баса ... ... тиiс. Оқушылардың сөздiк  қорына
текст арқылы енетiн жаңа  сөздердiң  мағыналарын  түсiндiрiп  беру  –  ...  ...  ...  -  деп  көрсете  келе,   оқушылардың  сөйлеу  тiлiн
қалыптастыру  ...  ...  ...  мен  ...   қорды   молайтуға
арналған жұмыстардан құралатындығын атайды» [12].
 Бұл еңбекте басты назар оқушылардың тілін дамытуға ...         ...  -   ...  ...  ...  сын  ...  кең
тұрғыда, тереңдетiп оқыту арқылы қалыптастыруды, сол игерген, меңгерген  ...  ...  ...  ...  ...  қолдану  жолдарын   дұрыс
көрсеткен. Ғалым сын  есiмдердi  тек  жаттанды  түрде  ...   сын  ... ... ... ... ... ... пайдалануы  қажет  дейдi:
«Сын есiмдердi  ...  тек  ...  және  емле  ...  ... ... сын есiмдердi оқытуды оқушылардың  сөздiк  қорын  молайту,
тiлiн дамыту жұмыстарымен байланыстырады.  Ауызекi  сөйлеуде  сын  ... ... ... жас ... өз ... ...  ...  айтып  беруге
жаттығады. Сондықтан мұғалiм әр сабақта  оқушылардың  түсiнiгiне  лайық  сын
есiм сөздерiн кiрiстiрiп, оның  ...  ...  ...  ...  ... ... ...  басқа  да  түрлi  ...  ...  ... сын есiм сөздерiн танып, оларды өз  бетiмен  қолданып  ... ...  [13].
      ...  ...  қазақ  тiлiн  оқыту  әдiстемесiн  кейiнгi  жылдары
арнайы  ғылыми  тұрғыда  қарастырған,  бастауыш  ...   ...   ... ... ... ... тiлiн дамытуда қандай  әдiстер  тиiмдi
екенiн   айқындау,     ...   ...   ...   ...   ... ... ашу кезеңiнде оқушылардың тiлiн жетiлдiру, сөздiк  қорды
молайту   мәселелерiне  арналған  бiрнеше  ...  ...   ...   ... ... ...  бiрегейi ― бастауыш мектеп оқушыларының  тiлiн
дамыту   мәселесiн  ...   ...   ...   ...   ... еңбегi. Ғалым  өз  еңбегiнде  оқушылардың  тiлiн  дамыту  үшiн,
бiрiншiден, ... ... ... ... ...  ...  сөз  запасын
бiрдi-екiлi  сабақтарда  ғана  ...  ...  ...  ...  ... ... ... екенiн, ол үшiн сөз мағынасын түрлi лексикалық  тәсiлдер
арқылы ұғындыру жолдарын  айтып,  екiншiден,  ...  ...  ...  ...  дағдыларын  қалыптастыру  қажеттiгiн   көрсетедi.  С.
Рахметова бастауыш мектеп оқушыларының тiлiн ... ...  ненi  ... деген сұраққа былай деп жауап бередi: «Мұнда бiз мына  ...  ... ... ...  яғни  ...  бiр  ...  оқыта  отырып,
баланың сөздiк қорын дамытатын сөздердi үйрете ... жаңа ...  ...  меңгеру  барысында  оларды  ...  ...  ...  сөз
тiркесiне,  сондай-ақ  ойларын   ауызша,жазбаша   ...   ...   ... ... ... ... етедi. Сонда осы үшеуi /сөздiк  жұмысы,  сөз
тiркесi мен сөйлем құрау  және  байланыстырып  ...  ...  ...  сауат  ашу,  грамматика,  оқу  сабақтарымен  байланысты,  бiртұтас
жүргiзiлiп отырса, тiл ... ...  да  ...  ...  ...  ... [14].
      ...  оқушылардың  сөздiк  қорын  молайту  жұмыстары  олардың   тiлiн
дамытудың  бiр  бағыты  ...   ...   ...   ...   ... тiлiн дамыту үшiн олардың сөздiк қорын молайту  қажет  екендiгiн
анық көрсетедi.Ол  ...  ...  ...  молайтудың  негiзгi  мақсатын
былайша  қорытқан:  «Сөйтiп  сөздiк  ...  ...   ...   ... ... ... ...  қабылдап,  оның  мағыналық  реңктерi  мен
ерекшелiктерiн  ұғынуларын,  яғни   ...   ...   ...   ...  дәрежеде  балалардың  өз  сөздерiне  айналуын  ...   ... ... ... жаттығулар арқылы үйренген сөздерiнiң  мағынасын  терең
түсiнiп және керектi кезiнде ... ... өз ...  оны  ... алатын дағдыға  төселедi.  Мұның  өзi  ...  бiлiм  ... ... ... ... [14].
         ... оқушылардың тiлiн дамытудың  негiзгi  бағытына  байланыстырып
сөйлеуге   үйрету    ...    ...    ...    ...  ...  ...  ...  тiлiн  дамыту  мәселесiн  түбегейлi
қарауымен құнды. Мұнда айтылған  әдiстемелiк тұжырымдарды  басшылыққа  ... ... ...      ...... ... ... тiлiн оқытуға арналған  еңбегiнде
 қазақ тiлiн оқыту  барысында оқушыларда  мынадай дағдылар менi  ...   ...   ...   «Концентрлi-сатылы   бiлiм   беру   ... ... тiлi ... ... ... ...  ... бiлiм, дағды негiздерi нақтылап көрсеткенде төмендегiлер:
      1. Дауысты және ... ... ... ... алу.  ...  ... оларды дұрыс айта, жаза бiлу.
      2. Орыс ... ... ... және  ...  ...  ... ... әрiптерi мен айыру белгiлерiнiң (ъ,ь) жазылу емлесiн меңгеру.
      3. Программада көрсетiлген емле ережелерiне сай  бас  ...  ... ...      4. ... ... жуан және ... ... дыбыстардың  қатаң,
ұяң, үндi болып жұпталып келетiн түрлерiн ... ...  ...  ...      5.  ...  айқын,  танымал  сөздердiң  мағыналы  бөлшектерiн  ... ... ... ...       6.  ...  ...  ...  өзара  байланыстарын  анықтап,   сөз
тiркестерiн табу, әр сөзге сұрақ қоя ...      7. ... ...  оқып  ...  сөз  таптарын  және  олардың
негiзгi грамматикалық белгiлерiн (сандық, сапалық белгiлерi,  септiктер  мен
олардың ... ... және ... ... ... ...      8. ... (хабарлы, сұрауы,  бұйрықты,  лептi),  жай  сөйлем  мен
құрмалас сөйлемдердi тану.
      9. ... ...  ...  ...  баяндауыш)  және  тұрлаусыз
мүшелер (анықтауыш, толықтауыш, пысықтауыш) жөнiнде жалпы түсiнiк алу.
      10. ... ... мен ... ...  сөздiктi  пайдалану
арқылы) бiлу.
      11. ... ... ... ... ... деп  ...  т.б.)  дұрыс
қолдана бiлу.
      12. Оқу ... ... ... ... салаларынан  бiлiм  беру,
оларды практикада қолдануға дағдыландырумен қатар сабақ процесiне  әр  ... ... ... ... ... ... ...  сөйлеуге
үйрету мiндеттерi көзделген [15].
         Ғалым осы  аталған  бiлiмдiк  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  қолдануға  негiз  болатындығын  көрсетедi.
Бiрақ С.Қазыбаевтың ...  ...  ...  дағдыларын  қалыптастыру
жолдары мен ерекшелiктерi туралы   айтылмаған.
      ... ... ... барысында оқушыларда қалыптасатын  дағдыларды
былайша жiктейдi:       «Оқу  материалдарын  бекiтуде  оны  ...  ... ... ...  ...  ...  ...  ұйымдастырғанда  әр
түрлi  әдiстер  мен  құралдарды  (түрлi  ...   ...   ... экскурсиялар, көрнекi және техникалық құралдарды) пайдаланған  жөн.
Сабақты бекiту барысында оқушыларда түрлi икемдiлiк пен  дағды  ...  ...  ...  ...  ...  ету  үшiн   баланың
психологиялық ерекшелiктерiн бiлу керек.
      ... ... ... ... төрт ... тұрады:
 1. танысу (дайындық); 2. талдау (анализ); 3. бiрiктiру (синтез);
 4. ... ...  [16,19],  -  деп,  ...  ...  ... ... бiлiмiн практика жүзiнде қолдануын қамтамасыз етуi керек  және
ол екi ... ... ...      «Бiлiм және дағдының ... мен  ...  ...  -  ... ... ...  ...  қолдана  алмаса,  бұл  оның  бiлiмдi  үстiрт
қабылдағандығынан,   жете   ...   ...   ...    ... оқу ... екi түрi жиi кездеседi. Бiрiншiсi –  бiлiмдi  жаңа
материалды ұғыну  ...  ...  ...  жаңа  оқу  ...  ... ... Бұл ... оқушы бұрын алған бiлiмiн жаңа  көрнекi  ... ... ... ... т.б. [16, 19-20] ... толықтырады.
      Педагог – ғалымның  еңбегiнде   бастауыш  мектеп  ...  ...   ...  мәселелерiн  қамтымай,   жалпы   дағдының   ... ...  неше  ...  тұратыны  жөнiнде  мағлұмат  беру
көзделген.
      ... ... ... алған бiлiмдерi арқылы дағдыларын
қалыптастыру үшiн мына жұмыстар жүргiзiлуi қажет  дейдi:
1. Творчестволық ... ... ... ... ... ... мәтін бойынша көру диктанты;
4. Оқушылардың өздiгiнен орындайтын жұмысы;
5. Оқулықпен жұмыс;
       О. ... ... ... мектепте синтаксистi  өту  жолдарын,
сөйлем мүшелерi мен жай ... ...  ...  баса  көңiл  аударады.
[17]  .  ...  ...  ...  ...  ...  ...  оқушыларға   түрлi   творчестволық   жұмыстар   ...   ... ... ... ...      ... «Оқу орыс ... жүретiн бастауыш сыныбында оқушының сөздiк
қорын  байыту  әдiстемесi»  атты  кандидаттық  диссертациясында  ... ... ...  үшiн  ...  оқушылардың  айтатын  сөздерiнiң
мағыналарын түсiну  ...  ...  ...  ...  Ол:  ... жеке түрде айтуға үйрену оны меңгертудiң бастамасы ғана. Жаңа сөз  әрi
қарай  сөз  тiркесiнде,  ...   ...   ...   ...   ... ... ... жаңа сөз  олардың  бәрiнде  түрленiп,  әр  түрлi
тұлғада  ...   ...   ...   ...   ...   ...   ... жаңа сөздiң айтылу ерекшелiгiн оқушыда қалыптастырады,  сөздiң
дұрыс айтылу дағдысын бекiтедi» [20, 93], – дей келе жаңа сөздi  ... ... ... ... ... мыналарды жатқызады:
1. Зат есiм, етiстiк, сын есiмге қажеттi  сөздерге  қарама-қарсы  мағынадағы
сөздер топтастырылады, осыдан сөйлем құрастырылады. ... ...  ...  ...  жазып  (алыс-жақын,  жақсы-жаман,  ұзын-қысқа,  таза-лас,
ыстық-суық, биiк-аласа, кең-тар, ақ-қара т.б.) оны ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  карточкаға  жазып,
мынадай жұмыс түрлерiн ұйымдастыруға болады:
а) сөздердi алфавит ретiнде ... ... ... ... сөздердiң түбiрiн ажырату;
в) түсiп қалған әрiптердi қою;
г) зат ... сын есiм  ...  т.б.  ...  ...  ...  ... арттырады;
ғ) үйренген сөздерiн кiрiстiрiп сөйлем құрату да тиiмдi.
3. Сөздi қалай меңгергенiн тексерiп байқаудың да, түрлi  диктант  жүргiзудiң
де орны ... ... ... ... ... ... меңгерiп,  оны  сауатты
жаза  бiлуi  тиiс.  Сондықтан  ...  ...   ...   ... ... ... ... қатесiз  жаза  ма,  жоқ  па  тексеруiне
болады» [20.70].
      ...  ...  ...  ...   дағдыларын   қалыптастыру,
олардың  сөздiк  қорына  жаңа  сөздердi  игерту  ...  ...      ... ... ... оқушыларының қазақша сөздiк қорын молайту
әдiстемесi»  атты  кандидаттық  диссертациясында  оқулық   ...   ... ... ... арқылы оқушылардың сөздiк қорын байытып,  оларды
орынды  қолдану  дағдыларын   ...   ...   ...   ... ... қорын  молайтып,  грамматикалық  тәсiлдер  арқылы  оларды
белсендi, орынды қолдануды қалыптастыру жолдарын көрсеткен [25].
      ... ... ... ...  ...  дағдыларын  қалыптастыру
мәселесi бүгiнгi күнге дейiн  ғылыми  жұмыстың  зерттеу  нысанасы  ...  ...  ...  тiлiн  ...   ...   ... қазақ тiлiнен лексикалық ұғымдарды меңгертуге  байланысты  ғылыми
зерттеулер  болғанымен,  эксперимент  барысында  жаңа   ...   ... ...  ...  ...  қалыптастыру   мәселесi  үлкен  ... ... ...  орай  бұл  ...  ғылыми  тұрғыдан  зерттеу
-бүгiнгi күннiң өзектi мәселесi. Аталған жағдайлар  ескерiле  келе  ...  ...  ...  дағдыларын  қалыптастыру   мәселесi   бастауыш
мектепте қазақ тiлiн оқыту ... ... және  ...  ... ... ...      Қорыта  айтқанда,  ...  ...  ...  ...   ... қалыпастыруда қандай жұмыстар  атқару  керек,  қандай  жаттығулар
орындату қажет деген мәселеге әркiм өз  ...  ...  ...  жауап
берген. Осылайша өз шешуiн таппай жатқан бұл мәселенi  зерттеу  жұмысымыздың
нысанасы етiп     ... жөн ...     1.2. ... ... ... ... дағдыларын қалыптастырудың
                          ... ...      ...... даму ... қол  ...  ... Адамдарды басқа дүниеден ерекшелеп  тұратын  да  осы-  сөйлеу.  Сөйлеу
процесiнде адамдар  ...  ойын  ...  ...  ... ... ... ... меңгеру адамның  мәдени  көрсеткiшi
болып табылады. Сөйлеу тiлдiк заңдылықтардың  негiзiнде  тiлдiк  тұлғалардың
ерекше  ...  ...  ...  ...  арқылы  жүзеге  асады.   Тiлдiк
тұлғалар тiл ғылымының ... ... ... ... ... ... бiлiмiмен қатар  психологияның  да  зерттеу  обúектiсi.  Тiлдi  ... ... ...  тiл-қатынас  құралы  ретiнде  бiр-бiрiмен  қарым-
қатынасқа  түсуге  қажеттiлiгiнен  туындайды.  Сөйлеу,  ...  ...   ...  ...  ...  ...  ...  туындайды.  Тiл  мен
сөйлеудi алғаш рет  тiл  мен  сөйлеу  тұрғысынан  қарастырған  Ф.де  ... язык и речь мы тем ... ... от ... 2) существительное от побочного и  более  или
менее случайного», деп ... ...  [26, 8]. ... тiл  мен  сөйлеудi
жiктеген  концепциясы өзiнен кейiнгi ғалымдарға бағыт-бағдар  көрсеттi.  Бұл
жөнiнде  ...  ...  ...  ...  учеными  по
разному, но несмотря на это, она должна носить абсолютный характер», -  деп,
Ф.де Соссюрдiң көзқарасының ... сөз ... [27].
      ... ... тiлдi кең ... ... ... тiлдiң  тек
бiр-ақ қыры деп түсiнедi:
      а) с точки зрения функции ... язык есть ... ...  людей  и,
как таковое, есть средство формирования, ... и ... ...      б) с ...  ...  ...  ...  языка:  язык  есть  ... ... и ... ...  этих  ...  т.е.  комбинирования
единиц:
       в)  с  точки  зрения  существования  ...   язык   есть   ... ... ... ... ... их ...      г) с семиотической  точки  зрения:  язык  есть  ...  ...  ... материальных предметов  (звуков),  наделенных  свойством  ... ... вне их ...      д) с  ...  ...  теории  информации:  язык  есть  код,  с  ... ... ... информация, и др. [28.9].
      Қазақ ... ...  ...  ...  ...  ... бiрақ мұнда тiлдiң негiзгi  қызметi  қарым-қатынас  (коммуникативтiк)
қызметi деп  таниды:     ...  ...  ең  ...  ...  ... ... қоғамымен бiрге туып,  қатар  жасап  келе  жатқан  ... Тiл - өте ... ... ...      Егер  тiлдi  ...  ...  анықтағымыз  келсе,  оны  қатынас
құралы, адамдардың  бiр-бiрiмен  пiкiр  алысып,  өзара  түсiнiсуiнiң  ...      Тiлдi ой мен ... ... ... ... материалдардың  жиынтығы
деп қараймыз.
      Тiлдi ... ... ... ... ... ...  жүйе  деп
анықтау да тiлдiң қоғамда атқаратын қызметiнiң мәнiне орай.
      ... ... ең ... –  тiлдiң  функциясына  қарай  берiлген
анықтама. Тiлдiң  дамуы  оның  қатынас  ...  болу  ...  ... бұл ... ... функция  деп  аталады.  Тiлдi  адам  өзiн
қоршаған қауымнан, өмiрден үйренедi» [29,41-42].
      Ал ... ... ... ... ... – адамның тiл  амалдарын
пайдалану арқылы пiкiр, ой бiлдiру әрекетi. Сөйлеу – анатомиялық  мүшелердiң
қатысуымен  iске  асқанымен,  ...  ...   ...   қабiлетiне,
қоғамдық тәжiрибесiне сүйенедi.
      Тiлдiк амалдар – сөз тудыру, сөз тiркестерiн, ...  ...  ... ... ... ... Осы  ...  арқылы  тiл  жұрттың
бәрiне бiрдей түсiнiктi қатынас құралы ретiнде қызмет етедi.
      ... әр ... ... сай  ...  ...  болады.
Мұнымен бiрге сөйлеу үстiнде әр кiсiнiң өзiне  ғана  тән  (индивидуалды  сөз
жұмсауы, сөз тiркесiн, сөйлем ... ...  ...  [29].    ... мен сөйлеудiң арасында мынадай байланыс бар:
      1. ...  ...  ...  ...  ...  ...  күйге  енiп,
қатысымдық тұлғаларға айналады.
      2. ...  ...  мен  ...  ...  ...  ... ... сөз, сөйлем, мәтiн, тұрақты сөз тiркесi.
      3. ... ... мен ... ... тiл ...  заңдылықтары
арқылы айқындалады.
       ...  ...  ...  тұлғалар  арқылы  жүзеге  асады.  Тiлдiк
тұлғалар: фонема, сөз, ... сөз ... ...  ...  ...  бойынша
анықталса, қатысымдық тұлғалар:
Тұтас мағынаны, бүтiн ойды беретiн;
Iшкi мағынаны, бүтiн ойды бiлдiретiн;
Қарым-қатынас ... ... ғана ... заңдылықтарға бағынылатын қасиеттерге ие.
      ... ... ... орны мен маңызы бар қатысымдық тұлғалары:
сөз,  фразеологиялық  ...  ...  және  ...  [30.25].   ... ... ... ... байланысып, бүкiл бiр ойды  жеткiзедi.
Қазақ  тiл  бiлiмiнде  алғаш  ...   ...   ...   негiзiн
айқындаған ғалым-профессор  Ф.Оразбаева.  Ол  ...  ...  ... ...  үшiн  ...  ...  дағдылары  мен  икемдiлiктерi
болуы керек деп сөйлеу  дағдысын  ...  ...  ...  ... ... ... ... [30.24].
      Бастауыш мектеп оқушыларының тiлдiк  қатынасым  ...  ...  ...  мен  ...  қалыптасуы   үшiн   қатысымдық   тұлғалардың
қолданылу заңдылықтары мен ережелерiн шәкiрттердiң  ...  ...  ... ... оқушыларының жатық  сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыруда  олар
қарым-қатынас ... ... өз ... ...  жоспарлайды,  даярлайды,
орындайды,  бақылайды  және  бағалайды.  Демек,  оқушы  өз  ойын  қатысымдық
тұлғалар ... ... ... ... ... ...  жеткiзбек
пiкiрiн ойша болжайды. Ол пiкiрдi қалай жеткiзудiң  тәсiлдерiн  ойластырады,
тiлдiң сөз, сөйлем т.б. бөлшектерiн  ...  да  ...  ...  ... ... жарыққа шығарады. Сондықтан оқушылардың  сөйлеу  ... сөз,  сөз  ...  ...  ...  ...  тiл  ...  қол
жеткiзген, дәлелденген тұжырымдары басты рөл атқарады.
       Тiл  ...  әр  ...  ...  ...  ие.  Бұл  салаларды
бiрiктiретiн,  байланыстыратын  –  сөз.  ...  ......  ...  ...  ...  ...  ғылымы   –   сөз   бен   сөздiң
байланыстарын зерттейдi.  Сөз  –  ...  пен  ...  ...  ... ... әрi ... ...  Демек,  сөз  -  дыбыс  пен  мағынаның
бiрлiгiнен тұратын әрi тiлдiк, әрi ... ...      ... сөздiң  мынадай қатысымдық  қасиеттерiн атайды:
      1. Сөз адам санасында бейнеленген ұғымның  ...  ...  ...      2. Сөз ... қатысымдық тұлғалардың жасалуына ұйытқы болады.
      3. Сөз өмiр шындығын нақтылы мағына арқылы түсiндiре келiп, адам  ... ... ... ... ...      4. Сөз  ...  ...  тiлдiк  қатынасты  жүзеге  асыруға  негiз
болады.
      Демек, сөз мағынаны,  ұғымды,  ...  ойды  ...  ...  тiлдiк
қарым-қатынасты жүзеге асырушылардың барлығына аса  қажет  ...  ... ... [30.29].
       ...  ...  ...  ...  барысында  бастауыш   мектеп
оқушыларының сөйлеу  дағдысын  қалыптастыруда  сөз  ...  оның  ... ... түрлерiн меңгеруге аса көңiл бөлу керек. Сөз  мағынасын
түсiндiру, ұғындыру сөздiң мағыналық реңктерi туралы, яғни  оның  тура  ... ... ... ... ... ... етедi.  Оқушыларға  берiлген
әрбiр тапсырма сөздiң  жеке  тұрған  сөйлемде  айтылған  ...  ...  ...  ...  ...  ...  деп  ...   Оны
лексика  саласын  оқытуда  тапсырмалар  ...  ...  ...   дағды
қалыптастырған орынды. Мысалы, сөздердiң  бiр  ғана  дыбысын  ...  ... ... ... ... ... ... дағдылары жетiледi:
      Терек-зерек, кент-жент, көл-шөл-төл т.б.
      Сөздердiң мағыналарын оқушылар ...  ...  ...  Бұл  сөздердiң
мағыналары бiр ғана дыбыстың өзгеруi арқылы ...  ...  ...  ... ... сөздер ойлап табуға дағдыландырды.
      ... ...  ...  ...  ...  ...   секiлдi
құбылыстарын  таныту  арқылы  ...  ...  ...  ...  түсiну
iскерлiктерiн дамытады.
      Мысалы,    таза-...
                 ...                 ...                 ...                                ...  ...  ...   ... тапқызып, кейiнiрек тапқан сөздерге мағыналы сөздер  тапқызу  олардың
сөз мағыналарын дұрыс түсiнуiне септiгiн ...      ...  сөз  ...  ...  барысында  оқушылардың  лексикалық
дағдылары  қалыптасады.  Бұл  әлi  сөйлеу  дағдысы  емес.  ...  үшiн  ... ... ... ... үшiн ... ...  мағыналық  жағынан
байланысып, сөз тiркестерiн,  ал  сөз  ...  ...  ...  ... ...      Бастауыш мектеп оқулығында  сөз ... – екi ... ... сөздердiң
байланысы деген анықтама берiлген. Оқулықта сөз тiркестерi  туралы  мағлұмат
аз. ... ... ... ...  ...  үшiн  ...  сөздердi
мағыналарына  қарай  тiркестiре  алу  бiлiктерiн  игеруi  қажет.  Бұл   ... ... ... ... ... әлiппе кезеңiнен  бастап-ақ
қарапайым түрде таныстыра берген жөн.  Мысалы,  кiтаптағы  суреттер  бойынша
сұрақ  -  ...  ...  ...  отырып,  сөйлемдегi  сөздерге   сұрақ
қойғызып, оған толық жауап  ...  ...  ...  мәнi  бар.  ... ... тiрек болу керек. Сонда сұраққа толық  жауап  беру  арқылы
оқушылар ойын жүйелi айтып, саналы сөйлеу дағдысына үйренедi.  ...  ... ... өте  көп.  ...  ...  ...  тiлi  мен  ана  ...  да  сөйлемдегi  сөздердiң  байланысына,   қатысатын   сұраққа,
сонымен –  бiрге  заттың  атын  ...  ...  мен  ...  ... ... ажыратуға көңiл бөлу  жалғастырыла  бермек.  Сөйлемдегi
сөздердiң байланысын айыра бiлу дағдысы түрлi ...  ...  ... әрi ... ... ... тез ... алатын болады.
       Сөйлемдегi   сөздердiң   байланысын   үйрету   ...   ...  ...  ...  жүзеге  асып   отырады.   ...   ...   ... ... сөз ... ... ... әр  сыңары  белгiлi  бiр
сөз табынан болатынын өтiлiп отырған  ...  ...  ...  кетудiң
артықтығы жоқ. Сөз таптарын өтуде сөздердiң ... ... сөз  ...  оған  ...  ...  ...  Мысалы,  зат  есiмдi   өту
барысында балаларға мынадай  тапсырмалар  беру  ...  ...  ...  алу  ...  ...  Алма,  үстел,  тақта,  есiк  деп
өздерiне таныс сөздердi  көрсете  отырып,  қызыл  ...  ...  ...  ... кең есiк ... сөз ... ... қажет.
       Сөз  тiркестерiндегi   сөздердiң   ...   ...   ... ойындарды ұйымдастыру оқушылардың сабаққа деген  қызығушылығын
арттырады. Оқушыларға бiр сөз берiп,  оған  мағыналық  жағынан  ...  ... ... ... ...  ...  үй,  ...  қабат,  тәттi  қауын,
қызыл көйлек, таза үй, ащы алма) немесе  кесте  қағаздармен  ...  ... ...      ... - ... ойды ... ... тұлға.  Балаларда  орынды
сөйлеу  дағдылары  сөйлемнiң  ...  ...  ...  ...  қалыптасады.
Сөйлемдi дұрыс түзу дағдыларына ие болған оқушы  тiлдiк  қатынаста  өз  ... әрi ... ... алады.
       Бастауыш  мектептерде  сөйлемдердiң  (хабарлы,  сұраулы  және  лептi)
түрлерi  ...  Бұл  ...  ...  сөйлемдердiң  белгiлi  бiр
интонация арқылы сөйлеушiнiң қандай сезiмде тұрғанын тану  жолдарын  ... Бұл ...  К.  ...  ...  әр  алуан  субъективтi-модальдық
мағыналарды  бiлдiредi.  Интонация  тәсiлi  сұраулық  ...  ... ... ... ... ... ... да, олар  әр  түрлi
эмоцияны бiлдiредi», - дейдi.
Демек,  интонация арқылы оқушыларға  хабарлы,  ...  ...  ... ... ... ...  қоса   ...  сөйлемдi  дұрыс
құрау даңдыларын қалыптастыру үшiн мынадай тапсырмалар орындату ...      ... ... ... алғашқы сөйлемнен соң кiдiрiс  жасап  отыру
талап етiледi. Мәтiнде неше  ...  ...  әр  ...  неше   сөз  ... ... ... екi немесе одан да  көп  сөздерден  ...  ...  ...  ...  ...  керек.  Мұндағы  басты  мақсат  -
мәтiннiң  бiрнеше  ...  ...  ...   ...   соң   ... нүктеден соң бас  әрiптен  басталып  жазылатынын  үйрету,  ... ара жiгiн ... ... ...      Көп ... ... керектi сөздердi таптырып, сөйлем көшiрту.
Мысалы:  . . . шықты, . . . жылынды, . . . ... .  .  .  су  аға  ... ... күн, ... ... қар.
      Оқушы мұндай жаттығуларды орындау арқылы  сөйлемдегi  сөздердiң  қалай
болса солай ... ... ... байланыста болатынын игередi.
3.Мәтiндегi ара жiгi ажыратылмаған сөйлемдердiң тиiстi жерiне  ...  ... ... бас ... ... жазуға дағдыландыру.
4. Сөйлемдердi көшiрту. Мұндағы басты мақсат - әр уақытта сөйлемнiң  бiрiншi
сөзiн бас әрiппен ... жазу ... ...      ... ... iшiндегi ең күрделiсi-мәтiн. Мәтiн бiр  адамның
екiншi адамға айтатын ойын ... ... ... ...      ... ... мәтiндер құрылымы жеңiл болады, бұл оқушылардың  жас
ерекшелiктерiне, ... ...  ...  ...  ... тiл ...  жас  ерекшелiгiне,  түсiнiгiне,  бiлiм  ...  ...  ...  сай  ...  ...  ...  ...   мәдениетiмен,   әдет-
ғұрыптарымен,  жетiстiктерiмен  таныстыру  қызметiн   атқаруда   ... ...  ...  мәнi  ...  болуға  тиiс   /32.  114/.
Сондықтан бастауыш мектеп оқушыларының  ...  ...  ...  ... ... ...                                   ...      Менi жұрт ... ... Маған арнап шкафтар жасап,  үстiне  шаң
жуытпай, таза ұстайды. Менi ұрпақтан-ұрпаққа мұра  етiп  қалдырады.  Мен  ... ... ... ... ...  етемiн.Мен  адамның  досымын.  Менiң
атым - кiтап.
      Осы тапсырмаларға ұқсас оқушылар  ...  ...  ...  ... құрастырады. Сондай-ақ өзiнiң отбасы, қоршаған  орта  туралы  мәтiндер
тiзедi.
                                 ... ...      Мен ... үлгi етiп ... Ол менi тәрбиеледi, өсiрдi, оқытты.  Ол
маған әрқашан  адалдықты  үйрететiн.  Қайда  жүрсем  де,   ...  ...  ... ... еске ... Ол-оқымаған  адам,  бiрақ  оқудың  жақсы  екенiн
түсiнедi. Ол-екiншi дүниежүзiлiк соғыс ардагерi.
      ... ... ... ... дағдыларын қалыптастыру үшiн қазақ
тiлiнiң   орфографиялық,   орфоэпиялық,   фонетикалық   және   грамматикалық
заңдылықтарды  ...   әрi   ...   ...   ...   ...   ...  ...  бастауыш   мектеп   оқушыларының   әдеби   сөйлеу
дағдылары қалыптаспайды.Оның үстiне дұрыс  ...  үшiн  бала  ... ...  ...  толық  түсiнiп  меңгеруi  қажет,сонда
баланың сөйлеу дағдысы жан-жақты қалыптасады.















             I.3. ... ... ... ... ...                  әсер     ...  психологиялық факторлар.


      Төрт жылдық бастауыш мектеп ...  ...  ... сынып шәкiрттерiне әр пән бойынша меңгеруге тиiстi  бiлiм  мөлшерiн
саналы  түрде  игертiп,  оқушылардың  ...  ...  ... ... - ал ... ... тiлiн оқытудың мазмұны мен  әдiстерi
бағдарлама талаптарына сай оқушылардың тиянақты бiлiм  мен  дағдылар  алуына
мүмкiндiк беретiн ... ... ...  [32,  3-4].  ...  ... ... оқу жоспары негiзiнде жасалған бұл бағдарламада  белгiленген
бiлiм берудiң мазмұны арқылы бiлiктерi   мен  ...  ...  ...   ...   ...   ...   мен    ғылыми-зерттеу
мекемелерi   шұғылдануда.   ...   ...   ...   мазмұны   жайында:
М.Н.Скаткин, М.А.Данилов, И.Я.Лернер,  С.Рахметовалар  өз  ...  ... ... бiлiм ... ... ... бiлiм ... жетелейтiн  бiлiктер  мен
дағдыларды    жөнiнде:    А.М.Фридман,     Ю.К.Бабанский,     ...  ...  ...  ...  ...  ... ... айтқан.
      Интеллектуалдық және ... бiлiк пен  ...  ...  ... ... бөлiктерi қатарына жатады. Оқушы жалпы бiлiм жүйесiн,  оған
жеткiзетiн  iс-әрекеттер,  әдiс-тәсiлдермен   ...   оқу   ...   ... бiлiм ... ... ... мен дағдыларды меңгередi [33].
       ...  ...  мен  ...  кез  ...   жаңа   ... ... ... шығармашылық ауқымы кеңейедi. Iс  жүзiне  асқан  iс-
әрекет арқылы оқушы қоршаған орта шындығын  тереңiрек  ...  ...  ... білiк пен дағды оқу процесiнде үлкен  мәнге  ие.  Жас  ... жаңа бiлiм ... ... ... сол ... саналы болуына  ықпал
ететiн икемдiлiк пен дағдыларды қалыптастыру -  маңызды  мәселе.  ... ... ... ... ... және  ...  әдебиеттерiмен
жұмыс iстеуге, кез келген iс-әрекеттi жүзеге асыруда жоспарлы түрде  уақытты
үнемдеп, саналы орындауға жаттықтыру.
       Олай  ...   ...  ...  ...  ...  ...  алайық.
Психологиялық әдебиеттерде бұл түсiнiктерге әр түрлi  анықтамалар  берiлген.
Бiр ескертетiн жай,  ...  ...  ...  әр  ...   ...   ...   оларды   iс-жүзiне    пайдалану
тәжiрибесiн қамтамасыз ... ... пен ... ... ... таппаған.
      Б.В.Беляев сөйлеу дағдылары  тiлдiң  ережелерiн  түсiнуден  кейiн  ... ... ... ... ...  ...  дейдi.  Ол  дағдылардың
қалыптасуын мынадай өрнек түрiнде көрсетедi: бiлiк---дағды---бiлiк.
       Ғалымның  ...  «  ...  если  ...  ...  сказать   что-либо
изучаемом языке,  только  благодаря  ...  что  он  ...  ... знания, то это должно быть названо лишь  первичным  умением,
а  не  ...  ...  ...  такое  действие,  которое  совершается
человеком впервые и с пониманием. Но подлинная речь есть  ...  ... ... не ... на ... ... на ... Под  навыком
же  подразумевается  такое  ...  ...  ...   ...  без
участия  сознания,  т.е.  автоматически,   благодаря   тому,   что   ... ... это ... в  ...  ...  ...  ...  Ол
сөйлеу  дағдыларын  шығармашылық  iс-әрекетке  жатқызады:  «Речевые   навыки
конечно существуют, но речь ... ... к  этим  ...  не  ... что  речь-это  всегда  творческая  деятельность.  Любая  речь  любого
человека  творчески создается  им  в  ...  ...  ...  таких  своих
мыслей, которые у него возникают впервые, в связи  с  каждый  раз  по-новому
складывающимся  ...  ...  и  ...  и  под  их   ... языком в своей  речи,  человек  никогда  не  бывает  автоматом,  ... ... ... ... ... ... ...  быть
поэтому расчленена только на отдельные умения -  ...  ...  ... и ...  ...  что  умение  представляет  собой  такое  ...  ...  ...  всегда  с  учетом  неповторимого   стечения
обстоятельств и на ... ...  ...  [34].  «  Речевые  навыки
всегда являются и  всегда  ...  быть  ...  ...  ...  ... ... деп таниды. Дағды (навык)-еңбек  және  басқа  да  ... ... ... дәлдiкпен және шапшаңдықпен оқу немесе  ойын
мiндеттерiн орындауды оқыту мен қайталау нәтижесiнде алған  бiлiк  ... ... ... ...  ...  дағдыларына  оқушылардың  кiтаппен
және  басқа  түрлi   ...   өз   ...   ...   ...   ауызша
баяндағанының және оқығанының мағынасын ажырата бiлуi, конспектi  жазу  және
баяндау жоспарын ... ... ... сөз ... .
      Қ. ... ... iс-әрекеттерiне мынадай анықтама бередi:
1. Дағдыландыру - соқыр сезiмдермен және басқа  нәсiл  арқылы  пайда  ... ... ... адамның жеке басының тiршiлiгiнде  пайда
болатын қылықтар.
2. Дағдылану үйренумен, жаттығумен бiр  ...  ...  рет  ...  ...  ...  ...  өткiзген  адамның  бұрынғы  тәжiрибесiндегi
әрекеттермен байланысып, жүзеге асады.
3. Дағдылану ...  ...  ...  күшi  ...  да,  ... ... ... асып отырады.  Бiрақ  барлық  дағдылану  автоматизм
тәрiздi болады деуге болмайды. Кейбiр  өте  күрделi  ...  ... ... ... ... әрекет етуi де мүмкiн.
4. Дағдылану бiр қалыпта өзгермей тұратын  әрекет  емес.  Егер  адам  ...  де,  ...  да,  ...  да  ...  қайталау  арқылы
атқаратын болса, сол әрекетiн ... ...  де  ...  алады.  Мысалы,
адам әр уақытта оң қолымен жазып, сол ... еш ... ...  көрмесе  де,
ол сол қолымен де жаза алады[36,108] .
      Е.В. ... ...  1.  ...  ...  ...  ...  2.
Жаттығулар орындау барысында қалыптасады, - деген пiкiр  айтады.  Бұл  пiкiр
бойынша  ...  ...  ...  ...  тек  ...   ... iс-әрекеттер жатады[37].
      Демек, бiлiк - сананың белгiлi бiр iс-әрекеттi  меңгеруге  ... ... да  бiлiк  ...  ...  ...  нәрсенi  болмасын
орындай бiлу қабiлетi. Бала бойындағы бiлiк түрлi дәрежеде көрiнедi.  ... ... ...  оқушыларының  сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыру
үшiн (сөйлеу ... деп бiз ... ... ...  ...  жатық  сөйлеу
iс-әрекетiн түсiнемiз) алдымен олардың  сөйлеу  икемдiлiктерiн  қалыптастыру
қажет, бұл ... Б.В. ... ... ... – дағды  -  екiншi  біліктiлiк
өрнегiн басшылыққа алдық.
      ... ... ... ... ... ...  ... болып келетiн себебi-біліктiлiк  дәрежесiнiң  әр  ...  ... бiлу ...      Бiлiк  пен  бiлiм  тығыз  байланысты.  Мәселен,  оқушы   ... ... ... ... қате ... алады. Бұл  -  оның  бiлiмi
икемдiлiгiмен байланыспағанының көрiнiсi.
      Ю.К. Бабанский белгiлi бiр  ...  ...  асу  ...  ... бiлiк ...  Бұл  ...  мынаны  негiзге  алады:  Оқу  қызметi
бiрнеше әрекеттердiң жиынтығы ... ... ...  ...  iске  асу
әдiс-тәсiлiн меңгеру бiлiк деп аталады [38, 7].
      ... ...  өмiр  ...  сай  ...  ...  ... мен бiлiкке жаттықтырып, алған бiлiмдерiн  iс  жүзiнде  пайдалануға
мән берiлу тиiс. Бұл аса  ...  ...  ...  процесiнiң  негiзгi  саласы
болып  саналады.  Өйткенi  сабақта  алынатын  ...  ...  ...  бөлiп  қарауға  болмайды.  Оқушы  сабақта  тiл   бiлiмiнiң   ... ... ...  ...  ол  ...  ...  ... онда мұндай сыңар жақ бiлiмнiң қоғамға да, оқушының өзiне де  берерi
аз. Сондықтан алған бiлiмдi ...  ...  -  ...  ... тұрған ең басты мiндетi.
      Игерген бiлiмдi практикада  пайдалану,  ...  ...  ...  ...  ...  түссе,  екiншi  жағынан,   бiлiк   пен   дағдының
қалыптасуына ықпал  ...  Олай  ...  бала  ...  ...  ... ... ... онда даму  процесi  ойдағыдай  болмас  та  едi.
Белгiлi бiр ... ... бұл ... тiкелей қатысы  бар.  Өйткенi
алған бiлiмдi практикада пайдалану өздiгiнен  қалыптаспайды,  ол  ... ... ... ...      ... ... барысында көптеген әрекеттер жасайды, ал  оқу  ... ... ... ... ... ... кейбiр қимыл-қозғалыстар  саналы
түрде атқарылмайды. Егер  оқушы  әрбiр  iс-әрекеттiң  қимыл,  қозғалысын  ой
елегiнен өткiзiп отырса, ... ...  ...  шешуде  үлгере  алмаған
болар едi. Дағдыларға оқушы жаттығу  барысында  ...  оның  ... қиын деп  ...  ...  ...  ...  айналады.
Алға қойылған мiндеттердi жеңiл  орындауға  мүмкiншiлiк  туады.  Оқушы  жеке
әрекеттердi  орындау  дағдысын  ...  ...  ...  ... Дағды - әрекеттi орындаудың қалыптасқан тәсiлi  [39].
      Оқушылардағы  ...  ...  ...  ... ... ... теориясына негiзделiп түсiндiрiледi:
-Ақыл-ой әрекетiн бағыттаудың толық болуы.  Бұл  ...  ...  ... өзi ... ... ... ... басталады.
-Оқушыларға сөйлеу дағдыларын қалыптастыруға  арналған  жаттығуларды  берiп,
оларды  қалай  дұрыс  орындау  туралы  үлгi   ...   ...   ... өзi ... ... ... түрде қалыптасу кезеңi. Бұл кезеңде оқушы  үлгi  бойынша
орындайды. ...  ...  ...  ...  ...  ...  мен  ... тұрғысында жаттығуларды айнытпай қайталап орындайды.
-Әрекеттiң сыртқы сөйлеу формасында көрiнуi. Балалар  үлгiдегi  жаттығуларға
ұқсас iшкi жоспар бойынша ... ...  ...  жинақтау)  жасайды.
[40].
      А.А.Люблинская, П.Я.Гальперин негiзiн ... ... ...  ... теориясын былай түсiндiредi: П.Я.Гальперин негiзiн  салған  «ақыл-
ой әрекетiнiң сатылап қалыптасу» концепциясы практикалық  iс-әрекет  -  ... ... ... ... даму  ...  ...  ... деген түсiнiкке құрылған. Бiрiншi кезеңде  бала  мәселенi  шешу  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... де, бала оларды сөзбен  айтады  (басында  дауыстап,  сонан  соң
iштей). Тек соңғы, үшiншi ... ...  ...  ...  ...  енедi.  Кең  құлашты  материалдық  әрекеттiң   ...   ...  ...  ...  ...  үшiн  берiлген  мысалдың  шарттары  мен
мазмұнындағы  ...  ...  ...  бiр   түрi   тән.   ... ... ... ... берiлген түрi  үшiн  өте  маңызды
жалпылама  сипаттағы  тану  ...  ...  ...  ...  мен  ...  ...          ... негiзiнде  ақылға  салынған  әрекет  жатады.  Iс-әрекеттi
игертудiң  бастапқы  кезеңiнде  бұл  ...  оның  ...  ... ... ...  ...  кезеңiндегi  дыбыстан  буын,  буындарды  қосу
арқылы мағыналы сөзге  айналдыру  ...  ...  ...  ...  табылады.
Оқуға жаттығу үстiнде оқушы жылдам оқуға дағдыланады. Яғни  ол  бұдан  былай
дыбыстан буын ... ... ... ... етiп қоймайды.  Өйткенi  оның
әрекетi ендi ... ... ... ... ...      Қандай да болсын дағдының негiзiнде ... ...  ... және ... ...   ...  үнемi  қайталау  нәтижесiнде
белгiлi бiр нерв  жүйесiнде  қозу  процесiн  тұрақтандыруға  ...  ... ... мерзiмiн қысқартатын, бiр  жүйеден  екiншi  жүйеге  дәлме-дәл
көшiп ... ... ... ... ... ... ...      Қалыптасқан нерв механизмдерi  әрекеттi  орындау  процесiнде  бiрқатар
өзгерiстер ... ... ...  ...  ...  әрекеттi
орындау мерзiмi қысқарады.  Екiншiден,  артық  қимыл  қозғалыстар  жойылады.
Мысалы, бiрiншi сынып оқушылары  жазуға  ...  ...  ...  едәуiр
дене және бұлшық ет күшiн жұмсайды. Ал жазу ... ...  соң,  ... және күш ... ... Үшiншiден,  жеке  дербес  қимылдар  бiртұтас
әрекетке  тоғысады.  Дамудың  ең  ...   ...   ...   ... деп ... [41].  ... ...  нәтижелерiне  қарағанда
дағдының қалыптасуы үш кезеңнен тұрады: 1)  ...  ...  ...  ...  ...  әрiптермен  танысады.  Бұған  қоса,   сол   ...   ... ... ... олардан буын, құрауы, буыннан сөз,  сөзден  ... ... ... ... ... ... ... сөз  құрау
дағдылары өте баяу қалыптасады. Мұның бiрнеше психологиялық  ...  ... бала әрiп  ...  ...  ...  алмайды.  Бұлар  дағдының
қалыптасуына үлкен бөгет жасайды. 2)  ...  ...  Бұл  ...  ... бiр-бiрiмен жеңiл  бiрiктiре  алады.  Тұтас  ...  ...  ... да оның жеке бөлшектерi  әрiп  айырмашылықтары  ...  аз  ...   ...   ...   ...   ...   жазу-жасу).   3)
Автоматтану кезеңi. Үшiншi кезеңде  бала  әрiптердi  тез  ...  ... оқи ... Ендi ... қойып, бiр қалыппен тез оқитын болады.
      Дағды жаттығу процесiнде қалыптасады. ... ... ... ... рет ... орындалатын әрекет, ондағы мақсат - осы әрекеттi  жетiлдiре
түсу. Жаттығуларды орындау барысында белгiлi бiр iс-әрекет  ұйымдастырылады.
Бұл ... ... ... ... мүмкiн. Бiздiң зерттеу  жұмыстарымыздың
нәтижесi көрсеткенiндей шәкiрттi бастапқыда болашақ  атқаратын  iс-әрекеттiң
құранды бөлiгiне енетiн жеке операцияларға ғана ... ... алға  ... ... ...  ...  ...  үшiн  бiрнеше  ай
уақыт  жiберген  оқушының  өз  ...  ...  ...   тапсырмаларды
орындауға қызығушылығы кемидi. Бұл оның оқып үйренуге ықыласын жояды.
      Қалыптастырмақшы дағдыға ынталы болуда қол  ...  ...  ... ... ... ... орындау және оған дер  кезiнде  жақсы  баға
берiлу дағдыны жетiлдiруге ынталандырады.
      Бiлiк пен ... ... ... ... ... ... ...  жолында
маңызды  бiлiмдiк  қызмет  атқарады.  Оқушылардың   қазақ   тiлiнен   ...  ... ... ...  өтiлген материалдарды  қабылдауынан
басталды. Қабылдау - бiрнеше түйсiктер арқылы заттар мен құбылыстардың  адам
миында бейнеленуi. Қабылдау ойлаудың  ... және  ой  ...  ... ... Оқушы алдымен талдау және  жинақтау  ойлау  операциялары
арқылы игерген  бiлiмiн  байымдайды,  ал  ...  ...  ...  ... көмегiмен игерген бiлiмнiң негiзгi  ерекшелiктерi  мен  өзiндiк
белгiлерi  туралы  ой  қорытады,  осы  ...  ...   ...   тiлдiк
материалдар туралы ұғым қалыптасады.
          Ой  ... ... ... ... Тiл ... адам  ...  өз  ... басқа бiреуге жеткiзедi. М.Жұмабаев ойдың жарыққа шығатын  екi  жолы
бар ... атап ... ... тiл арқылы адам  өз  ойын  толық  жеткiзедi
дейдi: «Жанның жайын жарыққа шығару үшiн, жанның  сырын ...  ...  ... екi  ...  бар   ─  ...  ым   ─  ...  ...  сөз.  Мимика
дегенiмiз жанның сырының дене арқылы сыртқа бiлiнуi (бас изеу,  ...  ... Ым ... ... ... ... ... бар  нәрсенi  ұқтырып  болмайды.
Ым ─ iшкi сезiм « тiлi». Ым арқылы ойды ... ...  ...  ...  ... ─ сөз. Бiз сөз арқылы неше түрлi ойымызды  ... ...  ...  ... ...  ... бiле аламыз»[42. 114]. Ғалымның пiкiрi бойынша  ...  тiл   ...   ...   ...   ...   ...   ...  ұғындыру  арқылы  олардың   ойлау   қабiлеттерiнде   ...  ...  ...   ...   ...   ...  айтылу  мақсатына,  құрылысына,  сөйлемдегi  сөздердiң  ... мен ...  ...  ...  ...  соң  ...  мүшелерi
талданады. Фонетикалық талдау жүргiзгенiмiзде   сөйлем  сөзге,  сөз  буынға,
буын дыбысқа қарай ...  ...  ...  ...  бөлу  арқылы
оқушы сол бүтiннiң мәндi  жақтарын, қасиеттерiн терең меңгередi.  ... ... ...  ...  барлық  элементтерi  бiрiктiрiледi.  Мәселен,
оқушы сауат  ашу  кезiнде  дыбыстан  (әрiптен)  ...  ...  сөз,  ... сөйлемдерден мәтiн құрап тiлдiң  күрделi  бiрлiгiн  жасайды.  Талдау
мен  жинақтау  -  ...  ...  ...  бiрiнсiз  бiрi  болмайтын
құбылыс. Балаларда оқу, жазу т.б. ... ... жолы да  осы  ... ... ... ... негiзделген.
      Оқу материалын жүйемен мәнiсiне қарай ұғынуда ... ой  ... рөл ... ... ... ... айырмашылық  қасиеттерi
айқындалады
      Топтау-салыстырудан  барып  шығатын  күрделi  ой  ...  ...  ... ... белгiлер негiзiнде заттар  класс,  тек,  түр  сияқты  ...      ... зат не ... ... үшiн осы зат  не  ... ... белгiлердi айыру  және  осы  белгiлер  негiз  боларлық
класс не тектi табу ... ... ... боя, ... ... сөздерiн  бiр
топқа жатқыза отырып, төртiншi сынып  оқушылары  бұл  ...  ...  ... ... ... Ал егер ... бояушы, сөздерiн бiр топқа  жатқызып,
оның негiзiнде заттық  мағына  ...  ...  ...  ...  ... ...      Осылайша топтастыру үшiн ұғымдарды бiлдiретiн  сөз  ...  ... ...  Егер  ...  зат  не  ...  ...  бiлдiретiн  сөздердiң
мағынасын бiлмесе,  олардың  белгiлерiн  танымайды,  сондықтан  белгiлi  бiр
категорияға  ...  ...  яғни  ...  ...  ...  ...  топтай  алмайды.  Топтау  дағдыларын  қалыптастыруда   ұғымдардың
қасиеттерiн тану  шешушi  рөл  ...  ...  ...  ...  ... ... мына үш көрсеткiш: жiктеу негiзiн дұрыс ажырата  бiлу;
топқа кiретiн түсiнiктердi дұрыс тани бiлу:  сол  топ  объектiсiнiң  ... ... ...      Оқу ... ... ... қалыптасуының  да  өз  орны  бар.
Жалпылау  оқушының  ой-өрiсiне,  талдау,  ...  ...   ...      ...  ...   бiр   тектi   ...   ...   ...  ...  ...  ...  үшiн  ...   ерекше   маңызды
белгiлерiн таба бiлу керек.  Мысалы,  қозы,  лақ,  ...  бота  т.б.  ... ... келiп, «Төлдер» деген жалпы ұғымды берсе,  зат  есiм,  ... сан ... ... ... ...  ...  сөздерi»  деген  жалпы
ұғымды бередi. Жалпылауға дағдылану арқылы  оқушы  сыртқы  ...  ... ... ... ... ...      ...  зат  не  құбылыстардың  қосалқы  белгiлерiн  ажырату  негiзiнде
олардың  негiзгi  белгiлерiнiң  ...  таба  бiлу  ...  ... көрсеткiшi болып табылады.  Сондықтан  да  ойлаудың  бұл  жоғарғы
операциясы да талдау-жинақтауға ... ...  ...  әр  ...  зат  ... бiр ... ... және топтарға бiрiктiру мүмкiн емес.  Бiр
тектес фактiлердi әр түрлi жағдай және әр  қилы  ...  ...  ... кез ... ереже, кез келген заң жалпылау болып  табылады.  Мiне,
сондықтан оқушыларда жалпылау дағдыларын қалыптастыру аса маңызды.  Қоршаған
ортадағы заттар мен ... ...  ...  оның  ...  ... ... ойша ... алуды абстракция деймiз.
      Нақтылау дегенiмiз жалпыланған бiлiмдi нақтылы жеке жағдайда  қолдану,
бұл үшiн осы жеке ... тағы да ... оның ... ...  ...  ... келетiн белгiлерiн айрықшалау керек. Мәселен, сөз  таптары  деген  жалпы
ұғымды зат есiм, сын есiм т.б.  деп  ...  ...  ...  сөз  ... ...  болып  табылады.  Нақтылау  абстракцияға  қарағанда
ұғымды көрнекi етiп  ...  ...  ...  Жеке  мысал,  көрнектi
құрал-нақтылаудың түрлi формалары.
      ...  тiлi  ...  ...  ...  материалдарды  оқушылардың
саналы меңгеруiне олардың зейiнi ерекше рөл  атқарады.  Оқушылардың  зейiнiн
ескермей қазақ тiлiн меңгерту ... ... ...  ...  ... ... ... аударту қажет.  Бастауыш  мектеп  оқушылар  зейiнi
тұрақталып, назарын  оқуға  ...  ...  ...  ... ... мәнi бар  екендiгiн  ұғындырып,  сабақта  ...  ... ... ... ... Мұғалiм оқушы зейiнiн  өзiне  аударту  үшiн
мынадай талаптарды орындауға тиiс:
      Жаңа ... ... ... ... ... ...      Тиiстi  таныстыру  арқылы  сабақтың  мазмұнына  ынталандырып,  ...      ... ... ... ... қою ... ... сақтау;
      Қажетсiз мағлұматтардан сақтанып, баланың iлтипатын  қоздыратын  ... ... ...      ...  iшiн  ...  ...  ...  сақтану,  лайықты
салыстыру, теңестiру, ұқсастыру түрлi  әдiс,  оңтайлы  оқытуды  жандандыруға
тырысу;
      ... ... ... деректi, көрнекi болу. Оған сай жобаларды  дұрыс
қолдану;
      Өзгелердi ынталандыру үшiн үйрететiн нәрсесiне өзi де ... өзi ... ... ... ... ... оқушылар да сүйедi  [43, 80];
      Оқушылардың сөйлеу дағдыларын қалыптастыруға  ...  ... ...      ... ... зат не ... белгiлерi - бiр  зат  пен  құбылыстың
себебi немесе салдары. Бiрi ... де, ...  -  ...  ...  себеп
болған зат пен құбылыс та басқа зат пен  ...  ...  Яғни  ... ...  ...  оқиға  себеп-салдарлы  байланыста  ...  ... ... ... адам  ...  орта  шындығын  терең  тани
алмайды. Сондықтан ... ... ... байланысын  ажырату,  бiлу
дағдыларын қалыптастыру - ерекше мәнге ие. Мысалы, «Жылға-жылғадан  сылдырап
су аға бастады. Қар ерiдi. Күн ...  ...  ұшып  ...  ... ... жайында шығармасын бастаған  оқушы  көктемнiң  белгiлерiн  дұрыс
атағанымен,  олардың  себеп-салдарлы  ...   ...   ... ... ... жүйе сақталынбаған, яғни  бала  ойлаудың
бұл тәсiлiне  дағдыланбаған.  Егер  оқушы  шығармасын  былай  ...  ... Қар ... ... ... ... те, ... еруi - салдар).  Жылға-
жылғадан сылдырап су ақты. (Қардың еруi  себеп  те,  судың  ағуы-салдар)...»
онда ол ... ... ... ... ... ... ... едi.
      Бастауыш мектеп оқушыларының жатық сөйлеу дағдыларын   ...  ... ... ... ... асады:
1.Сөз мағыналарын түсініп,оларды сөйлеу барысында орынды қолдану;
2.Сөздерді өзара дұрыс байланыстыру;
3.Сөйлемді дұрыс құрау және өз ойын анық және ... ... ... ... мен кірме сөздерді қолданбау.
       ...  ...  ...  ...  ...   ...  ...  жас  ерекшелiктерiнің  психикалық  қабiлеттерiнің  даму  жағдайымен
тікелей  байланысты.  ...  ...   ...   ...   ... сабақтарында олардың қабылдау, талдау, жинақтау,  пайымдау,  ой
қорыту,  салыстыру,  топтау,  жалпылау,  нақтылау  секiлдi    ... ... ... ... ... тиiс.








































      I.4. Бастауыш мектеп ... ... ... ...                          ... ...      Тiлдi   ...   әдiстемесi    психологиямен,    педагогикамен    ... ... ... ... орай ...  тiлiн  ...  әдiстемесi
дидактикалық заңдылықтар мен ережелерге сүйене отырып,  қазақ  тiлi  сабағын
өтудiң құрылымы мен ... тiлiн ... ... ... және  ... белгiлейдi. Сондықтан «Қандай пәндi болса да  оқып  үйрену,  оның
әдiс-тәсiлдерiн меңгеру – күрделi психологиялық және педагогикалық  ... тiлдi ... ...  ...  ...  тiлдiк  ережелердi  сапалы
игерiп, қажет  болғанда,  тiлдi  қарым-қатынаста  дұрыс  та  ...  ... ... ...  ...  Ол  оқыту  арқылы  жүргiзiледi.  Ал  ... ... ... педагогика.
      Қазақ тiлi  әдiстемесi  дидактика  теориясына  ...  ...  беру мен ... ... ... мағынаны бiлдiредi», -  деп  А.Жаппаров
қазақ тiлi әдiстемесi  бiлiм  берудiң  ...  ...  ... ... бiлiм  беру  мен  ...  ...  ... формалары мен әдiстерiн зерттейтiнiн атап көрсетедi [44,69-70].
      Жалпы бiлiм беретiн  мектептерде  бiлiм  ...  ...  ...  ...  ...  ...   –   бүгiнгi   күннiң   ... бiрi. ... ...  ...  оқыту  процесi  -  бiлiм
мазмұнын  сапалы  меңгертетiн  бiрден  бiр  жол.  ...  ...   ... ... ...  ...  ...  бiлсе,  оқушының  бiлiмдi
игеруi     ...     ...     ...     ...     ...   ...   мақсатына   сәйкес    әдiс-тәсiлдердi    ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... бiлмеуiнен ғана емес, бүкiл  сабақ  барысында  бiр  ғана  сүреңсiз
әдiстi  ...  ...  ...  ...  ...  бiр  ғана  iс-әрекеттi
(мысалы, жаттығу жұмыстарын  немесе  мұғалiмнiң  ...  сөзi)  ... ... ... ... ...  бiлiмдi  игеру  деңгейлерi
төмендейдi.  Сондықтан  ...  ...  ...  ...   ... ... ... қажет. Дұрыс iрiктелген әдiс тек  оқушының
бiлiмдi ... ғана әсер етiп ... ...  ...  оның  ...  де  ...  орай  ...  барысында  қандай   әдiстер
тиiмдi, қай әдiстi қай әдiстен кейiн қолдану ... ...  ...  -  ... талабында тұрған өзектi мәселе. Педагог –  ғалымдар  оқыту  барысында
әдiстердi  пайдалану  мұғалiмнiң  алдына  қандай  ...  ...  ...  екендiгiнде   деп  есептейдi.  Олай   болса,   оқыту   әдiстерiн
жинақтауда, ... ...  мен  ...  ...  ...  iс-әрекеттiң
орындалатыны, мұғалiм оқушының қандай қабiлетiн  жетiлдiретiнi  ...  ... ... ... ...... бiлiм ... мен оқыту  мақсатына
қарай  оқыту  әдiстерiн  анықтауда   өзiндiк   ...   ...   ... ... ...  ...  баяндау,  әңгiмелесу,
жаттығу,  көрнекiлiк  т.б.   ...   ...   ...   А.   ... бiлiм алу ... ... – мұғалiмнiң сөзi, әңгiме,  көрнекiлiк,
жаттығу;Оқушылардың қатысу дәрежесi мен  сыныбына  қарай  –  актив,  пассив,
тапсырманы ... ...  ...  мен  ...  ...  –  бақылау
тапсырмалары,  жұмысты  жазбаша  орындау,  жұмыстың  ауызша   ... ... бiлiм алу, ...  ...  жұмыстарына  қарай  екшеп,
саралады [46].
         ... ...  тiлiн  ...  ...  үйрету  әдiстерiне:
қазақ тiлiн әдебиет материалдарымен байланыстырып өту,  түсiнiксiз  сөздердi
үйрету, ... және ... ... ... ... түсiндiру,  ауызша
мазмұндау және мәнерлеп оқыту әдiстерiн;Қазақ тiлiн теориялық жақтан  үйрету
әдiстерiне: әңгiме, хабарлау, тәжiрибе, ...  және   ...  ... Қазақ тiлiн теориялық –  практикалық  жақтан  үйрету  әдiстерiне:
талдау, тiлдiк материалдың түрiн өзгерту, мазмұндау, сөйлем құрау,  ... ... ... ... жатқызды [47].
     Бiздiң пiкiрiмiзше, әдiс дегенiмiз – оқушылардың оқу танымдық  қызметiн
ұйымдастыруда мұғалiм жүргiзетiн iс-әрекеттер жиынтығы. ... – осы  ... ...  ...  ...  ...  тiлi  сабақтарында  мұғалiм  түрлi
әдiстердi:  материалдарды  түсiндiру,   оны   ...   ...   ... ... ... ... ... қолданады.  Орынды  және
дұрыс, бiрiнен кейiн   бiрi  ...  ...  ...  әдiс-тәсiлдер  ғана
сабақтың  алдына  қойылған  мақсатын   ақтайды,   оқушылардың   ... ... ... ... ... оқушыларының жатық  сөйлеу
дағдысын қалыптастыруда пайданылатын негiзгi әдiстер төмендегiдей:
Қатысымдық әдiс;
Интерактивтi әдiстер;
Оқытудың нақты жағдаяттар әдiсi (кейс стади)
Бұл ... жеке дара ... ... ... ...  ...  байланыста,
бiрлiкте қолданылғаны нәтижелi болады.
      Қазақ  тiлiн  ...  ...  ...  ...   ...  ...  бiрi  –  ...  әдiс.Бұл  әдіс   –   тiлдi   жалаң
заңдылықтар  ...  ...  ...  ...   ...   ...  арналған.  Қазақ  тiлiн  оқыту  әдiстемесiнде  қатысымдық  әдiстiң
теориялық және әдiснамалық негiздерiн ... ... ... рет  ... ─ Ф.Ш.Оразбаева. Ғалым  қатысымдық  әдiстiң  анықтамасын:  «Қатысымдық
әдiс – тiлдiк қатынас теорияларын iс  жүзiнде  ...  ...  ... ...  ... », - деп тұжырымдайды  [30.127].  Сондай-ақ  ол
қатысымдық әдiстiң ... ... ... ...      Қатысымдық әдiс оқыту процесiнде кем ...  екi  ...  ...  ...  белсендi  iс-әрекеттiң  жүзеге  асуы   нәтижесiнде
болады.
      ... әдiс ... мен ... ...  пiкiр  ... арқылы сөйлеуiн қамтамасыз ете келiп, адам мен адамның  өзара  түсiнуiне
жол ашады.
      ...  әдiс  ...  мен   ...   әрқайсысының   өзiне   ... ... ... ал ... ... ... ... ортақ  болуын
талап етедi.
      ... әдiс ... ... ... ... ... амалдарды
бiрiктiредi.
      Қатысым әдiсiнiң басты белгiсiнiң бiрi  –  тiлдi  ...  ... ... ...      ... әдiс арқылы белгiлi бiр тiл туралы бiлiм берiлмейдi. Қарым-
қатынас құралы тiлдiң өзiн қалай қолдану керек, сол жөнiнде ...  ... ... ... үйретiледi [30. 127].
       Демек,  ...  әдiс  –  ...  мен  ...  арасындағы   тiлдiк
қатынасты жүзеге асыратын, оқушылардың сөйлеу формаларын, тiл  ... тiлiн  ...  осы  ...  бiр  ...  ... ... бiрi.
      ...   әдiстер  –  қазақ  тiлiн  дидактикалық  ойындар  арқылы
меңгертуде  қолданылатын  ...  ...  бiрi.  ...   ... ... ... сабақ үстiнде  еркiндiк  беруiмен  құнды.  Оқыту
барысында оқушылар бiр-бiрiмен тығыз танымдық, қатысымдық байланысқа  ... осы ... ... оқытады,  үйретедi.  Интерактивтi  сөзiнiң  өзi  (
латынша interaction ― интеракция, яғни өзара  әсер  ету)  ...  әсер  ...   ...   мектеп   оқушыларының   жатық   сөйлеу    дағдыларын
интерактивтi әдiстер ...  ...  ...  белсендi  iс-
әрекеттер жасап, өтiлген материалдарды және алдарында  тұрған  тапсырмаларды
ұжым болып шештi, бiрiн-бiрi  оқытты,  ...  ...  ... ... оқушылардың үш жақты  белсендiлiгiн   ...  ...  ... ... төмендегi мәселелердi ескеруi керек:
Оқушылардың қимыл белсендiлiгiн арттыру жолдары:
Оқушылар түсiнбеген жерiн  орнынан  тұрып,  екiншi  ...  ...  ... ... ... ... микротобындағы  нашар оқитын  оқушыларға  үйретуi,
оқушылар тапсырма бойынша бiр-бiрiмен (өздерiнiң ...  ... ... ... ... болғаннан кейiн өзара бiрiн-бiрi тексередi.
      Оқушылардың әлеуметтiк белсендiгiн арттыру жолдары:
Оқушылар өзара  ... не ...   ...  ...  ... ... ... сабақта  өзара пiкiрлесiп отыруы.
      Қиын сұрақтарға қарсы топтың  оқушылары  ...  беру  ...  ...      ... ...  ... ... жолдары:
Оқушылар қарсы жақтың пiкiрiне өзiндiк пiкiр айта ... ... ... көзқарасын дәлелдеуге;
Өзiнiң микротобындағы жолдастарының сөздерiне қосымша не пiкiрге  қосылатыны
жөнiнде өзiндiк пiкiр ... ...      ... ... белсендiгiн арттыру жолдары:
Сабақ барысында оқушылар бiр-бiрiмен еркiн тiлдiк қатынасқа шығуы;
Жауаптарын бiрге жоспарлауы;
Сөйлеген сөздерiн нақты әрi қысқа ... ... ... ... сөздерiнiң жаргон, диалект, паразит сөздерден таза болуы қажет.
      ... ... ... әдiсi ... ... ...   немесе
(метод конкретных учебных  ситуаций)  ХХ  ғасырдың  ...  ...  ... ... ... ... мектебiнде  пайда  болған.  Кейс-
стади  амал-тәсiлi   ...   ...   рет   ...   ғалым   Коплендтiң
еңбектерiнде пайдаланылған. ...  1921  жылы  ...  ...  ... ... кейс-стади амал-тәсiлiн қолдану жолдарын көрсеткен.
         Кейс амал-тәсiлi алғашқы кезде бизнес ...  ғана   ... ... бұл әдiс ... оқытудың  қолданылу  аясы  кеңiп,  ол  құқық,
мәдениеттану, медицина және т.б. ... ...  ...  ...  кейс-
стади амал-тәсiлiн педагогикалық оқыту үрдiсiне енгiзу әдiс-тәсiлдерiн:   Л.
Барис, К. Кристенсен, Э. Хансен,    А.И.Наумова,  ...  ...  ...  Д.  ...  ...  О.Г.  Смоляниновалар
қарастыруда.
          Кейс  технологиясында  басты  назар  ...  ...  ... ... қиялдық  (мұғалiмнiң  алдын-ала  құрастырған)    жағдаяттарды
талдауы және осы жағдаятқа өзiндiк баға беруi, ... ...  ...  ... ... ... т.б. ...  жеке  тұлғалық   қабiлеттерiн  жетiлдiруге
аударылады.
          ...  ...  ...  ...  ...  ... ... қолдану ― қазiргi бiлiм беру талабына  сай  мұғалiм
мен оқушының өзара  тығыз  белсендi  әрекетiнен  ...  ...  ...  ...  ...  және  оның   жеке   ...   ... нәтиженi алдын-ала жоспарлайтын педагогиканың  жаңа  инновациялық
технологиялық жүйесi.Бұларға кейінірек ... ...      ... тiлi ... зерттеушi  ғалымдар  дидактикалық  принциптердi
айқындау барысында әрқайсысы әр түрлi пiкiр айтады.
      ...  ...  тiлi  ...  ...  бойынша  оқытылады   деп,
принциптердi төмендегiдей тізеді;
        ...  ...  ...  ...  ...  пен   ...  ...  практикамен   байланыстыру  принципi;  түсiнуге  жеңiл,
қолайлылық принципi; оқушылардың ... ...  ...  ...      А.Жаппаров; дидактикалық принциптрдi мынадай формада айқындайды:
-ғылымилық принципi;
-жүйелiлiк принципi;
-көрнекiлiк принципi;
-сапалық пен белсендiлiктi арттыру принципi;
-берiктiлiк пен ... жеке ... ... ... мен ... байланыстыру принципi;
-бiлiмнiң оқушының жасына лайықты болу принципi;
-сатылық принципi [44. 11].
      ...  ...  ...  ...   ғылыми   принциптерi;   оқытудың
жүйелiлiк  принциптерi;  оқытудың  материалды  дұрыс  орналастыру  ... ... ала ... ... оқытудың берiк, тиянақты болу  принципi;
оқытудың теория  және  практика,  өмiрмен  байланыстыру  ...  ... ... атап көрсетедi. [45.27].
      Өзге  тiлдi  дәрiсханаларда  қазақ  тiлiн  қатысымдық  ...  ... ... ... басшылыққа алады;
      Тұтастық (комплекстiк); ... ... ...  ...  меңгеру;
грамматикалық заңдылықтарды есте сақтау; жазуға үйрену;  сөйлемнiң  түрлерiн
меңгеру;  ынталандыру;  тақырыпты  игеру;  сөйлеуге   ...   iшкi   ... орта мен ... ... [48. 113].
      Тiлдi ... әдiсi тұрғысынан  оқытудың  негiзiн  қалаған  Е.И.Пассов
мынадай принциптердi басшылыққа алады:
-ауызша ... ... ... ... ... бiр-бiрiмен байланысты үйрету принципi;
-ана тiлi ерекшелiктерiн ескеру принципi;
-қатысымдық әрекеттi жаттығулар арқылы жүзеге асыру принципi[49,  86].
        ...   ...   ...   ...   ...   ... ... принциптер қолданылды:
1. Теорияны практикамен байланыстыру принципi
2. Оқушылардың жеке қабiлеттерiн ескеру принципi
3. Ғылымилық ... ... ... және ... ... ... пен белсендiлiк принципi
     Бұл ...  ...  ...  ...  ...  нысанасының
өзiндiк  ерекшелiктерi  әсер  еттi.  Себебi,  бастауыш  мектеп  оқушыларының
сөйлеу  дағдысын  қатысым  әдiсi  ...  ...  ...   ... бар:
      1. Ана ... ...  оқушылар  тiлдi  төменнен  жоғары  қарай,  яғни
тiлдiк ... ... ... ...  ...  жүйемен  оқиды.
Өзге тiлдi мектептерде қазақ тiлiн оқыту жүйесi тiлдi жоғарыдан төмен  қарай
оқиды.
      2. ... ... ... ... ... мен ... ...  оқитын
(екiншi тiлдi үйренушiлер) оқушыларда қалыптасқан дағдылар бiрдей емес.  Бұл
қазақ ... ... ... ... бiршама  дағдылар  мен  бiлiктерге
ие ... ... ...      а) ... ... бiрi ...  ...  қазақ  мектебiнде  оқитын
оқушыларға мынадай талаптар қояды:
      1. ... оқу;
      2. ... оқу;
      3. ... оқу;
      Ал «өз ...  ...  ...  оқылым  екi  түрлi  формада  iске
асады. Бiрi – iштей оқу, екiншiсi – дауыстап оқу. ... оқу  ... тез оқу және баяу оқу деп те  ...  деп  ...  ... басқа тiлдi үйренушiлерге  оқылым  әрекетi  екi  түрлi  формада
жүредi: 1. дауыстап оқу. 2. iштей оқу.
      ә) ... ... ... түрi ... әрекетiн  iс  жүзiне  асыру
барысында да өзiндiк айырмашылықтар  байқалады.  Басқа  тiлдi  ... ... ...  ...  ...  қалыптасқан.  Олар  өз
тiлдерiнде  жаза  алатын  дәрежеге  жеткен.  Ал  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Сондықтан  ана  тiлiн   үйренушi
оқушылар үшiн жазу ... ... ...  ...  ...  сан  мәрте
қайталау нәтижесiнде қалыптасады.
      3. Тыңдалым ...  өзге  тiлдi  ...  ...  үшiн  ... жете ... ...      1. ... дыбыстардан тiлдiк  дыбыс  толқынын,  олардың  ерекшелiктерiн
ажырата бiлу;
      2. ... ... ... мен ... ... ... бiлу;
      3. Мәтiннен қажеттi деректi тауып, пайдалана бiлу;
       ...  ...  ...  ...   ...   меңгеру
[30.65].
      Ал ... ... ... ... ...      ... ... отырған үзiндiден өз түсiнiктерiн айтып беру;
      2.Аудиолық мәтiнде кездескен сөздердiң мағынасын түсiндiру;
      ... ... ... ...  ...  дағдыларын  меңгеру
жатады.
      Қазақ балалары бала ... ... ... тiлдiк  қатынасқа  түсiп,
осының  әсерiнен  олар  грамматикалық  ...  мен  ...  ...  ...  ...  қорындағы  сөздердi   пайдалану   ...   ...  ...  тiлiнiң  фонологиялық  ерекшелiктерiн  ажырату  ... ... ... ... ...  ...  сирек  кездесетiн
сөздердi меңгерту жұмыстары жүргiзiлсе, ал ... тiлдi ...  үшiн  ... ... ... меңгерту жұмыстары жүргiзiледi.
      Осындай өзгешелiктер мен айырмашылықтарды  ...  ...  бiз  ... ... ...  ...  сөйлеу  дағдысын  қалыптастыруда
қатысым әдiсiн қолдану аясы мен өзге тiлдi үйренушiлерге қазақ тiлiн  үйрету
барысында  ...  ...  ...  ...  ...  емес   ... Бұл өзгерiс жоғарыда айтылған белгiлер аясынан келiп шығады.
       ...  ...  ...  ...   ...   ...   мектеп
оқушыларының  қатысым  арқылы  сөйлеу  дағдысын  қалыптастыру  деп  оқушылар
сөйлеу барысында өз ойын ... әрi ... ... бiлу, тiл  ... ... алу бiлiктерiн жүзеге асыру әрекеттерiн айтамыз.
        ...   ......    мәрте    қайталаудан    туындаған,
автоматтандырылған, оқушылардың әдеби тiл нормасында сөйлеу iс-әрекетi.
      ... ... - ...  ...  ...  ...  мен  меңгерген
дағдыларын  iс  жүзiнде  қолдана  алуы.  Бұл   үшiн   ...   тiлi   ... ... ... iрiктеп алу қажет, себебi «Қазақ тiлi  пәнiн
оқып үйрену  барысында  балалардың  ...  ...  ...  да  ... олар өз ... ауызекi және жазба тiлде бейнелеп  өзгелердiң  сөзiн
толық  түсiнудi  үйренедi  және  ...  ...  ...  осы   ... ең ...  ...  ...  табылатын  әдеби  туындылар,  жеке-жеке
бөлiктер арқылы  ...  тiл  ......  бәрi  ...  ... ... ұштастырыла меңгерiледi».
      Ендi iрiктелiп алынған принциптерге тоқталайық:
      1. ...  мен  ...  ...  ...  ...  ... ... мәдениеттi  сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыруға  арналған
жаңа амал-тәсiлдер тiлдiк  ...  ...  ...  ...  игерген
бiлiм, дағды мен бiлiктерiн тiлдiк  қарым  –  қатынаста  ...  ...  ...  сөйлеуiн  қалыптастыру  көзделдi.Сондықтан   практикалық
маңызы бар тапсырмалар  түрлерi iрiктелiнiп  алынды.  Қазақ  тiлi  ...   жаңа   ...   ...   ...   ... ... ойлау қабiлеттерi  жетiлдiрiлдi,екiншiден,   олардың
сөздiк  қоры  молайтылып,  тiлi  дамытылды,үшiншiден,  ...   ...  ... ... ... қалыптастырылды,  төртiншiден,
қиялы дамытылып, шығармашылық қабiлеттерi  жетiлдiрiлдi, бесiншiден,  сөйлеу
әдебi  туралы   ...   ...   тiл   ...   ...   ...  ...  еркiн  түсiп,   өз   ойын,   пiкiрiн,
көзқарасын дәл жеткiздi. ... ...  ...  ...  фактiлерiнен
алған бiлiмдерi тәжiрибе жүзiнде  өмiр   қажетiне  қолданулары  ...  ...  ...  ...  ...  тiл  ...  ...  негiзгi
салаларымен тiкелей байланысты. Бастауыш мектеп  қазақ  тiлi  пәнiнде  дыбыс
және әрiп, сөз,  сөз  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... Бұл бастауыш мектеп оқушыларының тiл бiлiмi  жөнiнде
алған бiлiмдерiн жан-жақты көрсетуге мүмкiндiк  бередi.  Оқушылардың  сөйлеу
дағдыларын қалыптастыру барысында ... ... ... өз ойын ...  ... ... мүмкiндiк беретiн жұмыстар қарастырылды.
      Оқушыларды ... ... тек  ...  ғана  ...  ... тiлдiк заңдылықтар  мен  үлгiлердi  өздерiнiң  сөйлеу  процесiнде  дұрыс
қолдануға, сөздiк қорындағы сөздердi ... ...  ана  ...  таза
және әсерлi сөйлеуге  үйрету  қажет.  Бұл  ...  ...  ...  ... ... әдеби сөйлесу дағдыларын қалыптастырып  тұруды  қадағалап
отыруға мiндеттi. Пiкiр сайыстар оқушылардың  шығармашылық  ...  ... ... ... қана  қоймай, сонымен  қатар  оның  өз  ... ... ... да жетiлдiредi.
      2.  Оқушылардың  жеке  ...  ...  ...  ...  тiлдiк
фактiлер, тiлдiң теориялық мағлұматтар мен практикалық дағдылар  ...  есте  ...  ...  бейiмдiлiгi  мен  олардың   жеке   тұлғалық
қабiлеттерiн  ескере  ...  ...  ...   ...   ... жеке және жас ...  ...  отырып,  қосымша  жұмыстар
жүргiзiлдi.  Сабақты  нашар  игерген  балалардың  жеке  өзiне  ғана  ... ... ... ... ... ... темпераменттерi  мен
мiнездерiн ескерiлдi.Оқушылардың  арасында  өзара  қатысым  ...  ... ... ...  үшiн  ...  ...  өз  ойын  толық  жеткiзе
алмайтын байланыстырып ... ... да  ...  ...  болдырмау
үшiн   бастауыш   мектеп   оқушыларының   сөйлеу    ...    ... ... әр  ...  ...  ...  мен  пiкiр  сайыстары
ұйымдастырылды.Ойындар  мен  пiкiр  сайыстар   оқушылардың   зейiнiн   ... ... ... ... ... ерекшелендi. Осы  ойындар
мен пiкiр сайыстарды өткiзу барысында оқушылар өз ойларын жасқанбай  айтуға,
толық және ... ... ...      3. ... ...      Бастауыш мектепте қазақ тiлiнен  теориялық
бiлiмдер  мен  мiндеттi  ...  ...  ...  ең   маңызды
принциптерiнiң қатарына  ғылымилық  принципi  ...  ...  ...  ...  ...  таңдап,  оларды  ой  елегiнен  өткiзiп,  қандай
жаттығуларда   теориялық  бiлiм  берумен  ...  ...   ... ...  болатыны  топшыланды.  Сөйтiп  қазақ  тiл   ... ... ... мен ... ... берiлдi.
      Ә.Исабаев қазақ тiлi сабағында қолданылатын ғылыми  принцип  төмендегi
өлшемдерге сай болуы қажет дейдi:
      ... ... ... анық ... ...      ... ... берiлетiн тақырыптардың дәлдiгi талап етiледi.  Тiлдiк
фактiлерге сай меңгерiлетiн тақырыптардың дәл, анық ...  ...  ... ... септiгiн тигiзедi.
      б) Тiлдiк тақырыптардың өзiндiк белгiлерi  ...  ...  ... бiр ...  пен  ...  тақырыптың  байланыстығы,  материалдың  iшкi
өзiндiк қасиеттерi енедi. Бұл сияқты  өзiндiк  ...  ...  ... ... ...      в) ... ... берiлетiн материалдардың анықтамалары  мен  ережелерi
дәл болғаны абзал. Негiзгi  ...  ...  мен  iшкi  ... ... анықтамалар мен ережелер шығарылады.
      г) Тiлдiк тақырыптарға байланысты  берiлетiн  практикалық  ... ... дәл ... жөн [47,  78].  ...  ...  ...  оқушыларының
қатысым арқылы сөйлеу дағдыларын қалыптастыру сабақтары осы  өлшемдерге  сай
болуы қажет. Бұл ... айта  ...  жайт  ...  ғылымилық  принципiн
негiзге алғанда: 1. Тiлдiк теорияларды оқушылардың жас  ерекшелiктерiне  ... ...   мен  ...  ...  ...  2.  Тек  ...  теориялар  бермей,  өзара  қатысым  ...   ...   ... ... ...  да  ...  3.  ...  теория  академиялық
еңбектерден  емес,  бастауыш  мектепте  қазақ  тiлiн   ...   ... ... мағлұматтардан алынуға тиiс.
        ...  ...   ...   ең   жиi   ...   бiрi.    ...    ...    ...    қолданылатын
көрнекiлiктердi төрт түрге бөледi:
      а) ... ... ...  сала  бақылай  отырып,  оның  мазмұнын
ашатын  мағлұматтарды  өз  ...   ...   ...   мiндетi:
бақылаған кезде неге мән беруге бағыт ... ...      ә) Сөз бен  ...  ...  ...  түрi  көрнекiлiк  мазмұнын
мұғалiмнiң  өзi  баяндап  шығады.  Яғни  ...  ...  ... ... ... ... есiтедi.
      б) Сөз бен  ...  ...  ...  түрi  де  ...  нәтижесiнде  алынған   мағлұматтар   мен   осы   жөнiнде   ...  ...  ...  ...   Бұл   ...   оқушы   бiлiмдi
көрнекiлiктен ашпай, өзiнiң бұрынғы бiлетiндерiне  сүйенедi.
       в)  Сөз  бен  ...  ...  ...  ...   ... ...  ...  мәлiметтерi  бойынша  ой  қорытындысын
жасауға ұмтылдырады. Балалардың ескермей мән ...  ...  ...  ... ... ... шығады [51,52].
       Бiздiң  зерттеуiмiзде,  оқушыларды   бақылампаздыққа   ...   ... ... сөз бен ... ... ... түрi  негiзгi  рөл
атқарды. Себебi тәсiлдiң осы түрi көрнекiлiк арқылы  тапсырманы  оқушылардың
өздерiне бақылаттырып, ... ... өз  ...  ...  арқылы
сөйлеу дағдылары қалыптастырылды. Оқушы осы тәсiл арқылы бақылампаздыққа  ... ... ... ... ... ... қасиеттерiн  ажыратуға
мүмкiндiк алды. Бастауыш мектеп оқушыларының  ...  тiлiн  ...  ...  ... ... жадыда берiк  сақтау  қабiлеттерiн  жетiлдiруде,
дидактикалық  ойындарды  ...  ...   ...   ...   қағаздар,
муляждар, портреттер  пайдаланылды.
      5. Жүйелiлiк және бiрiздiлiк принципi бойынша оқыту  мазмұнына  ... ... ... отырып, бiрiнен соң  бiрi  сатыланып  ...  ...  ...  ...  бiрiнен  соң  бiрiнiң  орналасуын
бiрiздiлiк принципi деп атайды да, сабақта өтiлген тақырып пен жаңа  тақырып
арасындағы ... ... ... деп ... ...  мектеп  қазақ
тiлi сабағында оқушылардың сөйлеу дағдысын ... ...  ... ойындардың қазақ тiлi оқулығында берiлген тақырыптар  мен  бiлiм
мазмұнына  ...   ...   ...   ...   ...   ...    оқушылардың    сөйлеу    тiлi,    ...   ...  ...  сай  етiп  ...   ... тiлдiк  материалдарды  ұғындыру  барысында,  бiрiншi,  оқушылардың
ойлау ... ...  ...  ...  ...  ... ... қарай оқушылардың жатық сөйлеу дағдысын, тiл  мәдениетiн,
тiлдiк қарым-қатынаста  өз  ойын  ...  ...  ...  ... ...      6. ... пен белсендiлiк принципi бойынша оқушылардың пәнге  деген
қызығушылығы  бiр  тақырыпқа  зейiннiң  аударылуы,  оқу  ...   ... ... тiлi сабағының қызғылықты   өтiлуiне назар  аударылды.  Оқыту
процесiне  қолданылған  интерактивтi  әдiстер  пәндi  ...   та    ...  ...   ...   саналылық   пен   белсендiлiк   (оқушылар
тарапынан) болған кезеңде ғана қазақ тiлiнен ...  ...  ... ... ... Ол үшiн ... ... жүйесiн:
а) қазақ тiлiнен түсiндiрiлетiн материалдың анықтылығын;
ә) түсiндiрiлетiн материалдың ... ... және ...  ...  ...  ...  және  ... оқушылардың белсендiлiгiн;
в) сыныпта және үйде орындалатын жұмыстың сапасын;
г) қайталау жұмысының ... [47. 9] іске ...      ... ... оқу ... ... меңгерсе ғана  сабақ  процесiне
белсене араласып  отырады.   Сабаққа  салғырт  қарап,  бiр  ...  ...  ...  ...  бiлiм   ...   көрсетедi.   Сондықтан
мұғалiмдер сабаққа мұқият ... ... ...  ...  арналған
активтi және интерактивтi әдiстердi пайдаландық.
      Қорыта  айтқанда,  бастауыш   ...   ...   ...   ... ... осындай дидактикалық  принциптерге  сүйендiк  және
олар өз нәтижелерiн бердi.


             ... ... ...  ... ...      ...  оқыту  процесi  барысында  оқушыларды  оқыту  мен  тәрбиелеу
құбылыстарын қатар алып жүру ... Бұл ...  ...  ...  ...  ...  ...  Себебi  оның   шығармаларында
тапсырмалар тек ...  ...  ғана  ...  жоқ,  ...  ...  де   ат   ...   Оның   ...   балаларды   мейiрмандыққа,
ұқыптылыққа, iзгiлiкке шақыратын  әңгiмелер  мен  өлеңдер  көптеп  ...      Адам ... ... ... бiрге өмiр сүрiп  келе  жатқан  қоғамның
қажеттi және тұрақты функциясының бiрi  –  ...  Ол  әр  ...  ...  ... ... ... әр елде тәрбиенiң мақсаты мен  мiндетi
сол елдiң нақты талаптарына сай кейбiр өзгерiстерге  ...  ... ... – жас ұрпақты өмiрге дайындау.  Оған  өз  ...  ... ... ...  ...  ...  ...  негiзiн  қоса
сақтап келедi. Олай болса, тәрбие – мәңгiлiк нәрсе.  Бiрақ  оған  ...  ...  ...  ...  ...  тiптi   басқа   халықтардың
тәрбиелiк тәжiрибелерiн де ...  ...  ...  ...  Ал  оны  ... ... қоймай озық тәжiрибеге, ғылымға сүйенiп  құру,  жетiлдiру,
дамыту – маңызды мiндеттердiң бiрi.
      ... ... ...  ...  ...  буынға  бiлiм  берiп,
оларды тәрбиелеуде  орасан  зор  тағылымдық  маңызы  болатынын  ... ...  ...  ...  ...  орай  әлемдiк  ой-сананың  асқар
биiгiне көтерiлген М.Жұмабаев «... тәрбиешi баланы  сол  ...  ... ... мiндеттi» [53]. деген. Бүгiнде сол кезде айтылған  ... ... әлi  ...  ...  ...  ауыр  ...  өтiп,
әлеуметтiк-педагогикалық маңызы  артып  отырғанына  ...  ...  ... ол ...  ...  екi  ...  тәрбие  мәселесiн  қарастыратынын
айтқан. Оның бiрiншiсi - дене тәрбиесi, екiншiсi - жан ...      Дене ... ... ... ... жан  ...  ... тәрбиешiнiң ықпалы зор  екендiгiн  былайша  атап  көрсеткен:  «Бастапқы
кезде жөпшендi бiлiнбейтiн баланың жан ... бала ... ...  ... ... Сондықтан баланың дене тәрбиесi  мен  жан  тәрбиесiн  қатар
алып бару керек. Қатар алып бару ... бала  ...  ...  ...  ... ... жан тәрбиесiне  жұмсай  беруге  мiндеттi.  ...  ...  ... ... қымбат нәрсесi де, жұмбақ нәрсесi де  сол  жан.  Қиын  ... де сол жан. ... ... тәрбие қылу үшiн  жанның  жайын  ... ... болу ... »[53].
      ... ... тiлiн оқыту методикасы» атты оқулығында бастауыш
мектептердегi оқу сабақтарының мақсаты деп төмендегiдей мәселердi ... ... ... және ... ... ... ... дұрыс көзқарас қалыптастыру.
3. Балаларды,  жас  өспiрiмдер  мен  үлкендердiң  үлгiлi,  ерлiк  ... ... ... қоғам  игiлiгiне  адал  ниетпен  еңбек  етуге,
адамгершiлiкке,   ...   ...   ...   пен   ... ... ... ... мейлiнше бай, көркем де сұлу  табиғаты  жайлы  материалдармен
танысу  арқылы  табиғатта  ...  ...  мен  ...  ... ... жоқ ... пен ...  бағалай  бiлуге,  елiн,  жерiн
қадiр тұтып, сүюге тәрбиелеу.
5. Балалардың алған ... мен оқу ...  ...  ... онан әрi ... түсу.
6.   Халықтардың   бостандық,   бейбiтшiлiк   үшiн   ...   ... ... ... ... сүю, ... пен халықтар  достығы
рухын қалыптастыру.
7. Саналы тәртiпке, дұрыс мiнез-құлық нормаларына үйрету.
8. Еңбекке қызығу, еңбекқорлыққа тәрбиелеу [54].
      ... ... оқу ...  ...  бұл  талаптар  жоғары  оқу
орындарында өтiлетiн қазақ тiлi сабағында да негiзге  алынады.  ...  ... ... ... ... мәнi бар ...  салт-сананың,
ұлттық дәстүрiмiз,  бiлiм,  отбасы,  достық,  адамгершiлiк,  адам  ...  ...  пен  ...  ...  ...   ...   көздейтiн,
тәрбиелейтiн мақал-мәтелдер таңдалып iрiктелдi.
      Ж.Б.Қоянбаев, Р.М.Қоянбаевтар мектепте тәрбиенiң  басты  ...  ... ... ... ...  ...  қаруландыру,  кәсiптiк
бағдар беруге тәрбиелеу. Олай болса, әрбiр азамат  ...  ...  ...  ...  ұйымдар  мен  мекемелер  тәрбиенiң  мәнiне,  мiндеттерi   мен
мақсатын жете ... ... ... ... ... ... мақсаттары:
а) жастардың дүниеге ғылыми-материалистiк көзқарасын қалыптастыру;
ә) тұлғаның рухани және дене  қабiлеттерiн  жан-жақты  дамытып,  эстетикалық
талғамдары  мен  ...  ...  ...  сай   ...   ... [55].
      Ж.Аймауытов тәрбие  мақсаттары  ...  қай  ...  ...  ... сол ... ... деген пiкiр айтады.
Тәрбиенiң мақсаты – дененi күшейтiп, ұлтшыл қылу  болса,  мұның  жақсы  ... ... жағы да болу ...  ...  ...  Бiр  халықтың  ұлтшыл  адамдары
көбейсе, өзi  ...  Бiр  ұлт  ...  ...  сол  ...  сол  ұлттың
iшiндегi адамдарына да ортақ.
      Тәрбиенiң  мақсаты  –  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   баулу,   оларды   политехникалық,
эконономикалық ... ... ету.
      Адам ... ... ......  ...  қайраттысы.
Iшiп-жеу жанды нәрселердiң бәрiнде бар. Адам дүниеде ақылды зат болса,  ... де бiр ... ... ... ... [56].
      ... бұзуға, түзеуге себеп болатын бiр шарт жас күнде көрген  өнеге,
ол өнеге әке-шешенiң тәрбиесi  болу  ...  ...  ...  ...  –
баланың мiнезi қаланған iрге [57]. Ақыл-ой тәрбиесi оқыту  және  оқудан  тыс
сан  ...  ...  ...  ...  ...  Олай  ...  ...   ақыл-ой
тәрбиесiнде жетекшi рөл атқарады. Сөз тiркесiн оқыту  барысында  қолданылған
жаттығулар жүйесi, көрнекiлiктер, тестiлер,  қойылған  проблемалық  ...  ...  ...   тәрбиесiн   дамытуды   көздейдi.   Мәселен,   ... ... сөзi ... ... ... ... ... тұр?
 «Арна» сөзiн  әр  мағынада  ...  ...  ...  ... оқушылар сөздердің мағыналарын салыстыруға тәрбиеленсе,  «Арна»  сөзi
сөйлемде қандай сұраққа жауап берiп тұр?
Арыс өзенiнiң арнасы бiздiң ауылдың ...  ...  ...  ...  ... сөйлемдегі сөздерге орынды сұрақтар қоюға тәрбиеленеді.
 «Қаламның» пайдалы жақтарын  атап  өт.  Өз  ...  ...  ...  ...  ...  қиялын  дамытып,  олардың  сыныптастарының
алдында өз ойын еркін дәлелдеуге тәрбиелейді.
      ...  ...  ...    ...   ...   ...   және
сенiмдерiн қалыптастыруды тәрбиелеуде сөз тiркесiн құрау,  сөз  тiркесi  мен
оған  ұқсас  ...  ...  және  ...   айту   ... пайдалы.
      Ақыл-ойының  сыншылдығын  өрiстетудi  тәрбиелеуде  пiкiрсайыс  түрiнде
өткен сабақтың рөлi ...      ... ... ... ... мiндеттерi  өте  күрделi.  Олар
оқу материалын  жүйелi  түрде  iрiктеудi  қажет  етедi.  Сондай-ақ,  ...  ...  ...  ...  ...  ...   қолданылатын
жұмыстар да ұтымды әдiс-тәсiлдi пайдалануды керек етедi.
      ... ... ... беру – ... ...  ...  ...  тәрбиелеу  –  баланың  жеке  ...  ...  ... аса ... саласы. Ол ата-анаға,  айналадағыларға,  ұжымға,  ... ...  ...  ...  ...  ...  жеке  ...  қатынасын
қалыптастырады. Осыларды  шешу  үшiн  адамгершiлiк  қасиеттердi  ... ...      ... ... ... ... оның ...  күнiнен  басталады
да мектепке дейiн олардың  ...  ...  ...  мен  ... мiнез-құлықтың ең қарапайым дағдылары қалыптасады.
      Ұлы Абай отыз ... қара ... ... адам ... қор қылатын  үш
нәрсе бар. Сонан қашпақ керек: әуелi  –  ...  ...... – залымдық  деп  бiлесiң.  Надандық  -  бiлiм  -  ғылымың  жоқтығы,
дүниеден ешнәрсенi оларсыз бiлiп ...      ...... болады.
      Ерiншектiк   –   ...   ...   ...   ...   ... ... кедейлiк – бәрi осыдан шығады.
      Залымдық - адам баласының дұшпаны. Адам баласына дұшпан ... ... бiр ... ... ... ... - дедi.
      Оқушылардың өзiндiк қасиеттерiн қалыптастырудағы мiндеттердiң  бiрi  –
оның адамгершiлiк ұғымдары мен ...  ...  ...  ... ... түрлiше. Ол  баланың  жалпы  жетiлуiне,  өмiр  тәжiрибесiне
байланысты.
      Бұл ... тағы да оқу  ...  рөлi  зор.  Бала  ...  немесе
қосымша  пайдаланылған   мәтiндердi   оқи   ...   ...   ... ...  ...  ...  сөз  баланы  қанаттандырады,  жақсы
болуға, қандай да бiр жақсылық жасауға ... ... ... ... ... ... ... танысуға көмектеседi.
      Оқушылардың адамгершiлiк қасиеттерiн  ...  үшiн  ...  ...  ...  ...   ...   ...   түрiнде   алынған
тапсырмалардың пайдасы зор.
      ... ... ... ... ... ... ... iнжу-маржандары мақал-мәтелдердi  ұғындыру,  түсiндiру  оқушылардың
халқына құрметпен қарау, сыйласу сезiмiн тудырды.  «Жері байдың, елі-  ......  ...   ...   мақал-мәтелдерден   халықтың
табиғатқа  ...  ...  аялы   ...   ...   ...   арқылы
оқушылардың жердi  ортақ  мекен,  Қазақстанды  ортақ  Отан  деп  ...  ... ... үй мен ... табиғатына  деген  жауапкершiлiк  сезiмi  секiлдi
қасиеттерi   дамытылды.   ...   ...   ...   өскен   елге   деген
сүйiспеншiлiгiн,  сезiмiн  төмендегiдей  ...   ...   ... ... жер – ... ... адам – ... бұлбұл».
«Туған жерге туың  тiк»  т.б.  мақал-мәтелдер.  Бұл  ...  ... бiр ... алған бетiңнен қайтпай қайсар болуға, жiгер, талап  иесi
болуға баулиды.
      ... ең ... ... - деп  ар,  ұятты,  намысты  бiрiншi  орынға
қояды.  Намыс  –  адамдық  қасиеттердi  ...  оны  ...  ... қамыс өлтiредi,
Ердi намыс өлтiредi», - деп қазақ ...  ер  ...  ...  ...  Ер
намысы ұлттық намыс дәрежесiне көтерiледi.
«Ер ел үшiн туады,
Ел үшiн өледi», - деп халық  намысы  үшiн  жанын  ...  ...  ... ... ... бiр ... болу керектiгiн  де  баса  айтады.  Сонымен
қатар.
«Ата ... оқ ... ... тон ... ... ... сөз де ... айтылмаған. Бұл  мысалдан
арғы ата-бабаларымыз ұлдарын  ...  ...  ...  ...  ... азамат етiп тәрбиелеудi алдына мақсат етiп қойғандығын байқалады.
      Оқытудың  интерактивтi   ...   ...   ...   да   ... еңбекке баулуға,  тәрбиелеуге  болады.  Себебi,  екеу  болып
немесе топ болып жұмыс iстеу - ... ... бiр ... Ұжымдық  еңбек
кезiнде оқушылар бiр-бiрiмен санасады. Ойларын ортаға салады.  Бiлмегендерiн
бiлгендерi ...  яғни  ...  ...  ...  ...  Бұл  ... ... кезiнде анық байқалды. Сол  сияқты,  «Есiмдi  тiркестер  тобы»
деген  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   кезiнде   де
анықталды.
      ...  ...  ...  ...  ...  ...  рөл
атқарады.  Ойындар   оқушының   дербестiгiн,   ұйымдастырушылық   ...      ... ... ойын ... осы ...  ...  ...  Ойын
балалардың жақын араласуына, олардың  арасында  байланыс  ...  ...  ...  мүмкiндiк  бердi.  Балалардың  бәрi  ...   ...  ...  ...  тұйық,  жүрексiнiп  тұратын  балаларды  сабаққа
тартуды  ойын ойнату кезiнде  жүзеге  асырылды.  Мақсатты  ...  ... ... ... ... ... ... айналды.
      Балалардың  ойындық  қызметi  олардың  арасында  белгiлi   бiр   ... ... жол ... ... бала ... ...  ұстайды.  Оқушы
өзiнiң алған бiлiмiн ойында пайдалануға мүмкiндiк ...  Ойын  ...  ... пен ... ... ... ...  жағдаяттар  балаларды  әдiлеттiлiкке
тәрбиелеуге мүмкiндiк туғызды. Ол iзгiлiкке  –  жолдасына  ...  ... ... ... ... ... негiзделдi.
      Қорыта айтқанда, оқушыларға ... мәнi зор  ...  беру  ... ... мейiрiмдiлiкке тәрбиелей аламыз.
      Оқушыларға ... қоя бiлу,  оның  ...  ...  ...  мiнезiн
тәрбиелеудегi  басты  әдiстердiң  бiрi.   Өйткенi   оқушыға   ...   ...  ......   берекесiздiк   туады.   Балаға
кiшкентай кезiнен ... ... ... қою, өзiнiң борышын  түсiне  бiлуге,
мiндеттер  ...  ...   ...   өз   ...   саналы   қарауға
дағдыландырады, тәрбиелейді.
































































  II   БАСТАУЫШ ... ... ... ДАҒДЫСЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУ ӘДIСТЕМЕСI

 II. 1. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысының қалыптасу ...                           және ... ...      ... мектепте қазақ тiлiн оқыту әдiстемесi күн өткен сайын  дамып,
өркендеуде. Қазақ ... ...  мен  ...  ...  елдермен  интеграциялық
ауыс-түйiс жүргiзiп жатыр. Басқа мәдениеттегi елдерден қазақ  елiнiң   салт-
дәстүрлерiне ... ... ...  сана  -  ...  дұрыс  келетiн  әлем
бiлiмiнiң  озық  әдiс-тәсiлдерi,  жаңа  инновациялық  технологиялары  ... беру ... ... ...    қазақ  тiлiн  оқыту  әдiстемесi
ғылымының ... ... Бұл ... ... ... елiнiң болашақ  ұрпақтарының
бiлiмi  әлем  алды  елдерi   балаларының  ...  тең  ...  ... ... бастауыш мектепте қазақ тiлiн дәстүрлi емес сабақтар  ... ... ...  ...  ...  ...  -  ...  тiлiн  оқыту  мәселесiн
жетiлдiрудi  көздеген   еңбектер.   ...   ...   ...   әдiстеме
Қазақстан  Республикасының  2015   ...   ...   бiлiм   ...   дамыту
Тұжырымдамасында  көрсетiлгендей « ... бiлiм ...  ...  ... ... ... ету... » қажет [2].
       Бастауыш мектеп оқушыларының ...  ...  яғни  ...  ... ... ... кезек күттiрмес мәселесi. Ертеңгi  күнгi
тiлiмiздiң хал-жағдайын бүгiннен ойлап, сөйлеу  ...  ...  ... ... ... ғана қазақ тiлiн таза күйiнде сақтауға болады.  Бұл
қажет  те.  Бұл  ...  ...  ...  былайша  пайымдаған:   «
Қажеттiктiң бiр себебi  ―  ...  ...  оның  ...  ...  қызметiнiң  дамуында  болып  отыр.  Сол  дамуға  талаптың  ... ... ... Бұл  ―  бiр.  ...  ...  бұрынды-соңды  қазақша
тiл, сөйлеу мәдениетi деген мәселелер қазiргiдей белгiлi бiр ...  ... ... ... сөз ... емес. Сондықтан  кезегi   жеткен  жайт  ... ... бiр  ... жасыратыны жоқ,  ауызша  сөйлеу  практикамызда  не
бiлместiктен, не немқұрайдылықтан, не өзге себептерден қабақ  шыта  ... ... етек алып бара ...  ... ... ...      Бастауыш  мектеп    оқушыларының   сөйлеу   дағдысын   ... ... ... ... да бiрнеше  маңызды  қажеттiлiктерi  бар.
Бiрiншiден,   бастауыш   мектеп   ...   ...   ...   дағдыларын
қалыптастыру арқылы  олардың адамгершiлiк қасиеттерi тәрбиеленiп,  жеке  бас
тұлғасын iзгiлендiруге болады,  екiншiден,  топ  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  жетiлiп,  өзiндiк  ой-пiкiр
айтуға үйренедi,  үшiншiден,  айтар  сөзiн,  жазар  ойын  ...   әрi  ... ... ... ...  қызығып,  бiлiм  үлгерiмi  жоғарылайды,
төртiншiден, сөйлер сөзiнде әрбiр ... ...  өз  ...  ... шәкiрт ертеңгi күнi  қазақ  тiлiнiң  мәртебесiн  көтерер  ұлттық
тәрбие негiздерiмен сусындайды.
        ... ... ... ... ... ... ...  түрде
әрбiр сабақ сайын әдiстемелiк жүйеде қалыптастырып отырылған  ...  ...  ...  ...  ...  ...   сабақтағы   белсендiлiктерi
артады.  Бұл  бастауыш  мектеп  оқушыларының  жас  ерекшелiктерiне   ...  ,  ...  ...   ...    Бастауыш   мектеп
оқушылары мақтағанды ұнатады, құрбыларының алдында өзiн  көрсеткiсi  келедi.
Сондықтан ...  ...  ...  ...   қалыптастыру  барысында
неғұрлым  кiшiпейiл,  өзi  мен   оқушылардың  ...  ...   ... бағытта ұстаса, соғұрлым алдына қойған мақсатқа  тезiрек  жетедi.
Аталған мәселелерге   бастауыш мектеп мұғалiмдерi ерекше  мән  ...  ... ... ... ...  сақтау  үшiн  ең  алдымен  бастауыш  мектеп
оқушыларының  сөйлеу  ...   ...   ...   ...     Т.
Қордабаев   төмендегiдей тұжырымдаған: « Өмiр өрiне алғаш қадам  басқан  ... ... ... ... ...  ...  ...  Мектеп  беретiн
сондай нәрдiң бiрi, бiрi болғанда да  бiрегейi  ―  оқушы  жастардың  ... ... жоқ, бұл ... мектептерiмiздiң  өнiмдi  iсi
әзiрше байқалмайды. Оны бiз республикамыздың  ...  ...  ... түсу үшiн ... келiп жататын оқушылар бiлiмiн тексеруден  де
байқаймыз.  Солардың басым көпшiлiгiнде кездесетiн  ең  ...  ...... жазуда болсын, ауызша емтиханда болсын өз  пiкiрлерiн,  тiптi
бiлiп  тұрғандарын   мәдениеттi  түрде  ...  ...  ...  ...  лайықты  орында  дұрыс   ...   ...          ...  бастауыш  мектеп  оқушыларының  жатық  сөйлеу   дағдыларын
қалыптастыру ― бүгiнгi ...  ...  ...  бiрi.  ...  қатар,
оқушылардың  жатық  сөйлеу  ...  ...  ...  ...  жалпы
бiлiмiне тiкелей оң  әсер етуге болады.
          Бастауыш мектепте мұғалiмдер ...  ...  бiр  ...  ...   ...   қана   қоймай,   оқушылардың    игерген    тiлдiк
материалдардағы тiл ... мен ... өз ...  ...  қолданып
жатқандығына баса  көңiл  аударуға  тиiс.  Оқушылардың  қате  ... ...  ...  қате  жiберуге  дағдыландырмау  керек.  Бұл  үшiн
мұғалiм  әрбiр  сабақта   ...  ...  ...  ...   ... қандай  сөз  қолданғанын  байқауға,  синоним  сөздердi  ... ... ... ...  ... қажет.  Оқушыларды  жатық
сөйлеуге үйрету арқылы олардың тiлдiк  материалдарды  жеңiл  игеруiне  ықпал
етуге болады. ... ... ... ... ... ...  ...  болсын,
жазбаша  болсын  тiлдiң  ...  ...   ...   Бұл   ... ... ой қорытқан: « Сөйлеу ерекшелiктерiн  меңгерген  оқушы
өз ойын ауызша және жазбаша түрде  iске  ...  Бұл  ―  тiлдi  ... ...  Сол  себептi  оқушы  тiлдi  ...  ... ... ... дұрыс» [30,143].
      Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу  ...  ...      ... ... және  ...  ...  қатынаста  өз  ойын  анық,  тiлдiк
нормаларға сай ... ...  және тiл ... сақтай сөйлеуiн айтамыз.
       Қазақ  тiлiн  оқыту  әдiстемесiнде  оқушылардың   ...   ... ... аз ...  Жалпы   сөйлеу  мәдениетiнiң   ... оның ... ...  ...  iсi  күнi  ...  дейiн  өз
шешімін  тапқан жоқ.  Академик  Т.  Қордабаев  сөйлеу  ...  ... ... , ең ...  ...  ...  өзiндiк  ерекшелiктерiн,
оның синтаксисiн, стилiн зерттемейiнше,  қандай  сөздер  сөйлеу  ... ал ... ...  жатпайды  деген  мәселеге  әдiл  ...  айту  ...  ...  ...  «  Бiз  «Сөйлеу  мәдениетi»  дегендi  ... Ал ... ... ... қайсысы мәдениетсiз  болатындығына
әдiл билiк айту үшiн, сөйлеу тiлiнiң өзiндiк ерекшелiгiн, оның жазу  ... ... ... бiлу керек. [57.118].
        Орыс  лингвистикасында  сөйлеу  тiлi  ерекшелiгiн  ...  ... ... ... бар. Ал ... бұл ... ... шағын мақала  да
жоқ. Сөйлеу тiлiнiң өзiндiк ерекшелiктерiн, оның синтаксисiн зерттеп  бiлмей
тұрып, сөйлеу тiлiнiң  стилi,  ...  ...  ...  ...  не  ...         ... ... қатысты  бiрнеше көлемдi  зерттеулер  жүргiзген,
iргелi  ...  ...  М.   ...   Н.   ...   М.Р.   ... Б.Н. ...  М.В.  ...  М.М.  Михайлов,  Н.И.Семашко,
Г.О.  Винокур  сөйлеу  мәдениетiнiң   негiзгi   ...   ...   ... ... ерекшелiктерiн жан-жақты қарастырған [58], [59],  [60],
[61], [62], [63], [64], [65].
        М.Р.   ...   ...   ...   ...    ... мыналарды жатқызады:
   1. Сөйлеу тiлiнiң қысқа да дәл ...   2. Тiл ...   3. ... ... ... ...   4. Сөйлеу тiлiнiң логикалық байланыста болуы;
   5. Сөйлеу тiлiнiң орынды ...   6. ... ... мағыналығы( выразительность);
   7. Сөйлеу тiлiнiң әсер етуi( воздейственность) [64. 33-34 ]
        ... « Тiл ... және ... тiлiн  ...  атты  ... ... мәдениетiн  жетiлдiру  қазақ  тiлiн  оқыту  ... ... айта ... тiл ... екi  түрiн:  баспасөз  тiлiнiң
мәдениетi  мен  сөйлеу  тiлiнiң  мәдениетiн  ...   ...  ...   ... ең ... ... ... белгiсiне ― шешендiктi  жатқызады.
Ғалым бұл тұрғыда былай деп  ...  «  ...  ...  ...... «  Өнер  алды  ―  қызыл  тiл»  ...  ...  адам  ... ... ... ... ... жұрттың бәрi бiрдей  даңқты  шешен
бола  алмайды.  Әркiмнiң  бiлiм  дәрежесi,   ақыл-ой   ...   әр   ... ... тiл ... ... ...  өнерiнiң  дәрежесi  де
әр түрлi ... ... ... ... ел бастайтын көсем де,  жұртты  аузына
қарататын шешен де  бола  алмаспын  деген  сауатты,  мәдениеттi  ...  ... ... қызметiне сай шешендiк өнерi болу керек» [65,  37].     ... тiл ... ... да, ...  да  ...  ... де, тiл ... да, шешендiк сөйлеуге  де қатысты  екенiн  атап
көрсеттi.
     Ғалым ... ... ... ... ... кең  ... қарастырып, тiл  мәдениетiне  тiл  заңдылықтарының  барлығы  қатысты
екендiгiн   дұрыс   аңғарған.Бiрақ   ...   ...   ...    ... ... даму деңгейлерiн ескере отырып,  бастауыш  мектеп
оқушыларының жатық сөйлеу ... ...   ...  ...  өнердi
жатқызбаған.
      Әдiскер-ғалымдар Б.Қ.  Игенбаева  мен  Ж.Т.  Дәулетбекова  оқушылардың
сөйлеу ... ... ... ...  сөз»  атты  оқу-әдістемелік
құралда  мұғалiм мынадай iскерлiктерге  ерекше  мән  беруi  қажет  екендiгiн
атап ...... ... қоя ...    • Оқушыны дұрыс тыңдай бiлу;
    • Оқушы сөзiн дұрыс талдай бiлу;
    • ... ... сай ... ... ... таңдай бiлу;
    • Оқушыларды қызықтыра алу;
    • Өз ... ... ... ... алу;
    • Тек ... ... бiлiм ... шектелмей, қосымша, қызықты
      ... ... ... алу;
    • Сөз арқылы оқушыларды жетелей алу т.б.
      Әдiскер- ...  ...  ...  мәдениетiнiң  қалыптасуына  ең
бiрiншi ― эстетикалық талғамның  маңызы жоғары екендiгiн  атай  отырып,  ... ... ... « ... ... ... тарауын  оқыту  арқылы
балаға сөз мәдениетiн, тiл ... тiл  ...  ...  ... сол сөздердi  оқушының  эстетикалық  тұрғыда  мәнерлi,  ықпалды  айту
қабiлеттерiне көңiл бөлiнуiнiң  мәнi  ...  ...  »,-  деп,  ...   ...   ...    эстетикалық    талғамын    ...  ...  үш  қыры   бар   ...   ...    ...   ... және ... iскерлiктер мен дағдыларды  қалыптастыру;2.
оқушыларға әдеби тiл  ...  ...  3.  ...  өз  ойын  ...  ... айта бiлу ... ... қажет екенiн айтады. [66,37].
       Бiздiң  пiкiрiмiзше,  оқушылардың  сөйлеу   ...   ...  ...  ...  қатар,   сөздердi   орынды,   ... ... өз ... ...  алу  ...  болғаны  да  ерекше
маңызға ие. Сонымен ... ... өз ... дәл әрi анық  айтуы  да  ... ... ... ... рөл ...  Себебi,  топ  алдында
өз ойын  ...  де  ...  ...  ...  оқушы  сөздердi  орынды
қолданып қоймай, сөйлеудiң әсерлiлiгiн игередi.
     ... ...  ...  ...  ...  ...  қалыптастыру
жұмыстарының көздеген  басты  мақсаты  ―  ...  ...  ...  жетiлдiрумен  қатар  олардың  шығармашылық,  ...  ... ... қарым-қатынаста  сөйлеген  сөздерiнде  жаргон,  варваризмдер
мен ...  ...  ...  Осы  ...  ...  ...  ... қалыптастыруға  арналған  тапсырмалар  оқу  жоспарының  мазмұнына
лайықталып   құрылды.   Оқушылардың    ...   ...   ...  сатыланып,  жеңiлден  қиынға   қарай   ...   ...   ...        Бастауыш  ...  ...  ...  ...  ...  негiзгi
белгiлерi айқындалды:
   1. Оқушылардың айтар ойларын ... әрi ...  ...  Бастауыш  мектеп
      оқушыларының  тiлiнде  ...  ойға  ...  емес  ...   ...      ... Кейбiр сөйлемдерде бiр сөз бiрнеше рет қайталанып, оқушының
      не  айтайын  деп  ...  ...   ...   ...   ...      баяншының сөйлеу мәдениетiнiң төмен екендiгiн  көрсетедi.Бұл  жөнiнiде
      ... ... ...  ой тұжырымдайды: « Тiл  мәдениетiне  жетiк
      болу ― тек көп сөз бiлу ... сол ... ... ... бiлу. Ол үшiн
      сөз ... мәндес сыңарларының бояу-нақыш ерекшелiктерiн, әдеби,
      әдеби емес еркiн, тұрақты тiркес құрамына ену  ...  ...      бiлу ...            ... ...  ...  ...  жатық  сөйлеу  дағдыларын
   қалыптастыруда олардың айтар ойларын қысқа әрi ... ... ... рөл
   ... Бұл үшiн ... ... ескерiлуi керек:
         • Оқушыдан өз ойын қысқа айтып беруi ... ...... ... әдiсi арқылы қысқа диалог немесе монолог
           ... ...... ... оқушыларының қазақ тiлiнен алған  бiлiмдерi  мен
           бiлiктерi.
   2. ... ...  таза ... ... мектеп оқушыларында  кездесетiн
      ... ...... ... басы ... ... ... кiрме
      сөздердiң  молынан  ...   ...   ...   ...   ...      ...  қалыптастыруда   осындай   паразит   сөздердi   болдырмау,
      ... ... ... ... жағын ойлау  керек.   Оқушылар
      ...  ...   ...  сол,  сол  ...  ...      сосынғы,  i-i-i-i т.б.  ...  ...  мен  уже,  ...  ну  ...      ... ...  сөздердi  жиi  пайдаланады.  Мұндай  ...  ...      ...  ...  ...  мектеп  оқушыларында  жиi   ...      ...  ...  ...  дағдысын  қалыптастыруда  төмендегiдей
      мәселелердi:
       • ... ... ... ... ... ...  қазақша
         баламасын түсiндiрудi;
       • ... ... әр ... орынды қолдану жолдарын;
       • Күнделiктi ... ...  ...  қолданылып  жүрген  жаргон
         ... ... ... ... есте ...   3. ... тiлдiк қатысымда орфоэпиялық заңдылықтарды қатаң  сақтауы.
      Оқушылар  ...  ...  ...  ...  ...   ...      ... мектеп оқушыларының  сөздерiнде   кездесетiн  тағы  бiр
      ...... ... не ...  қалай  жазылса,  сол  ...      ... ... Бұл  ...  ...  Мұндай  жағдайда   сөйлеген  сөздiң
      нақышы кетедi. Бұл тұрғыда  Р.  ...  ...  ой  ...      ... үстiнде сөздер бiр-бiрiмен « тiл табысып »,  үндесiп,  ...      ... Ол ... үшiн ... ... ... ...       «сындыруға», ... тiптi ...  ...  ...  ...   бұлар « сынбай», өзгермей, жоғалмай тұруы мұмкiн. Сондықтан әрдайым қалай
   ... сол ... ... ... ...  жазу  мен  ...  айту(  оқу)
   әрқашан бiрдей түспейдi. Қалай естiлсе,  сөздi  ...  жазу  ...  ...   болса, қалай жазылса, сiрестiрiп  солай оқу (айту)  сондай  өрескел  қате
   болып табылады.»[56. 39].
      ... ... ... ... қалыптастыруда олардың  орфоэпиялық
      заңдылықтарына сәйкес   оқу ... ... ...   4. ...  тiлiнiң әсерлiлiгi .
             ... ... ... тiлiнде  кездесетiн  тағы  бiр
      кемшiлiк – ... ... ...  ...  ...  ...  ...      құлаққа түрпiдей  тиетiн  дайын  формаларды  пайдалануы.Сонымен  бiрге
      ... ... аз  ...  ...  бастауыш  мектеп
      ... ... ... ... ... да, оны тiлдерiнде
      пайдаланбайды. Мұндай кемшiлiктер бала тiлiнiң ... ...      ...  ...  ...  әдеби  тiлдiң  нақыштары   мен   көркемдегiш
      ...  ...  ...   ...   ғана   ...   ...      ...   қатар    оқушылардың     жатық    ...    ...      ... олардың сөйлеу әуендерiне де назар аударған жөн.  ...      ... ... ... ... тән әуенi болады. Мысалы, сұраулы  сөйлем
      мен  лептi,  хабарлы  ...   ...   ...   ...      ...  ойға  ...  сөйлеу  тiлiнiң  де  өзiндiк   әуенi   болады.
      Экспериментте осы ... ...   5. ... өз ... пiкiрiн жан-жақты  дәлелдеуi.
                ... ... ...  ... тағы бiр  кемшiлiк
–  өз ойын дәлелдi айтып  бермеуi.  Мұндай  кемшiлiктiң  болуына  үш   ... әсер ...... жұрт ... ...  дағдыларның
болмауы, яғни олардың басқа адамдардың арасында ұялуы, қысылуы ,  екiншiсiне
–  оқушылардың  тiлдiк  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... сөздердi араластырып, сөйлемдерiн дұрыс құрмауы,  үшiншiсiне
– балалардың тiл байлығының төмен болуы, бұл жерде сөздiк қорында  неше  ...  ...  ...   емес,   бала   тiлiндегi   ...   ...  ...  ...  ...  ...  аз  ...    жатады.
Сондықтан  оқушылардың жатық сөйлеу дағдыларын қалыптастыруда  бұл  ... ... ...       ... ...  жайттардың  барлығы  бастауыш  мектеп  ... ... ...  ...  белгiлерiне  жатады.   Ескеретiн
бiр жайт, сөйлеу дағдыларының қалыптасу  ...  ...  ...  ... қалыптаспай,  сатылана  қалыптасады.  Мысалы,  оқушылар  тiлi  ... ... ... ... ... мен ... ...  таза  болса
ғана   тыңдаушыға  әсерлi  жетедi.   ...  өз  ...  ...  әрi  ... ... ......  сөзiн  жан-жақты  дәлелдей  алады.  Бұл
айтылғандардан сөйлеу  мәдениетiнiң  аталған  ...  ...  ғана  ...  ...  ...  екен  ...  ой  тумауы  керек.   ...   ... ... ... ... ...  байланыста.  Оқушылардың
сөйлеу дағдыларын саналы түрде қалыптастыру үшiн мына мәселелердi:
1.  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   тәсiлдерiн;
2. Оқушылардың жатық  сөйлеу  ...  ...  ...  оқу
   ... тыс ...   ...  ...  сөйлеу  дағдыларын   қалыптастыру   тапсырмаларының
   тәрбиелiк, бiлiмдiк және дамытушылық мақсатта ... ... ... ... ... ... ... белгiлерiн ескердiк.
        Бастауыш мектеп оқушыларының  жатық  сөйлеу  ...  ... ... ... ... ...   1. Қатысымды-ақпаратты деңгей
   2. Қатысымды- шығармашыл сөйлеу ...   3. ... ... ... ...   4. Қатысымды-  шешен сөйлеу  деңгейi
     Оқушылардың жатық сөйлеу ... ...  ...   деңгейiнiң
өзiне  тән  белгiлерi,  сабақта  қолданылатын   ...   ... ... ... ...  ...  мен  мазмұндары  бар.
Мысалы,   ...   ...   ...    ...    ...  өзiндiк  ерекшелiктерiн  меңгертуге  үйрету.  Осы   деңгейде
қолданылатын ... ...  ... мазмұнына  -  сұрақ-
жауап әдiсi, баяндау, мазмұндау әдiстерiне лайықталған  тапсырмалар  жатады.
Оқушылардан сабаққа  ... ...  ...  бiлуi  ...  ... ...  ...  әдiспен  жүредi.  Оқушыдан  өтiлген  тапсырманы
игерiп,  үйге  берiлген  ...  ...  келу  ...  етiледi.  Мұғалiм
сабақта   өзi   ...   өзi   ...   ...    ... бақыласа, iс-әрекетi активтi болады.
       Төмендегi  кестеден  ...  ...   ...   ...   ...  ...  деңгейлерi  мен  олардың   өзiндiк   ерекшелiктерiн
байқауға ...                                                                     ...  ... ... оқушыларының жатық сөйлеу дағдысының қалыптасу деңгейлерi
                              мен ...  ...    ...   ...        |Оқы   |Оқу    ...   |
|дағдысын|ты       |          ...      |ту    |шы     ... |
|ың ...         |          ...  |фор   |ның    ...    |         |          ...  |таным  |етi    |
|деңгейле|         |          |              |      |дық    |       |
|рi      |         |          |              |      ...       ...    ...    ...  ...      |Дәс   ...   |
|сымды-ақ|ларға    |сұрақ-жауа|әдiс-тәсiлдер.|түрлi |тапсыр |лiмнiң |
|па ратты|тiлдiк   |п әдiсi,  |Оқушылардан   ... ...   ...  ...    |баяндау,  |сабаққа       |      ...    |
|        |лық      ... ...      |      ...   ...        |тардың   ...       |      ...  ...        |өзiндiк  |лайықталға|материалдарды |      |ген    |       |
|        ...... ...   |      |тапсыр |       |
|        |лiк ...  ... ...      |маны   |       |
|        ...       ...        |      ...   |       |
|        |е ... ... ... |      |дап    |       |
|        |         |          ...       |      ...   |       |
|        |         |          ...       |      |       |       ...    ... ...  |Сабақта       ...  ...  ...  |дайын    |мазмұнын  |проблемалық   |лема  |лар    |нiң    ...   ...   ...  ... қоя |лық   ...   ...    |өз тiлiмен|отырып,       ... |етi    ...  ...    ...     ...   ... |iзденiм|жарты  |
|деңгейi |құрасты  |бередi,   |осы проблеманы|талас |дiк    |лай    |
|        ... ...     ... ...    |қа    |әдiс   ...        |үлгiге   |үлгiге    ...      ...  ... |болады.|
|        ...   ...     ...      ... |       |
|        ... де|тақпақтар |шығармашы     |ика   |жасайды|       |
|        ...    ...    ... ...  |лық   |.      |       |
|        ...  |ды.       ...      ...  |       |       |
|        ...    |          |              ... |       |       |
|        ... |          |              ...       |       |
|        ... |          |              |ан    |       |       |
|        ...   |          |              ...       |       |
|        ...  |          |              |      |       |       ...    |Оқушы лар|Оқушыларға|Оқушылар      ...   ...  ...    ...    ...     |тық   |р ...   |үлгiсiз  |дайындал  |лық пен жұмыс |оқыту ...    ...  ...    |ған ... ...  ... |
|деңгейi |құрасты  |тапсырма  |ойындарға     ... ...  ...        |рып,     |лар       ...      |не    ...   ...   |
|        ... |пiкiрталасқа  |құрыл |iзденiм|мен    |
|        |және     |          ...       |ған   |дiк    ...  |
|        ... |          ...     ... ...   |
|        |сөйлеу   |          |              |      ...  ... |
|        ...  |          |              |      ... ...        |рын      |          |              |      ...  |шы.    |
|        ...          |              |      |ды.    |       |
|        |дi.      |          |              |      |       |       ...    ... ...     |Сабақ         ...  ...  ...   |
|сымды-  |дың      |лардың    |барысында     ...  |лар    |лiм    ...   ...   ...   |оқытудың нақты|вациял|берiл  |бағыт- |
|сөйлеу  ... ...     ...    |ық    |ген    ... ... ...  ...         |сабақ.|кейстiк|берушi.|
|        |.        ...  ...  |      ... |Соны   |
|        |         ...  |              |      ...   |мен    |
|        |         ... және |              |      ... ...  |
|        |         ...     |              |      ...   |
|        |         ... |              |      ...  ... |
|        |         ...  |              |      ... ...        |         ...  |              |      ...  |шы.    |
|        |         |лар       |              |      |ды,    |       |
|        |         ... |              |      ...       |
|        |         |          |              |      ...  |       |
|        |         |          |              |      ...       |
|        |         |          |              |      |өз ...       |
|        |         |          |              |      ...  |       |
|        |         |          |              |      ... |       |


         ... ... ... жатық  сөйлеу  дағдыларының  қалыптасу
сабақтарында  тапсырмаларды   ұжымдық,  топтық  және   ...  ...   ... Бұл  сабақтың  мақсаты  мен  мiндеттерiне,  мұғалiмнiң  оқушылардың
жатық  сөйлеу  дағдыларын  ...  ...  неше  ...  ... ... ...  ... тiлi  сабақтарында  теориялық  бiлiмдi
жалаң түрде емес, сол  ...  ...  ...  ...  дұрыс
қолдануына  жағдай  жасап,  оқушылардың  жатық  ...   ...    ... ... ғана ... мәдениеттi сөйлеу дағдыларының  дұрыс
қалыптасатыны тәжiрибеде байқалды.  ...  ...  ...  ...  ... керек.
1. Қатысымды-ақпаратты деңгей ― оқушылардың  тiлдiк  ...  ...   ... ... сөз ... дұрыс түсiнуiн қалыптастырады.  Қатысымды-
   ақпаратты ... ...  ...  ...  ...  ...   ерекшелiктерiн  меңгерту,  үйрету.  Осы   ...   ...   ...   тәсiлдерге  сабақтың мазмұнына - сұрақ-жауап  әдiсi,  баяндау,  мазмұндау
   әдiстерiне лайықталған  ... ... ... сабаққа  қатысуы,
   өтiлген материалдарды бiлуi талап  етiледi.  Басым  ...  ...   ...  ...  ...  ...  тапсырманы  игерiп,  үйге   берiлген
   ... ... келу ... етiледi. Мұғалiм  сабақты  өзi  түсiндiрiп,
   оқушылардың тапсырманы  орындағанын,  ...  ...  ...   активтi болады.
2. Қатысымды- шығармашыл сөйлеу деңгейде бастауыш ... ...  ...   ... ... ... қолдануға, сөздердiң мағыналық реңктерiне орай
   дұрыс пайдалануға, сөйлемдердi,  мәтiндердi  дұрыс  ...  ...   ... ... ... ... үлгiге қарай мәтiн  құрастырады. Осы  үлгiде
   ... ...  де  ...  ...  мәтiннiң  мазмұнын  жалғастырады.
   Мәтiннiң мазмұнын оқушылар өз ... ... ...  ...  ...  қарап
   тақпақтар,   қарапайым   жұмбақтар,   ...   ...    ...   проблемалық жағдайлар қоя отырып, оқушылардан осы проблеманы шешудi талап
   етiлдi.   Алдарына   ...   ...   шешу   ...    ...   шығармашылықпен жұмыс iстейдi. Бұл деңгейде сабақ типтерi  -  проблемалық
   сабақ түрiнде ... ...  ...  және ... ойындарға
   құрылған сабақтар да қолданылды. Мұндай сабақтарда оқушылар шығармашылық,
   ...  әдiс ... ... ...  ...  ...  жартылай
   активтi  болады.Бұл  деңгейдi  ...  үшiн  ...   ...   ... сабақтар өтiлдi.
3. Қатысымды- жатық сөйлеу деңгейде оқушыларда басқа  ...  ...  ...   ...  бiтпей  қалған  ойды  бiтiретiн  ...  ...   ...   ... Бұл ... арналған тапсырмаларды оқушылар  дайын  үлгiсiз
   мәтiн құрастырып, монологты және ... ... ...  жетiлдiредi.
   Оқушыларға  арнайы  дайындалған  ...  ...  ...  ...   ...  ... жұмыс iстейдi. Диалогтық оқыту  амал-тәсiлдерiне
   сәйкес түрлi тапсырмаларды  шешуге  ...  ...  ...   ...   ... ... ... қатар  бақылаушы,  бағалаушы.  Бұл  деңгейдi
   қалыптастыруда диалогтық оқыту амал-тәсiлдер пайдаланылды.
4. Қатысымды - ... ... ... ... ...  алдында  қысылмай,
   саспай  сөйлеу,  өз  ...   ...   ...   ...   ...   ... сөйлеу дағдысын жетiлдiруге  арналған  тапсырмалар  берiледi.
   ... ... ...   ...  ...  пiкiр  айтуына,  сөйлеген
   сөздерiн анық және толық жеткiзуге арналған тапсырмалар  берiледi.  Сабақ
   ... ... ... ... әдiсi ... Оқушылар  берiлген
   кейстiк тапсырмаға сәйкес  жағдаяттарға  талдау  жасайды,  өзiндiк  пiкiр
   ... өз ойын ... ... бағыт-бағдар  берушi.  Сонымен  қатар
   бақылаушы, бағалаушы. Бұл ...  ...  кейс  –  ...  ...   ... пайдаланылды.
     Қорыта  айтқанда,  әрбiр  жаңа  инновациялық  амал-тәсiлге  негiзделген
   ...  ...  ...  нәтижесiнде  балалардың  сөйлеу  дағдысын
   қалыптастырудың деңгейлерi мен ... ... ... II. 2.  ... мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын интерактивтi  әдiстер
                             ... ...       ... таңда оқушыларға сапалы бiлiм беру үшiн көптеген  жаңа  ... мен ... ... ... жаңа ...  әдiстердiң  бiрi
― интерактивтi әдiстер арқылы оқыту.
        Интерактивтi  әдiстер  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Оқыту  барысында  оқушылар   бiр-бiрiмен   тығыз
танымдық, қатысымдық байланысқа түседi және осы  арқылы  ...  ... ... сөзiнiң өзi (латынша interaction ―  интеракция,  ... әсер ету) ... әсер ...  ...  ...  ...  оқушыларының
жатық сөйлеу  дағдыларын  интерактивтi  ...   ...   ...  ... ... ... iс-әрекеттер  жасап,  өтiлген  материалдарды  және
алдарында  тұрған  тапсырмаларды  ұжым  болып  шештi,   ...   ... ... ... ...  ...  сабақтарда  оқушылардың  төрт
жақты белсендiлiгiн  арттыру қажет. Ол үшiн төмендегi мәселелер:
   1. ... ... ... ... ...      • Оқушылар түсiнбеген жерiн  орнынан  тұрып,  ...  ...  ...        ...... ... оқушы өзiнiң микротобындағы  нашар  оқитын  оқушыларға
        үйретуi;
      • ... ... ... бiр-бiрiмен  (өздерiнiң  микротаптарында)
        ... ... ...      • Оқушылардың тапсырманы орындап болғаннан кейiн өзара тексерiсуi.
   2. Оқушылардың әлеуметтiк белсендiгiн арттыру ...... ...  ... не ...  түрiнде бiр-бiрiне
           сұрақтар беруi;
         • ... ...  ... ... ...         • Қиын ... қарсы топтың оқушылары жауап  беру  еркiндiгiнiң
           ...   3. ... ...  ... ... жолдары:
         • Оқушылар қарсы ... ... ... пiкiр айта алу;
         • ... ... ... ... ...         • Өзiнiң микротобындағы жолдастарының сөздерiне қосымша не ...           ... ... ... пiкiр ...   4. ... ... белсендiгiн арттыру жолдары:
         • ... ... ... ... ...  тiлдiк  қатынасқа
           ...... ... ...... ... ... әрi қысқа жеткiзуi;
         • Айтар ойларының әсерлi болуы;
         • ... ...  ...  ...  ...  сөздерден  таза
           болуы ескерiлдi.
       ... ... ... ... сыныпты  екi  немесе  үш,
төрт микротоптарға бөлiп, барлығына бiрдей бiр  тапсырма  не  әр  ...  ...  ...  ...  Мұны  оқу  ...  ...   сабақ
мақсатын таңдағанда  анықтайды.  Әдiскер-ғалымдар  оқыту  үрдiсiнде  ... әдiс бар ... ... ...       1. ... ... пила» ― это метод обучения,  при  котором  студенты
          ... ... ... друг ... в ... преподавателя.
       2. Метод ... ...... ... принять  точку  зрения
          или ... с ... ... ...  ...  ...          свой  ...   ...   ...   ...   ...   путем
          установления ... ...       3. ... ... ...... данного  интерактивного  метода
          ... ... свое ... ... его  ...  научно-
          обоснованных  концепций,  теорий  и  ...  ...          ... опыта.
       4.  Метод  «Воображаемая  прогулка»   ―   ...   в   ...          ... ... ...  ...  которой  возможно
          обучение в виртуальной реальности.
Метод ...... ... ... в  ...  в  ...  и
нестандартных ситуациях, при этом преподаватель выступает в  роли  ...        ...  ...  ...  Н.К.   ...   ...  ...   Г.К.  Селевко,В.М.  Коротков,  М.С.Керимбаева  т.б.  жаңашыл
әдiскер-ғалымдардың еңбектерiнде жан-жақты  ...  Бiз  ...  ... жас ... ... отырып, оқыту экспериментi  барысында
оқушылардың жатық сөйлеу  дағдыларын  жетiлдiруде  пiкiрталасқа  негiзделген
және   ...   ...   ...   дидактикалық   ойындар     сияқты
интерактивтi  әдiстердi  пайдаландық.  Бастауыш  мектеп  ...  ...   ...   ...   ...   ...    ...          а) Оқыту процесiнде қолданылатын дамытушы ойындар
          ә) ... ...   1. ... процесiнде қолданылатын  дамытушы  ойындар  оқушылардың  ...      ... ... ...       ... ...  ойындарды қолдану жолдарын қарастырып,  әдiстемелiк
негiздерiнiң  ...  үлес  ...  ...  ...  ...   ...  және  әдiстемелiк  тұрғыдан  зерттеп,  оқыту  технологиясы  ...   ...   ...   ...   ...   ...   М.Жазыбаев,   Ә.Нағашыбаева,   К.Оразбекова,   Р.Нұртазина,
Ш.Таубаева, Б.Барсай, Қ.Молдабек,М. Ермекбаев , А.Нұрахметова,  Т.Иманбеков,
Г.Ляпина, Ұ.Төленова, ... ... өз  ...  қосты  [68],
[69], [70], [71], [72], [73], [74], [75], [76], [77], [78], [79], [80].
           ... ...  ...  ойын  ...  мынадай  жағдайда  жүзеге
асады:
 1. Ойын әрекетiн жүзеге асыру үшiн ... ... ... күш ...  ... ... энергиялық күштi бiз баланың ойнауға деген  құлшынысы,  талпысыны
тұрғысында  түсiнемiз).  ...  осы  ...  күш  ...     ... Ойын -  адамдар  генiнде  қаланған  инстинктi  ...  ...  ... өмiр ... ...  ...  қимылын  қайталайды,  сол
арқылы  өмiрге  қажет   қимылды,    ...    және   ...   ... Ойын ... ... ... ойын -  бала  ...  Баланың
қиялы ойын арқылы шарықтайды, олар  ойнау процесiнде  «басқа ... ...  Ойын  ...  ...  ...  қарай  түрленедi.  Бұл  қазiргi  ...  мен  ...  өмiр  ...  ...  ...   әр   ... ... Қазақ халқының ертеректегi  ойындары  оның  көшпелi,
салт-дәстүрiне байланысты шыққан. Мысалы,  ...  ату,  ...  асық  ... ... - ...  бiр  ...  ...  үйретушi  құрал.  Мәселен,
бұрынырақта  шахмат  ойыны  ...  ...   ...   мен   ... ... ...   жұртшылыққа  кең  тарап,  спорттық  ойын  ...  ...  ...  ...   ...  ...  ату   ... жатқызуға болады[70],.
        Демек, ойындарды бастауыш мектеп оқушыларын  белгiлi  бiр  ...  ...   етiп  ...  ...  Сондықтан   бастауыш   мектеп
оқушыларының  жатықсөйлеу  ...  ...  ...  ...   ... ... жетуге болады.
      Оқыту  процесінде  орынды  ...   ...  ...   ...   ...   меңгеру   қабілеттерін   арттырумен   ...   ...  ...  ...  ортамен  тілдік  қарым-  қатынасқа   түсу
түрткілерін туғызады.Бұл тұрғысында  В.Г.Коваленко  ...  ...  ...  ... ойындар арқылы оқушылардың  сабақта  белсенділігін
арттыруға  және  материалдарды  сапалы  игертуге  ...   ...   ...   В   ...   игры   у   ...    ...    ... мыслить самостоятельно, развивается внимание,  стремление
к знанием. Увлекшись дети не  замечают,  что  ...  ...  ... ... в ... ... пополняют  запас  представлений,
понятий, развивает фантазию. Даже самые  пассивные  из  детей  включаются  ... с ... ... ... все ... ... не  ...  товарищей
по игре » ,- деп қорытқан.
       Мысалы, оқушылардың сөйлеу дағдыларын  жетiлдiруде  ...  ...  ... ...       ...  Оқушы  сабаққа  кешiгiп  келдi.   Ол   ...   ... ...       Оқушы: Сәлем бердiк.
       Мұғалiм:  Сәлеметсiң  бе,  ...  Сен  ...   ...   құрбы-
құрдастарыңмен қалай сәлемдесу әдебiн бiлесiң бе?
       ... ... да ... ... деп айту  ...  Бұл  ...  ... амандасқанымды бiлдiрiп тұр.
       Мұғалiм: Сәлем бердiк деп барлығына бiрдей айта ... ...       ... Ендi ... айту қажет?
       Мұғалiм:  Дұрыс  сәлемдесу-  мәдениеттiң  бастауы.  ...  ...   ...   ...   ...   ...   аталарға   «Ассалау-
мағаллейкум» деп амандасқан жарасады. Әжелермен «Аман-есенсiз  бе»,  «Бақуат
жүрсiз бе» деп ... ...       ... ... ... ... ... керек?
       Мұғалiм: Өзiңнiң достарыңмен жаңағы сен  айтқан  «Сәлем  ...  ... деп ... ...  ...  ...  ...  бе»  деп
сәлемдес.
       ... Мен ... ... түрi бар екенiн бiлмедiм.  Апай,  сiз
қырғын түсiндiрдiңiз.
       ... ... ...       ... ...  түсiндiрдiңiз, яғни зор, күштi  түсiндiрдiңiз  дегенiм
ғой.
       Мұғалiм:  ...  ...  ...  ...   ...   ...  ...  мәдениетiлiкке  жатпайды.  Қазақ  тiлiнде  жатық,  таза
сөйлеу қажет. Сол кезде сөзiң түсiнiктi, ойың  анық  ...  ... ... сөздерiңнен  басталады.  Сондықтан  сөйлер  сөздерiңдi
ойланып сөйлеңдер. Түсiндiңдер ме?
       Оқушылар: Түсiндiк.
    Бұл ойын ... ... ... ... ... қалыптасты:
   1.  Оқушылар  әдептiлiкке  тәрбиелене  отырып,  жатық  сөйлеу  дағдыларын
      ...   2. ... ... ... ... дағдыланды.
   3. Оқушылардың тiлi дамыды.
        ... ...  ...  тiлiн  ...  ойын  ...  ...  өтудiң
тәжiрибесiнен мысал: Синоним сөздер тақырыбында өтiлген  сабақ  ...       ... ... ... ...       Сабақтың мақсаты:
       а) бiлiмдiлiк:  ...  ...  ...  ...  ережесiн,
белгiсiн түсiну, айыра бiлу.
       ә) ... ... ... мәндес сөздердi  ажырата  алады.  ... жете ...       б) ... мәнi: Тапқырлыққа, логикалық ойлауға тәрбиелеу.
       ...  ...  ...  ойын  ...  ...   баяндау,
жаттықтыру әдiсi.
       ... ...       ... ... түгелдеу, сабаққа әзiрлеу.
       Мұғалiм үйге  берiлген  ...  ...  ...  сұрақтар
берiп, өтiлген материал туралы жауап алады.
       Жаңа ...       ... ...  бастауыш  мектепте  қалыптасқан  синоним  сөздер
туралы түсiнiгiн сұрады.
       Мұғалiм: Балалар ... ... ... ... ...  ... деп өткенсiңдер. Өзара мағыналас, бiрақ  дыбысталуы  бiрдей  сөздердi
синоним сөздер деп ... ... ме?
       ... Иә
       ... Кiм ... келтiредi?
       1-оқушы: Сұлу, ... ... ...       ... ... ауқат, ас.
       3-оқушы: Өң, түр, түс, рең.
       ... ... ендi осы ... мәндес, синонимдес болатын  сөздердiң
негiзгi белгiлерiн жазып алыңдар.
       1) ... ... ... ... ... ...       2) Сөздер бiр ғана ұғымды бiлдiруi ...       3) ... бiр ғана сөз ... ... болу ...       Оқушылар  №71,72  жаттығуларды   орындап   синоним   сөздер   ... ...       ... ... ендi «Кiм ... ойынын ойнаймыз. Бұл ойын
барлығына жеке-жеке берiледi. Кiм жылдам орындаса, қолын көтерiп белгi
береді. Ойын мақсаты: Оқушыларға мақал- мәтелдер беріліп, осы ... ... ... мәтелдер табу тапсырылды.
       Ойын ережесi: ... ... ала ... мәтелдер дайындайды.
Оқушылар тақтаға шығып өзінің білген мақал- мәтелдерін жазады. Тапсырманы
дұрыс орындаса, оқушыға  бiр ұпай ... ... ... ұпай  саны ... ... шығады. Оқушылардың алдына кеспе қағаз түрiнде берiледi.
       Ойын ... 15 ...       Ойын ... Ойын үш ... ...       ... қатысымдық қызметi: Оқушылар сөйлеген сөздерінде мақал-
мәтелдерді орынды қолдануды үйренеді.
Ойынның тиiмдiлiгi:  Оқушылар тапсырманы тез орындауға, эвристикалық
ойлауға, тапқыр болуға      ...       Ойын ... ... ...... ...  әр түрлi
вариантты кеспе қағаздары таратылды.
       Бірінші нұсқалы тапсырма:
       Жер – ... ... ... жер – алтын бесiк,отансыз адам –
ормансыз бұлбұл,  ... ... туың тiк ... – мәтелдеріне мағыналас мақал-
мәтелдер табыңдар.
       Сыныптағы оқушылардың  барлығы ... ... ... ... ... ... тапты.   Әсіресе, оқушылардың арасынан Сейдахмет Ақұлпа көп
мақал- ... ... ... ...       1.Ата ... –оқ ...          Ана көрген тон-тон пішер.
       ... ...           ... ...       3.Өз білмегеніңді кісіден сұра,
           ... жоқ ... ...       ... тапсырма:
       Оқушыларға мақал-мәтелдерде жасырылған сөздерді  мағыналарына  қарай
қою  тапсырылды.Төменде берілген сөздерге мағыналас ... табу ...        ... тіл – ... тіл – ... – тас жарады,тас жармаса,  бас
жарады....  сөз алтын,жемісті  ...  ...  ауыз  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...    жеткізер,жалқаулық   абыройды
кеткізер.     ...   ...   ...   ...   ...   ... ... тыңға,шықтым дей бер шыңға т.б.
       Керекті сөздер:  есімін,  іс,  ...  ...  ... ...  ...  ...  осы  ...  мазмұнын  бір-ақ
мақалмен жеткізу тапсырылды.
    Арыстан патша бәйге ... Бір ... суды ...    - Осы суды кім ішіп ... көп ... ... — деп
шарт қояды.
    Қоян аңдарды түгел ... ... ... су да суып ...  ...  қоян  суды  ...  ...  көтеріп,  сіміріп  салады.  Шошынған  ... ... ... ...    ... бірінен соң бірі келіп, қып-қызыл ошақта сақырлап тұрған  қазанды
тік көтеріп алып:
    - ... ... ... ... — деп ... қарайды. Сонан соң ұзыннан-
ұзын тізіліп тұрған аңдарды жағалап ...    - ...  ...  мынау  ыстық  су,  көздерінмен  ...... ... ...    Ал ...  арыстан қоянға көп сыйлық беріпті.
                                                           ...       ... ... ... ... бiлiктер қалыптасты:
        - сұраққа дұрыс жауап бердi;
        - ... ... ...        - ... ... жетiлдi;
   2. Пiкiрталас сабақтары.
     ... ... ... ...  оқушыларды  қызықтыруға,
олардың диалогтық  және  монологтық  сөйлеу  дағдыларын  жетiлдiруге,  ... ... ... ... ...  тәрбиелiк  мағынасы
жоғары ұлттық педагогика элементтерi  бар  ...  ...  ...   ... ... Зат ... жекеше және көпше түрлерi.
   Сабақтың бiлiктiлiк мақсаты:Оқушылардың қазақ ... ...                                 ...  ... зат ...  ...                                 және ... ...  ...  түсiнiк  беру,
                                 ...     ...     ...     дағдыларын
                                 ...   ... ... ...                                       ...              ...                                       ... ... ...                                       ... ... ... қалыптастыру.


Сабақтың     тәрбиелiк      ...      ...      ...      ...                                       ...                                      ...    ...                                      ...      ... ... ...     1. ...     2. Продуктивтi
     3. Интерактивтi
Сабаққа  ...  ...  ...  ...  кеспе  қағаздар,  сөйлеуге
жағдаят туғызуға арналған кестелер.
      ...  үйге  ...  ...  ...  ...  ...  бiр-бiрiмен   жарыса   жауап   ...   ...   Үй   ...  ...   оқушыларға  мәтiннiң  жоспарын  берiп,  мәтiн  жазуды
тапсырдық.
-  Балалар,  ...  аты  ...  мен  ...  ...  ... негiзгi бөлiктерiнiң атауларына қарап, мәтiн жазыңдар:
      1. ... суға ...      2. ... ...      3. ... құс торушының қолына түседi.
      4. Құмырсқа көгершiнге ... ... ... төмендегiдей кесте сызды

|Мәтiннiң негiзгi      |Сенiң ойыңша жалғасы  |Не болды?             ...             ...               |                      |
|1.                    |                      |                      |
|2.                    |                      |                      |
|3.                    |                      |                      |
|4.                    |                      |                      |

        ... ...  ...  жоспар  бойынша  мәтiн  құрастырды.  алi
Олардың  мәтiндерiн  оқып  ...  ...  неге  ...   жазғанын  сұрадық.
Оқушылар мәтiн желiсiн өз ойларынша айтып  дәлелдедi.  ...  ... ... ... ... болып талдап, оқушылар өз сөздерiн  дәлелдеуге
тырысты.  Оқушылардың жауаптарын асықпай тыңдап, мәтiннiң түп ...  ... ... өз ойларының  түп  нұсқадан  қаншалық  алшақ  кеткенiн   iс
жүзiнде көрiп, дәптерлерiне ... ... ...  ... зат ... ...  ... және жалқы зат  есiмдер  деп
екi қатарға ...                              ... ...    ... ... ... ... бір  құс  қуыска  қысылып  қалылты.  Қанатымен
отынды сабалайды. Қолымды  жүгіртіп,  екі  қанатынан  ...  ...  ... ... Үйге ... ... ... қамадым да, алдына  жем,  су  қойып,
бақылауға кірістім.
    Қолға -түскен ...  ...  құр  ...  ...  қойған  жемді  жей
беретін. Мына құс ондай емес. Жарты  ...  ...  ...  ...  жемге
тиісті назар аудармай қойды, құйылған суды  ішпеді.  Қанатымен  темір  ... ... ... талпына берді. Мұны байқаған атам: - Балам,  мынауың,
шіл ғой. Ол қолга үйренбейтін құс. Обалына қаласың жібере сал, — деді.
    ... ... ... ... Шілді тордан  босатып  торайға  апарып,
ұшырып жібердім. Пыр етіп ... ...  құс  ...  ...  арасына
сіңіп, көрінбей кетті.


      Тапсырма орындалып болғаннан кейiн сынып екi  ...  ...  ...... ... топқа – «Бүлдiршiн» деген ат  қойылды.  Екi  ...  ... ... ... ... ...      а)Сөзден не жасауға болады?
      ә)Бiр сөз ... сол ... ... ... сөз етiп, бiртұтас  жақты  жай
      ... ... ... Б А Л А
                 ... ... лезде алды.
      б)Сөз тудыру ...      Бiр  ...  ...  ...  ...  оған  ...  реңк  жұрнақтарын
тiркестiрiп, жаңа сөз жасады. Онда жаңа сөздiң қолданыс  аясы  ...  ... ... ... түрi ... ... сол ... өлең  құрастыру
тапсырылады (барғанда – алғанда; емен –  кеме;  айды  –  ...  ...  ... т.б).
      ... ... тапсырмалары:
      а)Бiр сөздiң құрамынан әрiптердiң орнын ауыстырмастан  ...  ...   сөз ... бола ма? ... ... ... (Жан, у, ар, темiр, қаз, ық).
      ә)Тез  ...  ...  ...  ...  орнын   өзгерткенмен
   мағынасы өзгермейтiн ... ... ... Мама т.б).
      б)Солдан оңға қарай оқысаң - бiр мағына, ал ... ... ......   мағына беретiн сөздердi атаңдар (Мысық – қысым, тарақ – қарат).
      ...  ...  ...  ...  ...   Ол   үшiн   көп
   нүктелердiң  орнына  қажеттi  буындарды  ...   ...   ...   ... бұл не өзi? Құс па, аң ба? ... пе, әлде өзен бе?  Жоқ,  ...   …. Иә, ойланып көрiңдер, мұнда бәрi-бәрi бар.
                1. …… ... -
                2. …… тiс –
                3. …… баян –
                4. …… ... –
                5. …… фун –
                6. …… ауыл –
                7. …… ... –
                8. …… ... –
                9. …… лон –
               10. …… ... –
               11. …… тұз –
               12. …… тон –

      ...  өлең  жолдарында  берген  көп  ...  ...  ... қойып, дәптерiңе көшiр. Нелiктен сол сөздi  таңдағаныңды  түсiндiр.
Өлеңнiң мазмұнын айтып бер. Жай сөйлем  етiп  ...  жай  ...  ...      Жүректе …… болмаса,
      Ұйықтаған …… кiм ...      ... …… ...      ... ... ... (Абай).
(күш, батылдық, қайрат,  сезiм,  ұстам,  ажарлық,  ақыл,  мiнез,  ой,  ... ар, кек, ... ... көз, ... ... ... нұр, ...      Осы тапсырмалар  арқылы  оқушыларды  сабаққа  қызықтырып,  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...   дағдысын
жетiлдiрiлдi. Бұл тапсырмалардан кейiн мұғалiм  оқушылармен  оқулық  бойынша
жұмыс iстелдi.
V. Бағалау.
VI. Үйге тапсырма.
       ...   ...   ...   ...   ...   ... арқылы оқушыларда мынадай дағдылар мен бiлiктер қалыптасты:
     1. Оқушылар продуктивтi ойлауға ...     2. ... ... ...  ...  ...  жұмыс
        ... ...     3. ... өз ... ...  ...  логикалық  жүйелiкпен  айтуға
        ...     4. Жаңа ... ...     5.     ...     ...     ...     ...      ...        ...  ...  интерактивтi  әдiстердi   пайдалану   нәтижесiнде
бастауыш мектеп оқушыларының жатық сөйлеу дағдылары ...  ІІ.3. ... ... ... ... дағдысын диалогтық оқыту амал-
                       ... ... ...      ...  кезеңде  оқыту  процесiнде  оқушылардың   жеке   ... ... ... жаңа  ...   амал-тәсiлдер  мен   әдiстер
қолданылуда.  Бұл  -  кейiнгi  ...  ...  кең   келе   ...   активтi
педагогиканың жемiсi. Активтi педагогика  оқушы  мен  мұғалiмнiң  арасындағы
қарым-қатынас белсендi,  оқушылардың  ...  ...  ...  ... оқыту процесiнде субьект емес, обьект  түрiнде  ...  ...  ...  ...  ...  құралып,  оқытудың   жаңа
формалары мен әдiс-тәсiлдерiн белгiлейдi.
       ...  ...  ...  ...   ... ... ...  бөледi:
     • Шыққан ... ... ( ... немесе тәжiрибеде)
     • ... ... ... ( ... ... ... кезеңдегi)
     • Күтiлетiн болжамына, нәтижесiне, жоспарлануына  қарай   ...       ... ... ... жаңалық немесе күтiлмеген жаңалық)
     • Оқыту процесiне енгiзуiне қарай  (  өз  ...  ...  ...       ... кеш ... оқыту процесiне оңай енгiзiледi немесе қиын
       ...... ... ...  ...  ...  ...       педагогикалық)
     • ... ... ... ( ... ... жаңалық  немесе   орташа
       деңгейдегi ...... ...  ...  ...  ...   ...       үрдiстi түбегейлi өзгертедi ... ...... ... қатысына қарай ( педагогикалық жүйеге кiредi  не
       кiрмейдi) [].
          Бiз  де  ...  ...  ...  ...  сөйлеу  дағдыларын
қалыптастыруда  жаңа  инновациялық  амал-тәсiлдердi  ...  ... ...           Диалогтық оқыту технологиясы ( ...  грек ...   ... ... өнер және   loqos ― заң, ғылым дегендi  бiлдiредi)  ―   ... ...  ...  ...  iздеуiн,  оқыту  процесiнде   өзара  белсендi
тiлдiк қатынаста  ... ... ...  ...  ...  сыйлауға,
құрметтеудi қажет ететiн жаңа инновациялық амал-тәсiл.
       Диалогтық ... ... ...  процесiнде   осы  оқыту   ... ... әдiс - ... ... орыс және шет ел ...  ... ... түрлiше көзқарастар, пiкiрлер қалыптасып, осы  мәселеге
қатысты бiрнеше зерттеу жұмыстары жүргiзiлген. Диалогтық оқыту  амал-тәсiлiн
пайдалану заңдылықтары,  оның  ...  ...   М.М.  ...  ...   В.И.  Бибилера,  С.Ю.  ...  т.б.  ...  ...        Әдiскер- ғалымдардың көзқарас-пiкiрлерi ...   ...  ... өзiндiк ерекшелiктерi  айқындалды.  Диалогтық  оқыту  амал-
тәсiлдердiң негiзгi және кiшi бөлшегi – ... ( ... ...  ... барысында оқушылар жұп болып та, топ болып та, ұжым болып та   бiр-
бiрiмен  тiлдiк қарым-қатынасқа ... Бұл ─  ...  ...  ... ... ... амал-тәсiлi оқушыларды  сөйлеуге,  белсендiлiкке,
өзара пiкiр алысуға итермелейдi. Әрбiр диалогтық оқыту  технологиясы  ... ...  ...  ...  сөйлеуiне,  пiкiрлесуiне  әсер
етедi.
    • Диалогтық сөйлеуге екi не одан да  көп  ...  ...  ...      ... ...  туындайтын ауызша ақпарат  беруi,  жауап  қайтаруы,
      пiкiр алмасуы  ... ...  ...  ...  ...  ...      «әрi хабар жеткiзушi, әрi хабарды ... ...  ...      атқарады. Диалогтық сөйлеуде хабар жеткiзушi кең көлемде оқуға, өзiнiң
      ... ...  ...  онда  ...  сөйлеу  монологтық  сөйлеуге
      ... ... ...  ... ...  ...  мен  ...      сөйлеу бiрiн-бiрi толықтырып,  өзара  байланыста  жұмсалады.  Дегенмен
      ...  ...  ...  бар.Бұл  жөнiнде  К.И.Соломатов   былай
      тұжырымдайды:  «Диалогическая  речь   ...   ...   из   ...      ... форм устной разговорной  речи.  Монологическая  форма
      речи ...  ...  ...  в  разговорной   речи,  обычно  монологу
      предшествует диалог. ... ... ...  ...  высказываниями,
      порожденными одно ...  ... ... [81.  15].  ...      ... ... тiлi екi ... жүзеге  асады.  Бiрiншiсi,  диалогтық
      ...  яғни  ...  ...  ...  екi  адамның  тiкелей
      қатынас  жасап,  ...  ...  ...  ...  ...      ...   ...   ерекшелiктерiн,   оның   жүзеге   асу   жолдарын
      ...  ...  ...   ...   ...      ...  ...  т.б.   әдiскер-ғалымдар   айқындап,   диалогтық
      ...  ...  ...  ...  ...  ...   бiрiншiден,
      диалогтың екi немесе одан да көп адамның  арасында  ...  ...      ... қатысушы адамдардың  бiрде  тыңдаушы,  бiрде  сөйлеушi  болып
      кезекпе-кезек олардың арасындағы ... ... ...  ...      ...  ...  ...  жеткiзiлу  жағдайы   және   ...      ...  ...  ...  пiкiр  ...  ...      ақпаратқа, хабарға деген көзқарастары, реакциясы және оны  жеткiзудегi
      ... ... ...  қатар  жеткiзiлетiн  ақпараттық
      хабардың  аяқ  асты  туындап,  ...  ...  ...  де  ...      ... негiзгi белгiлерiнiң бiрiне жатады [82], [83],[84].
       Ал монологтық ─ сөйлеу бiр ...  өз  ...  ...  бiлдiруi.
Монологты  сөйлеу  жүйелiлiктi  ...  ...  ...  сөйлемдер  толық  ойды
бiлдiрiп,  құрылысы  жағынан  күрделi  болып  келедi.   ...   ... ... бiр тапсырманы  түсiндiруi,  мұғалiмнiң  жаңа  тақырыпты
баяндауы, хабарлама, ... ... ... ... ... ...  үшiн
 ... белгiлi тақырыпқа жоспар құрып, сол жоспар бойынша сөйлеу  үлгiсi
жасалады.
      ... ... мен ... ... ... ... ...  болады.
Сөйлеушi мен тыңдаушы бiр-бiрiне  сұрақтар  қойып,  ...  ...  ...  ... ... түрi ... ал ... сөйлеуде сөйлеушi өз  сөзiн  ұзақ
түрлi фактiлермен дәлелдей сөйлесе, онда монологтық сөйлеу болады.
      ... ... ... – екi не одан да  көп  адамдардың  бiр-бiрiмен
тiлдiк қарым-қатынасқа түсу әрекетi. Екi  адам  ...  ...  онда  ... үш адам ... онда ол ... ... көп  адам  ...  пiкiрлессе
полилог деп аталады. Диалогтық сөйлеу  репликалардан   ...  ... ... ... бөлiп  қарастырады:  «Диалогтағы  репликаның  екi
түрi  болады:  а)  ...  ...  ...  оның  ...    түрткi
(қозғаушы) болатын реплика. Репликаның бұл  түрiн   ...  ...  ... ... реплика деп  атаймыз.  (побуждающая  реплика);  ә)  түрткi
(қозғаушы)  репликаға жауап  ... яғни ... ...  ...  ... Репликалардың бұл екi түрiнiң  бiр-бiрiмен   тығыз  байланыстылығы
сонша, олардың бiрi ...  ...  ...  болып  отырады.  Қозғаушы
реплика әрқашан жауап репликаны  ...  ...  ...  ...  жерде
оған жауап реплика тууы керек. Ал жауап реплика  қозғаушы,  репликасыз  жеке
тұрса, түсiнiксiз реплика болып шығады.  Олай  ...   ...  бұл  ... ... тығыз  байланысты,  екеуi  бiр  ...  ...  ...      С.Нұрғали   ...    ...    ...   ...   ...  екi   ...   ғана   қарастырмай   ...   және   ...  да ... ... ... ...  деп  тұжырымдайды
[82 ].
      Ғалымдардың  ...  ...  ...  -  диалогтық   сөйлесiм
әрекетi барысында  баяншының  не  ...  ...  ...  ...  жатқызамыз.  Диалогтық   бiрлестiк   барысында   репликалар   өзара
сабақтаса, тығыз қарым-қатынаста жұмсалады
 Мысалы,
    - ... ... неше күн ...    - Екi күн.
    - Сен әлi  ... ... ... алмадың ғой?
    - Қорқынышты ештеңе жоқ, мен ертең алып ...    - ... ... ...    - Кешiкпеймiн.
       Бұл диалогтық бiрлестiкте  бiрнеше  реплика  бар.  ...  ... ... - ... ......  түрiнде  диалогтар  құрылады.
Диалогтық оқытудың ең басты  ерекшелiгi  ―  ...  мен  ...  тең  ... ... оқыту амал-тәсiлдерiнiң негiзгi белгiлерiне:
   1.  Бiр тақырыпқа   ... ... ... мен ... ...   2. Мұғалiм мен оқушының арасындағы өздерiнiң пiкiрiн дәлелдеуге,
      ... ... ... ... ... ерекше қарым-
      қатынас;
   3. Оқушының  өзiндiк ойлауы мен ... ... ... жеке басын
      құрметтеу;
   4. ... ... ... ... ... көп ...   5. Диалогтар арқылы оқушыға беймәлiм ақпараттарды, сөйлесу формалары мен
      үлгiлерiн үйрету;
   6. ... ... ... ... ... ... ...      тапсырмалар беру жатады.


        Оқушылардың  жатық  сөйлеу   ...   ...   ... ... ... ... барысында  тиiмдiлiгiн көрсеттi:
   1. Диалог – жұмбақ. Бұл тәсiл арқылы балалар өздерi жасырып тұрған заттың
      атын ... тек оның ... ... ... допты жасырып тұрған
      оқушы алдымен  доптың  түрiн,  түсiн  қасиеттерiн  суреттейдi.  ...      ... ... балаға сұрақтар  беру  арқылы  оның  не  зат  екенiн
      ... ... Бұл ... әр бала  ...  пiкiр  айтып,  жасырылған
      заттың жауабы не екенiн өзiнше тауып, оны  ...  ...      ...  ...  арқылы  жатық   сөйлеу   ...   ...      ... ... ... ... ... логикалық ойлау  қабiлеттерi,
      ... ... ...  Диалогтың  бұл  түрi  ...  ...      ... өз ... ... басқа бiр оқушының  не  мұғалiмнiң
      ... ... сол ... өзiнiкi дұрыс  болса  қарсы  шығу
      дағдыларын қалыптастырды.
   Мысалы,  ... ... ... диалог-жұмбақ жасырылды:
Атам бiр күнi бiзден сұрады:
    - ... ең ... ... не?
    - Оның ... ... ... бiз.
    - Ол ... көрiнбейдi, қолға iлiнбейдi, сатып  алуға  болмайды,  бекiнiп
      жүрмейдi, ... те ...    -  Онда ... дедi Азат.
    - Жоқ, ол найзағай,- дедi Айдар.
    - Жоқ,- дедi ... олар ...    - Ендi не?- деп ... ...    ... ... тапсырмалар:
   1. Мәтiнде не жасырылып тұр?
   2. ... зат ... ...   3. ... ... ол не зат? Дәлелде.
   4. Басқа балаларға ... сен де бiр ... ...  ... ... берiп, жағдаятқа қарап диалогтар құрды.
    - Апай, ол бiлiм емес пе?
    - Неге олай ...    - Бiлiм ... ... ... ... ... ала алмайсың. Апай,
      ... ... ... қой.
    - Жоқ.
    - ... ... ... ...    - Бiлiмдi адам бекiнiп жүрмейдi ғой. Қайта ондай адам басқаларға өзiнiң
      ... ... ...    - ... ол ... емес пе?
    - Неге олай ойладың?
    - ... ... ала ... ... ала алмайсың .
    - Ол да емес.
    - Сонда ол не ...    - Ол ... ... ... жүредi, сенi күтiп тұрмайды ғой.
    Бұл ... ... ... ... ... ... ...   оны бiрлесе отырып тапты.
2.  ...... Бұл ... ... ... ... ... алуға және екiншi адамнан өзiн қызықтырып тұрған ақпараттарды
сұрауға ... Бұл ... ... ... тiл табысуға
жәрдемдеседi.Мысалы, сабаққа арнайы «Бастау» туралы мәтiн алып келiп, оны
оқушыларға оқып бердiк. ... ... ... ... ала ... тәсiл оқушылардың басқа бiреуден қысылып, ұялу,ұяңдық қасиеттерiн
жөндеуге көмектеседi. Осы тәсiл арқылы оқушылар өз ойын ... ... ... ... ...     ... ... бастау  көп.  Бiрақ  соңғы  жылдары  сол  ...  ... ... ... бiр  өзi  бiр  ...  жететiн  бастаулар  осылай
құрып кетпек пе?! Оған қол ұшын беретiн адам болмағаны ма?! – ... ... Бiр күнi ... ... , ... төртеуiмiз атама келiп:
    - Ата, ертең базар. Бiзге демалыс. Бастаулардың көзiн  тазалап,  ...      ... ...    - Мiне, ... - өте ... шешiм. Азамат деген- осы.Мен сендердi бастап
      барамын,- деп, атам ... ...     ... ... ... күрек салып, жүрiп кеттiк. Атам  бiздi  алдымен
« Қайнар» деп аталатын ... алып ... Оның ... ... ...  ... жылтырап жатыр екен.Көңiлiмiз ортайып қалды.
    - Неге  таңырқап  тұрсыңдар?-  дедi  атам  .-  ...  ...  көбi
      ... iске ... Алдымен бастаудың көзiн шөп-шаламнан  тазартып,  жақсылап
аштық. Сосын айналасындағы қаулап өсiп кеткен қамыс –  ...  ...  ...                                                               ...   1. ... сын ... табыңдар.
   2. Сын есiмдердiң сұрақтарын атаңдар.
   3.  Суы   ...   ...   ...   ...   тiркестiң   мағынасын
      түсiңдiрiңдер.
      Тәжiрибе барысында мұғалiм мен ...  ...  және  ...  ... ...  ... диалог жүрдi:
    - Апай, ... ... не?
   ... ... сұрақ берген оқушыға былай деп жауап бердi.
    - Соны да бiлмейсiң бе? Бастау ... ... ... ...      па , ...    - ... балалар Банудың айтқаны дұрыс па?
    - Дұрыс, апай.
Мұндай  ...  әзiл  ...  ...   Әзiл   ... ... ... ... белсене араласты.Мысалы,
                                 ... ... ... ... жүрдi.Оның құрдастары баланы тексермек болып, оның
үйiне келдi.
    - ... ... ... - дедi бiреуi- Сен көп нәрсе бiлесiң бе?
    - Бiлемiн,- дедi бала.
    - Онда ... ... ... зат?
Бала ойланып-ойланып:
     - Ол әлi ... ... ... ... Қожанасыр:
    - Бәрекелдi, балам. Мiне, көрдiңдер ме ?Өз ақылымен тапты. Мен оған
      ... ... деп, мәз ...   ... талас. Бұл диалогта оқушылар бiр-бiрiмен таласа  отырып,  әркiм
өздерiнiң пiкiрлерiн дәлелдеуге  ынталанады.  ...  ...  ... дайындап, сабақта оқушыларға бередi. Мұндай диалог  қазақ  ...  ...  қана  ...  ...  ...  ...   өзiндiк
пiкiрiн дәлелдеуге, шығармашыл ойлауға дағдыландырды. ...                                 ... ... ... ... аспанға созылған  аспалы  көпiрдей  болып  кемпiрқосақ
көрiндi. Ашық , таза бояумен көз тартып, ... тұр.
    - ...  ... ... деп, ... ... ... иелiк  етiп
      шыға келдi.
    -  Көгi менiкi!
    -                             ...                             ... ... ... де ... бiр-бiр түсiн  иемдендi.  Сейiлхан
дау соға бастады.
    - Мен үйден шыққанда көрiп, ... ... ... дегем. Қайтсеңдер де
      қызылы менiкi.- деп жеңiстiк ... ...    - ... тұрмақ, басқасы да жоқ. Кiм бұрын көрсе, кемпiрқосақ соныкi.
      Кемпiрқосақ ... ... ... ... алады. Тiптi, қол
ұсынымда сияқты....
    - Ей, кемпiрқосақ қайда?
   Балалар ... тұра ...                                                   ( Б. ...   ...   1. ... кiм ... ...   2. Сейiлханның айтқаны дұрыс па?
   3. Кемпiрқосақ неге түстi болады?
   4. ... ... қай түсi ...   5. ... сын ... ...   Бұл ... оқушылар мынадай шығармашылдық жұмыстар жасады:
    - ... ... ... ... еске түсiрдi;
    - Бұрын меңгерген ... жаңа ... ...    - ... ... сұрақтарға жауап iздеп, өзiндiк пiкiр айтуға
      тырысты.
   4. Диалог- сұхбат. ... ... ... жатық сөйлеу дағдыларын
   қалыптастыруда диалог- сұхбаттың маңызы зор. Диалог- ... ...   ... ... ... ... айтылып жатқан тақырып бойынша ары
   қарай жалғастыруды ...   ... ... ... ...   ... қыз ... сұрады:
    - Берген ақшамды қайда қойдың?
   ...    - ... ...   ...    - ...   Бала:
    - Бiр тентек балаға бердiм.
   Шешесi:
    - ... ... ... ... деп ... ...   ...    - Рас, әже, екiншi рет тентек болма дедiм. Құс та ... ... ғой,
      әже?
   ...    - Бiз де,  құс та, ... жан- ... бәрi де  ... жаратқан
      жәндiгiмiз.
   Бала:
    - Әлгi бала құдай- тағаланың , ... ... ... ұстап алып,
      сатайын деп жүр ... кiсi ... ... ... ... ... ...      жүрген бала тұмсығын қыса бередi, бейшара құстың дауысын құдай тағала
      ... деп, ... ... ...   Шешесi:
    - Онда сен ...   ...    - Мен ... ақша ... ... ... ... ұшырып қоя бердiм.Менiң бұл
      iсiм сауап емес пе?
   Шешесi:
    - ... ... ... ... ... ...    (  Ы. Алтынсарин)
Тапсырмалар:
        1.  ... ... ... ?
        2. ... ... бойынша анаң не әкеңмен араңдағы әңгiме қалай
           ... жаз.
        3. ... екi ... бөлуге болмай ма? Мысалы, Шеше мен үлкен
           қыз, Шеше мен ... қыз.
       ... ... арқылы оқушылар мынадай дағдыларды игердi:
   1. Қазақ тiлiнен игерген бiлiмдерiн бекiттi.
   2. Өзi құрастыратын мәтiннiң ... ... ...   3. ... ... ... дамыды;
   4. Екiншi адаммен сұхбат жүргiзудi үйрендi.
       ...  ...  ...  ...  ...  мен  ... тiлдiк қатынас бүкiл  сабақ  бойы  жүредi.  Бұл  оқушылардың  жатық
сөйлеу  дағдыларын  жетiлдiрдi,   ...   ...   ...    ІІ.4.  ... ... ... сөйлеу дағдысын kase study амал-
                       ... ... ...       ... заманда  ғылымның  барлық  салаларында  ...   ...  ...  ...  Республикасының  жүргiзiп  жатқан   саясатының
нәтижесi. Мұндай үрдiстен бiлiм беру саласы  да   шет  ...  жоқ.  ...  ...  тiлiн  ...  әдiстемесiнде  жаңа  инновациялық  амал-тәсiлдер
көптеп енгiзiлiп жатыр. Шәкiрттердiң  жеке ...  ...  ... ...  ...  ...  де  ...  игеруiне  арналған  жаңа
инновациялық  педагогикалық  амал-тәсiлдер   Ф.Ш.Оразбаева,   К.Жақсылықова,
Қ.Қадашева, Р.Шаханова,  ...  ...  ... ... ...  жан-жақты қарастырылған.  Нәтижесiнде
қазақ тiлiн оқыту әдiстемесiнде қатысым әдiсiнiң, модульмен  оқыту,  бiлiмдi
iзгiлендiру, саралап, ... т.б. ...  ...   ...  ... ... ... қазiр  орта  және  бастауыш   мектепте  қазақ
тiлiн оқыту iсi сапаландырылып, оны әлемдiк деңгейге жеткiздi.
       ...  ...   ...  ...  ...  жағдаяттар   әдiсi
(метод конкретных учебных  ...  ХХ  ...  ...  ...  ... ... университетiнiң бизнес мектебiнде  пайда  болған.  Кейс-
стади  амал-тәсiлi   терминi   ...   рет   ...   ...   ... ... Копленд 1921 жылы    оқытудың  нақты  жағдаяттар
жинағын шығарып, кейс-стади амал-тәсiлiн қолдану жолдарын көрсеткен.
         Кейс ...  ... ... ... ... ғана   ... ... бұл әдiс арқылы оқытудың  қолданылу аясы кеңiп  ,  ол  ... ... және т.б. ... ... ... ...  ... амал-тәсiлiн  педагогикалық  оқыту  үрдiсiне  ...  ...  ...  ...  М.В.  ...  ...  ... А.М.Зобина,М.С. Керимбаева ,В.А. Канн – Калик  ,Н.Д.  Никандров
,    Б.Н.Киселева,   И.В.Липсина,   ...   ...   ...  ... [86], [87],  [88],  [89],  [90],  [91],
[92], [93], [94].
         Кейс ...  ...  ...  ...   ұсынылған  реальды
немесе қиялдық  (алдын-ала құрастырылған)  жағдаяттарды   талдауы  және  осы
жағдаятқа өзiндiк баға ... ... ... ... әрi толық айтып  беруi
т.б. шәкiрттiң жеке тұлғалық  қабiлеттерiн жетiлдiруге аударылады.
              Кейс ... ... ... ... ... ...   1. Кейс ― это описание реальной ситуации.
   2. Кейс ― учебно- конкретная ситуация
   3. Кейс ― это ... ... ...   4.  Кейс  ―  это  ...  ...  прошедщее  в  той  или  иной   сфере
      ... и  ...  ...  для  ...  ...  спровоцировать
      дискуссию в ... ... ― это не ... описание событий, а единый информационный  комплекс...
[88].
    Демек, бастауыш мектеп  оқушыларының  сөйлеу  дағдыларын  ... ... ...... бiлiм беру  талабына  сай  ... ... ... ... ...  әрекетiнен  тұратын  ,  оқушының  сабаққа
деген  қызығушылығын  туғызатын  және  оның   жеке   ...   ... ... ... ... педагогиканың  жаңа  инновациялық
жүйесi.
   Кейс амал-тәсiлдерiн ... мына ...    ... сөйлеу дағдысын жетiлдiруде алдын-ала дайындалған мәтiндер
   не ... ...   1.  ...  ...  ...  ...  ...  өздерi   шешiм
      шығаруы;
   2. ... ... ... ...  бөлiсу,  бiрге  талдау,
      басшының ... ... ... өтуi;
   3. Сыныптың бiрнеше микротоптарға бөлiнуi;
   4. Әрбiр топтың өзiнiң басшысы  болатыны;
   5.   ...   ...   ...   берушi,   бақылаушы    рөлiнде    ойнауы
      ... ... ... амал-тәсiлде  жағдаяттарға  байланысты
      мынадай бес  түрлi пiкiрсайысын ...   1. ... ...  ... ... бередi.
   2. Мұғалiм- оқушыдан пiкiрiнiң дәлелiн сұрайды
   3. ... ... ... да ...   4. ... оқушыдан өзiнiң тапсырма жайлы болжамын сұрайды.
   5. Оқушы-оқушы пiкiр таласады.
Кейс ... ... ... ... ол үш ... бөлiмнен тұрады:
   1. Кейс дайындау бөлiмi
   2. Нақты жағдаяттар бөлiмi
   3. ... ... ... ... ... ... жатық  сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыруда  ... ... ... ...   1-  ...  ...  ...   оқушыларының   жатық   сөйлеу   ...      ... ... ...   2- ... ... ... материалдар жинау. Сыныптағы оқушылар  саны  ...      ... ... тiлi ...  бiлiм  деңгейлерi  мен  сөйлеу  дағдысының
      көрсеткiшi;
   3-  ...  .  ...  ...  ...  ...   ...   дағдыларын
      қалыптастыруға арналған тапсырмаларды ...   4- ... қай ... кiргiзуге болатынын болжалдау;
   5-  кезең.Оқушылардан ... ... ...   6- ... ... қол ... үшiн кейсте кеткен кемшiлiктердi жою
   7-  ...  ...  ...   оқушыларының   жатық   сөйлеу   дағдыларын
      ... ... ... ... тiлi ... ...   Кейс амал-тәсiлдерi қолданылған сабақтарда  сыныпты сегiз адамнан тұратын
микротоптарға бөлдiк. Олар:
   1. Эксперт- әрбiр топтың  ...  ...  ...  Эксперттiң  мiндетi
      ... ... ...  оқушылардың  жауаптарын  туралау,  жөн
      ...  ...  ...  ...   өту.   ...   жауаптарының
      дұрыстығы не бұрыстығын экспертке тексертедi.
   2. Жол ...  бұл-  ...  ...  ...  ерте  шығаратын,
      әдетте жақсы ... ... ... ... таба алмай жатқанда дұрыс
      ... ...   3.  ...  ...  бұл  ...  ...  берiлген  мәтiн  не   басқа
      ... енiп , ...  ...  ...  ...  ...      ... жүрiсiн , қимылын , ым-ишарасын айнытпай салу  ...  ...      ... ... ... доп ... ... жасырылғанда доптың келбетiн
      салуы керек.
   4. Қарсы ... ... бiр ...  басқа  оқушылардың  айтқан  ...      ... ... ...  ...  Бұл  ...  басқа  оқушылар  жауап
      берулерi қажет. Бұл оларды өз  ...  ...  ...  ...      ...   ... төрт  оқушы  микротоптардың  қарапайым  мүшесi  ...  ...   ... ат салысады.












































  Кейс сабақтарында  алдын-ала дайындалып қойылған  тапсырма  бойынша  жұмыс
iстелдi. Оқушыларға  жас  ...  ...  және  ...  ... ... ... тапсырма  берiлдi.  Сыныпта  қанша  топ  болса  да
барлығына бiрдей ... ... ... топ проблеманы өздерiнiң  бiлiмдерi
мен  ерекшелiктерiне қарай жан-жақты, әр қырынан  немесе  барлығы  бiр  ...  ...  ...  ...   ...   ...   Ол   эксперт
микротоптың жауаптарына талдау  жасайды,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сабақ  үйретедi.  Кейс  амал-тәсiлiн
қолданғанда  бағыт-  бағдар  берушi  сонымен  қатар  ...  ...   ... қызметiн атқарады. Кейстiк амал-тәсiлде әрбiр топ  өзiнiң  шығарған
шешiмдерiн басқа  ...  ...  ...  Дәлелдеуге  барлық  оқушы
қатысуға рұқсат берiледi.
      Мысалы, Оқушыларға мына тектес мәтiн берiлдi.
      ...   ... оқып ... мәтiн туралы түсiнiктерiңдi жазыңдар.
2. Мәтiннен дауысты және дауыссыз дыбыстарды тауып астын  ...  ... ... бiр ... дауыссыздардың астын екi сызықпен сызыңдар.
      3-тапсырма. Әдеп туралы өзiң не ... ...      ... Бiр ... үлкен әкiмi  екiншi  бiр  байға  жолығысып  ... ... бiр ... ... өтiп бара жатып иiлiп, бас  ұрып  сәлем
бередi дейдi. Оған қарсы әлгi үлкен әкiм  төре  онан  да  ...  ... ... Қасындағы бай:
      - Тақсыр, ... ... ... ... ... осы бiр мұжыққа неге
сонша бас ұрасыз? – деп айтты дейдi.
      ... ...      -  ...  iлiм-бiлiм  үйренбеген  мұжық   сонша   иiлiп,   ... мен онан ... ... ... ба? – дейдi.
      Немесе
      Тапсырмалар.
      1. ... ... ... ...      2.   ...   ...   ...    жақсы   жазылған   жерiн   тауып
түсiңдiрiңдер.
      3. ... ... ... мақал- мәтелдермен бересiңдер.
                               ... қыз.
    Көше ... арша өсіп тұр. ... ... ... ақ ...  ... қойған. «Дәу де болса, бір бала ұмытып кеткен-ау»  деп  ... ... сол еді, оң ... қызыл қақпадан  төрт-бес  жасар  қыз
бала  шыға  келді.  Мен  ...  алып  ...  ...   ...   ... қыз бала:
    - Жөндеп көтермейсіз бе,  бір  жерін  ...  ғой,  -  деді  ... ... ... ... ұстап келеді екем. «Жаны  ашып  кетті
ғой, қандай мейірімді қыз», - деп ... ...      ... топ ... ... өз  ...  ...  салды.  Сабақтың  соңында
тапсырманы қорытындылап, балалар бағаланды.
Тапсырманы орындап болғаннан кейiн бастауыш мектеп оқушыларында  қалыптасқан
дағдылар мен бiлiктер:
        1. ... ... ... ... ...        2. ... бiрiн – бiрi ...        3. Оқушыларда топтық оқу ... ...        4. ... ... ... ... ... құрметтеуге дағдыланды.
      II. 5. Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру
           ... ... ... ... ...      Бастауыш   мектеп   оқушыларының    ...    ...    ... тиiмдiлiгiн эксперимент  арқылы  дәлелдеу  жұмыстары  Оңтүстік
қазақстан облысы Шымкент қаласындағы №51 Төле би  атындағы  ,  №52  ... ... орта  ...  ...  ...  ...  қаласындағы
Шардара және М.Әуезов  атындағы  орта  ...  ...  ... ... ... 2004-2005  оқу жылдары аралығында өттi.
      Эксперимент үш кезеңде жүргiзiлдi:
   1. 2- сынып  ... ...  ...  ...  бiлiм  деңгейлерi  мен
      ... ... ...  ...  ...  ...      анықтау экспериментi;
   2.  2-  ...   ...  ...  тiлi  ...  ...   ...      қалыптастыруға арналған оқыту экспериментi;
   3.  Оқушылардың  оқыту  ...   ...   ...   ...      ...  ...  ...  эксперимент   жүзінде   дәлелдеп,
      қорытынды эксперимент жүргізу..
      ...  ...  -   ...   ...   ...   сөйлеу
дағдыларын қалыптастыруға ұсынылған әдiстеменiң  тиiмдiлiгiн  дәлелдеу.  Осы
мақсатқа қол жеткiзу үшiн алдымен анықтау ...  ...  ... ... мынадай жұмыстар атқарылды:
   1. 2-  сыныпта   қазақ  тiлi  сабағын  оқыту  ...  ...  ...      ...   ...   ...   қалыптастыруда   қандай   жұмыстар
      жүргiзiлiп жатқандығын ...   2. ... тiлi ... ... ...   3.  ...  және  ...  топтарын  белгiлеу  және  осы  топтардағы
      оқушылардың ...   4. ... тiлi ... ...   5. Оқушылардың қазақ  тiлiнен  ...  бiлiм  және  ...  ...      ... анықтау;
   6. Бастауыш мектеп қазақ тiлi сабағында  шәкiрттердiң  сөйлеу  дағдыларын
      ... ... ... мен қолдану орнын айқындау.
   Анықтау   экспериментi   кезiнде   базалық    ...    2-    ... ... ... оларға оқушылардың сөйлеу  дағдыларын
қалыптастыру және дамыту үшiн  қандай  жұмыстар  жүргiзгендiгi,  ...  ...  ...  анықтайтындықтары   туралы   мынадай   анкеталар
берiлдi:
   1. 2- сынып   оқушыларының  ...  тiлiн  ...  үшін  ...  ...      жүргiзiледi?
   2. Қазақ тiлi ... ... ... ... ...  ...      ... ме?
   3. Оқушылардың сабақта активтi қатысуына қандай жағдай жасайсыз?
   4. Қазақ тiлiн қатысымдық тұрғыдан ... ... ... бiлесiз?


           ... ...  ...  осы  ...  шын  ...      ... беру өтiнiлдi. Мөлшерлi уақыттан  кейiн  ұстаздардың  жауаптарын
      ... ... ... мынаны байқатты:
   а) 2- сынып  мұғалiмдерiнiң  көпшiлiгi  оқушылардың  тек  ...  ...   тiлiн ... баса ... аударады. Жазба  жұмыстары  (шығарма,  ...   ... т.б) ... балалардың байланыстырып сөйлеу тiлiн дамытуға ден
   қояды.  Ал,  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... жұмбақтар, мақал-мәтелдер арқылы  жетiлдiретiндерi  жөнiнде
   айтты. Бiрқатар мұғалiмдер сөздiк дәптерлерiн пайдаланатынын жазды.
   ә) ... ... ... ...  тiлi  ...  оқушылардың  сөйлеу
   дағдысын ... тек ... ғана ...   ...   Оқушыларды  сөйлетуде  тек  баяндау,  сұрақ-жауап   (өтiлген   ...   ... ... ... атап ... Бiрақ  оқушылардың  жатық
   сөйлеу  дағдыларын   ...   ...   ...   ...   ...   б) Мұғалiмдердiң  басым  бөлiгi  оқушылардың  сабақта  активтi  қатысуына
   қамтамасыз ... ... ... ... ғана  қолданатынын атап
   көрсеттi.  Сабақта  активтi  және   интерактивтi   әдiстердi   ...   ... ... ... тек 23% ғана  ...  Бұл  ...   сабақта жаңа амал-тәсiлдердi орынды қолданбауын және жаңа әдiс-тәсiлдердi
   пайдалану принциптерi мен ... ... ...   в) ... оқушыларға  теориялық  білімді  қазақ  тiлi  ...  ал
   ... ... ... ... ...  ана  тiлi  ...   дамытқан  орынды  деген  ойда.  Бұл  ...   ...   ...   ... бiлiм мен тiлдi  қолдану  (тәжiрибе  жүзiнде,  яғни  қатысымдық
   бағытта)  заңдылықтарын   ...   алып   жүру   ...   ...   бермейтіндігін  көрсеттi.
    г)  Бастауыш  мектеп  мұғалiмдерiнiң  бiрқатары  ...  тiлi   ... ... ... ... ... ...  атқарғанымен,
көпшiлiгi  тiлдi  қатысымдық  тұрғыдан   меңгерту   жөнiнде   ...          ... ... ......  эксперименттiк  сыныптары
болып,  2б  сыныбы   бақылау   ...   ...   ...   ... ... саны 127, бақылау  сыныптарында  132  ...  ... ... ... тiлi ... тақырыптары оқу  жоспарында
көрсетiлген  мөлшерде  болып,  бiрақ  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тапсырмалар   мен   мәтiндер   қосылды.
Бастауыш  мектеп  оқушыларының  сөйлеу  ...  ...  ... ... ... ... толық танысып, өздерiнiң  пiкiрлерiн,
сын-ескертпелерiн бiлдiрiп отырды. Барлық сын-ескертпе  пiкiрлер  ескерiлiп,
эксперимент  ...  ...  ...  мен   ...   ... сыныптарында қазақ тiлi сабақтары  күнделiктi  өтiлiп  ...  ... ... Бұл - ... және бақылау сыныптарының  ең  негiзгi
айырмашылығы. Ал, екi сыныпта да
1) сағат ... оқу ... ... ... жуық түрде теңдiгi,
4) бастапқы бiлiм деңгейлерi,
5)  қазақ  ...  ...   ...   эксперименттiң   бас   және   ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  және
соңғы бiлiм деңгейлерiн тексеруде  бiрiншi  жаттығу,  екiншi  тест  әдiстерi
пайдаланылды. ...  ...  ...  дағдыларын  қалыптастыруға
арналған  тәрбиелiк  маңызы  жоғары  мәтiндер  мен  ...   ...  Осы  ...   ...   қай   ...   ...   жолдары
тексерiлдi. Сабақ барысында тапсырмалар оқушылардың жеке қабiлеттерiне  және
сабақты қызықтыру ... ... ...  ...  ...  сабақта
оқушылардың  бiр-бiрiмен  тiлдесiм  қабiлетi  үнемi  ескерiлiп,   балалардың
тiлдiк қатынаста өздерiн еркiн  ...  ...  ...  үшін  төмендегiдей
жұмыс түрлерi пайдаланылды:
а) Сөйлеу жаттығулары арқылы оқушылардың ... ... ... ... ... ...  байланысты  оқушылардың  сөйлесiм  әрекеттерiн  ... ... ... сөйлеген сөздерiнде сөздiң мағыналық реңктерiне  қарай  орынды
қолдануға жаттықтыру;
в) Өз ойын ... анық ... ...      ... және  бақылау  сыныптарындағы  оқушылардың  ...  ...  ...  үшiн   ...   ...   берiлдi.   Тапсырмаларды
iрiктеуде бастауыш  ...  ...  мен  ...  ...  ... көлемi мен олардың жас ерекшелiктерi басшылыққа алынды.
№1 тапсырма.
Төменде берiлген өлең  жолдарынан  бiрнеше  ...  ...  ... жазыңдар:

                             Ұшты ... ...                            Сары ... секілді.
                            ... жай ...                            ... жерде секірді.
                            ... ... ...                           ... соң ...                            Дала ... ...                            ... ... ...      ... ...    1. ...  және ұшты  ...  сөздiң  құрамына  қарай  ажыратыңдар.
       ... және алып  ... ... ...    2. сары жапырақ  сөз  ...  ...  ...  ...  ол
       қандай мағынада қолданылып тұр?
    3. Жыл ... ... тағы ... ... ... ... ... қарама-қарсы мағыналы сөздердi табыңдар.


                                Күн ...    ... ... қызыл күн қып-қызыл алтын табақтай  болып  аспан  мен
жердің тендескен арасына қыстырылды. Ол жер  ...  ...  ...  нұрын
калтыратып, асығып  жинай  бастады.  Қызыл  ...  ...  ...  айрылыса
бастаған жасыл жердің сұлу  жүзі  ...  ...  мың  ...  ...  ... ... ... қаптаған қою жасыл қалың шөп дүниені қаптаған  жасыл
теңіз  тәрізденеді.  Алтын  нұрының  ақырғы  ...  ...   ... қызыл табақ қыстырылған екі араға ақырын ғана жылжып
жоқ болды...
    Ойы, қыры, даласы жап-жасыл болып  тұтасқан  ...  жүзі  енді  ... қара көк ...  Қара  көк  ...  ...  ...  ... бастады.

      Қосымша тапсырмалар:
   1. ... ... нұр, сұлу  жүз,  ...  ...  ...  ...  ...      қолданылып тұр?
   2. ...  не ... ... шығар уақытты сендер қалай суреттер едіңдер.
№3 тапсырма.
Мәтiннен зааттың атын білдіретін сөздерді тауып, бөлек жазыңдар.

                              ... ... ... ... лақ, ... қозы кездесе кеттi. Iшi пысқан олар бiрiгiп  ойнамақ
болды. Әуелi нендей ойын қызық екенiн талқыға салды.
   ... ақ лақ ...    - ... қызығы – тауға шығу. Тастан тасқа секiру.  Әрi  қан  тарайды,
      әрi еттi ...   ... ... ... ...    - ... атылып ойнау – ойын емес. Ойынның қызығы  –  ...  ...      сұрт ... Әрi ... ... әрi ... етiң ...    -  Сендердiң  ойындарың  көңiлге  қонбайды.  Ойнаған   соң,   шапқылап,
      ... Тұра ... ... - дедi ...                                                  ... ... тапсырмалар:
   1. Мәтiнде лақ, қошақан, құлындардың ойнайтын  ойындары  неге  бөлек?  Әр
      ... ... ... ...   2. ... жалғастыр. Сенiң ойыңша олар қандай ойын ойнайды?
   3. Сен жолдастарыңмен қандай ойын түрiн ойнайсың?
   4. ... ...... доп ...... ...  ...  оқыған  –
      озады» деген ... ... ... тапсырма.
Мәтiнге қарама-қарсы мағыналы мәтiн жаз.


                              ... ...       ...  ...  болып,  бiреудiң  үйiне  отырыс,  тойға  барғанда,
мыналарды  есте  ...  жөн.  ...  ...  ...  үй  ...  ... өз бетiңше қол сұқпа. Тамақты да асықпай, ақырын  iш.  ...  ... де, ... ... да ... Өзiң ... ...  айтпа.  Рұқсатсыз
ештеңеге тиме. Ұзақ  отырма.  Үй  иелерiне  өз  ...  ...  ... ...      ... ...   1. ... сен өзiңдi қалай ұстайсың?
   2. Үлкен адамдармен қалай амандасып, қоштасасың? Жолдастарыңмен ше?
   3. Автобуста ... ... ... ...   4. ... адам – қандай адам?

   Оқушыларға  тест  тапсырмалары  берiлдi.  Тест  тапсырмалары  ... ... ... және ... ... құрау, сөз мағыналарын  дұрыс
ажырату  дағдыларының  қандай  дәрежеде  ...  ...   ...   1. «Ой» ... ... ... атын білдіретін сөзді табыңдар
   а) Жұмсақ
   ә) Терең
   б) Аласа
   в) ...   г) ...   2. ... ... мәндес сөздi табыңыз.
   а) Нәзiк
   ә) ...   б) ...   в) ...   г) ...   3. ... мiнiп кiм келдi?
   а) Ұшқыш
   ә) Теңiзшi
   б) Шофер
   в) ...   г) ...   4. Көп ... орнына керектi сөздердi қойыңдар.
           ... ...           ... ... . . .
           Онда ... ойын . . .
           Оған ... . . .
           ... да  . . .
           ... ...           ... ... . . .
           Әрiп ... ...   а) ... қойыңдар, ойлаңдар, бар, шығыңдар
   ә) Келiңдер, берiңдер, алыңдар, жоқ, қойыңдар
   б) Салыңдар, қалыңдар, ... ...   в) ... де, ... да, ... де, бар
   г) ... келiңдер, ойлаңдар, мiнiңдер


   5.   ... өлең ... ... ... білдіретін қандай сөз   қоюға
   болады?
           Бiлiм ... . . . ,
           Өнер ... . . . .
           Ақыл - . . . тон,
           Бiлiм - . . . ...   а) ...   ә) ...   б) ...   в) азбайтын
   г) жұмсамайтын

   6. Астар, дар,  ас,  дат,  ...  хан,  тас,  тар,  ...  ...   ... ... жасауға болады?
   а) Дастархан
   ә) ...   б) ...   в) ...   г) ...   7.  Туыс ... ... ... тауып жазыңдар
   а) Жұғымды, қасында, жырақ
   ә) Туысқан, ағайын, бауыр
   б) ... ... ...   в) ... алып, қатыссыз
   г) Алғыр, тапқыш, тартыншақ


   Оқушылардың қазақ тiлi ... ... ...  ...  және
сөздердi орынды  қолдану,  сөзден  ...  ...  ...  бiлiктерi  мен
сөйлеу  дағдыларының  қалыптасу  деңгейлерiн  анықтау  нәтижелерi  мыналарды
көрсеттi:
     1. ... өлең және ...  ...  әдеби  сөздердiң  мағыналарын
        ...  ... ...     2. Өз ... ... дәлелдi жеткiзе алмайды;
     3. Топ алдында сөйлеу дағдылары ...     4. ... пiкiр ... өз ... ... бiлiктерi төмен;
     5. Оқушылар сөздердiң мағыналарын  түсiнбегендiктен,  олардың  қолдану
        ... ... ...     6. ... ... ... игерген  бiлiмдерiн  iс  жүзiнде  қолдану
        дағдылары толық ...     7. ... өз ... тек ... ... ... сөздерiн  ғана
        пайдаланады, өз ... ... ... ... ... төмен;
     8. Оқушылардың мәтiндер мен өлең жолдарына  өз  көзқарастарын  ...        алу  ... ... ...   Мұндай кемшiлiктер бастауыш сынып мұғалiмдерiнiң  сабақтарына  қатысқанда
да орын ... ... ...  сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыру  үшiн
бiрдi-екiлi әдiстердi ғана қолданғаны  байқалды.  Оқушыларға  ...  ... тек  ...  ...  ғана  ...  ...  бағытта
меңгерту жұмыстары жүргiзiлмейдi. Мысалы:


I. Сабақтың тақырыбы: Жалқы және жалпы есiмдер
II. Сабақтың ...  ...  ...  ...  есiм  мен  ...  есiм
туралы түсiнiк беру
III. Сабақтың дамытушылық мақсаты: Оқушыларды сауатты, көркем жазуға баулу
IV. Сабақтың тәрбиелiк ... ... ... ... ... ... құралдар: Сурет, қима кеспе қағаздар
VI. Сабақтың барысы
     1. ...  ...  ...  ...  сәлемдеседi,  тақтаны
        ... ... ...  ...  психологиялық  дайындық
        кезеңiнде оқушыларды сабаққа дайындады.  Оқушыларды  ...        Үй ... ...        Мұғалiм үй тапсырмасын сұрақ-жауап әдiсiн пайдаланып, бүкiл ...        ... ... ...            - Зат есiм ... не?
            - ... атын ... сөздердi айтамыз
            - ... ... ... атын ...            - Парта
            - ...            - Есiк
            - Шам
            - ... ендi ... қандай сұрақ қоя аламыз.  Мысалы,  Мақсат
              ... алып ... Осы ... ... зат есiм бар?
            - ... Ендi ... ...            - Кiм терезе ... ... ... алып ...            - ... зат есiм кiм? не? Сұрақтарына жауап бередi екен. Тағы
              ... ...            - ...            - ...            - ...            - Балауса
            - ...            - ... ... осы зат ... өзi ...  екiге  бөлiнедi.
              ... ... ... ... ... атаулар жалқы
              зат  есiм   деп   ...   ...   ...   жаңа   ...              ...  ...  ...  ...  ...  аттары,
              ... зат ... ... ...  зат  ...  әр  уақытта  бас
              ... ... ...  зат  ...  -  ...  ...              ... Жалпы зат есiмдерге қой, сиыр,  оқушы  деген  ...              ... ... кiшi ... ...      ... 2- сынып оқулығымен жұмыс жүргiзiп, 312 – жаттығуды орындатты.
      312 – ... ... ... ... ... және ... зат есiмдердi
      табыңдар.




                         ... ...                  ... алғанда мамасы,
                  Бес ... ...                  ... ... ...      ... үш-төрт оқушы орындағаннан кейiн, мұғалiм тақтаға  сызбалар
сызып,  жалқы  зат  есiм  мен  жалпы  зат  ...  ...   ... ...                     Зат есiм                                        ...                     Сын  есiм    Не?                          ...       Сан есiм                                    ...      Жалқы зат есiм                    ... зат ...            ... тақтаға  екi  оқушыны  шығарып,  жалпы  және  жалқы  зат
есiмдердiң ережесiн ... ... ... ... ... ... еттi.  ... берген сұрақтарына  қысқа  жауап  бердi.  Мұғалiмнiң  жетелеуiмен
ғана сөйледi.
Мұғалiм № № 313-316 жаттығуларды  ...  ...  ...  екi  ... ... ... қима ... Сөйлемдердi оқып,  кiсi,  жер-су,  хайуанаттар  аттарын  ... ... ... ...      ... Дәурендi көшпен  бiрге  алып  кеттi.  Көшiп  келе  жатқан  Мұқан
шопанның үйi. Көш ...  ...  ...  ...  Көкбұлаққа  атпен
шығудың өзi күш. өйткенi ол жер - өрлi жер. Малда Сапар  мен  ...  ... ... ... атты екi иттерi бар.

      Қарамен ... ... ... ... қима ... Мәтiндi оқыңдар.

      Құйрық-жалы күзелмеген боз құнан асау едi.  Аманкелдi  асаудың  ... ... Асау ... аспанға атылды.  Торғайға  қарай  құйындата  шапқан
боз құнанның екпiнiнен жел ... ...  ...  ...  ... ... ... алды. Сол  боз  құнан  кейiн  Аманкелдiнiң  ер  ... ... аты едi.

      ... ... сөздердi терiп жазыңдар. Бұл сөздер  жалқы  есiм  ... есiм бе?

      ... ... ... ... орындады. Сыныпта  жақсы  оқитын
5-6 оқушыдан ... ... ... ...      Үйге №315 – ... берiлдi.

УІІ. Оқушылар бағаланды.
Жоғарыдағы бақылау сабақты талдаған кезеңде мынадай түйiн жасалды:
- Оқушылар мұғалiмнiң жетелеуiмен ғана ... ...  ...  ... ... өз пiкiрлерiн дәлелдей алмайды;
- Мұғалiм балаларға тiлдiң тек теориялық жағын  үйретумен ...  ...   ...   өз   ...   өзiндiк   жұмыстар   жасауға
дағдыланбаған;
- Оқушыларды сөйлетуге, олардың сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыруға  ... ...       ...  экспериментi  кезеңiнде  жүргiзiлген  бақылау   жұмыстарының
көрсеткiштерi:
                                                                   2- ...                  ... ... білім көрсеткіштері:
 


3-кесте. Эксперимент сыныптарының білім көрсеткіштер: 


Анықтау экспериментi мынадай қорытындыға алып келдi:
    1. ... ... ... ... ... ...  салыстырмалы
       түрде 46% сәл-ақ ...    2. ... ... тiлiн ... ... ...    3. Балалардың шығармашылық қабiлеттерi төмен деңгейде.
    4. Шәкiрттердiң сөйлеу дағдылары ...    5. ... ... ... тiлiн қалыптастыруға назар аударылмаған.
    6. Оқушылардың  ...  ...  ...  ...  ...  беруге
       қиналады.
   Анықтау ... ... ... 10 ... ... жүргiзiлдi.
Тапсырмаға өте жақсы жауап бергендерге 10 балл, дұрыс жауап бергендерге –  ... ... қате ... – 6 ... ...  iрi  ... ... – 4 балл, мүлдем жауап бермегендерге – 0 балл қойылды.
   Педагогикалық эксперименттiң екiншi ... ... ... деп ...  Бұл
кезеңде    эксперимент    сыныптарына    оқушылардың    сөйлеу    ... ... ... ... ... ...  ... алған кемшiлiктердi жою мақсатында тапсырмалар оқушыларды  қызықтыруға,
олардың диалогтық  және  ...  ...  ...  ...  ... ... қалыптастыруға бағытталды. Оқушыларға  тәрбиелiк  мағынасы
жоғары ұлттық педагогикалық  элементтерi:  шешендiк  сөздер,  мақал-мәтелдер
үйретiлдi.
   ...   ... ... Зат ... жекеше және көпше түрлерi.
   Сабақтың бiлiктiлiк мақсаты:Оқушылардың қазақ  тiлiнен  ...  ... зат ... ... және ... түрлерi туралы түсiнiк беру.
   Сабақтың ... ... ... ... ... қабiлеттерiн
дамыту, жатық сөйлеу дағдыларын қалыптастыру
      Сабақтың тәрбиелiк мақсаты: Оқушыларды  ...  ...  ... сүюге, әдептiлiкке баулу
      Сабақта қолданылатын әдiстер:
     4. ...     5. ...     6. ...  ...  ...  ...  плакаттар,  кеспе  қағаздар,  сөйлеуге
жағдаят туғызуға арналған кестелер.
      ...  үйге  ...  ...  сұраудан  басталды.  Оқушылардың
барлығы  бiр-бiрiмен   жарыса   жауап   беруге   ...   Үй   ...  ...  ...  ...  ...  ...   мәтiн   жазуды
тапсырылды.
-  Балалар,  мәтiннiң  аты  «Құмырсқа  мен  ...  ...  ... ... ... ... ... мәтiн жазыңдар:
      1. Құмырсқа суға ағады.
      2. ... ...      3. ... құс торушының қолына түседi.
      4. ... ... ... ... ... төмендегiдей кесте сызды

|Мәтiннiң негiзгi      |Сенiң ойынша жалғасы  |Не ...             ...             ...               |                      |
|1.                    |                      |                      |
|2.                    |                      |                      |
|3.                    |                      |                      |
|4.                    |                      |                      |

        ... ... ... ... ... ... ...   Олардың
мәтiндерiн оқып шығып, мәтiнде неге былай жазғаны  сұралды.  Оқушылар  ... өз ... ...  ...  ...  ...  жақсы  шыққан
нұсқаларын сынып болып талдап,  оқушылар  өз  сөздерiн  дәлелдеуге  тырысты.
Оқушылардың жауаптарын асықпай тыңдап, ... түп  ...  оқып  ... өз ... түп ... қаншалық алшақ кеткенiн iс жүзiнде  көрiп
дәптерлерiне жазып алды.
- Балалар, мына мәтiннен зат ... ...  ... және жалқы  зат  есiмдер
деп екi қатарға жазыңдар.

                            ... МЕН ...                                Үндi ...      Бiр күнi ...  ...  ...  ...  екен,  суды  ағынның  қатты
жерiнен iше берем дегенде,  ...  оны  ...  ...  алып  кетедi.  Сол
маңдағы  ағашта  отырған  бiр  көгершiн  мұны  көрiп,  жаны  ...  да,  ... ... ... бұтақтан жұлып алып, суға тастайды.  Құмырсқа
сол жапыраққа жармасып жағаға шығады.
      Арада бiрнеше  күн  ...  ...  ...  ...  ...  тағы  ...  Сол  ...  құс  торушы  жасырынып  келiп,  оған  торын  тастауға
ыңғайланған ... ... бұл ... ... бұтақта бейқам отыра берiптi.
      Ал құмырсқа сол маңда жүрген екен. Көгершiнге  ...  ...  ... ... құс ... ... ...  кеп  алады.  Оның  қатты  шаққаны
соншалық тiптi құс торушының жалғыз аяғы ... қолы да ... ...  Сол
кезде көгершiн оны көрiп қалып, ұша жөнелiптi.
      Тапсырма орындалып болғаннан кейiн ... екi  ...  ...  ...... екiншi топқа – «Бүлдiршiн» деген ат қойды. Екi топ бiр-
бiрiне алдын-ала дайындалған ... ... ...      а) ... не ... ...      ә) Бiр сөз берiп, сол сөздiң әрбiр ... сөз етiп,  ...  жай  ... тапсырылды.
      Мысалы: Б А Л А
      ... ... ... алды.
      б) ... жетi ... ... сөздiң әр әрпiнен жеке-жеке  сөз  құрап,
сөздердi тiркестiрiп, сөз тiркесiн жаса.  Әрбiр  сөз  тiркесiн  қосып,сөйлем
құра. ...         |Қ         |У         |Л         |Ы         |Қ         |


      Сөз ... ...      Бiр  ...  атайды.  Қалған  оқушылар  оған  шырай,  реңк  жұрнақтарын
тiркестiрiп, жаңа сөз жасайды. Онда жаңа ... ... аясы  ...  ... ... ... боз+ғыл, ты+ныс+тау,
       Төмендегi  ...  ...  ...  сөз,   сөздерден   сөз
тiркесiн  жасап,  ...  ...  ...  бiр  ...  алып,  олардан
байланысты мәтiн құраңдар.



















Мысалы, Жуа, қуан,  тор,  жет,жу  сөздері   іріктеліп  ...  ...  ...  ... ... ... ... торға  салды,  үйге  жетті,  жақсылап
жуды деген сияқты сөз ...  ...  Бұл  сөз  ...  ... енді өсіп ... ... көрді. Тапқан олжаларына олар  ерекше  ...  ...  ...  ...   ...  Кеш  ...  ...  жетті, Алып келген жуаларын жақсылап жуды деген сөйлемдер  құрады.
Бұл сөйлемдерден төмендегідей мәтін құрастырды:
                                      Қыр ...      ... ... енді өсіп ... ... ...  ...  олжаларына  олар
ерекше қуанды.  Жуаны  теріп  өздерінің  торларына   салды.  Кеш  қарайғанда
шаршап-шалдығып  ...  ... Алып ... ... ... ...  Мұндай  тапсырмалар  оқушыларды  сөздердің  мағыналарын   жете   ... сөз ... ... ...                               ... ...      Ұйқастың  түрi  берiлiп,  оқушыларға  сол   бойынша   өлең   ... ...... емен – ...  айды  –  ...  ...  қашты
т.б).
Оқушылар мұғалім айтқан сөзге ұйқас сөз табу керек. Мысалы, сан –  сал,  қал
– бал т.б.

      ... ... ...   1. Бiр ... құрамынан әрiптердiң орнын ауыстырмастан басқа, бiрнеше сөз
      ... бола ма? ... ... ... (Жан, у, ар, ... қаз, ық).
   2. Тез ... ... Құрамындағы буындарының орнын өзгерткенмен мағынасы
      өзгермейтiн ... ... ... Мама т.б).
   3. ... оңға ... ... - бiр ... ал оңнан солға  қарай  –  басқа
      мағына беретiн сөздердi ... ...... ......   4.  ...  ...  сөздердi  нақты  ажырату  керек.  Ол  үшiн   көп
      ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...      Сонымен, бұл не өзi? Құс па, аң ба? ... пе,  әлде  өзен  бе?  Жоқ,
      әлде …. Иә, ... ... ... ... бар.
               13. …… ... -
               14. …… тiс –
               15. …… баян –
               16. …… ... –
               17. …… фун –
               18. …… ауыл –
               19. …… ... –
               20. …… ... –
               21. …… лон –
               22. …… ... –
               23. …… тұз –
               24. …… тон –

      ... өлең ...  берген  көп  нүктелердiң  орнына  ... ... ... ... Нелiктен сол сөздi  таңдағаныңды  түсiндiр.
Өлеңнiң мазмұнын айтып бер.
      Жүректе …… болмаса,
      ... …… кiм ...      ... …… ...      Хайуанша жүрiп күнелтпек. (Абай).
(күш, батылдық, қайрат,  сезiм,  ұстам,  ажарлық,  ...  ...  ой,  ... ар, кек, көкiрек, сәуле, көз, шырақ, береке, шапағат, нұр, намыс).
      Осы ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   дәлелдеу   дағдыларын   қалыптастырып,   дұрыс   сөйлеу   дағдысы
жетiлдiрілді.
V. Бағалау.
VI. Үйге ...       ...   ...   оқушыларының   сөйлеу   дағдыларын   қалыптастыру
тапсырмалары арқылы оқушыларда мынадай ... мен ... ...     6. ... ... ... ...     7. Шәкiрттердiң iзденiмдiк қабiлеттерi  дамып,  ...  ...        ... ...     8. ... өз ойларын дәлелдеп  беруге,  логикалық  ...  ...        ...     9. Жаңа ... ...    10. ... дұрыс сөйлеу дағдылары қалыптасты.
      Эксперименттiк    және    ...    ...    ...    ...  ...  ...  анықтау   үшiн   бақылау   ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Но
белгiсi бақылау және эксперименттiк сыныптардағы бiлiм көрсеткiштерi  бiрдей
екендiгiн бiлдiрсе, Н1  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...  ...  бар  екенiн  көрсетедi.  ... ... ...  ...  мәнi  ...  ол  ...  ...  орташа  баға  көрсеткiштерi  мына   формула   бойынша
есептелiп алынды:
                      1
                  Хор =  n   ∑ mi  Xi
      m1    =  
 ... ... ...  баға  көрсеткiштерi  мына  формула  ... ...  yop= ( mi yi
  m2    =   ;
 ... ... төмендегi формулаға салынды:
t=  


       Сонан соң t көрсеткiшiн Стьюдент Критериiндегi   t  q   ... ...      t < t q  ...  Н  о  қабылданып,  бұл  эксперименттiк  және  бақылау
сыныптарындағы оқушылардың бiлiм дәрежелерi ... ... ... > t q   болса , Н1  болжамы  қабылданып,  екi  сыныптың  бiлiм  дәрежелерi
бiрдей ... ...                        4- ...               ... ... ... ... сыныптары)

|Бақылау        | ...   |    y:-yop|     |.m:     ...     ...    |          |          |             |
|5              |12           |1.65      |2.72      |32.64        |
|4              |26           |0.65      |0.42      |12.6         |
|3              |52           |-0.35     |0.12      |5.04         |
|2              |15           |-1.35     |1.82      |32.76        ...    mi –  ...                ... ... ... қайталану саны
                Yi-  ... ... ... саны.
                 n- ... ... ... табу үшiн ... ...    3.35

= = 0.82

m2 = = 0.08

                                                                     ...   Бастапқы бақылау нәтижелерi (Эксперимент сыныптары)

|Бақылау    ...    |  x:-xop |   |.m:        ...   ...   |         |        |                |
|5          |13          |1.63     |2.66    |29.26           |
|4          |24          |0.65     |0.4     |14.4            |
|3          |50          |-0.35    |0.14    |14.4            |
|2          |8           |-1.35    |1.88    |35.72           |

Xop=   ...    =      =       ... ... t=   формуласына саламыз.


t= 0.18


яғни t   <  t  0.05     болғанда  t  ...   ...  H0  ...  ...  ...  ...  бақылау  сыныптары  мен  эксперимент
сыныптары оқушыларының бiлiм дәрежесi бiрдей.
10- кесте




                                   ...              ... ... ... ... ...        |5        |4         |3         |2           ...     |         |          |          |            |
|Э              |10,37 %  |33,96 %   |37,73 %   |17,92 %     |
|Б              |11,76 %  |29.4 %    |41,17%    |17,64%      |

Э – ... ...... ... Ендi қорытынды бақылау нәтижелерiнiң көрсеткiшiн  саралау қажет.  Бақылау
және эксперимент сыныптарында бiлiм  ...  ...  емес  ...  ...  үшiн,  ...  және  ...  сыныптарынан  алынған   нәтижелер
Стьюдент ... ... ...                                                                    7- ...              ... ... ... (бақылау  сыныптары)


|Бақылау       |қайталану   |y yop    |     |.m:     ...    ...   |         |          |             |
|5             |14          |1,53     |2,34      |32,76        |
|4             |29          |0,53     |0,28      |9,52         |
|3             |50          |-0,47    |0,22      |8,8          |
|2             |12          |-1,47    |2,16      |30,24        |

yop=   

=      = 0.80

m1 = = 0.079
m1 = = 0.079

                                                                    8- ...            ... бақылау нәтижелерi (Эксперимент сыныптары)

|Бақылау       |қайталану   |    y yop|     |.m:    ...    ...   |         |          |            |
|5             |28          |1.15     |1,32      |30,36       |
|4             |39          |0,15     |0,02      |0,88        |
|3             |28          |0,85     |0,72      |28,08       |
|2             |-           |-        |-         |-           |

xop=   

      = 0.75

m2 = = ... 3.8


t > t = t.>t  

      ... ... Н1 ...  қабылданады.  Бұл  бақылау  сыныптарындағы
оқушылардың  бiлiм  дәрежесiнен  бақылау  сыныптарындағы  оқушылардың  бiлiм
дәрежесiнiң   ...   ...   ...   Н1    ...    қабылданған
эксперименттiк оқыту нәтижелi болды.
     ... ... мен ...  ... ... ...            


 -     ... ... ... ... ... көрсеткіші
 -     Тәжірибелік сыныптарының экспериментке дейінгі білім ... -     ... ... ... кейінгі білім көрсеткіші
 -     Тәжірибелік ... ... ... ... ...      ... ... оқушылардың оқытудың  тәжiрибеге дейiнгi  және
тәжiрибеден  кейiнгi  нәтижелерi,  бiлiмдерi  анықталып,  қазақ  тiлi  ...  ...   ...   ерекшелiктерi,   әдiстеменiң   тиiмдiлiгi
анықталды.
      ...  ...  тiлiн  ...   ...   дағдыларының   қалыптастыру
сабақтары   арқылы  меңгерту  барысында   олардың  игерген  ...  ...  жаңа  ...  ...  ...  ...  жетiлiп,  тiлдiк  қарым-
қатынасқа еркiн түсу мүмкiндiгi  дамыды.  ...  ...  ...  дағдыларын
қалыптастыру  сабақтары    ...   ...   ...   пiкiрiн   тыңдауға,
бағалауға, өзiнiң  пiкiрiн  дәлелдеуге,  ойын  жинақтап  ...  ... ... ... ... және ...  сөйлеу  қабiлеттерi  артып,
тiлi дамыды. Қорыта  келгенде,  тәжiрибелiк  эксперимент  ...  ... ... ...      1. ... тiлi ... ... қолданған жатық сөйлеу дағдыларының
қалыптастыру сабақтары   оқушылардың  пәнге  ...  ...  ... ... ...      2. Әрбiр тақырыпқа сәйкестендiрiлiп жасалған жатық сөйлеу дағдыларының
қалыптастыру   ...    ...   ...   ...   ...      3. Қазақ тiлiн ... ... ...  ...  ... қатысымдық тұрғыдан  меңгерту  барысында  оқушылардың  ...  ... ... түсу ... ... ...      4. ... мектеп оқушыларының жатық сөйлеу дағдыларының қалыптастыру
сабақтары   арқылы  қатысымдық   ...   ...   ...   ...      5. Жатық сөйлеу дағдыларының қалыптастыру сабақтары  оқушылардың тiлiн
дамытып, олардың диалогтық және ... ... ... ...      6. Эксперимент  нәтижелерi  ғылыми  болжамды  бекiттi  және  ... ... ...                                  ...       ... ...  ғылымның  барлық  салаларында  интеграция   құбылысы
жүрiп  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... үрдiстен бiлiм беру саласы  да   шет  қалған  жоқ.  ...  ...  тiлiн  ...  ...  жаңа  ...  ... ... жатыр. Шәкiрттердiң  жеке тұлғалық  қабiлеттерiн  ... ...  ...  ...  де  ...  ...  арналған  жаңа
инновация  Ф.Ш.Оразбаева,  К.Жақсылықова,   Қ.Қадашева,   Р.Шаханова,   ...  ...  ...   т.б.   ...   жан-жақты  қарастырылған.  Нәтижесiнде  қазақ   тiлiн   оқыту
әдiстемесiнде  қатысым  ...  ...  ...  ...   iзгiлендiру,
саралап, деңгейлеп т.б. оқыту  амал-тәсiлдерiнiң   ғылыми  және  ... ... ... орта және  ...   мектепте  қазақ  тiлiн  оқыту
iсiн сапаландырып, оны әлемдiк деңгейге жеткiздi.
      ... ... ... тiлiн ... ... күн ... сайын  дамып,
өркендеуде. Қазақ елiнiң ғылымы  мен  бiлiмi  ...  ...  ... ... ... ...  мәдениеттегi  елдерден  қазақ  елi   ... ...  ...  ...  сана  ...  ...  келетiн,  әлем
бiлiмiнiң  озық  әдiс-тәсiлдерi,  жаңа  ...  ...  ... беру ... көптеп енгiзiлуiнен    қазақ  тiлiн  ...  ... ... Бұл ... ... ...  ...  болашақ  ұрпақтарының  бiлiмi
әлем алды елдерiнiң  ... ...  тең  ...  Сондықтан  қазiргi
кезеңде бастауыш мектепте қазақ тiлiн ... емес ...  ...   ... ... жатыр.
      Қазақ халқын сауаттандыру үшiн  ұлтжанды  ...  ...  ... ... ... ... бiлiм ...  қолдануды  өздерiне
парыз  санады.  Ұлт  мектептерiнде  қазақ  тiлiн  ...  ...  ... сол ... ... «Қазақ»,  «Шолпан»,  «Мұғалiм»,  «Сана»  т.б
басылымдарда жарияланып ...  Сол  ...  ...  ...  А.Байтұрсынов,
М.Жұмабаев,    Ж.Аймауытов,    Ғ.Бегалиев,    Қ.Жұбанов,     ... ... ... ... тiлiн оқыту  жөнiнде  елеулi  пiкiрлер,
қазақ тiлi сабағының құрылымы және сабақта қолданылатын негiзгi әдiстер  ... ... ... ...      ... мектепте қазақ  тiлiн  оқыту  әдiстемесiнiң  негiзiн  қалаған
ғалымдардың жоғарыда аталған еңбектерiнiң басты  құндылығы  –  осы  ... ...  ...  тiлiн  ...  ...  ...  ...  көмек
берiлдi.  Сондай-ақ  бастауыш  мектепте  қазақ   тiлiн   ...   ... және ... ... зерттеп, оның жеке  ғылым  саласы  болып
қалыптасуына зор ... үлес ...      ...  жылдары  осы  мәселенi  Ә.Сәдуақасов,  С.Жиенбаев,  Р.Әмiров,
Ш.Сарыбаев, К.Бозжанова, С.Рахметова,  М.Жазыбаев,  ...  ... ... ...  Ә.Жұмабаева,  М.Ермекбаев  және  т.б
ары қарай тереңдетiп, ...  ...  ...  ... ...     Бастауыш мектеп оқушыларының  тiлдiк  қатынасым  кезiнде  жатық  ...  мен  ...  ...   үшiн   ...   ... ... мен ... шәкiрттердiң  меңгеруi  қажет.  Себебi
бастауыш мектеп оқушыларының жатық  сөйлеу  дағдыларын  қалыптастыруда  олар
қарым-қатынас жасау ... өз ... ...  ...  ...  ...  және  ...  Демек,  оқушы  өз  ойын  қатысымдық
тұлғалар арқылы өрнектегенде бiрiншi кезекте мақсатты белгiлейдi,  жеткiзбек
пiкiрiн ойша болжайды. Ол ... ... ...  ...  ... сөз, ... т.б. бөлшектерiн таңдайды  да  тұтас  мазмұнға  бiрiктiру
арқылы   жарыққа   ...   ...   ...   ...   ... сөз,  сөз  ...  ...  мәтiн  туралы  тiл  бiлiмiнiң  қол
жеткiзген, ... ... ... рөл атқарады.
      Игерген ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  орнықтыра  түссе,  екiншi  ...   бiлiк   пен   ... ...  ...  Олай  дейтiнiмiз,  бала  ...  ...  ... ... ... онда даму  ...  ...  болмас  та  едi.
Белгiлi бiр  iс-әрекетке  ...  бұл  ...  ...  ...  ... алған  бiлiмдi  практикада  пайдалану  өздiгiнен  қалыптаспайды,  ... ... ... ... ...      Оқушы сабақ барысында көптеген әрекеттер жасайды, ал  оқу  ...  ...  ...  ...  асырады.  Бiрақ  кейбiр   қимыл-қозғалыстар
сапасыз да ... Егер ... ... ...  ...  ...  ... өткiзiп отырса, алдына қойған  мiндеттердi  шешуде  үлгере  алмаған
болар едi. ... ... ...  барысында  төселедi,  оның  нәтижесiнде
бұрын қиын деп  ...  ...  ...  ...  ... ... мiндеттердi жеңiл  орындауға  мүмкiншiлiк  туады.  Оқушы  жеке
әрекеттердi  ...  ...  ...  ...  мiнсiз  атқарылатын
болды. Дағды - әрекеттi орындаудың қалыптасқан тәсiлi
       Бастауыш ... ... ...  ...  ...  қалыптастыруда
пайданылған негiзгi әдiстер төмендегiдей:
   1. Қатысымдық әдiс;
   2. Интерактивтi әдiстер;
   3. Оқытудың нақты ... ... ...       Бұл ...  жеке  дара  ...  ...  ...  бiр-бiрiмен  тығыз
байланыста, бiрлiкте қолданылғаны нәтижелi болды.
       ... тiлiн  ...  ...  ...  ...  ... ... бiрi – қатысымдық әдiс.
1. Қатысымдық әдiс – тiлдi жалаң  заңдылықтар  тұрғысынан  меңгертуге  емес,
   тiлдiк  ...  ...  ...  ...  ...  тiлiн   оқыту
   ... ... ... ...  және  ...  негiздерiн
   ғылыми тұрғыдан алғаш рет қарастырған ғалым ─ Ф.Ш.Оразбаева.
      Қатысымдық әдiс  –  ...  мен  ...  ...  ...  ...  асыратын,   оқушылардың   сөйлеу   формаларын,   тiл   ... тiлiн  ...  осы  ...  бiр  ...  ... әдiстерiнiң бiрi.
      Интерактивтi   әдiстер  –  қазақ  тiлiн  дидактикалық  ...  ... ... ... ... бiрi.       ...  ... мектеп оқушыларына сабақ үстiнде еркiндiк беруiмен құнды.
   Оқыту  барысында  ...   ...   ...   ...   ... түседi және осы арқылы бiр-бiрiн оқытады, үйретедi.  Интерактивтi
сөзiнiң өзi ( латынша interaction ― интеракция, яғни өзара әсер  ету)  ... ... ... ... мектеп оқушыларының жатық  сөйлеу  дағдыларын
интерактивтi әдiстер  арқылы  ......  ...  ...   ...   ...   материалдарды   және   алдарында    тұрған
тапсырмаларды ұжым  болып  ...  ...  ...  үйреттi.Интерактивтi
әдiстер  арқылы  өтiлген  сабақтарда  оқушылардың  үш  жақты   белсендiлiгiн
артты. Онда  ... ... ...   ... ... белсендiлiгiн арттыру жолдары:
      • Оқушылар түсiнбеген жерiн  орнынан  тұрып,  екiншi  оқушыдан  ...        ... ;
      • ... ... ... ... микротобындағы  нашар  оқитын  оқушыларға
        ...... ... ... ...  ( ... ...        сөйлесiп, ақылдасып отыруы;
      • ...  ...  ...  ...  ...  өзара  тексеруi
        керек.
   ә)Оқушылардың әлеуметтiк белсендiгiн ... ...... ...  ... не ...  түрiнде бiр-бiрiне
           сұрақтар беруi;
         • ... ... ... ...  ... пiкiрлесiп отыруы;
         • Қиын ... ...  ...  оқушылары  жауап  беру  еркiндiгi
           болуы ...   ... ...  ... ... ...... қарсы жақтың пiкiрiне өзiндiк пiкiр айта алуға;
         • ... ... ... ... ...... ... жолдастарының сөздерiне қосымша не пiкiрге
           ... ... ... пiкiр ... ...   ... ... белсендiгiн арттыру жолдары:
         • ... ...  ...  ...  ...  тiлдiк  қатынасқа
           ...... ... ...... ... нақты әрi қысқа жеткiзуi;
         • ... ... ... ...... ...  ...  диалект,  паразит  сөздерден  таза
           ... ...      ... ... ... әдiсi  -  ...  амал-тәсiлдерi       (
метод конкретных  учебных  ситуаций)  ХХ  ...  ...  ...  ... Гарвард университетiнiң бизнес мектебiнде  пайда  болған.  Кейс-
стади  амал-тәсiлдерi  терминi  ...  рет   ...   ...   ... ... Копленд 1921 жылы    оқытудың  нақты  жағдаяттар
жинағын шығарып, кейс-стади амал-тәсiлiн қолдану жолдарын көрсеткен.
         Кейс ...  ... ... ... ... ғана   ... бүгiнде бұл әдiс арқылы оқытудың  қолданылу аясы ...  ,  ол  ... ... және т.б. ... ... ... ...  кейс-
стади амал-тәсiлiн педагогикалық оқыту үрдiсiне енгiзу әдiс-тәсiлдерiн:   Л.
Барис, К. ... ...   ... А.М.  Зобина,  Б.Н.Киселева,  И.В.  Липсина,  Г.А.
Полонский, Д. Эткинсон,  Й. Уилсон, О.Г. ...  ...         Кейс ...  ...  ...  ...   ...  реальды
немесе қиялдық    (алдын-ала  құрастырылған)    жағдаяттарды   талдауы  және
осы жағдаятқа өзiндiк баға ... ... ... нақты  әрi  толық  айтып
беруi т.б. шәкiрттiң жеке тұлғалық  қабiлеттерiн жетiлдiруге аударылады.
          ...  ...  ...  ...  дағдыларын  қалыптастыруда
кейс-стади амал-тәсiлiн қолдану ― ... бiлiм беру  ...  сай  ... оқушының өзара тығыз белсендi  әрекетiнен  тұратын  ,  ...  ...  ...  туғызатын  және  оның   жеке   тұлғалық   қабiлеттерiн
дамытатын, нәтиженi плдын-ала жоспарлайтын педагогиканың  жаңа  ...  ...  ...  ...  нәтижесiнде  бастауыш  мектеп
оқушыларының сөйлеу дағдысын мынадай негiзгi белгiлерi ...   1. ... ... ...  қысқа  әрi  толық  жеткiзуi.  Бастауыш  ...      ...  ...  айтылатын  ойға  қатысты  емес  сөздер   көптеп
      ... ... ... бiр сөз бiрнеше рет қайталанып, оқушының
      не айтайын деп ... ... ... ... ...  баяншының
      сөйлеу дағдысының төмен екендiгiн көрсетедi.Сондықтан, бастауыш мектеп
      оқушыларының ...  ...  ...  ...  ...  айтар
      ойларын ... әрi  ...  ...  ...  рөл  ...  Бұл  үшiн
      ... ... ескердiк :
         • Оқушыдан өз ойын ... ... ... талап етiлуi,
         • Оқушылардың сұрақ-жауап әдiсi арқылы қысқа ... ... ...           құру ...... ... ... қазақ тiлiнен алған  бiлiмдерi  мен
           ...   2. ... ...  таза ... ... ... ...  кездесетiн
      екiншi қателiк ― сөйлеген ... басы ... ... ... ...      ...  молынан  кездесуi.   Мұғалiм   оқушылардың   жатық   ...      ...  ...   ...   паразит   сөздердi   болдырмау,
      ... ... ... қолдандырмау жағын ойлау  керек.   Оқушылар
      сөйлеген  сөздерiнде   ...  сол,  сол  ...   ...      ...  i-i-i-i т.б.  ...  сөздер  мен  уже,  вообще,  ну  деген
      ... ...  ...  жиi  ...  ...  ...  ...      экспериментi    кезiнде    бастауыш    мектеп     ...     жиi
      ... ... ... ... ...  ...      төмендегiдей мәселелердi:
       • Оқушылардың сөйлеген сөздерiнде кездескен ... ...  ...         ... ...... асықрай, әр сөзiн орынды қолдану жолдарын,
       • ... ... ...  ...  ...  ...  жаргон
         ... ... ... ... жүзеге     асырылды.
   3. Оқушылардың тiлдiк қатысымда орфоэпиялық заңдылықтарды қатаң  сақтауы.
      ...  ...  ...  ...  ...  ...   сақтауы
      ... ... ...  ...   кездесетiн  тағы  бiр
      кемшiлiк – ... ... не ...  ...  ...  сол  ...      ... оқиды. Бұл  дұрыс  емес.  Мұндай  жағдайда   сөйлеген  сөздiң
      ... ... ... ...  ...  орфоэпиялық  дағдыларын
      қалыптастыруда арнайы ... ...         ...  ...   ...   ...   қалыптастыруда   олардың
   орфоэпиялық заңдылықтарына сәйкес   оқу ... ...   4. ...  ... ... .
             ... ... сөздерiнде, тiлiнде  кездесетiн  тағы  бiр
      ...... ... тiлiнде  жауыр  болған,  әбден  ести-ести
      ... ...  ...  ...  ...  ...  бiрге
      тiлдерiнде ... аз  ...  ...  ...  ...      ... ... мағынасын түсiнiп тұрса да, оны тiлдерiнде
      пайдаланбайды. Мұндай кемшiлiктер бала тiлiнiң  ...  ...      ...  сөйлеу  тiлiнiң  әдеби  тiлдiң  нақыштары   мен   ...      ...  ...  ауызекi   формада   ғана   дамуына   ықпал
      етедi.Сонымен   ...    ...     ...    ...    ...      ... ... сөйлеу әуендерiне  де  назар  аударылды.  Әрбiр
      ... ... ... ... тән ... ... ... сұраулы  сөйлем
      мен  ...  ...  ...   ...   ...   болмайтындай,
      айтылатын ойға қарай ... ... де ... әуенi болады.
   5. Оқушылардың өз ойын, пiкiрiн жан-жақты  дәлелдеуi.
                ... ... ...  ... тағы бiр  ... ... өз ойын дәлелдi  айтып  бермеуi.  Мұндай  кемшiлiктiң  ...  ... ...  әсер  ...  –  оқушылардың  жұрт  алдында  сөйлеу
дағдыларының болмауы, яғни олардың ... ... ... ...  ... екiншiсiне – оқушылардың тiлдiк  норманы  сақтамауы,  сөйлеген  сөздерiнде
әдеби , диалект, жаргон сөздердi араластырып,  ...  ...  ......  тiл  ...  төмен  болуы,  бұл  жерде  сөздiк
қорында неше сөз бар деген мәселе ...  бала  ...  ...  ...  ...  ...  ...  құралдардың   аз   болуы
жатады.  Сондықтан оқушылардың жатық  сөйлеу дағдыларын  ...  ... ... ... болды.Нәтижесінде оқушылардың жатық  сөйлеу  дағдысының
төрт деңгейі анықталды.
1. ... ......  ...  қатынаста  ақпараттарды
   дұрыс игеруiн, сөз мағыналарын дұрыс түсiнуiн қалыптастыратын  қатысымды-
   ақпаратты деңгейдiң мақсаты  ...  ...  ...  ...   ...   меңгертуге   үйрету   .   Осы   деңгейде    ...   ...  ...   ...  мазмұнына  -    сұрақ-жауап
   ...  ...  ...  ...  ...  ...  жатты.
   Оқушылардан сабаққа  қатысуы, өтiлген материалдарды бiлуi  талап  етiлдi.
   ... ... ... ...  жүрдi.  Оқушыдан  өтiлген  тапсырманы
   ... үйге ... ...  ...  келу  талап  етiледi.  Мұғалiм
   сабақта  өзi  түсiндiрiп,   өзi   ...   ...   ...   орындамағанын бақылап, iс-әрекетi активтi болды.
2. Қатысымды- шығармашыл ... ... ... мектеп оқушылары  сөйлеген
   сөздерiнде сөздердi орынды қолдануға, сөздердi мағыналық реңктерiне  орай
   дұрыс пайдалануға,  ...  ...  ...  ...  ...   ... ... оқушылар дайын үлгiге  қарай  мәтiн   ...  ...   ... жалғастырды. Мәтiннiң мазмұнын оқушылар өз тiлiмен айтып  ...   ... ... ... ... ... жұмбақтар, жаңылтпаштар  шығарды.
   Сабақта проблемалық жағдайлар қойылып, оқушылардан  осы  проблеманы  шешу
   ...  ...  ...  проблеманы  шешу   барысында   оқушылар
   ... ... ... Бұл  ...  ...  ...  ...   сабақ түрiнде болды.. Iшiнара  пiкiрталасқа  және дидактикалық  ...   ... ... да ... ... сабақтарда оқушылар шығармашылық,
   iзденiмдiк  әдiс арқылы әрекет жасады.
3. ... ... ... ... ... басқа  бiреудiң  айтқан  ойын
   жалғастыратын,  бiтпей  қалған  ойды  ...  ...  ...   ...   қалыптасты. Бұл деңгейге арналған тапсырмаларды  оқушылар  дайын  үлгiсiз
   мәтiн құрастырып, монологты және диалогты ... ... ...   ...  ...  ...  үлгiде  тапсырмалар  берiлдi.   Оқушылар
   ...  ... ...  ...  Диалогтық  оқыту  технологиясына
   сәйкес түрлi ... ... ... ...  ...  -   шешен  сөйлеу   деңгейде  оқушыларда   ...   ...   ... ... ... өз ... дәлелдi жеткiзу  дағдылары  қалыптасты.
   Оқушылардың сөйлеу дағдысын  жетiлдiруге  ...  ...  ...   Сондай-ақ сабақ үстiнде   оқушылардың  өзiндiк  пiкiр  айтуына,  сөйлеген
   ... анық және ... ... ...  ...  ...  Сабақ
   барысында оқытудың нақты жағдаяттар әдiсi қолданылды.  Оқушылар  берiлген
   кейстiк ...  ...  ...  ...  ...  ...  пiкiр
   айтты, өз ойын дәлелдедi.
      Сонымен:
      1. ... тiлi ... ... ... ... сөйлеу дағдыларының
қалыптастыру сабақтары   оқушылардың  пәнге  деген  ...  ... ... арттырды.
      2. Әрбiр тақырыпқа сәйкестендiрiлiп ... ... ... ...   тапсырмалары    оқушыларға   тiлдiк   ...    ...      3.  ...  тiлiн  ...  сөйлеу  дағдыларының  қалыптастыру  сабақтары
арқылы қатысымдық ...  ...  ...  ...  ...  қарым-
қатынасқа еркiн түсу қабiлеттерi, түрткiлерi артты.
      4. Бастауыш мектеп оқушыларының жатық сөйлеу  ...  ...   ...  ...   ...   ...   қолдану   қабiлеттерi
жетiлдiрiлдi.
      5. ... ... ... ... ...  ... ... олардың диалогтық және монологтық сөйлеу қабiлеттерiн өркендеттi.
          6. Эксперимент нәтижелерi ... ... ...  және  ... ... ...                       ... ... ... 1.      ...      Республикасының      ...      ...                                         ...  ...  ...  //
    ... ... 2. Қазақстан  Республикасының  2015 жылға дейiнгi бiлiм беру тұжырымдамасы
    //     ...     ...     ...     2004     ж       №      1.


 3. ... А . Тiл ... А:  ... бет.
 4. ...  Қ.  Қазақ  тiлi  жөнiндегi  зерттеулер  А.:  Ғылым,  1966.-362



 5. Бегалиев Ғ.  ... ... ... 1935.- 23 б
 6. ... Ғ. ... ... ... тiлiнiң методикалық мәселелерi 1950-
    192 бет.
 7. ... Ә.  ... ... методикалық құрал А.,Қазмембас,1941-81б.
 8. Жиенбаев С. Қазақ тiлiнiң методикасы.  А.,Қаз.бiрiккен  мемл.  баспасы.
    1946-118 б.
 9. ... ... ... ... ... ... ... .
    Алматы: Қаз. мемлекеттiк оқу пед. баспасы.1950-742 б
10.  Ұйықбаев  И.Қ.   Қазақ  тiлi  ...   ...    А.:   Қаз.
    ... оқу пед. баспасы 1962-108 б.
11. Бозжанова К. Бастауыш мектепте қазақ тiлiн оқыту.. А., 1964-88 ... ... Р. ... А  2-3  ...  қазақ  тiлi  оқулығына  методикалық
    ...      (    орыс    ...    үшiн)    А.     ...     ... ... М   3 класта сын есiмдi  ...  тiл.  ...  ...  ...    ... ... мәселелерi.  А., 1957-85-99 б.б.
14. Рахметова С. Бастауыш мектеп  оқушыларының  тiлiн  дамытудың  ғылыми  -
    ... ... ... және ... тiл  ...  ...  ғылыми
    атағын алу үшiн дайындалған диссертация. А.,1994ж
15. ... С. ... ... ... тiлiн ... ... Сабыров Т. Оқушылардың оқу белсендiлiгiн  арттыру  ...  ...    ... ... О.  ... мектепте синоним  материалдарын  оқыту.  А.,
    Мектеп-40.
18.  ...  И.Д,   ...   ...   Ж.   ...   ...    оқушыларының оқу икемдiлiгi мен машығын ... А., ... 1987-
    95 б.
19. ... Т.А. Методика развитие речи на русском языке.  Москва 1978-
    68 ... ... Қ. Оқу  орыс  ...  ...  мектептiң  бастауыш   сыныбында
    оқушының  сөздiк қорын ... ... ...   ...  ...  алу
    үшiн ... ... А., Ғылым .2001
21. Уаисова Г.И. Методика обучение  лексическую  систему  ...  ...  в
    ... ... А.: ... ... Ә.Е. Бастауыш мектептегі сауат ашу кезеңінде жүргізілетін тіл
    дамыту  жұмыстарының  әдістемесі.  педагогика  ...   ...    ... алу үшін ... автореферат. А,:1998-26б
23. Рахметова С. Кіші жастағы оқушылардың  жазу  тілін  ...  А,  ...    ... ... Ш.  ... тiлi ... ... әдiстемесi. А., Ғылым.2001.
25. Ермекбаев М. Бастауыш мектеп оқушыларының қазақша сөздiк қорын  ...    ... п.ғ. к.,  ... атағын алу үшiн дайындалған   диссертация.
    А., 2003-183б
26. Ф. де Соссюр ... по ... М. ... 1977-696.
27. Звягинцев В.А. Язык и лингвистика теория тiлiнде МГУ. 1973-248стр.
28. Солнцев В.М. Язык как структурна-системной образование. М., Наука. 1977-
    342 ... ... ... ... Оразбаева Ф. Тiлдiк қатынас: теориясы мен әдiстемесi   А: РБК. 2000-208
    ... ... А. ... ... тiлi,  ...  Ана  тiлi,  1991,  384б  ...    ...     Филология     ...      №34.      ...      ...    ... ... мектеп бағдарламасы. А., 1995-357.
33. Лошкарева Н.А Формирование  системы  ...  ...  ...  и  ...    ... М., ... Беляев Б.В Очерки по  психологии  обучения  иностранным  ...  1965.
    ... 228 ... ... Р. М ... ... ... А., Алту, 2003-626.
36. Жарықбаев Қ. Психология. А, 1994-271б.
37. ... Е.В. ... ...  письму  и  формирование  графических
    навыков письма. М.АПИ. РСФСД. 1959-264.
38. Бабанский Б.К. ... ...  ...  ...    ... Люблинская А.А. Бастауыш мектеп оқушыларының психологиясы жөнiнде.  А.,
    1981.
40. ...  П.Я.  ...  ...  умения.  Новые  исследования  в
    ... ... ... Д.Б. ... ... младшего школьника. М., 1979.
42. Жұмабаев М. Педагогика Алматы: Ана тiлi, 1992.-155 б.
43. Аймауытов Ж Таңдамалы шығармалар жинағы  Алматы:1998,302 бет
44. ...  А.  ...  ...  тiлiн  ...  ...  ...    ... Жiбек-жолы 1997-200б.
45. Әлiмжанов Д, Маманов Ы. Қазақ тiлiн оқыту методикасы,  Алматы:  мектеп,
    1996, 248 б.
46. ... А. ... тiлiн ... ...  ... Санат, 1995, 120 б.
47. Исабаев Ә. Қазақ тiлiн оқытудың дидикатикалық негiздерi. Алматы:  Қазақ
    ... 1993, 160 б.
48. ... Б., ... А., ... М., ... М., ...    Р., Айтжанов П. Қазақ тiлiн оқыту әдiстемесi – А., Бiлiм ... ... Е.И. ... методики обучения  иностранным  языком.  М.,  Рус.яз
    ... ... бiлiм ... ... оқу ... (1-12 сыныптар).  А.,
    РБК – 234б.
51. Занков Л.В. Наглядность и активизация обучения учащихся. М. 1960.
52. Алтынсарин Ы. ... ... А, ... ... М. Педагогика. А.: Ана тiлi 1992-160б.
54. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту әдістемесі.А, Өлке,2003-124.
55. Қоянбаев Ж. Қоянбаев Р. Педагогика. Астана. ЕҰУ ... ... Р. ... ... ... ... ... А. 1990 37-42 бб.
57. Қордабаев Т. Қазақ тiл бiлiмiнiң мәселелрi. А. ... 1991 256 б.
58. ... Л.И. ... ... культуры речи. М.: Наука 1980
59. Головин Б.Н. Основы культуры речи. М. Высшая ... 1988
60.  ...  М.В.  ...  ...  речи  учащихся  и   IХ-ХI   классов
    национальых школ/В сб. ... ... язык в  ...  ...  М.
    1962 с. 112
61. ... М.М. ... ...  речи  и  ...  ...  ...    Чувашия Чебоксары. 1955 с. 77
62. Семашко Н.И. Культура русской речи учащихся старших ...  ...    ... АКД П.И. М. 1964 с. 19
63. ... Г.О. Культура языка М. 1975 с. 163-206
64. Кондубаев М.Р. Культура русской речи  (в  условиях  ...  А.  Ана
    тiлi, 1993 – 112 б.
65. ... Тiл ... және ... тiлi оқыту А. Мектеп 1989 – 96 б.
66. Қозыбаев  Е.Ш.,  Маджуга  А.Г.  Технология  ...  ...  и
    ... форм ... ... в  процессе  учебной  деятельности
    ... ... ... ... ЮКГУ им. М. ... 2004 – 186 б.
67. ... Н.К ... и практика игрового обучения  в  подготовне  учителя
    Дис. к.п.н  А: 1996-244 б.
68.  ...  Ж.С  ...  и  ...  ...  ...  ...    студентов в учемном процессе дис. к.п.н   А: 1982 – 121 стр.
69. Нұрахметова  А.Р  ...  ...  ...  ...  на  ...    ... ... студентов по химии Дисс. к.п.н Алматы 202 стр.
70. Иманбеков Т Қазақ балабақшаларындағы  оқу  ...  ...  ...    ... ... А. 1995 Диссерт. п.ғ.к – 143 б
71. Ляпина Г.А Игра  как  средство  ...  ......    процесса в средных классах общеобразовательной  школы  дис.  к.п.н   А.
    1972 – 172 ... ... Ұ  ...  ...  топ  балаларын  ұлттық  ойын  арқылы
    ... ... ... п.ғ.к ... 2002-118 б.
73. ... Ж Дамытушы компьютерлiк ойындардың дидактикалық мүмкiндiктерi
    (6-10 сынып аралығындағы оқыту процесiнде) ... п.ғ.к ...  1996-
    178 б.
74. ... Р сыныптан  тыс  жұмыстарды  математикалық  ойын  ...    ... ... ... п.ғ.к ... – 183 ... Оралбаева Н,  Жақсылықова  К.  Орыс  ...  ...  тiлiн  ...    ... ... «Ана тiлi» 1996 – 208 б.
76. ... М, Нағашыбаев Ә. Бастауыш кластар үшiн грамматикалық  ойындар,
    ... ... 1981-48 б.
77. ... ... (құрастырған К.Оразбекова) Алматы,  РОМК  1990-39
    б.
78. Занимательная грамматика (сост. Нуртазина Р.Б) ... ...  ...    б.
79. Таубаев Ш.Т, Барсай Б.Т Оқытудың  ...  ...  //  ...    мектеп 1999 №3 3-8 б.
80. Молдабеков Қ, Ермекбаев М, Нарқұлова Б, Базарбаева  К  ...  ...    ... тiлi сабағында дамытушы орындарыд қолдану әдiстемесi. Алматы 2003-
    146 б.
81. ... К.И.  ...  ...  ...  ...  ...    языки в школе, 1967,№6 ,- С.29
82. Нұрғали С. Жоғары оқу орындарында қазақ тiлi ... ...  ...    ... оқыту әдiстемесi (заң  факультетi  орыс  бөлiмiнiң  жалғастырушы
    топтары үшiн): ... ... ... ... АлМУ,  2003,
    27 б.
83. Мешiнбаева Ф.Ш. Гуманитарлық бөлiм  студенттернiң  қазақша  ...    ... ... ... ... әдiстемесi: п.ғ.к., .... диссерт. .- А.:
    ... 1999
84.  ...  Р.С.  ...  оқу  орындарының  орыс   тiлдi   бөлiмдерiнде
    ... ... ... ... ... ...  теориялық
    негiздерi : п.ғ.к., .... диссерт. - А.: ... 1998- 141 ... ... В.И. Инновационные процессы в образовании и педагогических
    науках. Инновационные процессы в образовании – Тюнин, 1990 – 3 – 9 с.
86. ... ... ... и ... Под. ред. В.Я.  ...  –
    М. 1994
87.  ...  А.Г.  ...  педагогические  технологии:  методические
    рекомендации. М. – 1997 – 50 с.
88. Канн – ... В.А.,  ...  Н.Д.  ...  ...  –  М.:
    ... 1990 – 144 с.
89. Керимбаева М.С. Инновационные ... в ... ...  ...    поиск – Алматы. 1995 – 26 с.
90. Кларин М.В. Инновационные модели обучения в  зарубежных  педагогических
    ...  ...  к  ...  для  высших   педагогических   учебных
    ...   ...    ...    ...    ...    ... ... образования – М.: Арена, 1994 – 221 с.
91.  Кларин  М.В.  ...  в  ...  ...  ...  на  ...    ... игр, дискуссий. – Рига: НПЦ «Эксперимент», 1995 – 176 с.
92. Коротков М.В. ... ХХI ... ...  образования  –
    императив ХХI века. – ВЫп. 2. – Наб. Челны. 1996 – с. ... ... Г.К.  ...  ...  технологии  –  М.  Народное
    ... 1998 – 58 с.
94. ... В.А. ... ... от  моделирования  к  проектированию.
    М., - 1997
-----------------------
                                      О

                                      Н

                                      С

                                      Т

                                      У

                                      А

                                      Р

                                      Қ

                                      Е

                                      Ж


                  ...          де ...       тың ...         ...            Қой,
            ...            ...                                 Зат ...                                  ...                                     Сөз
                                   ...  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 127 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Байланыстырып сөйлеу әдістемес124 бет
1 сынып оқушыларының ауызша сөйлеу дағдысын диалогтық оқыту технологиясы арқылы қалыптастыру әдістемесінің теориялық негіздерін зерделеу, соның негізінде кіші мектеп жасындағы оқушылардың ауызша сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдістемесін жасау63 бет
1-сынып оқушыларының сөйлеу дағдыларын қалыптастыру әдістемесі67 бет
«Сүйіспеншілік» тақырыбындағы фразеологизмдерді сөйлеу дағдысын дамытуда қолдану жолдары19 бет
Ана тілі пәні арқылы оқушыларды өз ана тілінде сөйлуге дағдыландыру5 бет
Ағылшын тілі сабағында дидактикалық ойындар арқылы оқушының ауызша сөйлей алу және жазу дағдысын қалыптастыру7 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдыларын жетілдіруде интерактивті әдістерді қолдану әдістемесінің теориялық негіздерін зерделеу, әдістемесін жасау69 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру168 бет
Компьютерлік технологияны пайдалану арқылы оқушылардың сөйлеу дағдысын дамыту22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь