Миссионерлік әдебиеттің қазақша аудармаларының тілі

КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қазақ халқының тарихына қатысты көптеген қоғамдық-әлеуметтік мәселелердің кезінде саясатқа байланысты өз мәнінде ашылмағаны немесе зерттелмегені белгілі. Қазақ тіл білімінде назар аударылмай келген осындай мәселенің бірі−миссионерлік мақсатта қазақ тіліне аударылған діни әдебиет тілі.
Шын мәнінде, қазақ халқы мен өзге ұлттар арасындағы өзара саяси-экономикалық және мәдени-рухани байланыстары мен бір-біріне өзара қарым-қатынасының әсерін зерттеудің мәні зор.
XIX ғасырдың II жартысында қазақ халқының әлеуметтік, саяси-экономикалық өмірінде ірі тарихи өзгерістер болды. Ресейдің патша үкіметі бұған дейін Сібір, Еділ бойы, Орал өңірінде жүргізген орыстан өзге ұлттарды отарлау-шоқындыру саясатын енді Қазақстан мен Орта Азия елдеріне іске асыруды бастаған еді. Аталған саясаттың негізгі бағыт-бағдары− отарланып алынған елдерді христиан дініне шоқындыру арқылы орыстандыру саясатын жүзеге асырудың бірден-бір басты жолы отарланған халықтардың бұрыннан қолданып келе жатқан жазуын өзгертіп, оны кириллицаға ауыстыру, сол арқылы ол ұлттың тілін жою болатын. Ең бастысы, патша үкіметі саясатын астыртын жүргізді. Қазақтың кең даласына түрлі әскери бекіністер салып, орыс мұжықтарын қоныстандырып, әр түрлі деңгейдегі оқу орындары ашыла бастады. Қазақ даласына түрлі ғылым саласы бойынша зерттеушілер келіп, қазақтың жеріне, тарихына, этнографиясына, фольклорына, тіліне ден қойылып, олар қағаз бетіне түсе бастады. Патша үкіметінің жоспарындағы басты мақсат−қазақ халқының санасын христиан дінімен шырмап, дінін, тілін, ділін өзгерту, сөйтіп ұлан-ғайыр қазақ даласын қол астына кіргізу болды. Осы мүддені жүзеге асыру барысында басты қару ретінде дін алынса, ал ол дінге кіргізудің басты құралы етіп православие діні мазмұнындағы кітаптарды тарату мен оны аудару қолға алынды. Себебі сол кездегі сауатсыз, әріп танымайтын қалың бұқараға шіркеу тілін түсіну қиынға соқты. Оның үстіне қазақ даласына мұсылманша да оқу келе бастаған болатын. Осымен байланысты тарих сахнасында екі дін өзара бәсекеге түскен тұс деп көрсетілген XIX ғасырда дүниеге келген, қазақ топырағындағы аударманың алғашқы нұсқалары ретінде тануға болатын, қазақ жазуына орыс графикасын лайықтап алғаш енгізген және сол тұстағы қазақтың ауызекі сөйлеу тілін қағаз бетіне түсірген миссионерлік бағыттағы әдебиет тілін зерттеудің қазақ қоғамының тарихи-әлеуметтік-мәдени мәселелерімен қатар әдеби тілінің қалыптасу тарихына да тікелей қатысы бар.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақ әдеби тілі тарихының дамуындағы ең маңызды кезеңнің бірі–XIX ғасырдың II жартысында жоғарыда сөз болған шоқындыру саясаты мақсатында пайда болған миссионерлік діни әдебиеттер аудармаларының тілі. Миссионерлік әдебиетті ғылыми негізде кешенді зерттеу−қазақ руханиятының өзіндік болмысын сыртқы отарлаушы ел мәдениеті мен әдебиеті, тілі мен дінінің экспансиясынан сақтап қала білудегі сөз өнерінің танымдық қуатын, қазақ
        
        ӘОЖ   811.512.122’255.4   (09)                                      ... ... ... әдебиеттің қазақша аудармаларының тілі
10.02.02 - қазақ тілі
Филология ғылымдарының кандидаты ... ... үшін ... диссертацияның
А В Т О Р Е Ф Е Р А Т ... ... ... ... ... ... және Ғылым министрлігі Ғылым комитеті
А.Байтұрсынұлы ... Тіл ... ... орындалған
Ғылыми жетекшісі: филология ғылымдарының докторы,
профессор Б.Әбілқасымов
Ресми оппоненттер: ... ... ... А. ... ... О. Жұбаева
Жетекші ұйым: ... ... ... ... 2010 ... «14» ... ... 16.00-де ҚР БжҒМ ҒК
А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі ... ... 10.02.06 - ... және 10.02.02 - ... тілі ... ... ... докторы ғылыми дәрежесін алу үшін ... ... ... кеңесінің мәжілісінде қорғалады. (050010, Алматы
қаласы, Құрманғазы көшесі, 29).
Диссертациямен ҚР ... және ... ... ... ғылыми
кітапханасында танысуға болады (050010, Алматы қаласы, Шевченко ... 2010 жылы «14» ... ... ... ... ... ғылымдарының
докторы, профессор ... ... ... Қазақ халқының тарихына қатысты көптеген
қоғамдық-әлеуметтік мәселелердің кезінде ... ... өз ... ... ... белгілі. Қазақ тіл білімінде назар
аударылмай келген осындай мәселенің ... ... ... ... діни ... ... ... қазақ халқы мен өзге ұлттар арасындағы ... ... және ... ... мен бір-біріне өзара қарым-
қатынасының әсерін зерттеудің мәні ... ... II ... ... ... ... саяси-
экономикалық өмірінде ірі тарихи өзгерістер болды. Ресейдің ... ... ... ... Еділ ... Орал ... жүргізген орыстан өзге ұлттарды
отарлау-шоқындыру саясатын енді Қазақстан мен Орта Азия ... ... ... еді. Аталған саясаттың негізгі бағыт-бағдары− отарланып
алынған елдерді ... ... ... арқылы орыстандыру саясатын
жүзеге асырудың бірден-бір басты жолы отарланған ... ... келе ... ... ... оны ... ... сол арқылы
ол ұлттың тілін жою болатын. Ең бастысы, патша ... ... ... ... кең ... түрлі әскери бекіністер салып, орыс
мұжықтарын қоныстандырып, әр түрлі деңгейдегі оқу ... ... ... ... түрлі ғылым саласы бойынша зерттеушілер келіп, ... ... ... ... ... ден ... ... бетіне түсе бастады. Патша үкіметінің жоспарындағы басты мақсат−қазақ
халқының ... ... ... ... ... ... ділін өзгерту,
сөйтіп ұлан-ғайыр қазақ даласын қол астына кіргізу болды. Осы мүддені
жүзеге ... ... ... қару ретінде дін алынса, ал ол ... ... ... етіп православие діні мазмұнындағы ... мен оны ... ... алынды. Себебі сол кездегі сауатсыз, әріп
танымайтын қалың бұқараға шіркеу тілін ... ... ... Оның үстіне
қазақ даласына мұсылманша да оқу келе бастаған ... ... ... ... екі дін өзара бәсекеге түскен тұс деп ... ... ... ... ... топырағындағы аударманың алғашқы нұсқалары
ретінде тануға болатын, қазақ жазуына орыс графикасын ... ... және сол ... ... ауызекі сөйлеу тілін қағаз бетіне
түсірген миссионерлік бағыттағы әдебиет тілін зерттеудің ... ... ... ... әдеби тілінің ... да ... ... ... ... ... ... әдеби тілі тарихының дамуындағы
ең маңызды кезеңнің бірі–XIX ғасырдың II жартысында жоғарыда сөз болған
шоқындыру ... ... ... ... ... діни әдебиеттер
аудармаларының тілі. Миссионерлік әдебиетті ғылыми негізде ... ... ... ... ... ... ел ... әдебиеті, тілі мен дінінің экспансиясынан сақтап қала ... ... ... ... ... тіліндегі христиандық мазмұндағы
шығармалардың пайда ... ... ... тіліне аударылуы мен
таралуын айқындауға мүмкіндік береді. Орыс ағартушылығы мен ... ... де ... ... XIX ғасырдың II жартысында қазақ
өңірінде ағартушылық пен миссионерліктің ... атап ... ... Н. И. ... жүйесі, Қазан академиясы жанындағы миссионерлік
курс, Православ Миссионерлік ... ... ... комиссиясының жұмысы
және олардың бұратана халықтар арасына ... ... ... ... ... ... аударма әдебиеттің сипаты ғылыми зерттеу
нысаны тұрғысында біртұтас және жан-жақты қарастыруды, саралау мен талдауды
қажет етеді. ... ... ... ... мазмұнын, тілін,
аударманың дәрежесін, оның ... ... ... ... қалыптасу кезеңіндегі
орнын айрықша екшеу қажеттілігі туындайды. Отарлау саясатымен байланысты
бұл ... ... ... мамандардың зерттеулері мен мақалаларына
арқау болғанымен де, қазақ тіл білімінде миссионерлік әдебиеттің аударма
арқылы қазақ ... ... ... ... ... ... қалыптасып,
дамуына тигізген ықпалын қарастырған арнайы зерттеу жүргізілген емес.
Қазақ әдеби тілі ... ... ... ... ... ... ... түспеген миссионерлік әдебиет тілінің зерттеу
нысанына алынуы−өзекті ... ... ... ... ... ... жазылған ғылыми-көпшілік әдебиеттер қатарына жататындығы
және орыс тілінен аударылған аударма әдебиеттің ... ... ... ... (орфографиясындағы, сөздік құрамы мен грамматикалық
құрылысындағы) ерекшеліктер ... да ... ... ... ... ... тілдің қалыптасу тарихы өзінің даму
барысында бірнеше кезеңдерге бөлініп қарастырылатыны белгілі. Осы ... ... XIX ... ... ... қазақ әдеби тілінің дамуында
ерекше орын алады. Өйткені бұл кезеңде ... тілі ... ... және ... ... ... бір ... түсе бастаған
еді. Аталған кезеңдегі қазақ әдеби тілінің тарихы және қалыптасу, даму
жолдарының ... ... ... Н.Сауранбаев, Ғ.Мұсабаев,
С.Аманжоловтардың мақалаларында қарастырылады. Қазақ әдеби тілі тарихын
жалпылама сипаттаумен ... оны ... ... ... ... де бар. ... қатарына Р.Сыздықова (Қазақ әдеби тілінің тарихы,
Абай шығармаларының тілі), Б.Әбілқасымов (XIX ғасырдың II ... ... ... ... (XX ғасырдың басындағы қазақ прозасының
тілі), Т.Қордабаев (XIX ғасырдағы ... ... ... С.Исаев
(20-жылдардағы мерзімді баспасөз тілі), С.Хасанова (Ыбырай шығармаларының
тілі), Ш.Мәжітаева (XX ғасырдағы ... ... ... ... ... тіл білімінде XIX ғасырдың II жартысындағы кейбір баспа
нұсқалардың тілін, сол ... ... ... ... ... ... ... миссионерлік діни әдебиеттер тілі бөлек
алынып, арнайы жеке-дара зерттеу нысаны болған жоқ. Р.Сыздықова ... ... бұл ... ... ... шолу
ретінде ғана айтылып өтеді. Аударма саласында аталған ... ... ... З.Тұрарбековтың «Қазақ тіліндегі аударма ... ... аяғы мен XX ... ... атты ... ... ... қазына» атты еңбегінде, Ө.Айтбаевтың «Алғашқы
аударма үлгілері және ... ... ... атты ... «Аударматану: лингвистикалық және лингвомәдени мәселелер»
атты ... ... ... ... ... ... алғашқы аударма үлгілерінің алатын орнын көрсетіледі.
Зерттеу ... ... ... тіліндегі миссионерлік әдебиет
аудармаларының тілі.
Зерттеу пәні. XIX ғасырдың II жартысында пайда болған қазақ ... ... ... ... мен ... ... ... діни әдебиет аудармалары тілінің лексика-грамматикалық
ерекшеліктерін зерттеп, аталған әдебиеттің қазақтың жазба ... ... ... ... айқындау. Бұл мақсат төмендегідей міндеттерді шешу
арқылы ... ... ... ... ... болуы, таралуын тарихи-әлеуметтік
тұрғыдан сипаттау;
- бұл әдебиеттің ... ... ... тіл тарихында алатын орнын
анықтау;
- аталған әдебиет ... ... ... фонетикалық жүйесі мен
орфографиясы және грамматикалық құрылысындағы ерекшеліктерді ... ... ... алғашқы аударма ... ... ... ... лексика-грамматикалық сипаттама беру;
-қазақ жазуына орыс графикасын енгізудегі ... ... ... ... ... ... ... талдаулар жүргізу;
-аударма әдебиет тіліндегі қазақтың төлтума ... ... ... ... ... парсы, орыс сөздері) мен баламасыз
лексиканың қолданысын сипаттау;
-аударма ... ... ... ... ерекшеліктерін
түсіндіру.
Зерттеу жұмысының негізгі дереккөздері. Езгиликке уйротетин кнеге,
1892 ж, ... ... ... кудреттери, 1893, Ақыл беретугун кнеге, 1894
ж, Езги ... ... тура ... озу де ... орус ... ... ж, Марк жазган святой жаксылыкты жарья, 1894 ж, Ауруларды ... ... езги ... ... 1898 ж, ... Евангелие господа
нашого Иисуса Христа, 1899 ж, Шын динне уйрототун ... 1901 ж, ... ... ... 1901 ж, ...... кнегеси, 1902 ж, Езги Катерина,
1902-1903 ж, Езги Йосиф прекрасный, 1902 ж, Айал ... 1903 ж, ... 1903 ж, ... 1904 ж, ... 1904 ж, Іов, 1905 ж,
Священная история Ветхого Завета, 1908 ж, ... ... ... ... ... 1886 ж, Езги ... 1892 ... әдіс-тәсілдері. Зерттеу жұмысының әдістемелік негізін
жалпы ... және ... ... ... ... Тақырыпты зерттеу
барысында сипаттама әдісі, тарихи-салыстыру әдістері ... діни ... ... ... ... қалыптасу дәуірінде пайда
болуы себепті, оның ... ... ... мен ... ерекшеліктер сол кезеңдегі және қазіргі әдеби ... ... ... ... ғылыми жаңалығы мен нәтижелері. Қазақ тіл білімінде
бұрын ... ... ... ... ... әдебиет
аудармаларының тілін қарастыру барысында ... ... ... ... діни ... пайда болып, таралуына әсер еткен
экстралингвистикалық ... мен ... ... ... ... ... тіліндегі орфографиялық, лексикалық,
грамматикалық ерекшеліктерге сол кезеңдегі және ... ... ... ... ... ... стильдің қалыптасуындағы миссионерлік әдебиеттің
әсері қарастырылды;
- қазақтың ... ... ... ... ... ... ... миссионерлік әдебиеттің орны анықталды;
- қазақ ... ... ... ... терминдік жүйесінің
молаюына аталған әдебиеттің әсері көрсетілді.
Зерттеудің ... және ... ... ... ... мен ... ... әдеби тілі тарихы, лексикологиясы,
аударма теориясы мен ... ... ... ... ... қоса ... ... жинақталған материалдарды, оларға берілген
сипаттамалар мен жұмыстың ... ... ... оқу ... ... ... ... тілінің тарихы», «Аударма теориясы
мен практикасы» атты ғылыми курстарда, арнаулы курстар мен семинарларда,
сондай-ақ оқу ... ... ... болады.
Қорғауға ұсынылатын негізгі тұжырымдар:
- Миссионерлік әдебиет аудармасының ... ... ... ... ... ... орны бар;
- Миссионерлік діни әдебиет қазақтың сөйлеу тілінің нормаларын
сақтай ... оны ... ... ... ... ... ... тілінің лексикалық құрамы сол ... ... ... ... (қазақтың төлтума сөздері, араб және парсы
сөздері, орыс ... ... ... ... ... жаңадан
бірсыпыра балама сөздерді қолданды;
- Сөйлем құрылысында кейбір жерлерде орыс ... ... ... ... грамматикалық құрылысы қазақ тілінің
ішкі заңдылықтарын қатаң сақтаған;
- Зерттеліп отырған әдебиет аударманың алғашқы үлгілері ... ... ... ... ғылыми-көпшілік стилді
қалыптастыруға өзіндік үлес ... ... ... тілін қалыптастыру барысында сөздердің жазылуын бір
ізге келтіруде, орфографиялық, пунктуациялық заңдылықтарды қалыптастыруға
байланысты да ... ... ... ... мен ... Зерттеу жұмысының бағыт-бағдары,
мазмұны, негізгі тұжырымдары мен басты ... ... «Ұлы ... атты ... ... ... ... ж),
«Тілдік жүйе және құрылым» атты ... ... ... ... атты ... конференцияда
(Астана,2006ж), «Аударма теориясы мен тәжірибесінің және салыстырмалы
әдебиеттанудың өзекті ... атты ... ... ... ... «М. ... ... мұрасы және рухани
тәрбие мәселелері» атты республикалық ғылыми- теориялық ... ... ... ... атты ... ... конференцияда (Алматы,2010), А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі
институтының жанындағы ... ... ... ... ... ... 6 ... түрінде жарияланды. Сондай-ақ,
жұмыстың қолжазбасы А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының ... және ... ... ... мәжілісінде талқыланды.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Диссертация кіріспе, екі тарау, қорытынды
және әдебиеттер тізімінен тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Диссертацияның ... ... ... ... ... ... пәні, мақсаты мен міндеттері айқындалып,
жұмыстың ғылыми жаңалығы, теориялық және ... ... ... ... ... ... ... әдістер, пайдаланылған
тілдік дереккөздер, жұмыстың жариялануы мен мақұлдануы, зерттеудің құрылымы
туралы деректер келтірілді.
Миссионерлік әдебиет және оның ... ... ... ... орны атты бірінші тарауда Қазақстан тарихындағы көп ... ... ... ... бірі−Ресейдің отарлау саясаты, соның
ішінде ең ... көп ... ... шоқындыру саясаты туралы
мәселеге экстралингвистикалық фактор ретінде назар аударылып, сипатталады.
Миссионерлік, ... ... ... діндерге тән белгі.
Миссионерлердің басты мақсаты−басқа діндегі, ... ... мен ... өз ... ... кіргізу. Миссионерлік қозғалыстың
бастауы өте ертеде жатыр және бұл ... ... ... де ... рух жеке діни ... ... ол ... шеңбердің шегінен тыс
кең түрдегі әлеуметтік-эконономикалық және ... ... ... ... ... империясы өз қол астына енген ... ... мен діни ... істен шығарып, мүлде шоқындырып жіберу
саясатын тым ерте күннен бастаған әрекетін Х1У ғасырдағы ... ... коми ... тарихынан көруге болады. Мысалы, коми халықтарынан
шыққан священник Стефан 1383 жылы епископ дәрежесіне ... және ... ... коми ... ... ... ... атқарады. Ал,
1719 жылы сенатта Еділ бойы қалмақтарын дінге шоқындыру ... ... ... ... ... қаралып мақұлданса, 1731 жылы ... ... үшін ... ... ... ... құрылған. Болашақ
миссионерлерді даярлауға ерекше мән беріліп, бұрынғы Қазан діни семинариясы
патша үкіметінің жарлығымен 1796 жылы ... ... ... діни ... ... қайтадан құрылып, 1818 жылға дейін жұмыс ... XIX ... орта ... Қазанда дінбасылық қызметте миссионерлік
қозғалысты қолдаушы аса қасиетті Гурий болатын. Соның ұсынысы және қолдауы
бойынша 1867 жылы ... ... ... ... соборында Қасиетті Гурий
қауымдастығы ұйымдастырылып, шығыста миссионерлік қозғалыстың тың дәуірі
басталады. Қауымдастықтың ... ... ... Қасиетті Гурий
қауымдастығының жарғысы (Уставы) қабылданып, ... ... мен ... ... ... Қауымдастықтың алғашқы
1868 жылға арналған бағдарламасында мектептерге және өз бетімен ... ... діни ... ... ... тілінде
құрастыру, басып шығару және тарату, сондай-ақ мұғалімдер мен пастырлерге
арналған мұсылмандық пен ... ... ... ... ... ... шығару жоспарланып, татар, чуваш және басқа да бұратана
халықтар тіліндегі діни мазмұндағы кітаптарды басып ... ... ... және бұл ... ... ... ... етіп құқық
берулеріне өтініштерін көрсеткен [2;10]. Сөйтіп, патша өкіметінің ... ... орыс ... ... ... ... ... кірісті.
Қасиетті Гурий қауымдастығының белсенді мүшелерінің белгілі бір бөлігі
қазақ жерінде 1869 жылы ... ... ... ... жерінде ашылған
діни қауымдастықтың құрамына сол ... ... ... ... ... ... ... мен дін басылары кіреді. Сондай–ақ патша
өкіметі бұратана халықтарды игеруде қоныс ... көп үміт ... да 1868 жылы ... ... ... ... осы ... жандандырды.1869 жылы 27 қарашада Консистория қаулы
қабылдайды, онда қазақ даласындағы ... ... баяу ... сол ... де ... үшін ... ... тарататын
мекеме ашу керектігі айтылады [3; 6].
Бұл ұсыныс тек 1881 жылы ғана орындалады. Осы жылы ... ... ... жарлығымен мұсылмандыққа қарсы "Киргизская духовная
миссия" деген мекеме ашылып, 1883 ... ... 14 ... ... осы ... жанынан миссионерлік мектептер жұмыстарын бастайды.
Бұл миссияның алғашқы миссионері бұрын Алтай миссиясында ... ... ... ... ... Владимир, кейіннен Моздок пен
Владикавказ епископы болды. ... ... ... мен ... бұратана халықтарды идеологиялық жағынан ... алу ... ... және ... ... ... сай жүзеге асыру
үшін Қасиетті Синод пен патша өкіметі миссионер − ... ... ... Осы ... ... ... ... миссионерлік топ мемлекет
тарапынан керекті діни кітаптармен және ... да ... ... ... ... ... ... айналған бұратаналардың
рухани болмысына терең бойлап ену үшін миссионер-ғалымдардың ... ... ... қоса, сол елдің барлық ерекшелігін жан-жақты меңгеруді талап
етті [4; 8]. Ал ... ең баса ... ... және ... ... мәселелерінің бірі – ... ... ... идеяны
таратып, насихаттау үшін ... ... ... ... кітаптар шығару болып табылды.
1. 2 Миссионерлік әдебиеттің қазақ тіліне ... ... ... ... үшін патша үкіметі мен орыс шіркеуі қазақ даласында христиан
дінін уағыздайтын ... ... ... таратты. Олар
православие дінінің қасиетті кітаптарын қазақ тіліне ... оны ... ... жұмысымен айналысты. Осы мақсатта ... ... және ... Астраханьда, Орынборда, Омбыда, Қырымда арнаулы
баспаханалар ұйымдастырылды. ... ... ... 1913 ... дейін
миссионерлікті насихаттайтын көлемді кітаптар саны 261-ге, көлемі кішкентай
кітаптар 320-ға жетті [5;38;]. Осы дінді уағыздаушылар ... ... 307 ... 288-і таза діни ... ... және 1860-1917
жылдар арасында қазақ тілінде православие дінінің 72 кітабы аударылғандығын
татар библиографы А.Каримуллин атап көрсетеді [6;158]. ... ... ... ... М.Малбақов Бауырластық құрылған кезден бастап,
1910 ... ... ... ... ... ... 77 еңбектің інжілді уағыздайтын
орыс тілінен тәржімаланған ... ... ... ... ең ... мың ... Қазан баспаханасынан 1910 жылы басылып
шықты.
Бірақ патша үкіметінің орыстандыру ... ... ... ... орыс ... ... Кеңес үкіметі кезінде толықтай
жүзеге асқаны белгілі.
1.3 Миссионерлік аударма ... ... ... орыс
графикасын енгізудегі орны. Тарих деректерінен орыстан өзге халықтар
жазуына орыс ... ... ... мемлекеттік саясат ретінде бірнеше рет
қолға алынғаны мәлім. Жоғарыда көрсетілгендей, православиелік орыс шіркеуі
бұратана халықтарды христиан дініне ... ... ... еңбектенгені
белгілі. Еділ бойы, Орал және Сібір, сондай- ақ Орта Азия мен Қазақ ... ... бұл ... біріншіден, орысша сауат аштыру, сонан
соң шоқындыру басты мақсат болды. Орыс алфавитінің қазақ тілі ... ... бар ... ... бірі. Сондықтан оған жеке
тоқталу жөн деп есептелінді. ... ... мен оның ... жерлердегі
өкілдері қазақ халқының өзіндік тілі бар екенін, бірақ бұл тілдің әлі күнге
жазу тілі бола алмай келе жатқанын, ... ... ол осы ... ... діни ... араб, парсы сөздерімен әбден араласып кеткен татарша
жазу тілінің орын алып ... ... ... ... отарлаушылық
саясатының мақсатына сай қорытынды жасауға әрекеттенді. Осы бағытта олар
қазақ даласына әлі ... ... ... мұсылман дінін қандай жолдармен
болса да ығыстырып, ол діндегі оқуды әбден әлсіретіп, ... ... ... ... ... ... ... осы арқылы халықты
орыстандыра түсуге болады деп есептеді. Сөйтіп, мұны жүзеге асырудың бірден-
бір басты ...... ... орыс алфавитін қолдану деп таныды.
1.4 Алғашқы аудармалардың стильдік сипаты мен ерекшеліктері. Миссионерлік
діни әдебиеттердің ... ... ... ... жасаушылардың да
алдында қалың бұқараға түсінікті, жалпақ тілмен түсіндіру, дегенмен ... ... және ... яғни ... күнделікті қолданыста бар
сөздік қорды пайдалану мақсаты тұрды. Сондай-ақ мәтінді ... ... ... өсиеттік сапада болуы көзделді. Кітаптарды аударушылардың қай-
қайсы болмасын қазақ тілін өзге тіл ... шама ... таза ... баса ... ... Аудармадағы мәтіндердің сөйлем құрылыстары
жатық, баяндау жүйесінде ғылыми стилге тән ... ... ... ... деп Христоска нанушы обществоны кöбине айтады. ... ... ушун ... дейеледи. (Шын динне уйрототун кнеге, 1901 ж, 62-63-б).
Даустын белгисин буква дейди, саннын белгилерин ... ... ... ... ... діни ... ... тілін ғылыми-көпшілік
әдебиеттер стилі ретінде қарап ... та, онда ... ... стиліне тән
образды теңеулер мен айшықты сөз орамдары кездесіп қалып отырады. Аталған
аудармалар сол ... ... алып ... таза ... ... етіп ... ... жығылу, бас ұру / ... ... /не ... ... ... ... ... бірлі - жарым
фразалық тіркестер мен ... ... ... ... ... ... айшықты сөз оралымдары да кездесіп қалады.Олар сол
ксилерге ораза устаган болÿп ... ÿшÿн гана ... ... ... 1899. 15-б) ... ... ... келсин деген.
(Евангелие, 1899. 135-б) Египеттен баламды шакырыб алдымдеген сöзÿ жерине
келген. (Бұл да сонда, ... ... ... ... ... ... ... адамдармен
сöйлес» (Акыл беретугун кнеге, Қазан, 1894, 17-б), «Астыкты желписен ... ... ... ... ... ойы ... шыгады» (Акыл беретугун
кнеге, Қазан, 1894, 28-б), ... ... ... оган ... ... ... акылды акылсызы, жаксылы жаманды айткан сöзÿнен блинеди»
(Акыл беретугун кнеге, Қазан, 1894, 28-б), ... ... ... ... ... де бир ауздан шыгады» (Акыл беретугун кнеге, Қазан, 1894, ... ... ... мәні бар, өмір ... ... ... ... болады.
Аталған діни әдебиеттер аудармаларына тән ... ... ... ... мен ... діни ... ... орысша қалпында алынуы: Иисус Христос, Ной, ... ... ... ... ... кісі ... ... балама аттары
Ғайса Мәсіх, Нұх, Ибрагим, Жақып, ... деп ... ... ... етіп ... ... алады.
Сонансон олар лак сойуп, онун каны менен Іосифтын ... ... ... де, мнау Іосифтын кійими емес-пе, ону ан öлтÿргöнди деп
ойлаймыз деп айтырга косту. (Священная ... ... ... ... ... Олар Римъ ... жауз Максимианъ мезгилинде Иліополь деген ... Бул ... ... ... жер ... нагыз жайылган кезекен.
(Езги Варвара, 3-б). Іоаннга мусулман – ... ол ... ... ... ... äр-кашан да ... ... деб ат ... ону ... ( ... из ... ... олардың көздеген мақсаты шоқынғандар христиан дінінің ұғымдарын
да санасына әбден сіңірсін дегеннен туындап отыр. Мәселен, ... ... ... ... деп ... (1878 ж ... «Інжіл мұқаддас»
азербайжан тілінде, 1891 жылы шыққан «Інжіл шериф» өзбек тілінде), ... ... сол ... ... деп ... ... себебі, сол
кездегі миссионерлер басқа ... ... ... ... ... діні аса терең жайылып, тамырланып болған жоқ ... Сол ... олар ... ... дінінің ұғымдарына
соқтырмай-ақ, христиан дініне ... ... ... бұл ... емес ... да ... атын аудармай берген.
Сондай - ақ аударма үрдісінде жасалған сәтті баламалар да ... ... ... ... ... ... ағуаландыру-бунтовать.
Мунан баскада бöтенде кöп рет-дастурлерин устап жÿргöн екен: айак-табак,
ыдыс, орÿндÿктарды жуу секилди. (Евангелие, 108-б) ... да ... ... ... ... койады, ол сонсон уйдогÿлöрдÿн бäринеде жарык
етип турады. (Святое Евангелие Господа нашего, 1894.11-б) Іш ... ... онÿ ... ... жа ... ... астына коймайды, а кирген
ксилердин бари жарыкты кöрсин деп ... ... ... 1899, ... он еки жылдан бери кан агып азаптанган бир катын бар ... ол ... ... ... ... де жазылмаган екен. (Евангелие,
1899, 173-б) Варавва калада калыкты агуаландырганы ÿшÿн, ... ... ... ... аударушылар немесе насихаттаушылар қазақ тіліне өздері
енгізіп отырған сөздердің мағынасын түсіндіріп отырады. Олар кейбір орысша
атауларды ... ... ... ... ... ұғымдардың
атын емес, затын білдіру болды, яғни осы ұғымдарды бұзбай, бұрмаламай дәл
беру, екіншіден, оларды қазақшалаудың қиындығы. Миссионерлік діни ... ... ... даласында жалпы аударманың, оның ішінде ғылыми
аударманың негізін салуда бірталай жұмыстар істеді. Олар шамалары келгенше
аударманың ... ... ... ... ... Сол ... ... көп
сөздеріне қазақша баламалары белгіленіп, тиянақты түрде қолданыла бастады.
Аталмыш әдебиеттер сол ... ... ... енді ғана аша ... қазақ
қауымына жалпы дүние жүзінің ... ... ... ... ... ... Қазақ әдеби тілі бір ғасырдан ... ... ... ... ... орыс ... әсерінен өтті. Өйткені бір қоғамдық-
саяси жүйеде дамыған халықтар тілдерінің бір-біріне әсер етуі – ... ... ... ... құбылыс. Сол тұстағы жазба әдебиетте араб
графикасының, қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... дұрыс жазуда біраз кемшілігі бар болатын. Сондай-
ақ лексикада ... ... ... кітаби лексика көбірек қолданылса,
грамматикада көне түркілік форманттар жиі кездесетін. Миссионерлік ... ... ... ... ... ... оның қазақтың
ауызша әдеби тілі, сөйлеу тілі негізінде қалыптасуына жағдай жасады.
2 ... ... ... мен лексика-грамматикалық ерекшеліктері
деген екінші тарауда қазақ тіліне аударылған православ дінін ... ... ... тіліне сол тұстағы, яғни XIX ғасырдың
екінші жартысы және қазіргі қазақ ... тілі ... ... Қазақ даласында аз да болса оқу-білім ... ... ... орыс тілінде жүргізілді. Бұл мектептер отаршылдық мүддені көздегеніне
қарамастан, қазақтардың арасына белгілі ... ... ... ... орыс ... танып-білудің алғашқы қадамдары жасалды. Бұл
кезде қазақ тілінің жай-күйіне әсер ... ... ... ... ... органдарының пайда болуы болса, ... бір ... ... ... бастырудың дүниеге келуі. Сондай-ақ, бұл кезеңнің ең басты
оқиғасы−қазақ көркем ... жаңа ... ... Қазақтың төл
жазба әдебиеті туып, шығыс және орыс ... ... ... ... да ... аударма әдебиет дүниеге келді. Сөйтіп, XIX ғасырдың
екінші жартысы жазба әдеби ... екі ... яғни ... ескі ... тілінің сол тұста «кітаби тіл» аталған түрі мен қазақтың ұлттық жаңа
жазба әдеби тілінің қатар өмір сүрген кезеңі ... ... ... ... тілінің фонетикалық жүйесі мен
орфографиялық ерекшеліктері. Миссионерлік аударма әдебиеттердегі мәтіндер
орыс графикасымен ... ... ... ... ... ... орыс ... жоқ қосымша белгілер алынған.
Мысалы, ә ... беру үшін ä ... ... ... ... а ... ... (айал, нäсте, дäрäжа, äр бир, äдеми); ө дыбысы үшін ö ... ... кей ... о мен де ... отырады (кöнил, öмÿр, öте, бöтен); ң
дыбысы үшін н, кейде оң жақ ... ... ... н ... ... ... ... алынған. У, ұ дыбыстары бір ғана у арқылы таңбаланып
(кудай, куткару, таук, туралы), і, и ... бір ғана и ... ... ... ÿ ... ... ал кей ... и дыбысын
латынның i әрпімен белгілеу кездесіп отырады.(келип, ÿйдÿн, кресинин,
мезгил), ү ... ÿ ... ... ... ... ... ы-сы мен
орыс тілінің жуан ы дыбыстары бір ғана ы арқылы (азгырушы, кайгы, уакыт,
тыныштык) ... ... қ, ғ ... үшін ... ... ... қызметі к, г әріптеріне (қырық/крык, қыз/кыз, орынға/орунга)
жүктелген.
Мысалы: Öзÿмö кизмет ... ... ... ... болмайды,
илгериде олар менин жумсактыгымды билгени ÿшÿн. ( Рассказы из ... ... 1901 кн.1. 25-б). ... ... ÿш Öзÿ бар. Алланын ÿш Öзÿ не
десен, бир Öзÿ Ата Алла, бир Öзÿ Ул ... бир Öзÿ ... Тын ... сведения о православной христианской вере Қазан, 1886. 13-
б). Христос церковты соншама суйген, онун ÿшÿн Öз ... ... ону ... тазартып суга жудырып агарткан. (Требник Қазан, ... ... ÿшÿн ... ... ... 1904. ... орыс ... әсіресе адам есімдерінің соңына ъ белгісін
жазу кездесіп отырады. Мысалы: Бир кÿнÿ Авва ... ... ... ... сату ÿшÿн ... ... ... из житий святых кн.1. 13-б).
Просфора – грекъ сöзÿ, ... рыза ... ... нäрсе. (Шын динге
ÿйрöтöтÿн кнеге, ... 1901. 91-б). ... ... суына келиб жеткенсон
Іисусъ навин сандыгын кöтерип барушы священниктерге тизеге шеин сууга
кируге ... ... ... Ветхого Завета Қазан, 1908. 31-б)
Миссионерлік әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... жағдайлар аса көп байқалмайды.
Сондықтан қазіргі қолданылудан аз да ... ... ... ... ... ғана тоқталуға болады.
Миссионерлік әдебиеттер тілін қарастыру барысында әдеби тілдің
нормасынан ... ... ... ... ... сөз ... т ... орнына д дыбысы қолданылуы жатады. Бұл ерекшелікті де
ғалымдар батыс говорына жатқызады.
Мысалы: Сонсон Иисусъ оларга мысалдар келтириб айта ... ... ... агашын егип, донирегин (төңірегін) ауламен коршаган. (Евангелие,
1899. 125-б). ... онын ... ... ... (төңірекке)
жайылган. (Езги Іовъ, 3-б).
Қазақ сөздерін көбіне естілуі бойынша жазғандықтан, емле ... ... осы ... ... арқылы сол кездегі
қазақ сөздерінің айтылу нормасының қалай болғанын байқауға болады. Сондай-
ақ бұл баспа нұсқаларда ... ... тән ... заңы ... ... ... кейін жуан дауысты дыбыстар, жіңішке дауысты дыбыстардан
кейін жіңішке дауыстылар келіп, сөздер бірыңғай жуан ... ... ... әдебиет аудармаларында түркі тілдеріне тән буын
үндестігі немесе сингармонизм заңы ... ... ... ... үндестігінің жазу нормасы болғандығы байқалады. Қазіргі қазақ тілі
вокализмінің ... ... ... ... ... ... ... аталып отырған әдебиеттер тілінде қазіргі әдеби тілден
ерекше жайттарды көруге болады, яғни ... ... ... ... ... ... ... қысаң ы, і естілетін жерлерде ұ, ... Яғни ... ... ... тіліндегі дәстүр бойынша сөздердің
дыбысталуын сақтап жазған.
Жана онұңменен бірге ол жынынан ауруларды ... бір ... да ... ... 170-б). ... ... ... көрүп, коп катты куанган. (Езги Екатерина, 7-б). Христос үшүн қиын
азап тартушы ... ... ... езги ... ... ... ... 3-б).
Бұл әдебиеттерде қосарлы зат есімдердің жазылу емлесі сақталған.
Мысалы: Олар жас басынан-ак школга берилип, неше ... ... ... тöрелик шенге нендей зор орунга сайланады да.(Айал жайында, 29-б).
Оган äке-шешеси бійик уй салдырып, сонда ону ... ... неше ... ... берип, койупти. (Езги Варвара, 4-б).
2.2 Миссионерлік әдебиеттер ... ... ... ... Х1Х ... ... жартысында пайда болған
миссионерлік әдебиет нұсқаларының ... сөз ... ... сол ... ... әдеби тілдің бар байлығын молынан
пайдаланғандығы көрсетілді.
Тіл тарихын зерттеуші ... ... ... ... ... қоры, бай және шұрайлы ... тілі мен ... ... тілі ... ... ... аталған кезеңнен бастап
халқымыздың белгілі ағартушылары Абай мен ... ірге ... ... ... ... жаңа ... ... тілі қалыптаса
бастады, соған қоса енді қазақтың жазба ... ... ... ... де ... орны ... ... дәйектелді.
2.2.1 Миссионерлік әдебиет аудармаларында қолданылған қазақтың ... ... ... ... ... ... қорға
енетін қазақтың байырғы сөздері. Ал кейбір қазақтың төл ... ... ... сөз ... амалы–түбір сөзге -шы\-ші; -шылық\-шілік
жұрнақтарын қосу арқылы діни ... ... ... ... ... үйренуші, үйретуші, құтқарушы, жаратушы, татуластырушы,
өкпелеуші, айыптаушы, істеуші, кітапшы, нанушы, жолшы, ... ... ... ... сөздермен қатар бұрыс дінде тұрушы, ... ... ... дін ... тату тұрушы, жамандық қылушы,
құдайдан қорқушы, жалғанға қоюшы ... ... ... сөз ... де
кездеседі. Аталмыш әдебиет аудармалары қазақтың қарапайым сөздері мен халық
тіліндегі ұғым атауларының терминдену үрдісінің ... ізін ... ... ... ... ... деген ұғым аясында қолданылатын спаситель
сөзін құтқарушы, творец сөзін жаратушы сияқты сөздермен беріп, оларды діни
терминдік ... ... Ал енді ... сөйлемдерден жоғарыда
аталған жұрнақтардың өте өнімді қолданылғандығы байқалады.
Бурус динде турушы бир ... ... кси ... ... сон ... кыз ... ( Езгиликке уйрототун кнеге. 15-бет ).
Äÿлие Макарій бр ... ... ... шыгыб, ботен
монастырга ... екен ... ). Сол ... ... да , оның
ÿйренÿшлерин де шакырган.(Иисус Христостың еткен ... 1-б ). ... ... ... ракымын кутип туруныз. (Акыл беретугун кнеге,
Қазан, 1894.7-б). Äр киммен татуу турушылар, араздарды, öкпелеушилерди, ... ... ... ... аспанда манги ... ... ... кнеге, Қазан,1901.83-б)
Түбірге -шылық\-шілік жұрнақтарын жалғау арқылы да жаңа ... ... ... ... бұл ... діни ... ... өте жиі
қолданылған: Онда, кулшылык бткенсон, священник ... őгÿт ... ... ). ... ... ... солай откизсењ, Кудайды есиње алмасањ,
оныњ ... ... бу ... да ... ... бек кыин ... отырған әдебиеттердің тілінен байқалатын лексикалық
ерекшеліктердің бір тобы ... мен көне ... ... дені−батыс тобына жататын сөздер. Мысалы, ... ... ең бір жиі ... ... ... Алла ... да болса бар: мукум дуньени Озу тутади, баршаны Озу ... ... о ... ... ... ... 1886 ,
10-б ). Мукум ÿстÿн жапрак басып турган, бир смоковницаны алыстан кöрÿб,
соган барды. ... ... ... 44-б). Тан ... ... ... менен мукум синедріон кенес курды. (Бұл да
сонда,62-б). Онын жанында коп ... ... сол ... ... ... ... ... калык тениз жагасы жерде болды. (Св.Евангелие, 12-б).
Аталған мысалдарда мұқым сөзі «барлық» деген ... ... ... ... ... сол кезеңде батыс говорына тән сөздер
немесе тілдік тұлғалардың ... ... ... ойымызша, аталған
кітаптарды аударуға көмектескен батыс өлкесінің ... ... осы ... Н. И. ... қазақ тілін үйрену барысында көбіне-көп
Қазақстанның батыс өлкесінде жұмыс ... ... ... ... әдебиет тіліндегі өзгетілдік лексемалар (араб, парсы, орыс
сөздері). Бұл әдебиеттердегі әңгіме діни ... ... ... ... ұғымына сіңіп кеткен, оның қажетіне асып жүрген араб және
парсы ... ... орын ... ... Құдай, садақа, періште
(берісте), күнә, үгіт, насихат, тамұқ, ұжмақ, о дүние, бұ дүние, ... ... ... ... ... ... тәкаппар, мархабат, пайғамбар
(байгамбар), уәде, хабар ... ... ... ... ... парсы
тілдерінен енген сөздерден грамматикалық және тұрақты тіркес жасау
мысалдары да ... Араб және ... ... ... ... ... ... тіркеу арқылы жасалған тоба ету, құрман келтіру, қаһар
(кääр) ету, құдайдың еркін қылу, дүниенің ақыры сияқты ... де ... ... ... шейн сендермен биргемин. (Евангелие, 1899. 88-б).
Курбан келтрип каралык, аспандан ... от ... ... шын ... ... ... ... Ветхого Завета, Казань, 1908, 42-б). Кудай
бизгк кäхäр ... öз ... ... ... Христосъ динин
устаушыларга берди, дебти. (Езги князь Владимир, тура динге öзÿ де ... ... да ... ... 1894. 7-б). ... кітаптарда қазақ
сөзімен келтіруге келмейтін кейбір сөздерді орысша беру ... ... ... ... ... қатысты және жалпы қолданыстағы
сөздердеп топтауымызға болады. ... ... ... орыс тілінде
қолданылған сөздерге аллилуя, алтарь, аналой, апостол, архангел, архиерей,
богородица, венец, возглас, ... ... ... ... ... лампадка, литургия, молитва, монастырь, ... ... ... ... ... ... ... таинство, тропарь, поп
(боп), священник, церковь, христиан сияқты сөздерді ... ... ... ... ... әкімшілік, заң, сауда,
шаруашылық салаларына қатысты ұғымды білдіретін ... ... ... ... ... ... ... общество, суд, солдат,
статья, ... ... ... шен (чин), член. Бұл топқа жататын сөздердің
кейбіреулерінің гроб, член, общество деген сөздердің қазақша ... да, оны ... ... күйінде берген. Сонсоң жакын келип
őлÿктÿн жаткан ... ... алыб ... ... ... еткен кудроттори, 11- бет). Таза ... ... ... ет ... 1904, 30 б). ... ... бола ... да закон
сөзін де сол күйінше алған.
Қазақ тілінде орыс тіліндегі сын есімдік тұлғасын сақтап пайдаланған
сөздер екі ... ... ... штамптар құрамында,
екіншісі–қазақ ... ... ... жеке ... ... отырған
нұсқалармен тұстас келген шығармалар тілін қарастырған ғалымдар мұндай
орысша тұлғаланған сын ... ... сол ... ... ... ... деп ... Мұндай морфологиялық тұлғасы орысша келген
сөздерді жазба әдеби тілдің даму барысында болуға тиіс, орынды нормалар ... Тек қана біз ... ... ... ... ғана емес,
қазақ әдеби тілінде XX ғасырдың 20–30-шы жылдарына дейін созылғанын айтады.
Бірінші топқа православный христианин, Святой ... ... ... ... ... мысалдарды жатқызамыз. Шын диннин
Символы деп православный христіанинга нануга тіисти бир жерге жіыилган рас-
шын дин ... ... (Шын ... уйрототун кнеге, 5-б). Езги дененин бир
азгантай бöлÿме ... осу ... ... Спасо-Преображенскій
монастырдеги Езги Варваранын иконасында. (Езги Варвара, 11-б). Судан чыгыб
келе жатканда, сол сагатта аспан ... ... Духъ ... ... ... ... кöрди. (Святое Евангелие от Марка, 2-б). Екінші топқа
крестный әке-шеше, ... нан, ... Тын, ... ... жатқызамыз.
Бұларды да ұғымдарды дәл беру мақсатын көздегендіктен аудармасыз берілген
деп ... ... ... ... Тын бар ... сен аркылы Кудайдын Тыны
журтбен сойлейди деген екен. (Бұл да сонда,35-б). ... ... ... ... 1904. 137-б). ... Святой Тын турган
ÿшÿн оны таза устарга керек. (Шын динге ... ... 74-б) ... орыс
тілінен алынған қимыл есімдеріне ... ... ... ... ... қосу арқылы етістік сөзін жасау фактісі жиі ... ... ... ... бола тұрса да қолданудағы мақсат – ... ... дәл ... беру әрі ... ... ... молить етсең, печаттеп қойған, крестелсең т.б. Олай болса, ... шын ... ... крестельген адамга кандай жаксы болады, мен саган
айтаин. Крестельмеген адам öлген сон, жаны тамыкка ... ... ... ... ... ... о христианской вере, 6-7 б).
Ол шеркеуди митрополиттер, священниктер жыйылыб ... ... ... ... ... ... Всешощна вечернясында барлык шеркеуди
кадить етеледи, алтарьдан ... ... ... ... ... ... алдында нандарды освятить етеди. (Шын динге ... ... 1901. ... ... ... ұғымдардың орыс тілінде қалыптасқан
терминдері мен өзге сөздерін қазақшаламай сол ... ... ... діни ... ... мүлде дәл беру мақсатының күштілігі
сонша, оларды білдіретін сөздерді жеке емес, анықтауыш ... ... ... бұл ... ... ... ... қазақ
тіліне өздері енгізіп отырған сөздердің мағынасын түсіндіріп отырады. Олар
кейбір орысша ... ... ... ... көздеген
мақсаттары–ол ұғымдардың атын емес, затын білдіру болды, яғни осы ұғымдарды
бұзбай, бұрмаламай дәл беру, екіншіден, оларды қазақшалаудың ... ... ... екі ... ... сай берілген, бірі сөйлеу тілінде
қалыптасқан нұсқасы да (кöпеш−купец ... ... ... ... ... ... ... жазуы (закон, гроб,
ящик).
2.3 Миссионерлік әдебиет аудармаларындағы баламасыз лексиканың берілуі.
Аударматанудың теориялық және ... ... ... екінші тілде мағыналық, ұғымдық көлемі жағынан сәйкес келмейтін,
сондықтан аударма кезінде қиындық келтіретін немесе аударма жасау барысында
мағынасын түсіндіруді ... ... ... тобы ... ... ... ... лексика деп атайды. Баламасыз лексика−халықтың ұлттық-
мәдени ерекшеліктерін ... ... ... Реалий дегеніміз
ұлттық топты, әлеуметтік ортаның ерекшелігін ... ... ... ... қоса ... ... ... мен сөз тіркестерін
де реалий деп атайды. Реалийлердің айырмашылық белгісі олардың ... ... ... ... бір ... ... ... ортамен
байланысы және белгілі бір уақыт кезеңіне тән болуында. ... ... ... бір тобы – діни ... ... ... да ... кумулятивті қызметінің жемісі. Әрбір ... ... ... ... ... ... сөз тіркестері, тұрақты
тіркестер бар. Діни ... діни ... ... ... ... ... жуық болатын діни атаулар, діни шен, санат
аталымдар кездеседі. Сондай атаулардың қатарында православие ... ... ... ... ... мұсылман дінінің ораза ... Орыс ... ... ... бойынша өзін тамақтан шектеу
және осы шектеуді белгілі бір мерзімде ... Ал ... ... ... ... бес парызының бірі, таң қараңғысында, күн шықпай
тамақ ішіп, күн ұясына батқанға шейін өзін тамақтан ... Ал екі ... ... ... ұқсастығы − адамның өзін тамақтан шектеуі.
Сондықтан христиандық діни ... ... осы ... ... пост ... ораза деп алған. Ораза (ауз бекиту) усату илгериден
калган нäрсе, Іисусъ Христосъ Öзу 40 кун ... ... ... тлек кылган.
(Первоначальные сведения о христианской вере ... 1886. 64-б). ... ... ... мнау: Улу ораза, Петрау оразасы, Спасъ оразасы,
кÿзгö Филипповъ оразасы (бул ... тагы ... пост деп ... оразаны – великий постъ дейди. Кызыл жумуртканын ... ... ... ... кнеге, 64-б). Бул жас ... ... ... ... оразасынан, сондагы бурун турган монахтар да улго ала
бастаган. ... из ... ... 9-б). ... езги ... коп ... ... катты устап, Кудайдын не буйруктарын шын, таза ... ... ... ... тилеп, оразаны да оте таза ... из ... ... Орынбор, 1901.24-б). Великий постъ деп Пасха
алдында устайтын оразаны айтады. Великий оло деген соз. Пость – ... ... ... из ... ... деген сөйлемде пост реалийімен қоса
оның қосымша ретінде қазақ тіліндегі және мұсылман ... ... ... ... ұғымды қолданып отыр.
Ұлттық реалий сөздерді аударғанда қолданатын тағы бір ... ... ... діни бағыттағы аударма ... ... ... ... ... ... осы ... қолданылған. Христиан
дінінде өлгендерді еске алуға шіркеуге келгенде нан көміп ... Сол ... деп ... ... ... әдебиеттерде просфора діни терминін сол
күйінше аудармай алады да, оған мәтіннің ішінде ... ... ... ... сөздің мағынасына түсінік береді. Просфора грекъ сöзÿ,
казакша рыза болуп äкелген нäрсе ... ... ... ... наннан –
просфорадан азгантай ÿзÿб алыб, проскомидія¹) еске алу зор ... ... ... уш ... ... болеми проскомидія деп аталады.
Проскомидіяда олгендерди еске алыб, тирилердин ... ... ... ... комеш нан) кишкене узуп алады. (Рассказы из жизни святых,
кн.2. 28-б). Бұл ... ... ... ... ... діни
ұғымның да мағынасын түсіндіріп отыр. Миссионерлік әдебиетті ... ... ... ... ... ... ... кетіп
отырған. Айтылып отырған нәрсенің не ... ... ... ... ... болу үшін ... отырған тәсілдің бірі екені сөзсіз.
2.4 Діни аударма әдебиеттер ... ... ... ... Бұл жерде тілдегі сөз ... ... сөз ... ... христиандық діни әдебиеттер
аудармаларының тіліндегі көрінісі, өзгеру-жетілу жолдары мен ... ... ... қарастырылады. Мұндай ... ... ... ... даму ... ауқымды бір кезеңнің, яғни XIX
ғасырдың екінші жартысындағы грамматикалық сипатын ... және ... ... ... ... үрдісіндегі діни
бағыттағы аударма ... ... ... Бұл ... ... сөз ... ең ... байқалатыны−сөз жасаудағы
синтетикалық тәсіл. Аталған әдебиеттер тілінде сол тұстағы ... ... -лық, -лік, -дық, -дік; ... ... ... ... ... дерексіз ұғымды білдіретін зат есімдердің көптігі, бұл
жұрнақтар негізгі түбірге де, туынды түбірге де ... ... сөз ... өнімді болғаны байқалады. Миссионерлік діни ... ... ... ... ... ... ... жақсылық,
жамандық, надандық, ойшылдық, рақаттық, ізгілік, төзімдік ... ... ... адам ... кездесетін қасиеттерді білдіретін дерексіз
ұғымдарды білдіретін сөздер өте жиі қолданылған.
Сондай-ақ зат есімге, етістік сөздерге келесі ... ... ... арқылы жасалған абстракт ұғымдардың көптігі: ... ... дін ... ... ... ... татушылық, төменшілік, түс жорушылық, ризашылық, үлкеншілік.
Мысалы; Блимдик äр нäрседен бурун болган, танушылык буруннан ак ... ... ... ... 1-б). ... не бу ... не ол дуньяда
ксинин жаксылыгына жаксылык, жамандыгына жамандык ... ... ету, ... ... тус ... ... де нанатугун ис емес,
бäри де бос сöз. (Бұл да ... 37-б). Онда ... ... священник
калыкка öгÿт айтыпты. (Езгиликке уйрототун кнеге, 10-б). ... ... ... кöре ... жыланга кирди. (Священная история Ветхого
Завета, 5-б). Маган жаксылыкка жамандык кайтарушылар, жаксы иске ... ... ... ... 4-б). Ол äр бир ... ... болса керек. (Айал жайында, 7-). Қазіргі зат есім
жасайтын жұрнақтардың аталған әдебиеттерде ... ... ... ... ал кейбір жұрнақтардың өнімді жұмсалғандығы байқалады. Атап
айтқанда, -шы/-ші жұрнағы ... ... ... ... де ... ... ... мамандық иесін көрсету мағынасында актив жұмсалған. Сол
кездің өзінде-ақ орысша ... ... ... ... ... бұл ... жаңа сөз ... функциясы біраз кеңейе түскен. Орыс
тіліндегі кәсіптік, мамандық ... ... ... ... ... -тель, -чик, -ший) арқылы жасалған сөздер жоғарыда ... бір ғана осы ... ... ... ... Бұл
жұрнақтардың православие дініндегі терминдік ұғымдарын аударуда белсенді
қызмет ... ... ... – құдайдан қорқушы, богомолец – тілек тілеуші, бунтовщик ... ... ... великомученик–азап тартушы, верующий–нанушы,
идолопоклонник–бұтқа табынушы, иноверец–бөтен ... ... ... ... ... –үйренуші, учитель–үйретуші, правитель–билеуші,
смотритель–қарауылшы, креститель–шомылдырушы, просветитель – ...... ... ... ... ... кизметшилерге айткан: ыдыстарды суга ... ... ... ... ... алыб ... апарыб бериндер деген. Сол
тойга Іисусты- да Онын уйренушилерин –де ... ... ... ... 1-б). ... ÿшÿн кійын азап тартушы Екатеринанын
данышпандыгы барлык езги айалдардан ... ... ... 3-б). ... адамнын тукуму курумасын деп жараткан. Ол балалардын шешеси,
асыраушиси, ен ... ... ... ... ... ÿйрöтÿшиси. (Айал
жайында, 7-б). Булардын жаратушысы сенин äкен Діоскорь табынатын кудайлар,
деген. (Езги Варвара, 5-б)
XIX ... ... ... ... ... ... ... нормалары болып саналатын есімшенің -ар, -ер, -р тұлғасымен
қатар есімшенің ... ... ... -үр/-ұр, -ыр/-ір
тұлғасы, тын/-тін жұрнағы көбіне -тұғұн (-тұғын), кейде -тұрған (-тұған)
түрінде кездеседі. Болжалды ... ... ... -шақ/ -шектің орнына -жақ/
-жек формасы қолданылған. Бұл жұрнақ етістіктің ... шақ ... ... да, ... ... келу, алу етістіктеріне жалғанып,
баражақ, кележақ, алажақ сияқты тұлғаларда айтылады деп көрсетеді. Етістік
бұйрық райының көпше ... ... ... -йық/ -йік орнына -лык/ -лік
формасы жүйелі ... ... ... ... ... бұл ... ... -ар/ -ер/ -р қосымшасы қосылу арқылы жасалса, оған үшін көмекші
сөзі қосылып, «келу үшін» тіркесі «келер үшін» ... ... ... ғасырдың екінші жартысындағы миссионерлік діни ... ... ... ... ... ... синтаксистік
конструкциялар, жалғаулықтар кездеседі. ... ілік ... ... (сол, ол) үшін ... ... құрмалас сөйлемдерді
байланыстыратын сондықтан, өйткені деген ... ... ... ... ... ... ... тіркестері түрінде
қолданылған.
2.5 ... ... ... ... XIX ... ... бай кезең болды. Соның ішінде зерттеліп отырған миссионерлік
діни әдебиеттер проза жанрында жазылғандықтан, ... ... сол ... ... тарихын зерттеуде маңызды материал болып ... ... ... ... ... ... ... тұстағы баспа нұсқалармен салыстырғанда әдеби тілге әлдеқайда ... ... ... діни ... ... ... ... тіл
нормасынан ерекшелеу келетін сөйлем типтеріне, олардың байланысу амалдары
мен сөйлем мүшелерінің орын тәртібіне назар аударуға болады.
Миссионерлік ... ... ... ... сөз ... ... байқалады. Бұл нұсқаларда етістіктің шартты рай
тұлғасының керек сөзімен тіркесіп келуі жиі ұшырасады. Бұл ... ... мен ... ... ... бір ... яғни ... стиль мен көркем проза жаңа ... ... ... ... деп ... ... ... тÿгÿл, айалдардан да öте корлук, кемшилик, зорлук кöрсе
керек. (Айал жайында, 15-б). Ол äр бир ... ... ... болса
керек. (Бұл да сонда, 7-б). Лот айтты: бу каланын ксилери осал, олар сизди
ренжитпесин, орамда конганыныз жаксы ... ... ... ... ... Завета, Қазан, 1908. 11-б ).
Миссионерлік әдебиеттер ... жиі ... ... ... тән емес ... сөз ... ... орнына келтіру. «Орысша-
қазақша сөздікте» – тұтып ұстау, ... ... ... ... ... қылу(жұмыс істеу мағынасында), жеріне ... ... ... орнына орнына келтіру тіркесінің ... ... тіл ... ... сияқты, өйткені бұл сол тұстағы қазақ
жазбаларының көпшілігінде кездеседі.
Мәселен: Ким де ким öз ... ... ... ... ... ... билуге тырыспаса, осындай ксилер бул илгерги
буйрукты орнына келтирмей карсылык ... (Шын ... ... ... 1901, 55-б). Кай бреу уйалганынан дос ксине колынан келмести уäда
береди, ол ... ... ... ... ... ... (Акыл беретугун
кнеге, 26-б). Сендерге шындап айтамын:жермен ... ... ... бир
созу де, бир сызыгы да öзгермес, ... да ... ... ... ... 1899. 11-бОл байагы жарлы Евлогій жумус кылатын жерге келип, ... ... ... äр ... ... ... кöп ... ону
таппаган. (Рассказы из жизни святых, кн.2. Орынбор, 1901, 19-б).
Аталған әдебиеттер аудармаларында ... ... ... кездескенмен де, мәтіндердің дені ... тілі ... ... ... баяндауыштан, анықтауыш өзі анықтайтын
мүшеден, тұрлаусыз мүшелері ... ... ... ... Бұл аударма әдебиеттердің қазақ әдеби тілінің грамматикалық
нормаларын белгілеуде үлкен орны болғанын ... ... ... ... ... тілі ... ... сөйлемдердің көбі
қысқа-қысқа болып келген. Сондай-ақ сөйлемдерді реттеу белгілері де бар.
Мысалы: Сонан-сон Кудай ... ... ... ... ... ... 6-б). ... уйанып, колындагы сакынаны кöрÿп,
кöп ... ... ... Екатерина, 7-б). Ол кезде Пантелеймонъ жана öсÿп
келаткан жигит екен. (Ауруларды жазушы, азапка ... езни ... 5-б) Іовъ ... ... ... ... онын еткен жаксылыгы
дöнерекке (төңірекке) ... ... ... 3-б). Құрмалас сөйлемдердің де
көбі екі немесе үш компоненттен құрылып келеді. Мысалы: Öз дäулетин ... кси ... ... ÿшÿн ... жиган малынын кызыгын
бöтендер кöрÿр. Кси öзÿнди тäур кöрсÿн десен, онын ... ... ... жур. ... беретугун кнеге, ). Аталған баспа нұсқалар
тіліне тән тағы бір ... ...... деп- ке ... ... сөйлемдер мен басыңқысы бұрын, бағыныңқы сөйлемі құрмалас
сөйлемнің соңында келуі. ... Оган ... ... жауап берген:
«öзÿнö езги иконанды берген священникке барып, онун не ... ... ... ... жÿзÿмдÿ кöрÿгö ылайык болуп жарап, сондаган менен
алгыс алуга ÿмÿт етуге шамасы келер», деп. ... ... 6-б). ... ... ... катар отургызып, басына таж кійгизип, оган айтыпты:
«бул тажди саган Кудайымыз Христосъ жиберди», деп. (Бұл да ... ... ... ... жартысында қазақ тілінің сол тұстағы жай-күйі мен
дамуына әсер еткен қоғам өміріндегі әлеуметтік-саяси, ... ... ... ... ... ... ... баспасөздің, кітап бастыру ісінің дүниеге ... ... ... бола ... ... ... олардың халықтың
сауатын ашуға қосқан үлесі әдеби тілдің ... ету ... ... ... ... ... ... лайықталған орыс әліпбиінің кейбір кемшіліктері
болуына қарамастан, араб жазуына қарағанда, ... ... ... ... ... берді,
Осы баспа нұсқалар арқылы жаңа жазба әдеби тілдің лексикалық ... ... ... әр саласына байланысты оның кейбіріне жаңа мағына
үстеп, кейбіреуін терминдік дәрежеге ... ... ... ... ... ... жетілді, араб графикасына негізделген тыныс
белгілерін қазақ жазбасында бірінші рет ... ... ... талабы
жасалды. Орыс тілінен аударма болғандықтан, сол тілдің әсерінен ... сөз ... сөз ... ... ... өзгерістерге
ұшырады, сөйлемдегі сөздердің орын тәртібінде, сөздердің өзара тіркесу
қабілетінің кеңеюі мен ... ... ... ... дамуында,
біраз жаңалықтар орын алды.
Сол кезеңде қазақ тілінде жарық көрген осы ... ... бір ... ... жүйелі нормада болмағанымен де, қазақтың ... ... ... өріс ... ... ... ... яғни қазақ әдеби тілінің қалыптасу тарихында белгілі дәрежеде
бұл кітапшалардың өзіндік орны ... ... ... ... А. ... ... ... между иноверцами
Казанского края. Казань. 1874. С.25
2. Сахаров А. И. К изучению истории ... ... // ... ... № 6, ... ҚР ОМА, 64-қор, 1-тізбе, 747-іс, 6-б
4. Елисеев Е. Практические советы и ... по ... ... ... 1909. ... Смолин И. Справочный каталог для составления миссионерской ... 1913. ... ... У ... татарской книги.Казань, 1971. С.158
7. Малбақов М Қазақ сөздіктері. Алматы:Ана тілі, 1995. 39-б
Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған мақалалар тізімі:
1. М. ... және ... ... //«Ұлы суреткер ұлағаты»
М.Әуезовтың 100 жылдық мерейтойына арналған ... ... ...... 1997. ... ... ... таралуы // Тілдік жүйе және құрылым.
М.Балақаевтың 90 ... ... ... ... ...... 1997. ... А.Байтұрсыновтың миссионерлік қозғалысқа сыни көзқарасы// «А.Байтұрсын
оқулары» атты республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары.−
Астана, 2006.−322-326 ... ... ... ... ... ... сөз// ... №5, 2006,
88-91 бб.
5. Миссионерлік әдебиеттер аудармалары тілінің лексикалық құрамы// Қаз ҰУ
Хабаршысы, №5 2006, 176-179 ... ... ... ... үлгілері жайында// «Аударма теориясы ... атты ... ... ... ... 2006, 220-225 ... ... аударма әдебиеттердегі орыс тілінен енген сөздер
//«М.Әбдіхалықовтың ... ... және ... тәрбие мәселелері» атты
республикалық ғылыми-практикалық конференция ... ... 2007, ... ... Миссионерлік әдебиет тілі сөйлем құрылысындағы кейбір ерекшеліктер//
Тілтаным , №1, 2007, 165-169 ... ... ... ... ... ... Тілтаным, №2,
2007, 180-183 бб.
10. Діни әдебиеттер тіліндегі морфологиялық ... ... ... мен ... № 4, 2007, ... ... аударма әдебиеттер тіліндегі кейбір ерекшеліктер// Ұлт
тағылымы, №3, 2009, 305-309 бб.
12.Миссионерлік ... ... ... кейбір тәсілдер//
«Қазіргі терминография мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық
конференция материалдары.− Алматы, 2010, 65-70 ... ... ... ... ... берілуі
//«Қазіргі терминография мәселелері» атты халықаралық ғылыми-практикалық
конференция ... ... 2010, 108-112 ... ... на соискание ученой степени кандидата
филологических наук по специальности 10.02.02 – ... ... ... ... ... ... ... на казахский язык
Общая характеристика работы. Диссертационная ... ... ... ... ... литературы на казахский язык и
раскрытию её роли в развитии казахского ... ... во II ... ... В ... ... ... рассмотрены научно-исследовательские
основы и общественно-социальное значение перевода миссионерской литературы.
Актуальность исследования. Актуальные и разносторонние вопросы русского
просветительства и ... ... ... ... ... во II ... XIX ... а именно система Н. И. Ильминского в
просветительском деле, миссионерский курс при ... ... ... ... ... Миссионерского общества, а также
характер ... ... ... литературы на казахский язык
требуют единого изучения и ... с ... ... ... В ... с ... ... в особом изучении содержания, языка и уровня
перевода миссионерской ... на ... язык и ... его места
в формировании казахского письменного литературного языка. ... что тема ... ... ... ... ... политологами, однако проблема перевода миссионерской литературы на
казахский язык и его ... на ... и ... ... ... в ... ... научного исследования
рассматривается впервые.
Перевод миссионерской литературы на казахский язык ... ... в ... казахского литературного языка. Вместе с тем,
рассмотрение особенностей орфографии, словарного ... и ... ... ... и изучение данной темы в ... ... ... ... на ... исследования.
Объект исследования. Язык перевода миссионерской литературы на
казахский язык.
Предмет исследования. ... ... ... ... язык во II половине XIX века.
Основные источники исследования. В качестве источников ... ... ... книжек религиозного содержания, переведенные
на казахский язык во II половине XIX века.
Методы исследования. В ходе ... ... ... ... методы. В связи с ... ... ... в ... ... ... языка, особенности в лексическом составе, ... ... ... ... ... на ... ... метода
в разрезе II половины XIX века и нынешним состоянием.
Цели и задачи исследования. Основная цель ...... ... ... ... миссионерской литературы
на казахский язык, определение ... ... ... в ... и становления казахского письменного литературного языка.
Намеченная цель осуществляется посредством ... ... ... ... и распространение миссионерской литературы с
историко-социальной точки зрения;
- определить место миссионерской ... в ... ... ... языка;
- провести анализ особенностей лексического состава, фонетической
системы, орфографии и строении языка данной литературы;
- рассмотреть язык ... ... в ... ... ... дать лексико-грамматическое описание языку миссионерской
литературы;
- раскрыть роль ... ... во ... русской
графики в казахскую письменность;
- провести анализ стиля перевода;
- описать применение ... ... ... а ... ... из арабского, персидского и ... ... ... ... в ... переводческой литературы;
- интерпретировать особенности ... ... ... ... и практическая значимость исследования. Основные выводы
диссертационной работы могут быть ... при ... ... ... ... ... ... лексикологии и
лексикографии. ... ... ... ... ... в ... на филологических факультетах высших учебных заведений научных
курсов «История ... ... ... ... и ... ... курсах и семинарах по данной теме, а ... ... ... пособий.
Научная новизна и результаты исследования. В ходе рассмотрения языка
перевода ... ... на ... язык были ... ... ... экстралингвистические и общественно-социальные факторы,
оказавшие влияние на ... и ... ... проведен сравнительно-сопоставительный анализ орфографических,
лексических и грамматических ... в ... ... ... ... II половины XIX века и нынешним состоянием;
- указано влияние миссионерской ... на ... ... ... ... миссионерской литературы в качестве первоначальных
образцов перевода;
- раскрыто ... ... ... на ... ... ... литературного языка.
Основные положения, выносимые на защиту.
- Перевод миссионерской литературы ... ... ... ... казахского письменного литературного языка;
- соблюдая нормы казахского разговорного языка, ... ... его с ... литературным языком;
- используя исконно казахские слова, а также слова, заимствованные из
арабского, персидского и ... ... ... ... названной
литературы пополнился отдельными эквивалентными словами;
- несмотря на то, что в ... ... ... влияние
русского языка, в грамматическом строении миссионерской ... ... ... ... казахского языка;
- исследуемая литература определена в ... ... ... ... ... миссионерской литературы на казахский язык
внесли значимый вклад в формирование научно-популярного стиля;
- следует обратить ... ... на ... ... с ... написания слов, ... и ... ... на ... ... литературного языка.
Структура работы. Диссертация состоит из ... двух ... и ... ... ... the abstract of the thesis of the ... of philological science on
speciality 10.02.02 – Kazakh ... ... ... language of ... of the ... ... to ... language
General characteristics of the work. The dissertational work ... to ... the language of ... of the ... to the Kazakh language and ... its role in the ... development in the second half of the XIX century. The work ... studies research bases and social ... of ... the missionary literature.
Topicality of the research. Topical and diverse matters of ... ... and the ... ... ... ... and the missionary literature in the second half of the XIX
century, notably the system of N. I. ... in the ... ... missionary course at the Kazan academy, work of the Translation
commission of the Orthodox ... society, and also the ... ... of the missionary Christian literature to the Kazakh language
requires integrated research and ... ... In ... ... it is ... to ... study the content, the language ... degree of translation of the missionary literature to the ... and to define its place in the ... of the Kazakh ... ... of the ... ... to the Kazakh language is an
actual matter in the history of Kazakh literary ... of the ... The language of ... of the ... to the Kazakh language.
Subject of the research. Translation of the ... ... ... Kazakh language in the second half of the XIX ... sources of the research. Texts of different religious ... to the Kazakh language in the second half of the XIX ... used as the sources of the ... of the ... ... ... ... used during the research. Because of the appearance of the missionary
religious literature at the date of ... of the written ... ... in lexical composition, orthography ... of this ... are examined by a ... method in a
frame of the second half of the XIX century and present condition.
Aims and ... of the ... The main aim of the research is ... ... ... of the language of ... of
the missionary literature to the Kazakh language, defining a place of ... in the history of the Kazakh written ... This aim ... by the next ... to describe the appearance and the distribution of the missionary
literature from the ... point of ... to define a place of the ... literature in the history of
the Kazakh written literary language;
- to conduct an analysis of peculiarities of the lexical ... system, ... and ... of the language of ... to study the language of the ... ... as the ... of translation;
- to give a lexico-grammatical description to the language of ... ... to reveal the role of the ... ... in ... the
Russian graphics to the Kazakh written language;
- to conduct an analysis of the style of ... to describe the use of native Kazakh words, and also words ... Arabic, Persian and Russian ... and words with no ... in other languages in the language of ... ... to explain the ... of the ... of ... in ... of translation literature.
Theoretical and practical importance of the research. Main conclusions
of the ... can be used in studying the history of the ... ... the theory of ... lexicology and lexicography.
Materials of the research may also be applied at philological faculties of
institutes of higher ... during the ... courses ... ... Kazakh literary ... “Theory and practice of translation”,
special courses and seminars and in ... of ... and results of the ... During the study of the ... ... to the Kazakh language the following results were achieved:
- extralinguistical and social factors, which ... ... and the ... of the ... ... ... the analysis of orthographic, lexical and grammatical peculiarities
of the language of the ... ... in the frame of the ... of the XIX century and present ... was conducted;
- influence of the missionary literature on the formation of popular
science style was considered;
- a place of the ... ... as the primary example ... was ... ... of this ... on replenishing lexical fund of the
Kazakh literary language is revealed.
The following conclusions are issued for the ... ... of the ... ... has a specific place ... of the Kazakh written literary ... Keeping the norms of the Kazakh spoken ... the missionary
literature had united it with the written literary ... Using native Kazakh words, and also words derived from ... and Russian ... lexical ... of this ... ... replenished with certain equivalent words;
- Despite the fact that in ... ... one can ... of the Russian language, the grammatical construction of ... ... strictly keeps inner rules of the Kazakh ... The ... literature is defined as the primary example of
translation;
- The examples of ... of the ... ... to
the Kazakh language significantly contributed to formation of the popular
science style;
- Special ... should be paid to studying data ... ... of the written words, ... of ... ... rules on a stage of the Kazakh literary language ... ... of the work. The ... consists of the
introduction, two chapters, the conclusion and the list of ... ... ... ... ... аудармаларының тілі
10.02.02 - қазақ тілі
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін
алу үшін дайындалған ... В Т О Р Е Ф Е Р А Т ... ... қол ... ... 60х84 1/16. ... қағаз.
Әріп түрі “Таймс”.
Офсеттік басылыс. Шартты баспа табағы 1,5. Таралымы 100 дана.
Тапсырыс № 167
“Әрекет-Принт” баспаханасында басылды.
050036, Алматы қаласы, 12 –ықшамаудан,
16-үй, ... ... ...

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII ғасырдың ортасынан –XIX ғасырдың ортасына дейінгі Қазақстандағы ресей империясының миссионерлік саясаты41 бет
«Федоров ауданының ауыл шаруашылығы бөлімі» мемлекеттік мекемесінің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары9 бет
Іскерлік этика құндылықтары мен қағидалары13 бет
Алексей Иванович Тевкелев Петербург елшісі6 бет
Арнайы миссиялар73 бет
Арнайы миссиялар дипломатиясының халықаралық-құқықтық негіздері21 бет
Арнайы миссиялар жөніндегі 1969 ж конвенция6 бет
АХМЕТ БАЙТҰРСЫНҰЛЫ11 бет
АҚ «Нұрбанк» жалпы түсініктеме32 бет
Біріккен Ұлттар Ұйымы аймақтық жанжалдарда35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь