Сұлулық

Көз» – тана көз, бота көз, бадана көз, айна көз, қарақаттай көз, жәудір көз, күлім көз, көген көз, қой көз, қоңырқай көз, тұнық, мөлдір көз, мойылдай көз, тұнжыр көз, нәркес көз, тостағандай жанары, елегізеген еліктің жанарындай, қос жұлдыздай қос жанары,т.б.
Аталған концептіге мәтін деңгейінде мысал келтірейік:
Дөңгелек ашық жүзінде әрлі-берлі берлі домалап жүрген жақұт моншақтай ойнақшыған қос жанары, үлбірек ерні, күлгенде сау етіп төгіле қалатындай көрінетін маржан тістері онсыз да қылықты сұлуды одан сайын жұмбақтандырып, одан сайын ынтықтыра түседі( Ә.Кекілбаев. Елең-алаң).
Үрей ұялаған қарақат көздері ботаның жанарындай мөлт-мөлт етеді (Д.Исабеков. Гауһартас).
Әйел сұлулығын тануда көзге қатысты эпитет, теңеулер әр жазушы танымында ұлттық дүние суретіне сай, алайда алуан түрлі сөз өрнегімен өріледі. Мысалы, М.Әуезов сұлулық үлгісі ретінде «шошақтау біткен үлкен қой көз, нұрлы көз, ойлы көз, шұғылалы көзді» таныса, ал Ғ.Мүсірепов танымына «үлкен қара көз, бота көз, құралай көз, айна көз» сияқты эпитеттер жақын.
«Қас, кірпік» - қалам қас, қиғаш қас, имек қас, айдай боп қиылған жіп-жіңішке қас, жаңа туған айдай иілген қас, шағаланың қанатындай қиылған қас, шолпандай алтын кірпігі, найзадай ірі кірпігі, егіншінің қол орағындай қас, доғаланып жатқан өзен нобайындай жіңішке қас, т.б.
Қарлығаш қанатының ұшындай үп-үшкір боп, самайға қарай тартылған қас жүрекке шабар жендеттің жебесіндей... (М.Әуезов. Абай жолы. 1-кітап).
«Мойын» – аққу мойын, алма мойын, ерекше аппақ мойын, аппақ жұмыр мойын, ақ торғындай мойын, қаз мойын,т.б.
Сұлу әйел мойнына байланысты тұрақты тіркес, теңеулердің сирек ұшырасуы халқымыздың сұлулықты сырт көзден жасырып, қымтап ұстайтынынан болса керек.
Ал қаз мойын тіркесі иілген әдемі мойынды білдіреді. Әуелде аттың сипатына байланысты, кейін сұлу қыз, көрікті әйелдің мойнына қатысты айтылатын тұрақты тіркеске айналған. Қаз бен аққудың кейбір ұқсастығы негізінде «кербездік», «сұлулық » концептісін бейнелейтін жағымды коннотация туған. Қазақ халқында «қаз» құсы жағымды ассоциация тудырса, орыс халқының танымында оның баламасы «гусь» жағымсыз мәнге ие (гусиная походка, ).
Аққудай иілген мойны, жаңа туған айдай иіле біткен жіңішке қасы, жазық маңдайынан тура түскен әсем мұрны, ителгінің тамағындай аппақ, жұмыр иегі мен қымсынғанда қызыл арай теуіп тұратын нұрлы жүзі, бәрі-бәрі қолдан ойылып жасағандай (Қ.Жұмаділов. Тағдыр)
«Шашы» – жібектей майда шаш, сүмбіледей қара шаш, қолаң жібек шаш, толқынды қою қара шаш, білектей-білектей қос бұрым, тізесіне төгілген білектей
        
        Сұлулық [31 бет]
Көз» – тана көз, бота көз, бадана көз, айна көз, қарақаттай көз, жәудір
көз, күлім көз, көген көз, қой көз, ... көз, ... ... ... көз, ... көз, нәркес көз, тостағандай жанары, елегізеген
еліктің жанарындай,  қос жұлдыздай қос жанары,т.б.
   Аталған концептіге ... ... ... ... ... ашық ... әрлі-берлі берлі домалап жүрген жақұт моншақтай
ойнақшыған қос жанары, үлбірек ерні, күлгенде сау етіп төгіле қалатындай
көрінетін маржан тістері ... да ... ... одан ... ... сайын ынтықтыра түседі( Ә.Кекілбаев. Елең-алаң).
     Үрей ұялаған қарақат көздері ботаның жанарындай мөлт-мөлт етеді
(Д.Исабеков. Гауһартас).
   Әйел сұлулығын тануда көзге қатысты ... ... әр ... ... ... суретіне сай, алайда алуан түрлі сөз өрнегімен өріледі.
Мысалы, М.Әуезов сұлулық үлгісі ретінде «шошақтау біткен үлкен қой көз,
нұрлы көз, ойлы көз, ... ... ... ал Ғ.Мүсірепов танымына «үлкен
қара көз, бота көз, құралай көз, айна көз» сияқты эпитеттер жақын.
   «Қас, кірпік» -  қалам қас, қиғаш қас, имек қас, ... боп ... ... қас, жаңа туған айдай иілген қас, шағаланың қанатындай қиылған ... ... ... ... ірі кірпігі, егіншінің қол орағындай қас,
доғаланып жатқан өзен нобайындай жіңішке қас, ... ... ... ... боп, ... ... тартылған қас
жүрекке шабар жендеттің жебесіндей... (М.Әуезов. Абай жолы. 1-кітап).  
    «Мойын» – аққу мойын, алма мойын, ерекше аппақ мойын, аппақ жұмыр
мойын, ақ ... ... қаз ... әйел ... ... ... ... теңеулердің сирек ұшырасуы
халқымыздың сұлулықты сырт көзден жасырып, қымтап ... ... ... қаз мойын тіркесі иілген әдемі мойынды білдіреді. Әуелде аттың
сипатына байланысты, кейін сұлу қыз, көрікті әйелдің мойнына қатысты
айтылатын ... ... ... Қаз бен ... ... ... «кербездік», «сұлулық » концептісін бейнелейтін жағымды
коннотация туған. Қазақ халқында «қаз» құсы жағымды ассоциация тудырса,
орыс ... ... оның ... ... жағымсыз мәнге ие (гусиная
походка, ).
   Аққудай иілген мойны, жаңа туған айдай иіле ... ... ... жазық
маңдайынан тура түскен әсем мұрны, ителгінің тамағындай аппақ, жұмыр иегі
мен ... ... арай ... тұратын нұрлы жүзі, бәрі-бәрі қолдан
ойылып жасағандай (Қ.Жұмаділов. Тағдыр)
   «Шашы» – ... ... шаш, ... қара шаш, қолаң жібек шаш,
толқынды қою қара шаш, білектей-білектей қос ... ... ... бұрым, жылтырап өрілген жуан бұрым, көмірдей шаш,т.б.
   Көркем шығармада кездесетін мысалдардағы тілдік тұлғаның қазақ әйелінің
сұлулығына қатысты сөздік қолданысы да ... ... ... сәйкес келетінін байқатады.
        Менің шашым, адыра қалғыр, айғырдың ту құйрығындай ... ... ... ... ... алмаймын (Ғ.Мүсірепов. Ұлпан).
                           Қос уыс бұрым арқада
                          Қос ... ... ... ( ... Соғады
жүрек).
   «Белі» - қыпша бел, бұраң бел, қынай бел, құмырсқа бел,қылдырықтай бел,
қылдай жіңішке бел, гүл жібектей ... бел, тал ... ... ... ... ... ... Сазды жерге шыққан талшыбықтай солқылдаған тал бойындағы қылдырықтай
жіп-жіңішке, аш белі жеңсізбен қынағанда бір-ақ уыс боп ... ... ... ... ... ... ... мұрын, қыр мұрын, кесек мұрын, бауырсақ мұрын, ұзындау
келген мұрын, ... ... ... қыр ... ... - ... ... шиедей ерін, қаймақтай ерін, жұқалаң
қызыл ерін, оймақтай ауыз, т.б.
          Әсем басың әп-әдемі ... шақ ... ... еріндерің қызарып тұр шоқтана (М.Мақатаев.Соғады жүрек).
   «Тісі» - кірсіз тіс, маржан тіс, әдемі ақ тіс, ... ... ... ... тіс, ... тістері, меруерттей тізілген тістер, қолмен
қойғандай аппақ, майда тістер, жүгерідей ... ... ... ... ойнаған әсем еріндерінің ар жағынан көрінген аппақ әсем
тістері төгіле кететін ақ маржан секілді тізіле қалған (Д.Исабеков.
Гауһартас).
   «Беті, жүзі» - ... бет, алма бет, ... ... ... қызыл шырайлы,
торғылт, қара сұр, үлбіреген қызыл бет, бәйшешек бетті, толған айдай,
піскен алмадай, ашаң да ашық ... ... ... келе ... ... жаз
дидарлы, иман жүзді, бүр ашқан қызыл қызғалдақтай, наурыздың ақша қарындай,
аршыған жұмыртқадай,аршыған жауқазындай, зерен жүзді,т.б
   Сонымен бірге ... ... ... әйелі » концептіне қатысты оның
бет-жүзін суреттеуде төмендегідей мысалдарды кездестірдік:
   Есенейдің табақтай жалпақ қара шұбар беті қыздың аққудың ... ... ... ... ... ... - сирек кездесетін, қазақ ұғымында құс патшасы саналатын, оны
атқандар киесіне ұшырайтын қасиетті құс. Ондай киелі, ерекше ардақталатын
құстың жұмыртқасы да айрықша ... ... ... жүзі ... жанып, таңғы құлқайыр гүліндей құлпырып
кетіпті (Д.Исабеков .Гауһартас).
   «Құлқайыр» сөзіне «жапырағы шоқтанып орналасқан, гүлі ақ, алқызыл, қоңыр
қызыл, сары түсті ... ... ... түсінік берілген ( ҚТТС, 6-т.,
461-б.). Кең далада өсіп, оның шүйгін шөбіне мал ... ... саф ... ... баласы құлқайырдың жусан, мыңбас, бетеге сияқты шөптермен
бірге қой үшін ... ... ... ... ... Сондай-ақ өзі
күнде көріп жүрген сансыз шөп пен гүлдің ішінен дөп басып ... ... ... ... гүл ... ... ... сан бояумен құлпырып-
құбылған түрін көз алдына келтіру қиындық туғызбайды.
   «Сымбат, ... ... - ... ... бойлы, кер маралдай
керілген, сымға тартқан күмістей, өзеннің құба талындай, құмға шыққан құба
тал, талшыбықтай майысқан, шынардай, теректей, Сырдың құба талындай,
Жайықтың боз ... ... ... Толықсыған тұла бойың шыбық па екен, тал ма екен... (М. Мақатаев.
Соғады жүрек).
       Тақтайдай жауырыны бар, иығы ... Екі алма ... ... ұзын да емес, қысқа да емес, Нәзік бел тал шыбықтай бұраңдайды
(Абай. 1-т).
   Сұлулықтың бір шарты – ... ... ... ... әйел ... ... қойқаң-қойқаң ойқастаса, оны сұлулардың қатарына қосу қиын.
Ақылына көркі сай, көздері нұрлы, денесі ... ... ... ... де ... ... ... - салалы қою кірпігін қағып, анда-санда көз
астымен қарауы, көз ... ... ... балдай шұбатылып, жібектей
ширатылған, күлтеленіп жүреді, аяңшыл бедеудей аяғын кербездене басу, селт
еткен маралдай, т.б.
    Қамыс басының сыбдырын аңдыған елік лағындай, аяғын ... ... ... ауыз ... ... ... Тас ... шымшып басқан
елік баласындай, бар денесінде сергек те ширақ сұлулық бар екен
(Ғ.Мүсірепов. Оянған өлке).
   Жылдам басқанда дүрия ... қос ... ... ... ... ... іздерінен күреңсе белге өрнек салып кетіп барады (С.
Сматаев. Елім-ай).
   ... ... ... - ерке ... ... ... ... мөлдір су бұлағындай күлкі, мөлдір суға маржан сепкендей  күміс
күлкі, күмістей сыңғырлаған үн, жас ... ... ... ... дауыс, періштедей сүйкімді дауыс, әнтек күрмеліп, шіңгірлеген
құлыншақтың әлде түн ішінде  көл жүзінде сыңқылдаған аққудың даусы, т.б.
   – ... ғой, әрең ... - ... қыз, үнін ... ... Елім-ай).
«Мінезі»- ерке мінезді, сәби сезімді, уыздай таза, балға ашытқан қымыздай
тәтті, жібектей сызылған, ... ... ... ... ... ... асқан парасатты, сөзге өткір, мінезге бай, жайдары, ... ... ... ... категория болғанымен, оның эталоны әр
халықта әр түрлі. ... ... ... өткізілетін сұлулық
байқауларында қатысушы арулардың сыртқы келбеті мен сыр-сымбатына мән
беріледі. Ал қызға, әйелге ең ... ... ... ... ... ана
ретінде қарайтын халқымыз қыздардың бойынан парасатты ана болуға лайықты
ғажайып мінез-құлық сұлулығын іздейді, сондай ізгі қасиеттерді дәріптейді.
   Осы көзқарасқа қатысты мысалдарды ... ... ... ... ... ... сұлулығы да арта түседі. Сұлулығы жеңсе естілігі
де, сұлулығы да солғындай түседі(/Ғ.Мүсірепов. Ой-сезім сәттері).
Тән сұлулығы- сыртқы  көз арбар көрініс,
    Жан ... – бұл ... ішкі ... сезім шынайылығы, мінез
байлығы, пейіл кедігі, ар алдында адалдығы.
   Тән сұлулығы- теңіз бетіндегі көпіршік. Жан сұлулығы- бұл тереңдегі
ағын( Д.Матайқызы.  Ұрпаққа ... ... ... ... көз жетпей, көңіл берме! (Абай).
   Сұлулығын қояйын, мінезі артық,
   Ақылды, асыл жүрек, сөзі майда (Сонда).
   Қазақ әйелінің бағасы мен ... ... дәл ... оны ... сөздері, мақал-мәтелдері арқылы өрнектеп, ұрпақтарына мирас етуші
халқымыздың бітім-болмысы, тұрмыс-тіршілігі, асылы мен жасығы туралы
көзқарасы  ... ... ... ... ... ... ... әйелден артықшылығы – мінезінде», «Көріп алған көріктіден – Көрмей
алған текті ... « Қыз ... ... ұл ... ... ... әйел
жаман еркекті адам қылады, жаман әйел жақсы еркекті надан қылады», «Жақсы
әйел өміріңді ... ... әйел ... тұз ... ... халық даналығы.
   Байқап отырғанымыздай,қазақ әйелінің «сұлулық» концептін құрайтын
сөздер, тұрақты сөз ... ... ... сөз ретінде халқымыз үшін,
оның күнделікті тұрмыс-тіршілігіне, кәсібіне, таным-талғамы мен ... ... ... ... үшін ... ... ... Ғасырлар бойы негізгі тіршілігінің өзегі мал шаруашылығы боп
танылған ат-бабаларымыз төрт түлік малды ерекше қастерлеп алғашқы орынға
қойған. ... ... ... ... ... ... ... астас өмір сүрген көшпенді ата-бабаларымыз сұлулық пен
әсемдікке тән белгі-сипаттарды табиғаттың төл перзенттері мен оның
таңғажайып туындыларын (өсімдіктер мен ... ... т.б.) ... көре ... Өзге тіл, ... ... үшін күлкілі, миға
сыймайтын, бастапқыда қисынсыз көрінетін «бота көз, тана көз, көген көз,
қой көз,т.б.» тіркестері қазақ үшін етене ... аса ... ... тудырып, әрі сұлулық, әдемі-әсемдікті сипаттаудағы дәл, анық
және баршаға түсінікті бейнелер ... ... Абай ... ... ... ... ... В.А. Маслова концептілерді жеке тұлғалық концептілер,
адамдардың жас ерекшеліктеріне ... ... ... деп ... Р. М. ... ... жүйедегі концептілерді әмбебап
концептілер және ұлттық-мәдени мәнге ие концептілер деп ажыратады [29, c.
41].
   Осыған орай Абай өлеңдеріндегі «қазақ ... ... ... ... ... сипаттауға тырыстық .
   Көркем туындыларда әйел бейнесін мүсіндеп, әйел сипатын бейнелегенде
ұлттық салт-дәстүрдің, әдет-ғұрыптық ерекшеліктерімен бірге рухани дүниенің
сырлары, ... ... ... ... болмыс, тәлім-тәрбие ерекше
орын алатыны мәлім. Сол сияқты Абай өлеңдерінде де «әйел» концептісін
білдіретін бірліктердің ұлттық дүниетанымға сай берілгені ... ... ... ... ... ... ... 2 анықтамасы
көрсетілген:
           1.  Адам баласының ұрғашы жыныстылары
           2.  Жұбай, зайып [ҚТТС, 1, 592].
    Ана ... ... ... ... ... ... ... келетін жар, нақсүйер, сүйіктісі, алғаны, қосағы деген сөздердің
қолданылатыны белгілі. «Алғаны» сөзінің қолданылуы ақынжыраулар шығармасы
мен ХУІ-ХУІІІ ... ... ... ... ... тілінде
байқалады. Мысалы: Алғаның жақсы болса қара жердей,
             Жақсыменен ... ... ... (Шал ... Бес ... ... ... кімге қалдырып кеттің! Сабағыңнан үздіау! Сорлаттыау!
Сормаңдай боп қалдым ау! (С. Сматаев. Елім- ... ... ... өткен ғасыр басындағы алғашқы қазақ романдарында
«жамағат» сөзінің «әйел, зайып» мағынасында жұмсалғанын М.Дулатовтың
«Бақытсыз Жамал» романынан кездестірдік:
     Бірақ мал ... ... қош ... да, Сәрсенбайдың жамағаты Қалампыр
ғұмырында бала көтермей, бұл екеуі балаға ... ... ... ... шығыстық дәстүрмен сусындаған Абайдың өлеңдерінде
жоғарыдағы сөздердің арасынан «жар» деген сөз жиі жұмсалғаны ... ... ... белгілі ғалым Р.Сыздықова ақын өлеңдерінде «жар» сөзін
39 рет ... атап ... [107, 64] ... ... «Ер жігіттің аты жақсы болса - бір бақыт, Алған жары
жақсы болса – мың бақыт», ... ... ... – екі ... ... ... ... болса – абыройыңның тұрағы» деген мақал-мәтелдердің айтылуы
аталған ... жиі ... ... Абай ... «жа » ... төмендегідей беріледі:
                 ... Дүниеде, сірә, сендей маған жар ... ... жар ... ... ... ... Сорлы асық сарғайса да, сағынса да,
                 Жар тайып, жақсы сөзден жаңылса да,
                 Шыдайды риза ... жар ... ... пен ... табынса да (/1-к., 103-б.). 
                Жоқ болса қатыныңның жат өсегі,
               Болмаса мінезіңнің еш кесегі.
               Майысқан, бейне ... ... Кем емес ... ... жар ... (1-к., ... болмысы, оның еркектен ерекшелігі, ең алдымен, әйелдің сұлулығынан
көрінеді. Сұлулық – тек әйел ... ... ... әрбір әйелдің
сұлулыққа ұмтылуы, ал ақындардың бүкіл адамзат баласы секілді ... ... –  ... ... ... ... ... тіркестер арқылы
көрінеді: кең маңдай, қолаң шаш, ақ тамақ, қызыл жүз, қара көз, имек қас,
қараса жан тоймас, аузың бал, қызыл гүл, ақ ... кір ... ...... ... – күн ... ... ақ етті, ашық жүзді, , қақтаған ақ
күмістей кең маңдайлы, аласы аз қара көзі нұр ... ақша жүз, ... ... тура түскен қырлы мұрын, қолаң қара шашы бар жібек талды,
торғындай толқын ұрып көз таңдайды, т.б. Аталған тіркестерден ... ... ... ... сай ... айқын аңғарылады. Олардың
бірқатары халық санасында бұрыннан қалыптасқан етене жақын тұрақты сөз
тіркестері болса, енді бірқатары ... өз ... сөз ... концептісі  Абайдың суреттеуінде былай көрінеді:
                       Бұраң бел, бойы ... ... ... ... ... қыз некен- саяқ ( 1-к., 101-б.).
                      Тақтайдай жауырыны бар, иығы тік,
                      Екі алма ... ... ... ұзын да ... ... да ... ... бел тал шыбықтай бұраңдайды (1-к., 44-б.).
                     Қыр мұрын, қыпша бел,
                     Солқылдар соқса жел (1-к.132-б.).
   Қыз – ... деп ... ... ... тек ... ... мән ... қоймай, оның мінез байлығын, жан-жақты тартымдылығын, ішкі
сұлулығын бағалап, жоғары қойған. Өмір сүру салты табиғатпен ... ... ... ұрпағын жарық дүниеге әкелуші, оны
тәрбиелеуші болашақ анада табиғи қасиет-қабілеттердің үйлесімді болуына
жете ... ... Абай ... ... » ... ... Қыз- ... үй тігер,
                     Бұрала басып былқылдап,
                    Ақ білегін сыбанып,
                    Әзілдесіп, сыңқылдап (1-к. , 64- ... ... сөзі ... әм ... ... ... ... құс сайрайды (1-к. , 44-б.).
   
       Назына кім шыдар,                                 ... ... ... жүр ... Қарап тойман жүз
қабат.
       Қасқая күлгені,                                       Ыстық тартып
барасың,
       Қылады тым құмар.                             Бір ... бір ... ... ... » ... ... ... жас баланың білегі бар,
        Әжімсіз ақ саусағы іске ыңғайлы (1-к., 44-б.).
   Ал ... ... ... мына өлең ... ... аңғартады:
        Ақыл керек, ес керек, мінез керек,
        Ері ұялар іс қылмас қатын зерек ( 1-к., ... Әйел ... ... ... Мінезіне көз жетпей, көңіл берме! ( 1-к., 55-б.).
       Сұлулығын қояйын, мінезі артық,
       Ақылды, асыл жүрек, сөзі ... ( 1-к., ... Ері ... ... ... боп,
      Тату болса, риаз үстіндегі үй ( 1-к., 56-б.).
   «Салақтық» концептісі сияқты әйелге тән жағымсыз мәндер де Абай
өлеңдерінде көрініс ... ...... ... аты ... бір ... беттің кірін  (2-к., 63-б.). 
   Сырмақ қып астына
   Байының тоқымын,
   Отының басына
   Төрінің қоқымын
        Бүксітіп,
       Бықсытып,
       Қоқсытып келтірді  (2- к., ... ... ... ... ... символына қатысты
қолданыстарды кездестіруге болады: онда ақ түс ... сары ... ... жеміс әйел махаббатын білдіреді. 
                 Ағын жесең, ақылың жаннан асар,
                Сарыны алсаң, дәулетің судай тасар,
                Егер де ... ... алып ... ... жан болмас сенен қашар.
               ...Қызылды жесем, мені әйел сүйер,
               Арамдыққа ... не жан ... ... ... ... өмір сүру үрдісінде берік қалыптасқан
этномәдени стереотиптер де кездеседі. Қоғамда «ер адамның бойындағы
жағымсыз қасиеттердің әйелден, ал әйелдің ... ... ... деген көзқарастың бар екені Абай өлеңдерінде де көрініс береді.
                Әйелмісің, жылама,
                 Тәуекел қыл ... Өлең ... Үйге ... ( 1-к., 139- б.)
     Қатынша тілмен шаптықпай,
     Майданға шықса ... ( 1-к., ... ... бай, қатты сақ бол, тілге көнсең,
     Мүйіз шығар қатынның тіліне ... ... ... , өзіңе өзің мәз боп,
     Дастарқан мен қатынды мақтан көрсең. (2-к.., 4-б)
   Абай поэтикасында ... ... ... тілдік деректердің
арасында діни таным арқылы қалыптасқан этномәдени стереотиптерді аңғаруға
болады. Бұлардың кейбірінің мәні прецедентті мәтін ... ... ... ... ... ... қатысты тілдік деректердің
арасында діни таным арқылы қалыптасқан этномәдени стереотиптерді аңғаруға
болады. ... ... мәні ... ... ... ... мүмкін.
   Ю.Караулов прецедентті мәтін деп аялық, танымдық білімнің тілдік тұлға
дискурсында жаңғыруын айтады [108, 49]. Ал ... ... ... ... ... ... ал ... сондағы оқиғалар, кейіпкерлер, тарихи тұлғалар, эпикалық,
ертегілік, фольклорлық кейіпкерлерді, т.б.» жатқызады [109, 98]. Мысалы: 
Атаңды анаң азғырып, Тұрғызбаған бейішке. Алласы оны ... ... ... ... ... опа ... ... – жалын, ертең –  шоқ..
Аталған жолдардың мағынасын ... үшін Адам Ата мен Хауа ана ... ... хабардар болу керек. Діни аңыздан хабары жоқ, аялық білімінің
шеңбері тар адам  белгілі бір ұжым ... ұлт үшін ... ... толық ұғынбайды. Мұндағы «білім аясы» ұғымын Ахманова О.С.:
«тілді тұтынушының білімінде жиналған мәденитарихи деректер» деп анықтай
келе, онсыз тілдік қарым-қатынастың болуы мүмкін ... алға ... 49]. ... ... ... сүйенсек, аталған аңыз прецедентті
мәтінге жатқызылса, ал Адам Ата мен Хауа Ана прецедентті феноменге мысал
бола алады.                           ... ... ... ... ... ... сипаты
 
   Көркем сөз шебері Ғ. Мүсіреповтің шығармаларында қазақ әйелінің сыртқы
сыр-сымбаты мен ішкі рухани әлемінің сан ... мол ... ... ... ... ... ... дәлел бола алатын айрықша лингвомәдени бірліктер жиі
кездеседі. Біздіңше, оларды шартты түрде мынадай когнитивтік модельдер
арқылы ... ... ... ... еркек көзі бір қадалмай өте алмас ажарлы адам екен...
   Шешесі ... сұлу да ... кісі еді, ... ... ... Уысың
толар бұрымның астынан мойны ағараңдайды, қара көз, ақ маңдай... Сұлулығы
жеңсе, есінен айрылып қалатын, естілігі жеңсе, сұлулығынан айрылып қалатын
қыздар аз ... ... ... сайын сұлулығы да толыға беретін
қыздар болатын... Әр  әйел ... сұлу болу ... қара ат сұлу ма, торы ... ма ... ғой? ... сұлу дейміз, ажарлы дейміз, сүйкімді дейміз,
сымбатты дейміз, бәденді дейміз...(Ғ. Мүсірепов. Ұлпан). ... ... ... елік ... ... ... басып, елең қағып, ауыз
қораның қақпасына жақындады. Тас бедерін шымшып басқан елік ... ... ... те ... ... бар ... ... өлке).
   2) «Бауырмалдылық» концептісі:
   Айтолқынның бәлденіп-баптанып болуына қарамай, Шынар Ұлпан тобына барып
қысылып қалды. Құшақтаса ... ... ... ... ... да ... ... Сенбісің, ей, айналайын? – деді.
   - Мен ғой...
   - Айналайын-ай, қандай бауырмал едің? – деп Несібелі Шынардың ... (Ғ. ... ... ... ... ... әйел Ұлпан асқан ақылды адам еді. Өз айтарын әуелі Есенейге
байлатып алып жүр. ... де ... ... ... деп еді» деп Ұлпанның атын
шығара сөйлейді (Ғ. Мүсірепов. Ұлпан). Итаршысы көп, татымы жоқ, тұяқ
санаған бос өмірден көңілі суынған, қызығары ... ... ... сән ... ... бірдей қарайтын. Жұманды жұрт ұната
алмайтын да, Көпейді қия алмайтын. (Ғ.Мүсірепов. Оянған өлке. 33-б.)
   4) ... ... өз ... мақтан тұтады, халқына жанашыр:
   - Көсем болып алған соң бұл әйел не істей алды?
   - О, ... ... ... ... ... ... ... берді. Бөліп
бергенде біздердей біреуге ана жақтан, біреуге мына жақтан аттамалатып
берген жоқ, ауыл-ауылға қыстауды да, егінді шабындық ... де ... Бұл ... ... егін ... шөп шаптырды, қыстау салғызды
(Ғ. Мүсірепов. Ұлпан).
   5) Қазақ әйелі жаңаға үйір:
   Әуелі жолды, одан соң үш ат жеккен пәуескені Ұлпан көңіліне бір ... ... ... «орыс үйі» деген тағы бір түйін байланды... Ұлпан
монша деген тағы бір түйіншекті көңіліне түйіп алды...
   6) Қазақ ...... ... ... ... бір ... сәлем етті. Шынар да соны істеді,
ұяла, ұяла, бетін жаулығымен бүркемелеп сәлем етті (Ғ. Мүсірепов. Ұлпан).
   Сөз ... Ғ. ... ... рухани және материалдық мәдениетін,
салт-дәстүрін, төл тарихын, дүниеге көзқарасын, ұлттық болмысын таныту,
ұлттық рухты бойына сіңіру әйел-ананың жан-дүниесінде ... ... ... ... етіп өреді. Жазушының әйел туралы
туындылары біріктірілген «Қазақ әйелі» циклі оқырмандарға Нағима, Ақлима,
Күләш, Майра, Ұлпан т.б.әйел-аналар бейнесі арқылы қазақ ... ... ... ескі мен жаңа ... ... «ер мен әйел» қарым
қатынасы арқылы ұлттық болмысқа сай етіп ... ... ұзын қара ... аттан түсе қалды да, үлкен ақ үйін тіктіре
бастады. Қаңтарулы аты қасында, қамшы мен шылбыр белінде. ... ... ... қапы ... аңдып, ақырып қалуға әзір отыр. Бұл мінезге он
бесінен үйреніскен бәйбішесі баяу қозғалса да, бабын тауып, мін тақтырар
емес. (Ғ.Мүсірепов. Оянған ... бір ... ... ... ... ... ... қысыр жыландай жүйткіп жүр. Кілем-көрпе төсеулі, күмістеткен сары
ала тегене ... ... бәрі бар, ... еш ... жоқ. Көшіп
шыққаннан бергі он екі күннің ішінде (Игілік)биден бір хабар алмаса да, ... осы ... ... ... ... ... бапты ұстапты
(Ғ.Мүсірепов. Оянған өлке. 10-б.)
   Жазушы танымындағы «қыз» концептісін төмендегі мәтін арқылы беруге
болады:
       Шешесіне тартқан ... қара ... қара ... ... аталып келе
жатқан, бар мінезі әдептен жаралғандай, ұялшақ Назыкеш үйге кірді де, ... ... да бата ... үнін де ... ... ... қарап
тұрып қалды. Көп үстіне амалсыз кіргендігінен ұялып, қызарып барады. Отыра
кетуге ... ... жас ... енді ғана ... бет ... ... де түгел көзге түсіп қалды. Ашылуға ұялып тұрған ... бір ... айта алар ... ... аз ғана ... ... ... қара
көздерінің жанары қызғылттау ұшқын шашып, танадай жарқырайды (Ғ.Мүсірепов.
Оянған ... ... мына ... қазақ халқының әйел мен бойжеткен қыздың көпшілік
жиналған жердегі әдеп нормасының тілдік дәйегі болып табылады:
    – Ие, жай ... ... ғой. ... дені сау ма? ... боп, ... ... ғой өзің!.. – деген Айғаншаның ақырын сыбыры еміс-еміс қана
естіледі де, Назыкештің бірдеме дегені күрең тақияға тағылған бір ... ... ғана ... ... Оянған өлке. 28-б.).
   Әйел бойындағы сезімталдық, алдағыны болжар көрегенділік пен сұңғылалық
бүгінгі ... ... ...... ... ... ... жылдар бойына созылатын даулар Көпеймен бір-ақ кездескенде
бітіп ... да ... еді. ... дауласып дау ала алмайтынын жақсы
білетін Көпей бәйбіше, сол абыройсыздыққа жібермей, көп нәрселерді ... ... ... өлке. 32-б.).
       Ғ.Мүсірепов танымындағы «ана» концептісінің көрінісі:
       1. «Ана сұлу, ана бақытты» когнитивтік моделі:
   «Айналайын, күнім, Биағам» деп, баласын ... қыса ... ... әйел
қалғып кетті. Бар бейнеті ұмытылған. Жадыраған жүзіне ана сұлулығы, ана
бақыты шыға ... ... ... сұлулық ана жүзіне ғана шыға алса
керек... Жүзіне осындай мейірім шыға ... ғана ана ... ... Би аға).
       2. «Ана арұят, обал сауап ..» когнитивтік моделі:
   «Сорлы ана ... дене ... бір адам ... бөлініп, ауыр
бейнеттің ақтық сағатын өткізіп жатыр.
• Кет деймін... Неткен ұятсыз едің... дейді әйел, әлсіреген қолдарымен
мені кеудеге итеріп» (Адамның ... ... ... Мен үй ... ... ... шомылдырдым.
• Қымыз исі келе ме, немене? – деді әйел. – Обалай...» (Екінші Би ... «Ана – ... ... ... тал түбінде жұдырығын түйіп жатқан қызыл адамға мейірімді көзінің
барлық нұрын төгіп қараған сайын бетіне қан жүгіреді. Ананың ... ... ... ... ... қана ... ... Таңертеңгі тымықта
күннің көзі ғана осылай сипай алады дүниені» (Адамның анасы).
4. «Ана – өмірдің иесі» когнитивтік моделі:
«Бұл әйелдің неге мұнша күшті ... ... деп ... Бұл ... бұл ана, бұл ұлын ... Ұлын сүюі, ол ұлы өмірдің бір ұшқыны ғой.
Кім біледі, мүмкін, ол ұшқыннан әлденеше ғасырға кететін жалын туар...
Мүмкін ... ... ... себетін адам болар... » (Өлімді жеңген ана).
5. «Ана – әділ ... ... ... ... әрі сөйлесер сөз қалмағанын Мария ана да мана білген. Сондықтан әрі
азамат, әр ана, ананың айнымас кесімін айтты:
Өлім егушіге – ...... қара ... ... ... жапты
да, жарқылдаған қанжарды қара жүрекке қадап жіберді. Баласының жүрегі қай
жерде екенін жақсы білетін ана қолы қателескен жоқ: қанішер тырп ... ... (Ана ... ... «Ана – ... үшін отқа да, суға ... ... моделі:
«Нағып қорықпай қуып келдің демеңдер: он бесімде өзім де тап осы ... ... ... ... енді он бес ... ... қызым да тап
қазіргі мендей болмай ма? Мен үшін ... ... ... та жоқ, ... ... Сол мені ... әкелген! Берсеңдер, тірі алып қайтам, бермесеңдер өлі
алып қайтам! – дейді» (Ананың анасы). «Өзім көзім қарайып, обалымды пышаққа
артып, қанымды шашайын деп ... ... сар ... ... алып, жүгіріп
келіп шалқасынан жатқан болыстың жұтқыншағынан салып кеп ... ... өкпе ... тағы ... рет ... бұлғап алдым да,
ұмтылдым ай кеп Қара сақалға... » (Ашынған ана).
7. «Ана – қайсарлық үлгісі» когнитивтік моделі:
«Тек отыз өрім қамшы ғана әйел ... ... ... ... үн ... ... мен құр ... күш кездесіп қалып, біріне бірі тізе бүгер
емес...Қамшы сарт ете қалғанда ана көзінен от ұшқыны да жалт етіп қалады.
.. Ана ... тіл ... тас ... тастапты, қарысып қалған жақтары
тісті тіске айқастыра түседі... » (Ананың арашасы).
8. «Ананың жүрегі кең» когнитивтік моделі:
«Енді, міне, Ақлима апай ... ... ... келе ... деп, ... отыр.
Кесілген томардай мүгедек емес, қанатын кере сілтеп, ақ иық, ... ... ... ... Өз ... аты ... екенін қмытып кеткендей, Сапар
жаным келе жатыр деп күтеді...» (Ақлима).
«Жарқын жүзді, жайдары ... ... ... ... үшін өз ... шеше еді. ... ... сергек шеше, сенімді шеше. Қай баланың
аяғына қай күні қандай шөгір кіргенін ... ... ... оның ... ... ... қаққаны да қуаныш, болмашы бірдемені айтқаны да
қуаныш» (Әмина) ... ... ...... ана ... байлығын,
«жалынды сөз, жанды сөз, астарлы сөздердің» айтылуын, ... сөз ... ... сезінетін, ұлттық салт-дәстүрлерді сақтаушы
әйел. Мысалы, «- Күйеужан, өзің де төменірек ысырыл. Қайын жұртына келгенде
күйеу жоғары отырмайды, қалыңдық жоғары отырады, - деді ... ... Онда ... елде ... мал ... ... ... қалыңдық болды ғой!
- деді Күйекбай.
Айжидек тілді адам еді - Шырағым, құдай қосқан жарың болсын десең, ... ... бұл ... ... ... - деді.
      - Қазақта сатып алмаған қатын бар деп естіген емеспін! - деді ... ... ... ... білгің келсе, қазақта саудагер деген арам сирақ
шыққанша бір қыз сатылған емес! Қазақтың «қалың мал» деп алатыны-жасау деп
беретінімен түп - ... ... ... Оның шын аты - екі ... ... ... ... еншісі болатын. Ауылыңда есі дұрыс ақсақалың
болса, әуелі содан сұрап келіп айтыс менімен!» - деді Айжидек»          
(Ғ. Мүсірепов. Қазақ әйелі).
      ... ... ... ... өзі ... боп ... ... атын атамай, оларға лайықты ат қоюға тиісті болғаны белгілі. О
баста табумен байланыстырылған «ат ... ... ... ... ... ... ... бояу-нақышын білдірумен бірге шығарма
кейіпкерлерінің мінез-құлқын сипаттайтын тілдік амал-тәсілдерге де жатады.
Мысалы,
• Жеңешеке-ау, айта ... ... ... ... бері ... таба алмай
жүрміз... Қыз қайда, жеңеше?..( Ғ.Мүсірепов.Таңдамалы. 1-т. 44 б.)
   Қазақ есімдерін зерттеген белгілі ... ... ... ... ... ... ... шебер қолданғаны байқалады. Бұның
өзі әйелдердің ой-өрісінің кеңдігін және тіл ... ... Ат ... ... ... ерекше тапқырлығы, ойының
ұшқырлығы, қара сөзге дес бермейтін шешендігі көрініп тұрады» ... [44, 85-86 бб.]. ... ... ... қайынсіңлісіне ат
қоярда жеңгелерінің не себепті қарама-қарсы жыныс атауын қолданғанын
төмендегі пресуппозициядан түсінуге болады:
   ...қалың қасіреттің ойнағы ... ... ауыр ... илегендей... Бірақ,
бұлардан Шәйза мұқалмаған: қайғыға қарсы тұрған тұла бойы қайрат тәрізді...
Әйел баламын деп үйде отырмайды. Терезені алып қалған ақ күртікті ... ... ... ... да ... Екі ... ... тазалап, шөбін
салатын да Шәйза. Шәйза мұның бәріне де қабақ ... ... ... үйшіктен жарық дүниеге шыға келіп, сояу қамысты қос қолдап суырғанда,
шері тарқағандай болады. ... ... ... ... ... ... кеудесі босағандай болады...Екі қолдың қаруы талай суырманы
тұмсықсыз, талай күректі сапсыз ... ... ... ... Оянған өлке).
   Жаратылысы нәзік қыз болса да, бас көтерер әкесі болмағандықтан,
кедейліктен ауыр ... ... ... ... соң оған ... өзін ... ... тән қайсарлықпен әйел төтеп бере алмайтын
ауыр жүкті қабақ шытпай көтерген қайынсіңлісінің болмысын дөп танып, дәл
басқан қазақ ... ... таң ... ... «Ат ... келіндерінің тапқырлығы мен ойлау жүйесінің ерекшелігін танытады.
Осыған қатысты мысалдарды өз туындыларында қазақ ... ... ... ... ... ... дөп ... шебер таныта
білген Ғ.Мүсіреповтің шығармаларынан көптеп кездестіруге болады. Мысалы,
... ... ... ... ... ... не ... деп
отырсың!.. Осы қаланың бәрі көріпті. «Бұзау атаң» ... ... ... ... ... да, үлкен баласы да, «Төрттен астам» үйінің
келіні де, ... жіп» ... ... да, ... күн ... «Шаппа»
да көріпті. (Ғ.Мүсірепов. Таңдамалы. 1-т. 82 б.)
    ...Одан соң әйелдердің бір ... жұрт ... ... шайқала
бастаған адамды жүндей түтеді. Бұрын біреуі оп-орынсыз-ақ «Төре жігіт»,
«Жалқы жігіт», «Ауылнай», «Тентегім», «Ортаншым», қайнаға деп, атын ... ... оның мысы ... ... атын ... ... атақ ... Сиыры құрысын, өлмесе өрем қапсын, керек болса ауылнайдың өзі
асырап аоар, енді ол қораның маңына барма деп, «әлгіні» үйден шығармай
қойдым... ... ... ... ... ат қоюға шебер қазақтың бұрынғы келіндері қандай
жағдай болса да, олардың өз аттарын тікелей атамай, өзге жанама аттармен
шебер ауыстырып, қиыннан жол ... ... ... ... ... ... ... астам» - Бесбай, «Жүзден жиырмасы кем» - ... ... - ... «Сәтсіз күн» - Сейсенбай, «Шаппа» - Балта, «Шикіл»
- Сарыбай есімді қайыната, қайнаға екенін ... тән ... ... ... ... бар ... адам оңай шеше алады.
   Манадан ешкімді кездестіре алмай тұрған әйел, асығыс болса да, аз
кідіріп, қарай қалған Байшегірге алыстан айқайлап:
   – ... ... ... ... кем  ауылының жігіттері қайда жатады екен?
Білсеңіз, жөн ... ...... ... ... ... ауылының жігіттері екенін аңғармай қалған
Байшегір:
   – Шырағым, ондай оспағыңа ... ... ... ... ... ... аташы! – деді.
   Әйел біреу естіп қалмас па екен ... ... бір ... алды ... Тәңірі деген, жүзге жиырмасы жетпесе сексен болмайтын ба еді!...
Сексен ауылының жігіттерін сұраймын, – деді енді ... ... Е, ... ауылының жігіттері ме? Ана баракта, арғы шеткісі... – деп
Байшегір иегімен нұсқап еді (Ғ.Мүсірепов. Оянған өлке).
   Үлкен ... атын атау ... үшін ... ... деген
халқымыздың «ат тергеу» салтын ізеттілік, әдеп-иба, көргенділік пен
тектіліктің биік көрінісі, ғажап үлгісі санаған. 
4. 2.8 Мифтік танымдағы «қазақ әйелі» ... ... ... ... категориялары әуел бастан шындықты игерудің
әпсаналық деңгейі ретінде ... ... ... болып саналады.
   «Мифология, миф – ойдан шығарылған қиял емес, ол – ... ... ... ... ... ... ... сарқыты. Ол өткенді саналы
бұрмалаудың, жалғандықтың есерткіші емес, бірнеше мәрте бүктетіліп, оралып,
ақиқаты мен қасиеті қатар өрілген, еріксіз шатасудың тозаңының ... ... ... өрім ... [111, 12 ... «Мұнда поэзия мен алғашқы білімнің, дін мен әдептің, өнер мен өмірлік
тәжірибенің ерекше бірлігі орын алады »[112, 32-б.]. Осыған ... ... ... ... концептісінің қалыптасуын басқа
халықтар мифологиясымен салыстыра қарасақ, мифтік кезеңде әйелдің құрметті
орында болғанын байқаймыз.  
   Құдай-Ананың негізгі қызметі – жасампаздық, оның бірнеше қыры ... ... ... ... ... ... ... Ата-
құдайдың қосағы ретінде дүниені тудырушы. Бұл жағынан ел көбінесе Жермен
сәйкестіндіреді.
   Құдай-Ананың тағы бір маңызды функциясы – оның мәдениетке, ... ... ... ... ... Афина – гректерде, Ұмай – түріктерде және
т.б.
   Осылай бола ... ... ... ... бір ... байланысты:
тағылық, қиратушылық, жерасты әлемі, зұлымдық сияқты функцияға  да ие.
Мысалы, индустық мифологияда бүкіл әлем заңдылыққа құрылған, қайырымдылық
пен ... ... ... ... өмірінің соңғы кезеңі кали-юга деп
аталады, қараңғы, аласапыран деген мағына береді. Міне, осы ... ... Кали ... ... күйінен шығады. Кали – нәпсінің,
қиратушылықтың қамқоршысы. Бұл кезеңде зұлымдық ... ... ... ... ... ... ... адамдар кедейленіп,
қылмыскерлер көбейеді, әйелдер азғындық жолға түседі, патшалар халықты
тонайды, адамдардың қарым-қатынасында өтірік, зұлымдық, екіжүзділік
салтанат құрады  [113, с.644].
     Қазақ аңыз, ... ... ... да, анасының батыр үшін жанқияр
ерлікке бара алмауы, ... ... ... ... ... ... ... «Шынтасұлы Төрехандағы» Ханбибі)  өте сирек болса
да кездеседі. Бірақ ешқашан әйел жар ретіндегі адалдығынан таймайды. Ал
әкесінің қатыгездігі, аталардың дұшпандығы жиірек кездеседі. ... ... жар» – ... құндылықтарының ішіндегі негізгілерінің бірі.
    Түп атамыз Сақтарда «жесір оты» деген ырым ... еді. Егер ері ... ... ... ... ... ... өзін құрбандыққа
шалып, әлемге айдай етуі керек. Ол үшін ерінің қабіірнің үстіне жағылған
отқа өртеніп өлуі ... ... ... ... жоқ, ... ерлерін тірі
кезінде аса құрметтеп, өзгеше ізеттілікпен сыйлауды сабақ етті. Ол ... ... да ... ... ... ... өліп, әйел қалмақ. Әлеми
жалғанда әйелдің саны еркек жазғандардан әлдеқайда мол ... О ... көп. Жері мен ... үшін ... пида етуге әрқашан сақадай-сай тұрар
азаматтар аруағын қорлаған ... без. Оны ... ... ... ... ... ... үндес мағынаны төмендегі мәтін де танытады:
   Қазақтың еркегі малын жанының жолына, жанын арының жолына, арын елінің
жолына қиятын болса, ұрғашысы соның ... ... ... ... қосып,
бәрін ерінің жолына қияды. Қатын-балам деп елін сатқан еркек қандай қарабет
болса, тіпті елінің жолына ерін сатқан әйел сондай қарабет... (Ә.Кекілбаев.
Елең-алаң).
   Көне  ... ... ... ... (түп ана) ... салған ту
көтеріп, аруақты, рудың қамқоршы рухын шақырады екен. Ежелгі ... ... ... ... Одан ... ... қазақ» дәуірінде де көп
рулардың ұрандарының аналарының аты болуы осыдан шығады.
   Миф өзі ... ... ... ... ... ... ... Қазақ
аңыздарында ер, батыл,, еркін, ерке, сұлу, ақылды қыздың бейнесі
қалыптасқан. Қазақ халқының өз жерінің аттарының шығуы туралы небір тамаша
аңыздар бар ... ... ... айтқан болатынбыз.
   Осы аңыздар арқылы бүкіл қазақ дәстүрлі қоғамындағы гендерлік қатынастар
туралы ой түюге, қоғамдағы әйел орнының ... ... ... ... сөз ... ... ... қаншалықты
бағаланғанын байқауға болады.
   Мифтік танымның қыр-сырын зерттеуші С.Қондыбай еңбегінде «қазақ әйелі»
концептісі аясында қалыптасқан ... ... ... ... қыз Орта ... ... ... халықтарында «кәпірлерден» қорғану
үшін олардың тілегі бойынша тасқа айналған ... ... ... қыз» ... ... эпос ... – жауынгер
қыздардың бейнесі. Эпос сюжетінде олар Гүләйім атты қыз басқаратын қауым
болып жеке аралда өмір сүреді. ... қыз ... ... ... ... Ал Зерафшан қыратындағы өзбектерде қырық  қыз (жиі
қырқын қыз) – шаман көмекшісі, перілердің негізгі рухтарының қызметшілері.
   Қайсыбір зерттеушілердің пікірінше, қырық қыз ... ... ... ... жауынгер қыздар бейнесі көнетүркілерде бар екенін қазақтардың
фольклорлық шығармалары да дәлелдей түседі. Түркітілді ... ... ... ... көнетүркілік жауынгер қыз бейнесі исламның
сопылық бағытына сәйкес ... ... ие ... (қырық, осыдан түрік
тіліндегі «қырық қыз», ал тәжік парсы ... ... ал ... ... саны ... ... ... Сол себепті де қырық қыз
бейнесіне ортаазиялық түпнегіз әсерін жоққа шығармай-ақ көнетүркілік деп
есептеуге әбден болады [113, с.169-70].
   Аққу. Өздерін аққудың («қазақ» ... ... ... «ақ қаз» – ... лебедь)  ұрпағымыз деп санайтын қазақ халқының
басты ұлттық символдарының бірі. Мифтік кейіпкер, бейне ретінде барлық
түркі халықтарында ... ... ... ... ру ... Қалша Қадыр соғыс
алаңында жаралы боп қалғанда, оған сұлу пері ... ... ... Қалша Қадыр аққу қызға үйленеді, ол оған сакральді атқа ие
болатын «Қазақ» атты ұл ... ... ... ... ... ... ... аққу кейпінде көрінетін сұлу перілерді әйелдікке
алады.
Шаш пен аңыз
    Албасты - қазақтың төменгі мифологиясында және ... ... су ... байланыстырылатын зұлымдық иесі.
   Албасты образы, С.Қондыбайдың пікірінше, су перісі, мыстан кемпір,
Алтыншаш, жын пері ... ... ... ... жеке дара
кейіпкерлердің белгілерін жинақтаған бейне болып табылады. Албасты
тарқатылған ұзын ашық не алтын түстес шашы бар сұлу ... ... ... ... Бір ... ... ... барлық суға қатысты
мифтік бейнелер әйел кейпінде болады.
   Кейбір наным-сенімдерге қарағанда, албастының түрлі аңның немесе жансыз
затқа айналу қабілеті бар. Қазан татарлары албасты ... ... ... деп есептесе, әзірбайжандар албастыны құстың табаны бейнесіне, ал
қазақтар мыстан кемпірдің келбетіне ұқсатқан. Тувалық мифтерде албасты
маңдайында ... ... ... ... ... ... мұрны бар біркөзді
Төбегөз диюға ұқсайды. Батыс Сібір татарларының елестетуінше, албастының
тырнақтары өткір, сондай-ақ қазақтардың ... ... ... албасты жаман ауру, жайсыз түс әкелетін, әсіресе босанатын
әйелдер мен жа,ңадан туылған нәрестелерге зиянын тигізетін ... ... ... ... ... ... және өзге ... мифтік
танымында албасты босанатын әйелдің өкпесін, бауырын немесе жүрегін ұрлап
әкетіп, суға асығады. Оларды суға ағыза салысымен әйел өледі деген сенім
бар.
   Көптеген халықтарда ... өзен ... ... өзге су ... ... су жағасындағы адамдарға жайылған ұзын ашық түстес ... ... ... ... Көне ... ... мұндай белгілер суға
қатысты әйел рухымен немесе Су құдайымен тығыз байланысты. Сондай-ақ
албастыны салбыраған, артқа лақтыратын ұзын ... етіп ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге жыландық сипатын да
береді. Аталған көріністегі көкіректер бұл екі аналық безі емес, хтондық
әйел құдайдың екі ... өсіп ... екі ... Сондықтан, албасты
бейнесі су және  жыланмен байланысты әйел құдай сияқты көне мифтік
кейіпкермен, адам және табиғат өміріндегі ... ... ... ... ... оған қатысты қандай да бір белгіні – шашын, магиялық кітапты,
тарағын немесе теңгесін алып қою ... ... ... ... ... ... тілегін қанағаттандырады, иесін шексіз байлыққа
кенелтеді, сондай- ақ өзінің кінәсынан ауырған адамдарды емдеуге
көмектеседі.
   Мысалы,
   Мана сары ... ... ... ... ... ... әйелдің қасында
бұрын-соңды мен жолықпаған бір жаңа албасты тұр деседі. Шашы ... ... ... Өзі ... жәй ... ... жұрттың қол- аяғын шырмап
алады деседі. Менің перілерім кеше ... ... ... «Барма,
барсаң қауіп», -   деді.
   Ақ отаудың ішінен арсы- гүрсі дауыс шығады. Әйелде, бірақ үн ... - ... ... әлі буып тұр. ... үні де ... қалды ғой, - дейді
бір топ кемпір күндіктерін ысырып құлақтарын түріп.(Ә. Кекілбаев. Үркер).
   Ш.Уәлихановтың еңбегінде: «Албасты – рух,  ... ... ... ... деп те ... ... басшысы – сөрел.
   Мұсылмандардағы бір аурудың аты – жын . Бұл – жын ... ... ... ... қыз ... ... итаяқтай салбырап
тұратындықтан, иығынан асыра лақтырып жіберіп жүреді.
   «Әйелдер босанғанда, Қойлыбай келіп отырса,  албастылардың бірі де
жоламайды ... ... ... ... жерге бөркін немесе қамшысын
жіберсе болғаны, ол жерге әр түрлі ыбылыстар мен албастылар жоламайды екен.
»(160 б.)
   Жезтырнақ – тырнақтары жез болады. Бұл әйел ... ... өмір ... [114, 157 ... ... ... «Албастының ұрғашысының жетпіс емшегі бар, әр
емшегімен жетпіс ... ... ... қорқынышты, шашы ұзын болады» ,
деп жазады [115, 229 ... ... ... ... жас босанған әйелдерді өлтіру
сияқты зұлымдық функциясы, зиян әрекеттері төмендегі мәтін арқылы
түсіндіріледі:
   «Кейде ұйықтап жатқанда, екі бұты талыстай әдемі әйел шашы ... ... ... қос ... ... екі иығынан асырып, артына
түсіріп қойған салаңдаған үлкен емшектерін кезек-кезек аузына ... ... Әр ... ... ... бас ... ... бұның албасты екенін біліп жатады. Албасты баяғыда ... ... әйел ... ... бері түн ... ... ... арасынан өз перзенттерін іздейді екен. Пәлен жылдан бері
бауырына ерін тимеген көкірегі сыздап ... ... неме ... осылай
тұншықтырып өлтіріпті» (Ә.Кекілбаев. Елең-алаң).
   Әйел болмысының бірбіріне кереғар екі қырын түсіндіретін ... ... ... да ... ... ... әрқалай айтады. Біреулер – ұрлап алған нәрестесін
сүтке тойғызып, ақ қанатты періштеге айналдырып жібереді дейді... Періште
қанаттарын қағып, мына көк ... асып ... ... алыс ... ... екен... Ал, енді біреулер – Албасты емізген нәрестесін аққуға
айналдырып жібереді дейді... Жұрттың аққуды «киелі» санайтыны содан екен...
Әлгі аққу ... бар ғой, оны ... ... ұшып ... де ... өзі көрінеді. Ал аққудың сұңқылдап мәңгі-бақи жұбын жазбай
іздейтіні – анасын іздеген нәрестенің іңгәлағаны екен...
• Албасты-қыз ... ... ... теңіз жағалап серуендегенді жақсы
көреді екен...
• Күн түстес, ақсары, ұзын ... екі ... ... ... жіберіп,
сыздаған емшегін өзі сауып, ыңылдап ән айтады екен... Ертеректе, сонау
бағзы заманда ... оған ... ... баласын тартып әкеткен
көрінеді. Содан бері аласуан атын ойнақтатып, күллі әлемді кезіп
нәрестесін іздейді екен, кейуана!... (Е. Аманшаев.Албасты туралы
аңыз).   
Бұл ... ... ... бар екенін С. Қондыбай келтірілген дәйектер
де дәлелдей түседі: «Албастының құрал-сайманы сиқыр кітабы мен теңгенің
болуы  және оның бағындырған ... ... ... адал қызмет етуі
бастапқыда албасты мейірімді әйел-құдай, өсіп-өнудің, отбасы ошағының,
әйелдер мен аңшылардың жебеушісі болған деге ... ... ... ... ... ... жүйенің әсерінен албасты кейін зұлым ниетті рух
иесіне дейін төмендеген [113, c. 59].
    Бұл матриархат кезеңінің патриархат ... ... да ... деп ойлаймыз.
Қазақтардың эпостық жырлары мен ертегілерінде Алтыншаш есімді кездесетін
сұлу қыз кездеседі. Ол – ... ... ... ... ... ... «Бір ... ол өзен жағасында басын жуып жатқанда, оның алтын
шашының бір талы өзен ағысымен ағып барып, ханның қолына немесе мыстан
кемпірдің қолына түседі. Хан ... ... ... ... ... үйіне кірген хан оның елден асқан сұлулығын көріп, есінен танып
қалады. Хан оның күйеуінен ... ... оған ... қиын ... ... ... күйеуі әйелінің ақылымен небір қиын тапсырмаларды
мүлтіксіз орындап шығады».
С.Қондыбайдың пікірінше, Алтыншаш сөзінің түп-тамырында су рухы жататын
тәрізді. Асқан ... иесі ... ... ... дәстүрдегі судан
шығып шашын тарайтын ундиналарды еске түсіреді. Алайда ундиналар кейде
балық құйрықты болып бейнеленеді де, ... ... ... ... ... ... немесе су патшалығына алып кетіп, өз
сүйіктісіне айналдырады. Дегенмен, қазақ фольклорында Алтыншаш –  ундиналар
мен басқа да су перілеріне тән қасиеттерді сақтамаған ... ... ... ... ... жер бетіндегі адамды сүю және олардан
бала туу арқылы адам жанына ие болып, ... өмір суру ... ... ... Алтыншашқа немесе су перісіне басты қаһарманның үйленуі
туралы сюжеттің жиі ... ... ... ... ... Су архетипіне байланысты мифтік танымдағы «әйел»
концептісін танытатын осы тектес мәтіндер жиі кездеседі. ... ... ұзын ... шашы қазақтардың символдық жүйесінде ерекше
мәнге ие.  Қиял-ғажайып ертегілерінің тарихи түбірлерін арнайы зерттеген
В.Пропп шаш жанның символдық ... оның ... ... айтады. Ол бұл
туралы : «Қандай халық болмасын, шаштың магиялық ерекше ... ... ... ... Шашты жоғалту өз күш-қуатыңды жоғалту деп танылған» [116, c.
245]
   Африка мен Индияның кейбір штаттарында шашсыз әйел сән ... ... ... ... деп ... Бұл оның ... ... Ал Орталық Австралияның кейбір тайпаларында күйеуі қайтыс болған
әйелдің шашын сыпырып ... ... ... ... ... қалпы өртеп
жібереді. Осылайша әйел өзін өлтіруге тырысқан күйеуінің рухынан арылады
деген сенім қалыптасқан [16, c 503 ]. 
   Шаш біздің рухани күш пен ... ... ... ... ...... ... тұрады. Шаштың отыздан аса түсі бар деп
есептеледі. Шаштың химиялық құрамы өте ... ... мыс, ... хлор және ... ... ... шақты элементттен тұрады. Түсі қара
шаштарда қорғасын, титан, мыс, күміс сияқты заттар көбірек кездеседі екен.
Ал ағарған шаш тек никельден ... ... Ол, ... ... ... ақ шаш дәл ... ... білдіргенмен, зулустарда
көсемдерінде ақ шаштың пайда болуы оны өлтірудің себепшісі болған.
   Ежелде шашқа арналған бояудың ... ... ... ... болған. Майя
тайпасында өздерінің елі үшін өлуге дайын екендіктерін білдіріп, шаштарын
қызыл түске бояған. Остготтар мен су ... ... ... ... ... фракийліктер көгілдір шашпен жұртты қорқытқан. Аспан түстес шаш
құдайға тән түс болып есептелген Египет пен гректерде. Көптеген әйелдер
ашық сары ... ... ... бұл ... пен ... ... ... әйелдердің шашынан айрылуы аса ұят болып есептелген.
Көптеген адамдар шашты жынсайтандардың мекені деп ... Көз ... ... адамды алдап су түбіне батыратын су перілерін
тарқатылған ұзын шашты етіп бейнелеу тегін емес.
   Ертегілерде алтын шаштың бір ... ... шала ... оның ... естен танып, ғашық болу мотиві жиі ұшырасатынын айтқан болатынбыз.
   Көптеген ... ... ... ... ... ... ... шашын
жұлып немесе тақырлап алып тастайтын болған.
   Ежелгі тайпалардың көпшілігінде біреудің шашын қырқу оны жазалау түрі
болып есептелген. ... ... ... жері оның шашы деп ... ... ... ... оларды ұстауға тыйым салынған.
Шашынан ұстау дұшпаныңды жеңу деген мағынаны білдірген.
   Көптеген халықтардың сенімі бойынша, шашты қырқуға болмайды.  Себебі,
онымен «шүйде рухын» ашуландырып, ... ... ... жеке талдары пиғылы
жаман адамдардың қолына түссе, олар өздерінің ... ... шаш ... немесе өлім әкелуі мүмкін. Бұрынғы уақытта Венецияда тараудан кейін
шаштар жау ... ... ... ... Оларды сол себепті де
алынған тырнақ сияқты адам аяғы ... ... көму ... Ал ... ... ... одан жылан пайда болады деген де сенім болған [18].
   Шашпен бал ашқан, шашты жер өңдеу мен ... ... ... ... ... алып ... дәнін сепкен әйелдерді көргендер Суматра
аралында өсімдіктің биік және ... ... ... адам мен ... ... ... кіріп алып, ауру әкелетін
мифтік тіршілік иесі деп те саналған.
   Ежелгі грек рим әлемінде шашты қырқу құлдықтың ... ... ... ... ... масқара етіп жазалау мақсатында шаштарын тықырлап
алып тастайтын болған. Христиан ... ... ... ... бел ... ... ... рәсімі болған.
   Тұлдаудың қазақтар үшін ерекше танымдық мәні бар. «Тұлдау» – ардан
аттаған әйелдерге қолданған жаза.
   «Ханымның (Бегім ананың) ... ... ... қайран қалған
нөкер есінен танып, аттан ауып түссе керек... Шаншар хан нөкерді жеті қабат
зынданға ... ... ... ... ... оның оң қолы мен ... кестіріп тастайды»(А.Сейдімбек. Күй шежіре).
     «Анадай жерде бетіне күл жағып, маңдай шашын кесіп, бұлқынтып ... ... алып ... ... ... ... ... қызды қара атты гүжбан қараның алдына
апарып тізе бүктірді. Бұрым қып өргізбей бос салдырған қолаң шашы ... бет ... ... тастапты  »(Ә.Кекілбаев. Үркер).
   Сонымен, шаш – байланыс, үйлесімділік, жоғарғы тылсым ... ... орта және ... әлемді байланыстыратын күш символы.  
   

   
      ХХ ғасырдың 80 жылдары концепт ұғымы жаңа мазмұнға ие болды. Ол ... ... ... және ... ... бірлігін таныту
қызметін атқарады және адамның білімі мен тәжірибесін айқындайтын
ақпараттық құрылымды танытады.
   Демек, концепт – бұл адам ... ... ... ... ой ... ... жүйенің, ментальді лексиконның
мазмұндық бірлігі.
   Концептіге талдау жасауда, Е.С.Кубрякованың пікірінше, егер тіл ... ... ... ... онда ... ... таным
тілдегі концептілерде бекітілген жалпы субъективті танымға сәйкес келеді.
   Ю.Д.Апресян концепт ... ... ... ... табиғи тіл дүниені
қабылдау мен қалыптастырудың нақты тәсілін бейнелейді. Ондағы мағына, мән
белгілі бір ұжымдық философия тәрізді ой-пікір жүйесіне топтастырылады.
Дүниені концептілеу ... әрі ... әрі ... ... ... ... көзқарас барынша қарабайыр. Ол дүниенің ғылыми
бейнесінен ерекше, бірақ бұл қарапайым түсінік емес» [27, с. ... ... ... ... ... деп ... жүрді. Бірақ
қазір сөз мағынасы когнитивтік қызметті толық ... ... ... ... ... екені, сонымен қатар, когнитивтік ұғымдарға барабар
келмейтіні  концептінің мына анықтамасынан көрінеді:
   А.Вежбицкая : ... – бұл ... ... туралы адамның мәдени-шартты
түсінігін бейнелейтін «идеалды әлемнің объектісі» [4, с. 85]; 
    ... ... ... ... ... туған вербалды
ұғым ретінде түсінеді [128, с. 25].
   В.Н.Телияның пікірінше, концепт – бұл адамзаттың ... ... ... құбылыстар мен болмыстар идеалды. Ол тек тілге ғана емес, адам
санасына тікелей қатысты [79].
   Демек, концепт адам ... ... ... ... ... ... ... құрылым ретінде зерттеу нысаны мен деректері
негізінде рационалды, эмоционалды, абстрактілі, нақты әмбебап, этникалық,
жалпыұлттық, индивидуалдық-тұлғалық ... ... ... ... тіл ... ... арасында да концепт мәселесін теріңнен
зерттеп, анықтама ұсынған зерттеулер жүргізілуде.
   Дүниенің тілдік бейнесін ұлттық мәдениет контексінде ... ... ... ...... ... ... да,
терең мағыналы дүниетаным құндылықтарын айқындайтын тілде көрініс тапқан
күрделі бірлік. Әр ... ... ... ... ... ... бір-бірімен тығыз байланыста болып, бір-бірінен
туындап отырады. Әр қоғамның даму кезеңдерге сәйкес тіл мен мәдениет
иелерінің абстрактілі концептілерді ... ... ... ... ... ... мәні өзгеріссіз ұрпақтан-ұрпаққа беріліп
отырады » [85, 12 б.].
   Қазіргі ... ... тіл ... өзіндік маңыздылығымен ерекшеленетін
жаңа бағыттардың бірі – когнитивтік тіл білімі – ... ... ... ... ... ... салаға айналды. Когнитивтік тіл білімінің басты
зерттеу мақсаты, қарастырылатын мәселелері, зерттеу әдістері белгілі
болғанымен, оның ... ... ...... ... ... ... жүйеге түскен жоқ.
   Мысалы, А.Б.Әмірбекова концепт ұғымына берілген  тұжырымдарды зерттеу
нәтижесінде концептіні танытатын мынадай критерийлерді ұсынады: «концепт
дүниенің құндылықтарын ... ... ... ... бейнелейді; тіл
арқылы объективтенеді; субъектінің біліми деңгейін танытады; белгілі ... ... ... мен ... ... әрбір ұлттың танымдық
белгілерінің мазмұнын ажыратады; тұлғаның өзіндік танымдық стилін
айқындайды; концепт – адам тәжірибесіндегі идеалды түсініктің ең ... ... ... ... және оны ... негізгі бірлігі; белгілі
бір мәдени болмыстың негізгі ұясы» [55, 20 б.].
   Сонымен ... ... ... ... ... бейнеленуін талдай
отырып, зерттеуші  концептінің белгілі бір құрылымдардан тұратынын нақтылап
көрсетеді: «Концепт құрылымдары өз бейнелілігімен, бағалауыш, ... ... ... ... ... белгілі бір концептілік жүйе
арқылы қалыптасады. Концептілік жүйе иерархиялы (сатылы) құрылымнан тұрады:
1) ... ... ... ... ... ... ... модель (ассоциация, бейне, символ, этикет, эталон, стереотип
формаға ие болуы);  3) концепт типтері (фрейм, сценарий, скрипт, схема,
ойсурет формасына салынуы); 4) дүниенің ... ... ... сөз, ... ... мәтін)» [55, 10 б.]
   Сол сияқты қазақ тілінің лексика-фразеологиялық ... ... ... ... ... ... [87] көркем мәтіндегі
ұлттық мәдениеттің тілдік релеванттарын зерттеген Ш.Елемесованың [129],
қазақ тіліндегі түр-түс атауларының когнитивті семантикасын зерделеген
Н.Аитованың [130], қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... [99], Т. Ізтілеуовтің шығармашылық дискурсын
автордың танымдық ерекшелігі ретінде зерттеген Ф.Қожахметованың [131], М.
Дулатовтың шығармаларындағы ғаламның ... ... ... ... [132] т.б. ... тіл арқылы сақталып, берілетін ұлттық,
мәдени, дүниетанымдық қордың концептілік жүйесі жан-жақты қарастырылған.
Соның нәтижесінде анықталған  концептілер ... ... ... ... ретінде концепт аясын (концептосфераны) құрайды. В.П.Нерознактың
пайымдауынша, «Концептосфера языка, его лексикон ... в себе ... а ... культуры каждого народа,его мироведения» [133, с. 108 ].
   Біз ... ... ... ... ... сүйеніп, осы терминді
пайдаландық. Себебі, біздің ойымызша, ол – тілге дейінгі және тіл
деңгейіндегі адамның танымдық ... ... оның ... мен ой-
пікірлерінің жүйесі. Ал, адам санасында дүние бейнесін тіл арқылы тұтастай
бейнелеу мәселесі – ... тіл ... ... ... ... ... келе, адам өз тәжірибесін белгілі бір концептілерге
таратады. Бұл концептілер логикалық тұрғыдан өзара жинақтала келе,
концептілік жүйе құрайды. Осы ... ... ... үздіксіз
құрастырылып, модификацияланып, нақтыланып, толығып  отырады.
   Осыған орай қарастырылған жоғарыда аталған ... ... ... ... осы ... ... ... ерекше ұлттық дүниеге көзқарасы мен бағасы, бағалау көзі анықталады.
Соған қарамастан, біріншіден, әр ... ... ... ... ... тіл сонау бастан дүние бейнесінің белгілі деңгейдегі
көрінісі болғандықтан, табиғи тілде дүниені «өзіндік қалпымен» бейнелеу
мүмкін емес ... ... ... ... ... ... тілде ғана көрініс табады, тілде ғана жүзеге асады. Яғни ұлттық
менталитет және рухани мәдениет ең алдымен ... ... ... ... ... ... сананың кілтін ашатын жарқын бейнелі
құралдар – бұл тұрақты теңеулер, фразеологизмдер, метафоралар.
   Мысалы, теңеу объектінің белгілері арқылы дүниені ... ... ... ... ... танымның ең ұтымды әрекеті  және адам
қабылдауындағы әмбебептық дүниелер – салыстыру және теңестіру. Ал, бұл
феноменнің ... ... ... мен ... ... ... ... ұлттық бейнесін танытады. Мәселен, қазақ
және орыс теңеулерін ұқсату, салыстыру нәтижесі олардың мәдениарлық ... ... ... ... ... ... тұрмыстық, кәсіби
көрінісі мүлдем өзгеше. Көп жағдайда екі ұлттың мәдениеті мен тілінде
жақындық болғанымен, когнитивтік, психолингвистикалық ... ... ... ... ... тілдегі «мәдени-ұлттық коннотациялар
арқылы» (В.Н.Телия) ажыратады.
   Мысалы, қазақ халқында сұлу әйелге қатысты қарға аунаған түлкідей, балға
ашытқан ... ... ... ... ақ бөкеннің құралайындай, оттай
ойнақшыған, сұқсырдай сыланған, үлбіреген қырдың қызғалдағына ұқсап,
аршыған жұмыртқадай, қамыстай әдемі тұлғасы, ай мен күндей әлемге бірдей,
ақ ... ... ... ... ... қудай, аққудың көгілдіріндей
т.б. теңеулер кездеседі. Жоғарыда келтірілген теңеулердің барлығы қазақ
халқының дүниетанымын, өмірге көзқарасын, сұлулық ... ... ... ... ... халқы күнделікті тұрмыс-тіршілігі, өмір
сүру салтымен байланысты түрлі зат, ... ... ... ... ... Ю.М. ... ... мәдениет – бұл
адамдар арасындағы қарым-қатынас формасы.
   Мәдениет коммуникативтік қатынас арқылы ғана емес, оған тән символдық
табиғатымен де анықталады. Мысалы, қамшы, шаңырақ, бесік, ... ... ... ... ... ... танытады. Орта Азияда ас ішіліп
болғаннан кейін пышақты, тұзды, бұрышты, сүйек-саяқты дастарқан басынан
алып қояды. ... ... ащы ... мен ... ... ... бұзады,
Алланың құлағына шалынбай қалады деп таниды. Демек, символ – бұл ұлттық
мазмұнға, құрметке ие болған зат не құбылыс, ал мәдениет ... ... ... ... ... саналатын дүние бейнесі – адам санасының
ақиқаты десек, адам оның қалыптасуын өмірде алдына қойған мақсатына сай
орнықтырады. Адам шынайы әдіс-тәсілдері арқылы ... ... әрі ... ... ... ... Себебі, бұл дүниені өз танымындағы
дәрежеге, яғни өз санасындағы суретке ауыстыруға тырысады. Бұл тәсілдер
арқылы суретші, ... ... т.б. ... емес ... бейнесін жасауға
ұмтылады. Осындай дүние бейнесін жасауға адамның танымы қатынасады.
   Сол себепті әрбір халықтың дүниетанымы ұлттық ... ... ... бейнесін анықтау адамның дүние туралы түсінігін зерттеу
арқылы қалыптасады. Егер дүние деп отырғанымыз – адам және ... ... ... ... ... онда ... ... – сол орта мен адам
туралы ақпараттың өңделу нәтижесі болып табылады.
   Өзін қоршаған шындықты тану нәтижесінде қалыптасқан, дүние туралы ... ... ... бейнесі бір жағынан, индивидуальді болса, екінші
жағынан, ол  қоғамдық сана негізінде жасалады. Ал тіл –  ... ... ... ... ... ... концептілік дүние бейнесі әртүрлі
болуы мүмкін. Мысалы, әр дәуірдің, әр әлеуметтік топтың (мысалы, қазақ
қоғамындағы әйелдің), жас ... ... ... ... ... ... тілде сөйлеушілердің белгілі бір деңгейде ортақ концептілік дүние
бейнесін қалыптастыруы мүмкін, және бір ... ... ... ... ... ... ... бейнесін тудыра алмайды.
   Концептілік дүние бейнесінде жалпыадамзаттық, ұлттық, тұлғалық танымдар
өзара әрекеттесуі мүмкін. Бірақ дүние бейнесі тек заттар мен құбылыстардың
қарапайым ... ғана ... ... оның ... ... ... ... еніп қана қоймай, бұнымен қоса, субъектінің бейнеге деген
көзқарасы оның заттарға деген қатынасын да көрсетеді.
Демек, әлеуметтік таным ... ... ... ... ... ... және дүниенің тілдік бейнесін құруға қатысады. Мұның нақты дәйегін
біз «қазақ әйелі» ... ... ... ... ... когнитивтік моделі: 1. Әйел – ана. Жап-жас ана
бөпесін әлдилейді өбектеп, Бір сағаттың ішінде үш оянып,Үш қалғып; ...... көл емес пе, ... жерде айналар шөл елеске(М. Мақатаев);
Бала, бала, бала  деп, Түнде шошып оянған.Түн ұйқысын төрт бөліп,Түнде
бесік таянған. Аялы қолда талпынтқан, Қаймақты ... ... ... ... ... ... ас ... Айдынды көлдей
шалқытқан. Қолын қатты тигізбей,  Кірлі көйлек кигізбей,Иісін жұпар
аңқытқан ... 2. Әйел – адал жар: Төрт ... ... да, ... жар ... ... ... табам ?Сенсің – жар: Жүрегімнің
сырын ашқан; Ауырлықтың көтердің-ау көбін сен, Сенен келіп қуат алдым
жеңілсем. Сен – жер ... ... ... ... Шұғыласың, қара бұлт боп
көрінсем. Мен – ашу да, сен – ақылсың нәрі аққан, Сен – ... мен ... ... ( ... 3. Әйел – ... Ерліктің қос қанаты деп білем мен
аяулы Әлиям мен Мәншүгімді (И.Сапарбай), ... ... ... ... ... ақ әжелер кимешекке; Тұратын еді шақырып Әжемнің
аппақ жаулығы; Ақ ... ... бір ... көрем, Ақ кимешек астынан сені
көрем; Немересін ертпесе жүре алмайды... Әжем жүр ... ... ... ғып ... жатыр бөз қалтаға... Өсірген әже солай бар ұлын да, Салып
ап ... ... (М. ... ... ... ... қара
шашыңа кім байлаған Әне бір аппақ-аппақ суыртпақты?!(М. Мақатаев); ... ... уыс боп ... Қайтейін, кішміштей әжімденіп (Ж. Жақыпбаев);
«Қыз» концептісі: Қылышы ... ... қызы да ... ... сені алдымен
жылатып алмай; Арусың, түсін, құсым, мүсіндісің, Арда ... ... ... ... ... ... ... едің, жанымның жалғызы
едің Ханшадай өзін ұстаған, Қара алмас көзді, бал ерін, Басынан құс та
ұшпаған, Бұла өскен асқақ жан едің (Ж. ... ... ... суы
тартылмаған Торғын да торғын шаштары тобық көметін Тоты қыздарға деуші
едік, шіркін, үйленсек;  ... беті ... ... ... ... ... ішкен ол да; Қыз дегенің – өмірдің ... ... аз ба ... ... Сапарбай) т.б. «Абысын» концептісі: Бірінің сыры біріне
Белгілі, бәрі тым қанық. Өткізген жастық ... ... ... бір ... ... ... Сырмінез, тату абысын ( М.Мақатаев); Абысынның  аразы
Ауыл сәнін  кетірер (Бұқар жырау); Абысын тату болса– ас көп (Мақал);
«Келін» ... ... ... ізеті де, (Ізетсізді бұлар да
түзетуде) Бұлар да бабасынан алып қалған, Өз жұртының ... ... ... ... ... ... ... – Үйіңе көп кісі келеді. Келін жаман болса
–Келген кісі кеткісі келеді.Ас құй ... ... ... ... құй ... келеді (Шал); «Жеңге» концептісі: Келетін сауық құмар жеңгелер де,
Аққудың сыңқылындай күлкілері Қосылатын шашпаулары  теңгелерге (М.
Мақатаев); Қапсырма таққан, ... ... ... қапсырмаңа барынша
өзің (М. Айтқожина ); т.б.
    Нақты ... ... яғни ... ... тәсілі өзін
реттелген, жүйеленген «әлемдік көрініс» ретінде танытады.
     Ю.Н.Карауловтың пікірінше, тезаурус индивидуальдік әлем бейнесін
білдіреді. Бірақ әлемдік бейненің когнитивтік ... яғни ... ... жүйеленген иерархияланған білім ретінде түсінсек, тезаурусты
білімді жинақтаушы, ұйымдастырушы ... ... ... ... ... қазақ әйелі туралы ұлттық білім қорын құрайтын сөз байлығы.
    ... ... мен ... ... эксплицитті семантикалық
қатынастардан құралатын тезаурус әлемдік көріністі лингвистикалық тұрғыдан
тану құралы болып табылады.  
   2.6 Ассоциацияның тілдік көрінісі психолингвистикалық әдіс ретінде  
   Психолингвистикалық бағыт ... ... ... бір ... ... сол ... танытуда санадағы ақпараттарын қалай қолданатынын
анықтауға болады. Адам ... ... ... ... дүниені өзінің
ассоциативтік қабылдау қабілеттері арқылы (сезім мүшелері арқылы) таныта
алады және автоматты түрде жиі қайталанудан дағдылы түсінікке айналған
стереотиптер ... ... ... Ал ... ... ... ... топтың не болмаса әрбір адамның өзіндік таныту ассоциациясы,
стереотиптері болады. Психолингвистикада сонымен қатар  салғастырмалы
әдіске сүйене отырып, әрбір ... ... тіл ... ... ... ... ... нақтылап көрсетуге
болады. Әрбір ұлттың өзіне сөйлеу мәдениетіндегі, жалпы қарым-қатынасындағы
адам психикасының деңгейін, адамның психикалық қабілеттерін, мінез-құлық
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... латынның «associatio – біріктіру» деген сөзін білдіреді.
Ассоциация – екі түрлі танымның өзара ... ... ... ... ... ... жүзеге асады). Бұл ұғым Платон мен Аристотель
заманында пайда болғанмен, ассоциация деген ғылыми атауды ХУІІ ғасырда Дж.
Локк енгізген ... – жеке ... ... ... белгілі объекті
немесе құбылыс арасындағы байланыс. Бұл тәжірибеден субъектінің нәр алған
мәдениеті мен ... ... ... Осы ... ... ... ассоциациялық өріс ұғымы да бар. Ассоциациялық өріс – ... ... ... ... ... біріккен белгілеуші
құбылыстардың ұғымдық, заттық және функционалдық ұқсастығы. Ол  ... ... ... ... ... ретінде түсініледі. [134,
с.183]. Ассоциатив сөздердің түрлі ақпарат берушіде жиналуы ассоциациялық
өрістің орталық өзегін көрсетеді. Мысалы, Еуропа мәдениетінде қара түсті
киім кию, қара ... ...... ... ... түс деп танылады.
Ал Жапон, Индия мәдениетінде өлімді білдіретін қаралы түс – ақ түс. Қытайда
ақ түс – өлім мен тазалықтың символы.
   Қазақ ... ... ... шаңыраққа қара ту тігу – өлік шыққан үйді
білдіру. Мұндағы ақ/қара түстері ... ... ие ... бірлік ретінде қызмет атқарып тұр. 
   Қара дегені– ұзын найзаның басына тігілген ту. Егер Бөжей жай қара қазақ
емес, төреден шыққан болса, сол ... өзді өз ... ... тігер
еді. Ақ тулы, көк тулы, ала тулы деген төрелердің тұқымы, жік жігі
осындайда көрінетін. Ал, қарадан кісі өлсе, тудың түсі өліктің ... ... жас кісі ... туы ... ... кәрі ... ақ ... келді де, «Бөжейдей орта жасты кісінің қаралы туы бір жағы ақ, бір
жағы қызыл болуы керек» ... ... ... Байдалы әкеп тіккен ту қара
дегені осы еді. (М.Әуезов. Абай жолы)
   Ассоциативті тәжірибе – ХХ ғасырда К.Г. Юнг пен М. ... ... ... ... ... ... зерттеудің ең тиімді тәсілдерінің
бірі. Эксперименттің қарапайым түрі:  тәжірибеден өтетін адам ... ... ... ... үшін жиі ... сөздерінің жинағын білу. Біртектес
ассоциациялардың жиілігін білу, ақиқат дүниеге деген адамның әсері мен
ниетін білу.
   Ассоциация процесі психика феномені ... ... ... ... жаңа ... психологтар мен психиаторлар айналысады. Психологтар
ассоциативті байланыстардың қалыптасу және беку процестерін зерттеуді
өздерінің басты міндеті деп санаған. Түс жору да адам ... бір ... ... ... Түс жору – алғаш психоанализдің
негізін салушы Зигмунд Фрейд қолданған ассоциацияға негізделген. Оның
ізбасары Карл ... Юнг ... ... ... ... құралы
деп есептеген. Осындай пайымдаулар нәтижесінде психикалық норма жайындағы
зерттеулердің басы болып есептелетін алғашқы ассоциациялар тізімі
жасалынды. Бұл тізімнің авторлары – А.Розанов, Х.Кент. ... 1910 ... ... зерттейтін америкалық журналда жарық көрді.
   Психолингвистикада ассоциативті үрдістер тар шеңберде қарастырылады. Ол
тек ... ... ... ... ... ... ... Вербалды ассоциацияны анықтау барысында ассоциативті тәжірибе
жүргізіледі. Бұл тәжірибе «ойға оралатын алғашқы сөзбен жауап беру» нұсқау
қағидасы арқылы жүзеге асады. Зерттеу барысында адам не ... ... ... деп ойланбайтын нәтижелер мен реакциялары бақылау негізі
болады. 
   Психолингвистикадағы ассоциативті эксперименттің басты мақсаты – ... ... ... тіл бірліктері мен тіркестерін орынды
мазмұнға сәйкес таңдай ала ма, белгілі бір ... және ... ... сай ... ... ала ма, жоқ па ... мәселені шешу.
Психолингвистика мамандарының көрсетуінше, ассоциацияны анықтау үшін адамға
ықпал етуші әртүрлі сөздер, суреттер, түстерді беріп, ... ... ... бақылайды, яғни реакциясын байқайды. Демек, ассоциативті
тәжірибе «стимул – ... ... ... ... ... дүниені тани отырып, оның мәнді және жалпылама мәнді
белгілерін сол дүниенің ... ... ... ... Осыдан барып
ассоциацияның жалпылама және индивидуалды (жеке) түрлері туындайды.
Жалпылама ... ... өріс ... ... ... ... мүшелене көп жиналған сөз-стимулы негізінде көрініс табады.
Мәселен, ақ түс ... ... елде ... ... ... түс ... ... той киімі ақ түсті көйлекпен белгіленеді, ал қазақ халқы
үшін ақ түс молшылық, берекелілік, яғни малдың сүті, өнімі – байлық ... ... ... ақ түс ... ... ұғымын беруде де
қолданылады. АҚШ-та ақ түс «тазалықты», Францияда ... ... ... ... ... деп танылатын құстың өзі де аққу ақ
түсті құс ретінде елестеледі. Бұл ұғымдардың тілдік көрінісі мынадай
тіркестер арқылы дәйектеледі: Ақ адал ... ... ... ақ сүті
(мейірімділік), ақ қағаздың бетіндей (пәктік), айдындағы аққудай (сұлулық),
ақ білек, ақ тамақ (көріктілік). Бұл келтірілген дәйектемелер –  ақ ... ... ... ... Қазақ халқында аққа оранды, ақ ажал боратты
деген тіркестер қолданылады. Мұндағы ақ түс – өлімнің мәнін беруде
қолданылып тұр. ... ұлт ... сай ... ... ақ ... ... салты бар. Сондағы ақ мата деталі өлім ассоциациясын тудыратын белгі
ретінде халық ... ... ... ... ... танымға негізделген әсерлер арқылы көрініс табады.
   Ассоциативтік теория –  ертеден келе жатқан психология саласының ... ... ... ... ... баласының тану, тани білу, яғни
танымдық қабілетін зерттей бастағаннан қалыптасқан. Әрбір адамзат баласы
өзінің ортасына қарай, туып-өскен жеріне қарай, өмір сүріп ... ... ... ... ... ... ... алған білімі мен
тәжірибесіне қарай айнала қоршаған заттар мен құбылыстарды (ақиқат дүниеге)
әртүрлі қырынан таниды және танытады. Ақиқат дүние адам ... ... сол ... ... сақталып, сол ұлтқа тән тіл арқылы көрініс
табады. Кез келген дүниені қарап тани отырып, санаға сарт ете түскен
түсінікті (ассоциацияны) немесе сол ... ... ... тіл ... жеткізу
үшін біліми, мәдени, рухани танымына сүйенеді. Ол тілдік қорындағы тіркес
арқылы, метафора арқылы немесе фразеологизмдер арқылы көрініс табады.
Мысалы, күз ... ... үшін ... танымда ең алдымен санаға
келетін түсініктер: салқындық, жаңбыр, сары жапырақтар, сыртқы жылы
киімдер, күңгірттік, бұлтты ... ... түс, ... ... т.б. ... – адамның бес сезім мүшелері арқылы, яғни сенсорлы-перцептивті
қабылдап тануы негізінде санада ... ... ... яғни ... ... ... Ал  шығармашылық таланты бар, ерекше
танып қабылдайтын ақын-жазушылар ... ... ... ... түрде көрініс табады. Сондай-ақ қызға қатысты нәзік, ... ... ... ... ... бел, оймақ ауыз, т.б. түсініктер санада
жинақталған қарапайым ассоциациялар болса, ал ақын-жазушылар танымында елік
қыз жанарының нұрын берген; ... ... суы ... аш белі ... ... ... беті  – қызарып піскен алма; торғын да торғын
шаштары тобық көметін тоты қыздар; өмірдің қызғалдағы; қыздары есік, төрден
несіп терген, сөйлетсе – Сара ... дес ... ... ару – ... Сапарбай) ; Шыт көйлек... белін бір бүрген, Етегін желге ілдірген,
Омырауында бүлдірген; сен бота едің ... ... ... ... ... ... яғни ақиқат дүниені  тану, қабылдау 
сезіну, көру, дәмін ... ... ... ... көру, оймен жоспарлау,
интуиция, болжау секілді қарапайым психикалық әрекеттердің көмегімен
туындайтын сол ... ... баға ... ... ... жүзеге
асады. Дегенмен ғалымдардың пікірінше, ассоциациялық білім ақиқат дүниені
бүтіндей, барлық мағыналарын қамтитын құрылымдық негізінде кең түрде таныта
алмайды. ... ... ... ... сайын әрбір дүниенің (зат не
құбылыстың) танымдық деңгейі өзгеріп, жаңарып отырады. Сонымен қатар сол
ақиқат дүниенің қызметі мен қасиеттері де ... ... ... барып
дүниенің танымдық мәні өзінің уәжді мағынасынан алшақтай түседі. Сондықтан
әр дәуірде ол дүниеге берілетін ассоциативтік түсінік сол ... ... ... ... ... ... отырады. Мысалы, қазақ әйелінің
қоғамдағы орнының тарихи кезеңдер мен әлеуметтік жаңарудың қағидаларына
сәйкес өзгеруін алайық.
    Әңгіме әуелі тұйыққа тіреліп қалып, енді қайта ... ... ... ... ... ... ... көзқарасын сұрастырып еді,
Игілік оған біріне-бірі қарама-қарсы келетін әйел ... ... үш ... ... Оған өзі де таң ... ... ... қосып, шенеп айтты:
• Қазақ қыз баласын қатты қадірлейді, – деді Игілік. – Ана болған әйелді
де сондай қадірлейді. Бұл ... тіл ... ... ең ... ... оны түгел жексұрын көріп, жеркене қарайды.
Безініп кетеді. Бірақ әйелдің қатын деген бір кезеңі бар... Ол кезде
әйел күңмен тең... Мына ... ... ... адам ... ... он ... ... ақылдаса ма екен?... Жоқ бұл кісінің әйелі
күңмен тең... Мына отырған қожалар әйелді еркекпен ... ... ... ... әйелі құлшылықта да теңдік көре алмайды!
Қазақта «Қыз күнінде бәрі жақсы, жаман қатын қайдан шығады?» деген
мақал бар. Оны ... біз, ... ... Бала ... берген қандай асылды болса да тез бұзып, тез тоздырып
тастаймыз, – деді Игілік  (Ғ.Мүсірепов. Оянған өлке) .
   Демек, ...... ... ... ... дүниенің үзігін
таныту үшін қолданылатын, психикалық қабілеттер негізінде жүзеге асатын,
білім алудың көзі.
   Д.Гартли, Т.Браун, Дж. Милль т.б. ғалымдар ассоциацияның ... ойда ... ... ... ассоциацияның негізгі белгісі деп
ассоциациялық танымның адамның өмірде жинаған тәжірибесі мен сезінуі,
ұғынуы арасындағы байланыстан туындайтынын  атап ... ... ... ... ... ... ассоциативті
эксперимент пен оған практикалық зерттеулер жүргізілуде. Ассоциативті
эксперимент жүргізудегі негізгі мақсат – ... ... ... ... ... деген белсенділігін, әсерін (реакциясын) байқау,
субъектінің «менін» бақылау. Осы кезеңде біраз тәжірибелер нәтижесі бойынша
А.Бэннің «шығармашылық ассоциация» түрі ... ... ... ... ... ... ... кешенді ұғым ретінде
басқа ғылым салаларында қолданысқа ие болды. Мәселен, тіл біліміндегі жаңа
бағыт психолингвистика, конгитивтік лингвистика салаларында ... ... ... тіл ... ... ... құбылыстары туралы
мәселелерді қозғағанда ассоциацияның психологиядағы қызметі ерекше
байқалатыны анықталды. [136, с. ... ... ... ... ... өріс ... ... пікірлерді «қазақ әйелі» концептісі аясында өткізілген
ассоциативтік эксперимент нәтижелері дәлелдей түседі. Түр-түс атауларына
қатысты осындай сипаттағы тәжірибе жүргізген ... ... ... бір ұлт ... сол ... тән болмысын да, субъективті және
ситуациялық білім мазмұнын да, әлеуметтік құбылыс әсерін де ... ... ... ... өріс ғаламның субъективті
тілдік бейнесін көрсететінін атап көрсетеді [130, 57 б. ].
   «Қазақ әйелі» концептісін ашуда психолингвистикалық талдау ... ... ... ... ... ... орай біз ... концептісінің аясына кіретін бірнеше стимул сөздерді 200 информантқа
ұсындық. 17-40 жас аралығындағы қазақ тілді азаматтардан алынған жауаптар
негізінде ... ... ... ... ... ... – ана , әдемі, ақылды, жақсы, адам, сүйкімді, алу, жар, сұлу,
сымбатты, адал, апайлар, асхана, әпше, балалардың анасы, қатын, нәзік
жанды, әлсіз, ... ... ... тұрмысқа шыққан,  екіқабат, «қыз
кезінде бәрі жақсы, жаман әйел ... ... ... ... шашы ... ... ... жұмсақ, баланың анасы, бетіне әжім түскен, уайымшыл,
өмірді жалғайтын ... ... ... ... ... қайнатар», дауыс
шығарып сөйлемейді, төзімді, еркек – бас, әйел – мойын, ұқыпты , қатын,
шөпжелке, салпыетек, бәйбіше, тоқал, күндес
жаман әйел – ... өгей ... ... адуын, ұрысқақ, аузынан ақ ит
кіріп, көк ит шығатын, безбүйрек, көкек ана, тастанды бала, қонақты
жақтырмайтын, әдепсіз, енесімен сағат сайын ... ... ... ... қырсық, мақтаншақ, кеш тұрып, сиырлары өрістен қалып
қоятын,
   қазақ қызы – шашында шолпы, әдемі, тәрбиелі, беті сүттей ... ... ... ... Ақбілек, әшекей тағынған, шашы қара, қой көзді, тілін,
ділін құрметтейді, ... ... гүл, ... жерінде із қалмайтын,
білектей бұрымы бар, үкілі тақия, қапсырма тағатын, тал шыбықтай бұралған,
Мәншүк пен Әлиядай, «Қызға қырық үйден ... ... жолы ... ... ...... ізетті, сыпайы, көркем, сергек, байсалды,
тәрбиелі, ұлттық дәстүрді сақтайтын, өмірдегі бар қиындыққа шыдайды, ибалы,
үй ... ... ... ... ерінің айтқанынан шықпайтын,
бесік, бала тәрбиелейтін, ешкімнің алдын кеспейтін, Гүлбаршын, Құртқа,
сәукеле киген, өз орнын білетін, жұбайын сыйлайтын, пысық, ... ... Ғ. ... ... Ұлпан, «Ер ана», Әмина Өмірзақова,
Әйгерім, етек-жеңін жапқан, ажарлы,
   ана – ақ сүт, уыз, жақсы көретін, жақсы, мейірімді, бауырында баласы,
қадірлі, бақыт, ең ... ... ... ақылды, қамқоршы, ардақты, асхана,
тамақты дәмді істейтін, жер-ана, Отан-ана, алтыннан қымбат, ауыл, ананың ақ
сүті, мені ... ... ... жаратушы, отбасы ұясы, ұрпақ
тәрбиелейтін, ақ жаулықты, жанашыр, бесік жыры, әлди, түн ұйқысын төрт
бөлген, ананың көңілі балада, ... ... ... ана, «Боранды
бекеттегі»Найман ана, бұлақ,
   әже –  әкемнің шешесі, мамамның шешесі, апа, мейірімді, ... ... ... ... ... ... ұзын ақ ... кең көйлек,
ұзын көйлек, камзол, ата, ауыл, ең құрметті, ертегі, қорғаныш, немере,
үйдің жанашыры, қамыр, бауырсақ, науат, өрік-мейіз, кәмпит, үнді ... ... ... ... ... ... Айғаным, мәсі-кебіс киген,
нұрлы жүзді, өсиет айтады, шұлық тоқиды, ұршық иіреді, жүн ... ... ... ... ... құрайтын,
   ене – күйеуінің анасы, келіннің анасы, байсалды, келінін қызындай
көретін, «келін ененің топырағынан жаралған», жол ... ... ... басқан ізіңді аңдиды, жамандайды, шағыстырады, 
айтқыш, баласын қызғанғыш,
жеңге – келіншек, ағаның жары, қайын сіңлі, қайын іні, жайдары, ақылшы,
сырлас, Жолы болар жігіттің ... ... ... мұңдас, қатал, ақ пейіл,
іші тар, аяулы жан, майда сөйлейді, «Ботакөздегі» Ақбала, қарапайым, он
саусағынан өнер тамған, күлімсіреп шай ... ақ ...... ... жасы ... ... жанашыр, ақылшы,
адуын, жиі төркіндейді, ұрысқақ, шағыстырады, үйіңнің сыйлы қонағы, ... ... ... көп ... ... – қыз, ... күйеуіңнің қарындасы, сырын айтады, ерке,
шағыстырады, Еркеқыз, Шырайлым, еркетотай, өркөкірек, бұйырғыш, жеңгенің
көмекшілері,
   кемпір – қария, көпті көрген, жасы келген, таяқ ... беті ... ... ... ... ақыл айтатын, шашы ағарған, мыстан
кемпір, жалмауыз кемпір, әлі кеткен, қалада ... ... ... ... ... иіреді, жүн сабайды, киіз басады, «күлдей күңгірт шашы
бар, ... ... жасы бар, ... ... ... ... ... үңіліп»,
   келін – бөтен отбасынан келген, жас, әдемі, шымылдық, беташар, шашу,
«Қызым, саған айтам, келінім, сен ... ерте ... сиыр ... нан
жабатын, сәлем салатын, сүйкімді, сәлемі түзу, «Ұят болмасындағы» Айгүл,
«Гауһартастағы» ... ... ... ... ... ұяң, ... қайнатады, есік алдын сыпырады,
Мысалы, әйелдердің – нәзік, ... ... ... мен ерлердің – қажырлы және
бірінші орында болуы стереотиптік ... ... ... ассоциациялардың
стереотипке айналған түрлеріне мысал келтірсек: бәйбіше мен тоқал
арасындағы, абысын мен келін арасындағы күндестік стереотипті танымға
айналған.
– Апа-ай! Осы бір ... ... кіші ... неге көп шыға ... – деп,
шешесінің қасына келді.
– Балам-ай, күндестің аты күндес те! Қу ... ... ... ... ... ... де қай ... біліпсің! деді (М.Әуезов. Абай жолы);
          Қалай да қатарымнан озамын деп,
         Қатындай күндестігім ... кеп (М. ... ... ... осы ауылда Ақбаламен өш. Ақбаланың жастығын, сұлулығын көре
алмайды (Ә.Нұрпейісов. Қан мен тер).
   Міне, әйел затының психологиялық ... ... ... байланысты
оның іс-әрекеттерін, дүниені тануын талдауда, біздің ойымызша,
ассоциацияның психофизиологиялық ... ... ... ... ... мәні ...  
 

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бизнес-жоспар, оның үлгісі: Алматы қаласында сұлулық институтын құру ЖШС «Самал»25 бет
Сұлулық салонының жұмысын автоматтандыру34 бет
Сұлулық салонының жұмысын мәліметтер базасында ұйымдастыру17 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«Астана: жас қала - жастар қаласы»42 бет
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет
Абайдың ақындық дүниетанымы (түсіну, пайымдау, бағалау)130 бет
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет
Абайтануға кіріспе13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь