Балдырлар. Зерттеу әдістері мен зерттеу зерзаттары

М А 3 М Ұ Н Ы

К I Р I С П Е 4

1. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ 6
БАЛДЫРЛАР ОРТАСЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ 6
БАЛДЫРЛАР ОРТАСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕРИТІН ЗАТТАРДЫҢ ТОПТАЛУЫ 7
1. 3. МУТАГЕНЕЗ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӨЗГЕРГІШТІГІ 11
1. 4. МУТАЦИЯНЫ ТОПТАСТЫРУ 12
1. 5. МУТАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТІҢ ӨЗГЕРГІШТІГІ 15

2. ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ МЕН ЗЕРТТЕУ ЗЕРЗАТТАРЫ 16
2. 1. ЗЕРТТЕУ ЗЕРЗАТЫ 16
2. 2. ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ 16
БАЛДЫРЛАР КУЛЬТУРАСЫН ӨСІРУ ЖӘНЕ ТІРШІЛІККЕ
БЕЙІМДІ КЛЕТКАЛАРДЫ АНЫҚТАУ 17
БАЛДЫРЛАР ЭКЗОМЕТАБОЛИТТЕРIНIҢ АКТИВТIЛIГIН
БАЯҚАУ 17

3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ 19
3.1. БАЛДЫРЛАРДЫҢ ЖЕКЕ ЖӘНЕ АРАЛАС ӨСУІНДЕГІ ӨСУ
ПРОЦЕСТЕРІ 19
3. 1. 1. КУЛЬТУРАНЫН, ӨСУ ДИНАМИКАСЫ 19
3.1.2. БАЛДЫРЛАРДЫҢ ТІРШІЛІККЕ БЕЙІМДІЛІК ДЕҢГЕЙІ 25
3.2. БАЛДЫРЛАР ЭКЗОМЕТ АБОЛИТТЕРIНIҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ АКТИВТІЛІГІ 29
3.2.1. БАЛДЫРЛАР МЕТАБОЛИТТЕРІНІҢ МУТАГЕНДІ ЖӘНЕ
АНТИМУТАГЕНДІ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ

ҚО Р Ы Т Ы НДЫ 40

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 41
К I Р I С П Е
Балдырлар - жер жүзіне кең тараған төменгі сатыдағы өсімдіктердің бір тобы.
Балдырлардың түрлері тұнган су қоймасымен, су агындарыкда кездеседі. Судын, мөлдірлігінің артуынан, слардың саны және су қоймаларын биологиялық жолмен өзін-өзі тазарту қызметін арттыра түсөді.
Қазіргі кезде алдыңғы қатардағы ертұрлі әдістердіқ көмегімен балдырлардың жаңа түрлері айқындала бастаған.
Қоршаған ортаның өзгерісіне шыдамдылығы сонша, кейбір түрлері 65-85 градусқа дейінгі тіршілікке бейімділігін сақтайды. Төменгі температурада, яғни қарлы тау жартастарында кезде-сәтін балдырлар әлемі бар. Балдырлар жылдар бойы әртүрлі климаттық жағдайларга үшырап, оларға төтеп береді.
Көк-жаеыл балдырлар гетеротрофты органдармен бірге ластанған су мен ағын суларды тазалауда белсенді қызмет атқарады. Осыған байланысты су қоймаларында балдырлардың көптеген түрлерін кездестіруге болады.
Көк-жасыл балдырлардың ортаға бөлген сүйықтық құрамының қасиеті, яғни оның өсуді жеделдету белсенділігінің болуы өте маңызды.
Әдебиетерде балдырлардың кейбір түрлерініқ физиологиясы жөнінде айтарлықтай мәліметтер бар, бірақ біздің Қазақстанның су қоймаларында тіршілік ететін балдырлар жан-жақты (олардың физиологиясы, генетикасы,бисхимиясы) зерттелмеген. Әсіресе көк-жасыл балдырлардың өздері өсетін ортаға бөлетін қосылыстардың құрамы, қасиеті, олардың өсу процестерін реттеуге маңызды, үлкен көңіл бөлетін мәселе.
Балдырлар өзі өсетін ортаға әртүрлі экзометаболиттер бөліп шығарады. Қазіргі кезде оларды ортадан бөліп алып тазартып әртүрлі салаларда: ауылшаруашылығында, медицинада қолдану көзделіп отыр.
Жұмыстың мақсаты - балдырларды жеке жәке аралас өсіру барысында өсу динамикасын және балдырлар зкзометаболиттерінің әртүрлі өсімдік объектілеріне әсерін, сондай-ақ зкзометаболиттердің антимутогендік белсенділік қабілетін бақылау.

Осыған байланысты ұсынылып отырған жұмысқа, мынадай талаптар қойылды:
1. Балдырларды жеке және аралас өсіру негізінде өсу динамикасын бақылау;
2. Тіршілікке бейімділік деңгейін зерттеу;
3. Балдырлардың биологиялық активтілігін бидайдың колеоптиліне және балдырлардың индикаторлық штамдарына сынап көру;
4. Балдырлардың экзометаболиттерінің антимутагендік
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кгеmіег В. Р. Тохіsһе рlanktonalgen;Natur
1981, 68, N3, 101-109 б. (нем).
Горюноза С. В. Прижизненное выделение растительных кислот в
окружающую водную среду (синезеленой водорослыо). 1948,
60. N8,1409 б.
Эргошев Б. В. Положение синезеленых водорослей в системе
прокариотов. Вестник. ЛГУ. 1981. N1, 1 б.
Сакевич А. И. , Осипов Л. Ф. Взаимосвязь между темпами роста
водрослевоц-й массы и концентрацей внеклеточных органичес-
ких соединений. Гидро. биол. журн. , 1983, XIX, N5
Помещук Р. А. Факты ритмичности поглатительно-выделительной
функций морских водорослей и их экологическая интерпрета-
ция. Гидробиол. журн. 1977. XIII, N6.

Горюнова С. В. Прижизненные выделения всдорослей и их физи-
ологическая роль и влияние на общий режим водоемов. Гидро-
биол. жуфн. 1966., Т.2, N4, 80-88 б.
Сиренко !Л. А. Физиологические основы размножения синезеле-
ных водорослей в водохранелищах. Киев. , 1972, 203 б.
Громов Б. В. Биологические активные (БАВ) вещества циано-
бактерий. МГУ. Биофак. 23-25-апр. 1996, N1, 8 б.
Ржанова Г. И. Внеклеточные азотсодержащие вещества двух
азотфиксирующих видов синезеленых -водорослей. Микробиоло-
гия, 1967, 36, выпуск 4, 639-645 б.

Горюнова С. В. , Ржанова Г. И. Прижизненные выделения азотсо-
держащихщ веществ и их фйзиологическая роль. Биол. сине-
зел. водорослей. М. , Изд-во М. унив. 1964, 2, 480 6.
Горюнова С. В. , Ржанова Г. И. , Орелеанский В. И. Синезеленые
водоросли. М. , Наука, 1969. 229 б.
Панкратоңа Е. М. Внеклеточные выделения синезеленых водо-
рослей. В кн. Современные проблемы, состояние и перспекти-
вы изучение почвенных водорослей. ТР межвузовской конфе-
ренции. Киров, 1966, 33-35 б.
Пешуков М. А. Сравнительная цитология синезелөных водорос-
лей, бактерий и актиномицетов. М. , Наука.
Винверг" Г. Г. Токсический фитопланктон. Успехи совр. биол.
38, 2(5) 216 б
        
        М А 3 М Ұ Н Ы
К I Р I С П Е 4
1. ... ШОЛУ ... ... ӨСУ ... 6
БАЛДЫРЛАР ОРТАСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕРИТІН ЗАТТАРДЫҢ ТОПТАЛУЫ
7
1. 3. МУТАГЕНЕЗ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӨЗГЕРГІШТІГІ ... 4. ... ... ... 5. ... ПРОЦЕСТІҢ ӨЗГЕРГІШТІГІ 15
2. ... ... МЕН ... ... ... 1. ЗЕРТТЕУ ЗЕРЗАТЫ ... 2. ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ТІРШІЛІККЕ
БЕЙІМДІ КЛЕТКАЛАРДЫ АНЫҚТАУ ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ТАЛҚЫЛАУ 19
3.1. БАЛДЫРЛАРДЫҢ ЖЕКЕ ЖӘНЕ АРАЛАС ... ... ... 1. 1. ... ӨСУ ... ... БАЛДЫРЛАРДЫҢ ТІРШІЛІККЕ БЕЙІМДІЛІК ДЕҢГЕЙІ 25
3.2. БАЛДЫРЛАР ЭКЗОМЕТ ... ... ... ... МЕТАБОЛИТТЕРІНІҢ МУТАГЕНДІ ЖӘНЕ
АНТИМУТАГЕНДІ ӘСЕРІН ЗЕРТТЕУ
ҚО Р Ы Т Ы НДЫ ... ... ... I Р I С П ... - жер ... кең ... ... сатыдағы өсімдіктердің бір
тобы.
Балдырлардың түрлері тұнган су ... су ... ... мөлдірлігінің артуынан, слардың саны және су қоймаларын биологиялық
жолмен өзін-өзі тазарту ... ... ... ... алдыңғы қатардағы ертұрлі әдістердіқ көмегімен
балдырлардың жаңа түрлері айқындала бастаған.
Қоршаған ... ... ... сонша, кейбір түрлері 65-85
градусқа дейінгі тіршілікке бейімділігін сақтайды. ... ... ... тау жартастарында кезде-сәтін балдырлар әлемі бар. ... бойы ... ... ... ... оларға төтеп береді.
Көк-жаеыл балдырлар гетеротрофты органдармен бірге ластанған су мен
ағын суларды тазалауда ... ... ... ... ... ... балдырлардың көптеген түрлерін кездестіруге болады.
Көк-жасыл балдырлардың ортаға бөлген сүйықтық құрамының қасиеті, яғни
оның өсуді ... ... ... өте ... ... ... ... физиологиясы жөнінде
айтарлықтай мәліметтер бар, бірақ біздің Қазақстанның су қоймаларында
тіршілік ... ... ... ... физиологиясы,
генетикасы,бисхимиясы) зерттелмеген. Әсіресе көк-жасыл балдырлардың өздері
өсетін ... ... ... құрамы, қасиеті, олардың өсу
процестерін реттеуге маңызды, үлкен көңіл бөлетін мәселе.
Балдырлар өзі ... ... ... ... ... шығарады.
Қазіргі кезде оларды ортадан бөліп алып ... ... ... ... ... ... ... мақсаты - балдырларды жеке жәке аралас өсіру барысында өсу
динамикасын және ... ... ... ... ... ... ... антимутогендік
белсенділік қабілетін бақылау.
Осыған байланысты ұсынылып отырған жұмысқа, мынадай талаптар қойылды:
1. Балдырларды жеке және ... ... ... өсу ... Тіршілікке бейімділік деңгейін зерттеу;
3. Балдырлардың биологиялық активтілігін бидайдың колеоптиліне және
балдырлардың индикаторлық штамдарына ... ... ... экзометаболиттерінің антимутагендік тиетілігін
анықтау.
1. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1. БАЛЛЫРЛАР ОРТАСЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Көк-жасыл балдырлар - өте ертедегі хлорофил ... ... ... ... - ... клетка құрылысында, клетканың
қарапайым жіктелуі, ядроларының ... ... ... ... осындай олардың қасиеттері, хлорофилінің болуы және фстосинтездің
негізінде өттегінін, бөлінуі, оларды балдырлармен ... ... ... топтары осы уақытқа дейін көк-жасыл ... деп ... ... ... ... ... ... зор. Сокдай-
ақ, бұл олардың тіршіліктегі маңызды қызметі болып табылады. Алмасу
процесіндегі ортага заттардың бөлінуі, сыртқы ортаның әсерінен туындап
отыр. Осыған байланысты бөліну және ... ... ... орта ... ... қамтамасыз ете отырып, қоректік ортада органикалық заттардың
бәлінуін-. анықтайды /5/.
Әртүрлі метаболиттердіқ бөлінуінің биологиялық мәнін Г. ... ... ... ... қатысуымен еру, комплекстену
және элементтер қатарының қайта қалпына келуінен дайын зкзогендік
компоненттер ... ... ... ... процесіндегі органикалық қосылыстардың бөлінуі және олардың
күрделенуі дәлелденген. Зерттеушілердің жұмыстарынан балдырлардың кәпшілік
клеткаларды синтездеуінен, сыртқы ортага заттар ... ... ... арқылы бөлінген азотты заттардың үлесі 30-60 процентке дейін
жетеді. Клеткадан тыс метаболиттердіқ мөлшері фотосинтездід таза сөткелік
өнімділігінің 40 ... ... ... Балдырлардың клеткадан тыс
метаболиттерінің құрамы алуан түрлі. Көк-жасыл балдырлардың
экзометаболиттер есебіндегі белгілі топтары: аминқышқылдары, пептидтер,
кәмірсулар, ұшқыш қосындылар, органикалық қосылыстар, терпендер,
Битаминдер, фенолдар, ... және ... ... ... ... ... қоректік ортаға топталып, клетгсалардын, өзіндік әсуін
арттырады немесе тоқтатуы ... ... ... өсудің тоқтауын
ауто-ингибирлену немесе аутоонтогонизмі ретінде қарастырады /8/.
Мұндай құбылыс, жабық зкологиялық жүйеде өсірілетін балдырларга тен.
Мысалы, Phormidium uncinatum-ды екі ай бойы ... ... ... ... ... ... ескі ... қоректік элементтер қосқанда
да әсерсіз болған. Ортадагы балдырлардың өсу процесі қоректік ортаны толық
жаңартқан жагдайда гана ... ... ... әртүрлі күрделілікпея заттардың бөлінуінен балдырлар
гидробионттармен аллелопатиялық қарым-қатынасқа ... ... ... ... мәліметтер бар (олар саңырауқұлақтар, су
есімдіктері, зоопланкток және ихтиофауна). Өсу кезеңінде балдырлардьщ өсуі
биотоптагы ... ... ... ... ... ролі алуан түрлі. Олар альгицидтік,
альгостатикалық жене альгодинамикалық қызмет кәрсете алады /10/.
Ортанық қалыпты әсу барысында клеткалардың әсуі ... ... әсер ... ... бұл ... олардың
концентрациясы әдетте төмен-дейді /11/.
Көк-жасыл балдырлар бәлетін органикалық заттардың, бір ... ... ... ... ... А. И. ... өзініқ
қызметкерлерімен бірге жасаган тәжіри-бесінен, клеткадан тыс органикалық
заттардың мөлшері ... ... ... ... ... ... өсу фазасында 258,60-325,21 мг/л өзгертіледі деп
кәрсетілген. Сонымен бөліну және сіқіру функциясының сөткелік әзгеруіне
физиологиялық әзгерістер - әсу, даму, ... ... ... ... ОРТАСЫНДАОРГАНИКАЛЬІҚ ЕРИТІН ЗАТТАРДЫҢ ТОПТАЛУЫ
Табиги судағы ерігіш органикалық заттардың қосындысы күрделі
қоспалардан тұрады. Балдырлардын, клеткадан тыс ... ... үш ... бәледі:
Азоттық заттар алмасуының әнімдері;
Кәмірсулардық алмасуының әнімдері;
Физиологиялық активті ... ... ... ... ... ... кәңіл аударады, себебі
бұл қосылыстар кәп мөлшерде сыртқы ортага бөлініп ... ... ... ... ... заттың, азоттұтынудағы жалпы
массасының 30-50 процентін құраған /13/.
Азоттық ... ... ... тыс бәлінетік өнімдер: төменгі
молекулалық белоктар, полипептидтер және бос аминқышқылдары. Бос
аминқышқылдары зкзометаболиттердің белгілі мөлшерін гана ... ... ... ... ... аминқышқылдары мен пептидтердің 45
проценті гана кіреді.
Балдырлар сыртқы ортаға ірі молекулалы белоктарды ... ... бар. ... екі ай бойы ... ... Nostos ... ... активті перооксидаза та-былған, сонымен заттардың
трансформациялық процесінде маңызды роль атқаратыны ... ... ... ... ... ... Nostos musiorum ... клеткадан тыс по-лисахаридтердіқ 37,3
процент мөлшері анықталган. Моносахарид-тердің қүрамы глюкоурон қышқылы
және пентоза, ксилозамен шектелген.
Балдырлар клеткаларының ескі өсу ... ... жас ... ... өсу ... көмірсулардың мөлшері әлдеқайда көп
болган.
Әдебкеттердегі мәліметтерден көмірсулар мен азоттық зат-тардың
алмасуына өнімдері балдырлар клеткаларынан бөлінетін ... ... ... ... ... Мысалы, хлорелладан
бөлікгөн полинуклеотидпептид, балдырлар клеткаларының бөлінуін, оның дамуын
төздөте отырып, авто және ... ... ... ... лагарифмдік кезеңінде ортадагы органикалық қосылыстар мөлшері
логарифмдік және стационар фазамен салыстырганда бес есе көп ... ... ... ... ... ... Anabena ... өсіріп жатқан сұйық ортадан жоғары
активтілік көрсететін екі гликопептид табылган. Оның бірі гетероцистаның
дамуын тежейді, ... ... ... ... ... жас ... ... беліп шыгару қабілеті жоғары /14/.
Балдырлардың экстрацеллюлярлы сұйықтыгының құрамында фи-тогормсндардың
болатындыгы көрсетілген /13/.
Фитогормондардың болуы балдырлардың даму мезгілінен ... ... ... ... Ауксиннің максималды құрамы 6 күндік балдырлар
өсіріліп жатқан ортада байқалады, ал өсу кезеңінде ... ... ... ... да, ... ... заттар азаяды, өсудің тежегіштік
саны әседі /16/.
Балдырлар ... бай. ... өсу ... ... маңызды роль
атқарады. Балдырлар клеткасы өсіп жатқан ортага 0,48-1,0 процент мг/л
шамасындай ... ... ... ... /15/.
Клеткадан тыс бөлінген фенолдар өсу ... ... ... ... ... ... ... 3,46 мг/л
мөлшерінде балдырлар ортадағы өсуін тоқтатады. Клеткадан тыс
фенолдык, заттар: кумариндер, ... ... ... ... ... ... қосылыстар альгицидтік қасиет көрсетеді.
Фенолды қосылыстар өсімдік ұ-лпасына еніп хинондар түзеді. ... ... ... үшқыш қосылыстардың бөлінуі. Ортаның ескіруіне
байланысты үшқыш қосылыстардың сапалық құрамы және тежегіштік әсері
тәмендейді ... ... ... карбонильді, терпенді қосылыс-тар, бензол
туындылары, органикалкқ қосылыстар болады және эфирлер, спирттер кездеседі
/17/.
Балдырлар клеткаларында витаминдердіңде жинақталатындыгы дәлелденген.
Бұл қасиет витаминдер ... ... ... таза ... ... ... ... пиридоксин және фоль қышқылы табылган
/18/. Балдырлардың клеткадан тыс өнімдерінің алуантүрлілігін бір жтйеге
келтіру үшін мына төмендегі жіктеу ... ... ... ... ... кызметті жеткізуші;
-тропикалық әсердің метаболиттері (тагам тізбегіне қатысушылар);
-организмдердің ... және ... әсер ... ... ... метаболиттер, зақымдаушы топтар.
Суда балдырлар топталып, әртүрлі заттарды ... ... ... ... суға ... улы ... түсіп суды ластайды.
Осындай ... ... ... және ... ... ... ... бөлінуіне әртүрлі факторлар әсер етеді. Балдырлардың бір бөлігі
"у" бөліп шығарғанмен, олардың басқа барлық ... "у" ... ... ... ... ... он тоғыз зерттеліп жатқан штаммдардан
тек қана сегіві ғана "улы" болып келді /19/.
Аралас ортадағы токсин ... ... ... ... ... етуі ... Жеке ... өсіргенде "улылық" көрсетпеген, бірақ
аралас ортада байқала бастаған. Мысалы, Aphanizomenon ... ... ... ... соқ ... қасиет көрсеткен /19/.
Улы заттар тұщы суда көбейіп жәндіктер мен балықтардың қырылуын
тудырады. Суда нейротоксиннің ... 30 ... ... ... ... ... зақьшдайды /19/.
Балдырлардың метаболиттер өсу процестерінің жоғарғы деңгейіндегі
жүйесіне әсер етеді және оларды ... ... ... ... aponia ... ... ... тудыратын "қызыл
гүлденуге" қарсы қолданады. Балдырлық метаболиттер кең ... ... ие. ... ... және ... ... aeruginosaның улы метаболиттері ішек таяқшасын,
сальмонелла сүзегіне және стафилококк әсеріне байқалды ... ... улы ... табиғаты анықталды, яғни экзотоксин
(алколоид) және әндотоксиндер (белок) бөлініп алынып, олардың балдырлардағы
түрлері ашылуда /21/.
Көк-жасыл балдырлардағы биологиялық ... ... ... өсуіне әсер етеді. Балдырлардың ауылшаруа-шылықтағы
өсімдіктер алқабына пайдаланғанда, олардың өсімін, ... ... ... ... ... ... кездегі атмосферадағы
азоттұтынудың белсенді жүруін реттейтін 100 жуық балдырлар белгілі /22/.
Nostoc-ты күріш алқабына пайдаланудан, топырақта азоттың көбейгені
байқалған, яғни егістікке 80 кг/га ... ... ... ... қана ... ... пайдаланып, қосымша минерал тыңайтқыштар
қоспағанның өзінде, күріш астығының өнімділігін 430-841 кг/га
өсіретіндігі байқалған /23/.
Көк-жасыл балдырлардың биологиялық активті заттарының ... ... ... ингибиторлар, өсімдіктің өсуін реттеушілер және
антибиотиктер жатады.
Бұл заттар табиғаты жағынан өзіндік ерекшелігі бар, химиялық заттар.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... өте ... өзенінің 35 бассейнін бақылау
барысында цианобактерияның биомассасында гепатотоксин түзушілік қабілетінің
болуы байқалады /22/. Балдырлардың жоғарыда аталған қасиеттеріне ... ... ... белсенді заттар құрамын анықтай келе)
белсенді заттар медицинада және басқа да салаларда қолданылуда.
Балдырлар - болашагы зор ... ... су ... ... ... ... де оңай және көп шығында шығармайды.
1.3. МУТАГЕНЕЗ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... - ... ... ... ... ... жасанды түрде
өзгеруі салдарынан, организмнің қандай да бір тұқым қуалайтын белгілерінің
өзгеруі. Табиғи өзгерістер (гендегі және хромосомадагы) физикалық ... әсер ету ... ... ... ... - ... жүруіне әсер
ететін заттар. Мутагендерге әсер етуші сыртқы әсерлер физикалық, химиялық
және биологиялық (вирустар) факторлар тірі организмдерге әсер етіп мутация
жиілігін (әжептәуір ... және ... ... деңгейін
әжептәуір жоғарылатады.
Физикалық мутагендерге иондық сәулелердіқ барлық түрлері (гамма және
рентген сәулесі, протон, нейтрон, т.б.) ультракүлгін сәулелер, жоғарғы және
төменгі температуралар жатады.
Химиялық ... - ... ... ... ... ... ... алколоидтар және басқалар. Мутация
жиілігін жүз есе ұлғайтушы мутагендер - супермутагендер деп аталады. Оларга
N-нитрозоалкилмочевина, N-нитрозоалкиламин, N-нитрозоалкиламид,
диалкилсульфат, этиленимин және басқада туындылар ... ... ... химиялық мутагендерді микроорганизмдер,
өсімдіктер мен жануарлар селекциясында, медицина салаларында пайдалануға
мүмкіншілік туады. Сонда микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ... мәні бар. Химиялық
мутагенсіз антибиотиктерді, витаминдерді, аминқышқылдарын, белоктар мен
ферменттерді ... ... ... алу мүмкін емес.
Олардың көмегімен әртүрлі синтездерге қатысатын жүздеген өндірістік
микроорганизмдер штамдары алынған.
Ауылшаруашылық селекциясында ... ... ... ... ... ... жақсы сорттар алынғак. Мутагендер организм
өзгергіштігін кенет жеделдетеді, бұл селекция жұмысының нәтижелі өтуіне
жағдай туғызады. Табиғи мутагендерді пайдаланып селекциядағы пайдалы
түрлердің ... ... ... ... ... ... майының
құрамындағы олеин қышқылының мөлшері жағынан оливк майынан кем түспейтін
күнбағыс майы алынған /25/.
Ғылыми-техникалық прогрестің ... ... ... орта
әжептәуір өзгеріске ұшырады. Адамнық ортасындагы физикалық және химиялық
факторлардың едәуір бөлігі адамның ... және ... ... тигізеді. Мұндай жағдайларды туғызбауға қарсы күрес
жургізуі тиіс /25/.
1.4. ... ... ... ... ... ... ... хромосомалар
өзгеруіне байланысты мутациялар гендік немесе нүктелік мутациялар болып
бөлінеді. Олардың хромосома бөліктерінде ... ... ... ... ... ... Өзгергіштіктің басқа тобына
хромосоманың құрылымдық қайтақұрудары жатады және микроскопта зерттеуге
болады. Олардың пайда болуы ... ... ... ... ... ... мутация жатады.
Олар хромосома және гендер тобының өзгеруімен ... ... ... ... ... әсер ете отырып морфологиясын
өзгертеді. Хромосомалардың қайтақұрылуларын бақылағанда клетка циклінің
ұзақтығынан ... ... ... ... Дихроматидті (G2-кезеңде,
профаза, метафаза) және
монохроматидті (G1 және анафаза және ... ... ... ... осы ... немесе олардан пайда болатын организмдердің өзгеруімен
байланысты болады. Мутагенмен әсер еткенде әртүрлі қайтақұрулар байда
болады. Олар ... ... ... ... Клетка циклінің S-
кезеңінде бірден хромосомды және хромотидті қайтақұрулар тұзілуі ... және ... ... ... ... және
асимметриялық; жәй және қарапайым бөліктерікің алмасуына байланысты
хромосомішілік және хромосомааралық қайтақұрулар болып бөлінеді.
Қайтақұрулар ... ... ... ... ... ... зақымдауды
- делеция, дупликация, инверсия, транслокация және көпіршелер деп бөледі.
Алгашқы үшеуі хромосомаішілік, соңғылары хромосомааралық болып ... - ... ... жетіспеушілігі, ягни мутациялық
процесс табиғи (спонтанды) және қоздыру арқылы жасалган (индукциялы) болып
бөлінеді. Белгілі бір жерінің екі еселенуін ... ... ... жататын бөліктер өзара орын ауыстырғанда өзгерістерге
ұшырауын - трансокация деп атаймыз. Хромосома бөліктерінің жекеленген
бөлшегінің 180 ... ... ... ... ... алмасуын,
сызықтық орналасуының өзгеруін жатқызады /28/. Инверсия мен транслокацияда
хромосоманың бөліктерінің саны бір ... ... ... ... және ... ... ... жиынтығының сандық өзгерісі
болады да, осыдан хромосоманың бөліктері жойылады немесе екі еселенеді.
Әдетте генетикалық материалды гомологиялық ... ... ... ... транслокация арқылы жүзеге асады. Көптеген
зерттеушілерден, өсімдіктердің табиғи популяциясында, өсімдіктердің ... 0,1 ... ... транслокацияға ұшырайды. Ескіргенге дейін
тұқымды ұзақ уақыт сақтау нәтижесінде хромосомдық мутацияның мөлшері 12-30
процентке ... ... екен ... - бұл қайтақұрулар, дицентрик хромосомаға әсер етуден
туады. Бұл кезде басқа хромосомалар ... ... ... ... ... жылжып, хромосомалары меридиональді күйде қалып
қалады. Екі үзілген хромосо-
циясын микроскопта Горяев камерасы ... ... ... ... Фукс-Розенталь камерасы қолданылады. Клеткалардың концентрациясы 5,10
және 15 күн сайын есептеледі.
Балдырлардың клеткаларының тіршілікке бейімділігін анықтау үшін,
культураның күйі диагностикалық ... ... ... Бұл үшін,
бізбен трифенил тетразолий хлорид (ТТХ) реакциясы пайдаланылып, сутегі
тотыққан пиридиннуклеотидтерді алдын-ала ұстау қабілеті барын және суда
ерімейтін ... ... ... ... белгілі. Сөйтіп, балдырлар
суспензиясына реакцияны жүргізу үшін 0,2 % ТТХ ерітіндісін қосып, 0,075
проценттік концентрациясына жеткізілді. Балдырлар 16-20 ... ... ... Фармазанмен біріккен клеткалар саны микроскоп астында
саналды. Клеткалардың тіршілікке бейімділік ... ... ... ... ... Тәжірибені 5-6 рет қайталайды.
2.2.2. БАЛДЫРЛАР ЭКЗОМЕТАБОЛИТТЕРIНIҢ АКТИВТIЛIГIН БАЙҚАУ"
Балдырлардың экзометаболиттерінің биологиялық активтілігін анықтау
үшін, культураларды сұйықты клеткаларынан центрифугирлеу арқылы немесе
сүзгіден және 40-45 ... ... ... ... ... ... ... биотест көмегімен, яғни
Бояркиннің бидай колеоптилінің созылуына негізделген әдіспен зерттейді.
Ұзындыгы 5 мм-лік колеоптильді 10 талдан өсіру үшін ... ... ... ... 2 мл ... және 2 ... ... ретінде сахорозаның 2 проценттік суідагы ертіндісі.
Термостатта 26 градус температурада 24 сағат ұсталды. Уақыт өткен ... және ... ... колеоптилінің ұзындығы өлшенеді.
Бақылаудағы колеоптильдің өсіні 100 процентке ... ... ... ... ... ... штамм ретінде Сһlогеllа руrеnоіdosa және Місгосуstis
аеruginosa бірклеткалы балдырлары ... ... ... ... ... мөлшерін қосып, балдырларды өсірді. Бақылауға дистильденген судың
мұндагы р және р - % екі ... ... ... ... t > 2,5 ... Егер нүктелер аралық мәліметтер t < 2,5
болса, онда бұл статистика жағынан дұрыс емес ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... БАЛДЫРЛАРДЫҢ ЖЕКЕ ЖӘНЕ АРАЛАС ӨСУІНДЕГІ ӨСУ ПРОЦЕСТЕРІ
Өсу процесі - өсімдік органдарының ұзарып, енденіп, жуандап,
көлемінің, салмағының ұлгаюымен және жеке мүшелерінің ... ... ... бейнеленеді. Өсімдіктің және оның жеке мүшелерінің
әсуі клеткалардың өсуіне байланыеты. Ягни, өсімдіктіқ өсуі оның тіршілік
әрекеттеріне байланысты физиологиялық процестердің қалыпты ... ... өсу және даму ... оларды бактериялар-дан тазарту
оңай. Вегетативтік даму кезеңінде, биомассаның топталуынан, ортаға шырышты
қосылыстар бөлінеді. Олар табиғаты жағынан полипептидтер ... ... ... ... ... организмдер дамып гормогонийлерді
(16-30 клеткалардан). Сонымен, көк-жасыл балдырлардық өсу және даму
процесінде бактериялогиялық таза балдырлар өнімін алып қана ... ... ... және биохимиялық мәселелерін шешуге мүмкіндік
туады. Балдырларды өсіру ... ... орта ... ... ... 7-10 ... өсуі баяу, 20-30 күндік өсу мерзімінде өсу процесі
артады. Шыны шөлмектер бетіндегі жасыл қабатты алып, залалсызданган ... ... ... таза ... ... ... КУЛЬТУРАНЫД ӨСУ ДИНАМИКАСЫ
Тәжірибемізде негізгі зерзат ретінде - ... жекғ ... ... ... ... ... ... тетразоль ерітіндісімен бояу
арқылы, содан кейін есептеу камерасы
о
арқылы анықтадық.
Балдырлар Фитцжеральд қоректік ортасында ... және ... ... ... ... барысында Місr. х Sсеn. 96 клеткаларының концентрациясы әрбір 5-
15-30 күндер аралығында анықталып отырды.
1-ші суретте жеке және аралас Місr. х Sсеn. ... ... саны ... Жеке ортада Microcystis клеткаларының
концентрациясы 5 күндік мерзімде 1,4*10 млн, ягни Scenedesmus жеке
ортасымен салыстырғанда өсуі қарқынды болып ... ... ... Microcystis-тың клеткаларының концентрациясының өсу
қарқындылығы 10-15 күндік мерзімде жоғарылайды, демек биомассаның ... ... Жеке ... ... Scen. клеткаларының 10 күндік
мерзімдігі өсу қарқын ... ... ... 15 ... ... саны ... төмен. Енді аралас ортада өсірілген
(Micr.x Scen.) клеткаларының өсу концентрациясын ... ... ... 5 ... өсу ... клетка концентрациясы, біртіндеп
жоғарылайды, 10 күндік мерзімде Місrocystis клеткалары (1.0 * 10 ... ... ... де, 15 ... көбею қарқындылыгы Scen.
салыстырғанда әлдеқайда жоғары деңгейде болады.
Scen. клеткаларының өсуі аралас ортада баяу ... ... ... биологиялық активтілігін Scendmus өскен
ортаға қосқанда, ортаның өзгергенін, яғни Scen. клеткалары жаппай
тіршілігін жоя бастайтынын баяндайды.
Қорыта айтқанда, балдырлардың (Mic.x Scen..) жеке ... ... өсу ... 10 ... дейін бірдей қарқынды өсе келген,
ал 15-ші күндік мерзімде ... лар саны ... ... ... ... өсуі ... ... ортаға қоректік орта
элементтерінің әсерін тигізуі мүмкін, немесе жеке ортаның өсу барысында
экзометаболиттер бөлініп, балдырлардың өсуін не ... не ... ... ... ... экзометаболитті қосылыстары Scen.
тіршілігіне кері әсер етеді. Місг. клеткаларынан бөлінген заттар Scend
өсуін баяулатады, яғни ... ... ... ... ... ... антогонистік өзара әсерге түседі.Белгілі бір түр
ортада қалыпты өсе келе,кейініректе конкурентті екінші бір түрдің әсерінен
тіршілігін ... ... ... метаболиттер ортаның ыңғайлы
немесе кері әсер етуі мімкін.Кейбір жағдайда микроэлементтердің
жетіспеуінде өсу процестері баяулайды.
дамырақ, өсірудің соңында кенеттен төмендеп кеткен. Осциллятория
балдыры жеке және ... ... ... да ... жоғары болған.
С. В. Горюнованың (1955) мәліметінен, яғни Oscillatoria балдыры ортаға
бактерияларды (өлтіруші) ... ... ... ... өнімдерін
бойына сіңіреді деген.
Сонымен балдырлардың жеке және аралас өсуі олардық өсу процестерінің
қарқынына айтарлықтай әсер етеді.
Сүзінділердің биологиялық ... ... үшін өсу ... ... ... төмен жеке және аралас өсірілген балдырлар түрлері
алынған.
3.1.2. БАЛДЫРЛАРДЫҢ ТIРШIЛIККЕ БЕЙIМДIЛIК ДЕҢГЕЙI
Балдырлардың клеткасына ТТХ ... әсер ... тек ... ... ... ... ... түзеді. Осыған байланысты
тәжірибеден "әлі" және "тірі" клетка-* лар мөлшерін қарастырамыз.
5-ші суретте Фитцжеральдтың қоректік ортасында аралас ... ... Scen.. 96) ... ... ... ... өсірілген Місr.-тің 15 күндік өсу мерзімінде тіршілікке бейімді
тірі клеткалардың мөлшері 75 % ... ... ... ... ... клеткалары қарқынды дами отырып, өсу мерзімінің ұзақтығына
байланысты біртіндеп төмендейді. Жалпы, жеке өсірілген мен аралас өсірілген
Місr.-тің тірі клеткаларының қатынасы 75x59 ... ... жеке және ... ... қатысы 10 күндік уақыт
аралығында (жеке ортада) 60x30 (аралас ортада) қатынасында болды. Аралас
ортада Сценедесмустың, ... ... ... өсуі 40 ... кеткен. Демек, аралас өсірілген Місr. х Scen. балдырларының
тіршілікке бейімді клеткаларының дамуы ... ... ... ... ортадағы балдырлардың Scen.971 х СҺІ. тіршілікке
бейімділік қабілеті бастапқы кезде 65x52 процент аралығында, 15 күндік
өсіру мерзімінен соң 50x39 ... ... Жеке орта Scen. ... ... ... ... ... оған кері әсер ететін заттардың белінуінде.
Мүмкік бүл қосылыстар, микроцистистін, аллелопатиялық агенттері, олар
сценедесмус клеткаларының бөлінуін төжейді.
Керісінше, сценедесмусты жаке осциаляториді жеке ... ... ... ... ... колеоптиьдің (созылуын) ұзаруына әсер
еткен, Сценедесмус (сұйығы) сүзіндісінің ... ... ... бақылаумен салыстырғанда 350 процентке жеткея. Көңіл аударатын
жағдай, сценедесмуста эзінің өсуі аутостимулятор өсерімен ... жеке ... де ... ... ... ... ... ұзаруы бақалаумен салыстырғанда 175%
Экзометаболиттердің өсуді реттегіш әсері балдырлардын индикаторлық
штаммдарына да жасалған, солардық ішінде алынғаны
Chl
Аралас өсірілген балдырлардан ... ... бір ... үшін де ... (10 ... ... ... штаммдарының
клеткаларыкың бөліну процесін 24 сағат өсу мерзімінен тежейді. ... ... бұл ... 250%, ал микроцистисте 75%
бақылауға шаққанда.
Өсіру мерзімі ұзарған сайын клеткалардық бөліну процестерінің төжелуі
артады, Өсіру мерзімінің 8-ші тәулігінде ... ... ... ... ... ... 10%-і ... ал микроцистис
клеткаларының 4% ғана қалады.
Сценедесмус сүзіндісі бір тәуліктен кейін балдырлардың индикаторлық
штаммдарының ... ... ... (11 ... ... ... микроцистис клеткаларының саны 20%-ке
төмендеген, ал хлореллада бұл көрсеткіш бар ... ... ... 3 ... 8 ... ... сайын клеткалардың көбеюі
артады. Айталық, 5-ші тәулікті бақылаумен саластырғанда, хлорелла тығыздығы
215%, микроцистисте - 175%. Тәжірибе соңында (8-ші тәулік) хлорелла
клеткаларының рациясы
тәжірибе ... 310 %-ке ... ал ... ... ... экзометаболиттердің активтілігі
жоғарыдағылармен салыстырғанда төмен (12 сурет).
Бір тәулік өсіру мерзімінен кейін ... өсу ... ... ... артқан сайын бәсеңдейді,
Бесінші тәулікте хлорелла және микроциста клеткаларының концентарциясы
контрольмен бірдей.
Өсіру мерзімінің 8-ші ... ... ... ... клеткаларының саны 210%, ал микроцистистікі - 150%-ке жетеді.
Жоғарыда көрсетілген тәжірибелердіқң нәтижелерінен мынадай қортынды
шығады: жеке ... ... пен ... және ... ... х Scen. бөлетін зкзометаболиттер биологиялық активті заттар. Олардың
арасында ингибиторлық қасиеті бар заттар мен өсуді жеделдетіп отыратын
заттар бар. ... ... ... ... ал ... жеке ... (scenedesmus, Oscillatoria) балдырлардың өзінің өсуіне және бидай
колеоптилінің ұзаруына әсер ететін заттар жыйналады. Осы өсуді реттегіш
заттарға прокариоттың (микроцистис) ... ... ... ... деп ... болады.
3.2.1. Б.АЛДЫРЛАР МЕТАБОЛИТТЕРІНІҢ МУТАГЕНДІ ЖӘНЕ АНТИМУТАГЕНДІ ӘСЕРІН
ЗЕРТТЕУ
Биогенді қосылыстар көптеген жағдайларда мутагенді әсер көрсетеді.
Төменгі сатыдагы өсімдіктер бөліп шығарған антибиотиктер, улы ... - ... ... ... Олар тірі организмдерге әсер
етеді, метаболизм жүйесіне қатыса отырып, өте улы ... ... ... ... ... ... балдырлардың кейбір түрлері бөліп шығаратын
зкзометаболиттердің мутагендік активтілігі зерттелінген. Арпа ... ... ... болу ... ... бөлетін заттардың
әсерін байқау үшін өсуді өте жоғары реттейтін балдырлардың жеке және аралас
өсетін ... ... (N1 ... ... ЖӘНЕ АРАЛАС БАЛДЫРЛАРДЫҢ ЭК30МЕТАБ0ЛИТТЕРІМЕН ИНДУЦИРЛЕНГЕН
ХРОМОСОМДЫҚ АБЕРРАЦИЯЛАР
і і і ... | ... ... ... метафаздар
саны
Іметафаздар |
процент:
| Бақылау
! Місг х ... ... ... 428 400 ... 4
3
і 0,71+0,35 | 0,93+0,51 ! 0,75+0,43 ! 0,75+0,33
Бұл кестедегі көрсеткіштер өзгергіштіктің ... 0,71% + ... ... ... ... ... хромосома аберрациясы жиілігі
дәннің сақталу мерзіміне және жүргізілген тәжірибе жагдайына байланысты.
Біздін, тәжірибеміздегі өзгергіштіктің деңгейі ... ... ... ... жуық ... зкзометаболиттерінің, хромосом аберрациясын туғызу жиілігі
жағынан бақылаудан айырмашылығы жоқ.
Осыдан мынадай қорытынды шығаруға болады: зерттелінген ... ... ... ... ортаның пестицидтермен, ауыр металдардың тұздарымен және т.
б. қосылыстармен ... адам ... ... ... мәселені
көтереді Міне осыған байланысты кейінгі кездерде мутациялық процестердің
модификаторы бола алатын табысты биологиялық активті қосылыстар
іздестірілуде.
N2 кестеде арпа дәнін алдын ала жеке және ... ... ... ... ... ... хромосом
аберрациясының санын көрсетілген.
КЕСТЕ 2.
АЛДЫН-АЛА БАЛДЫРЛАР СҮЗІНДІСІНДЕ ҰСТАЛҒАН НММ-МЕН
ИНДУЦИРЛЕНГЕН ХРОМОСОМАЛАР АБЕРРАЦИЯСЫ
I і 1 і Г
1 NN I ... ... ... і ... | 1 ,
|| II саны ! ... |
і і і і і і
I і I I і і
| 1 | ... | 500 | 3 | ... |
| 2 і ... | 393 | 25 | ... |
| 3 1 Місг х ... | 393 | 12 | ... |
| 4 і Sсеnеdes. + НММ | 489 1 20 | ... |
| 5 1 ... 457 | 14 | ... ... ... ... ... әсер еткенде 6,31% +
0,55% аберрацияланған метафазалар пайда болды, бұл спонтанды бұзылымдардың
жиілігінен (t=4,21) әледеқайда артық.
Кестеден ... ... ... ... ... ... жиілігін төмендеткен.
Демек, осцилляторияның экзометаболитімен әсер еткенде мутагенез
жиілігі, 2,06 есе төмендеген. Егер НММ ... 6,31% + ... ... ... онда ... олардың жиілігін 3,06% + 0,48% есе төмендетеді.
Мутагеннің әсерімен салыстырганда Місг. х Scеn. қос культурасының
сүзіндісімен әсер ... ... ... ... екі ... Бұл вариантта 3,15% + 0,87% құрылымдардың қайтақұрылулары
көрсетілген.
N3 кеетеде балдырлар экзометаболиттерінің антимутагендік әсерін
зерттеу нәтижесі келтірілген. Мутагеннің әсерінен кейін, балдырлар
сүзінділерімен ... әсер ету ... ... жиілігін
азайтады, Осцилляторияның сүзіндісімен әсер еткенде аберрациялық
метафаздардың, жиілігі 3,63% + 0,52% төмендеген.
Жеке Sсеnedesmus және ... ... х Sсеn. ... ... еткенде, мутагенмен НММ өңделген вариантпен салыстырғанда
қайтақұрылымдар жиілігін 4,15%+0,47% төмендеген.
КЕСТЕ 3.
ҚОСЫМША ... ... ... НММ-НІҢ
ХРОМОСОМДЫҚ АБЕРРАЦИЯСЫ
( і і і і
|NN | Варианттар ... ... | ... | 1 1
| саны | ... |
| ... ... х ... ... | 4 | ... ... | 25 | ... ... ', 20 I ... |
385 ! 16 | 4,15+0,47 ... | 17 | ... ... дәнді балдырлар сүзінділерімен өңдегенде НММ мудагендік әсер
төмендейді, үйткені хромотидті қайтақұрылымдар типінің үлесін кемиді. Бұл
варианттарда негізінен изолокустык; үзілістер және хромосомдық
қайтақұрылымдар ... ... ... ... спектрді анықтау болашақтағы зерттеулеріміздің жоспары.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кгеmіег В. Р. Тохіsһе рlanktonalgen;Natur
1981, 68, N3, 101-109 б. ... С. В. ... ... ... ... ... ... среду (синезеленой водорослыо). 1948,
60. N8,1409 б.
Эргошев Б. В. Положение синезеленых водорослей в системе
прокариотов. Вестник. ЛГУ. 1981. N1, 1 ... А. И. , ... Л. Ф. ... ... темпами роста
водрослевоц-й массы и концентрацей внеклеточных органичес-
ких соединений. Гидро. биол. ... , 1983, XIX, ... Р. А. ... ... ... ... ... и их экологическая интерпрета-
ция. Гидробиол. журн. 1977. XIII, N6.
Горюнова С. В. ... ... ... и их ... роль и ... на общий режим водоемов. Гидро-
биол. жуфн. 1966., Т.2, N4, 80-88 ... !Л. А. ... ... ... ... ... в ... Киев. , 1972, 203 б.
Громов Б. В. Биологические активные (БАВ) вещества циано-
бактерий. МГУ. Биофак. 23-25-апр. 1996, N1, 8 ... Г. И. ... ... ... ... видов синезеленых -водорослей. Микробиоло-
гия, 1967, 36, выпуск 4, 639-645 б.
Горюнова С. В. , Ржанова Г. И. Прижизненные ... ... ... и их фйзиологическая роль. Биол. сине-
зел. водорослей. М. , Изд-во М. унив. 1964, 2, 480 6.
Горюнова С. В. , ... Г. И. , ... В. И. ... М. , Наука, 1969. 229 б.
Панкратоңа Е. М. Внеклеточные выделения синезеленых водо-
рослей. В кн. ... ... ... и ... ... ... водорослей. ТР межвузовской конфе-
ренции. Киров, 1966, 33-35 б.
Пешуков М. А. Сравнительная ... ... ... ... и ... М. , ... Г. Г. ... фитопланктон. Успехи совр. биол.
38, 2(5) 216 б
Gentiled J.H. ... aigal toxins. In ... ... G.S. Neela Kantan S. Effect of the ctllular ... the nitrogen fixing blue green algae Cylingro spermum nusci cola on the
root growhth of rice plants. Microbiol. 1967. 13,№ ... 13, N1, р. ... С. В. , ... В К. ... ... роста
развития синезеленой водоросли. Труды Межвуз. конф, 1976
Горюнова С. В. Прижизненное выделение растительных кислот в
окружающую водную среду. ... АН. ... 64, 2, 257 ... Л. П. 0 ... ... ... При-
рода. , 1, 1977.
Серенков Г. П. , Пахонова М. В. К ... ... ... В кн. ... и ... ... ... 177-187 б.
Токсичные синезеленые водоросли и их токсины. "Віоl ... 19, N14, 217-229 ... В. В. , ... Д. Л. 1961. 0 ... ... водорослей р. Волги. - Зоол. журн. 40. 1969.
Гусев М. В. Синезеленые водоросли. Микробиология. 30.6.1966
Рапопорт И. А. , ... М. X. , ... Н. Б. ... ... и перспективы). Алматы, "Наука"
КазССР, 1980, 320 ... Л. Г. , ... А. Б. ... мутагенной
активности загрязнителей среды в культурк лейкоцитов крови
человека. М. , 1978. 65 ... 3. П. ... по ... ... М. , ... 1988, 271 ... В. Д. , Гужов Ю. Л. , Шелепина Г. А. , ... Я. Ш. ... Д. Г. ... исследования растений в проб-
лемах селекции, клеточной инженерии и генетическом монито-
ринге; Атлас - пособиею -М. , ... УДН, 1988, -64 ... К. А. ... ... ... ДНК, ... ... кадмием. -Автореф. дис. к. б. н. - ... 1994, 22 ... К. А. , Ким 0. Г. , ... В. Г. ... ... ... происхождения на антимутогенные своис-
тва. Биотехнологияч. Теория и практика, 1998 , 1-2 (5-6)
-1 28 б,
Дубинин Л. Г. Генетика. Уч. ... С. В. , ... Г. Н. ... ... ... ... ... С. И. , Сивченко М. А. , Максимов В. Н. // Изд-вою РАК,
Сер. биол. 1996. - N3, 337-343 ... А. Ф. , ... Я. В. , ... И. Б. ... Конференция памяти акад. РАН. М. МГУ, био-
фак. 23-25 апреля 1996. -М. , 43 б.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балдырлар14 бет
Балдырлардың экологиясының негізгі белгілері. табиғатта және адам өміріндегі маңызы26 бет
Балдырлардың қоршаған ортадағы орны мен маңызы29 бет
Балдырларға жалпы сипаттама26 бет
Бурабай көлінің экологиялық жағдайын микробалдырлар көмегімен бағалау26 бет
Диатомды балдырлар5 бет
Клетка туралы ілімінің тарихы5 бет
Көк – жасыл балдырлар14 бет
Көк-жасыл балдырлар15 бет
Көк-жасыл балдырлар бөлімінің морфологиясы, көбеюі, таралуы, экологоясы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь