Мағжан Жұмабаев (1893-1938) және шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі


1 Мағжан Жұмабаев (1893.1938)
2 Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


Мағжан Жұмабаев (1893-1938)
Мағжан – қазақ поэзиясының шолпан жұлдыздарының бірі әрі бірегейі.Ол
артына өшпес рухани мол мұра,өзіне өлмес мәңгілік ескерткіш қалдырып
кеткен.
Жарты ғасырдан аса оның есімін де,шығармаларын да атай алмай келген
халқы көп жылдардан кейін ғана ұлы ақынымен сағына қауышқан.
Мағжанның туып өскен жері – Солтүстік Қазақстан облысының қазіргі Булаев
ауданы.Әкесі Бекен – көзі ашық, өжет,қайратты, парасатты адам. Көп жылдар
болыс болған. Мектеп ашып, мұғалім ұстап,өз балаларының оқуына қамқорлық
жасайды.Бұл мектепте патша әскерінен қашып жүрген Ажиетдин Ақанов деген
оқыған, білімді башқұрт жігіті мұғалім боп істеген.Зерек Мағжан төрт
жасында осы мектеп есігін ашады, хат таниды, Шығыс әдебиетімен алғаш осы
мектепте танысады. Қолына түскен қисса-дастандарды оқи бастайды. Ақын Шығыс
әдебиеті даналары Фирдоуси, Сағди, Ғафиз,Омар Хаям дастандарын түпнұсқадан
оқып-үйренеді.
Оқуға зерек, білімге, білмекке ынталы Мағжанды әкесі Қызылжардағы
медресеге оқуға түсіреді.Мұнда ол шығыс тілдерін үйренеді, сол тілдердегі
әдебиеттерге ден қояды.Тап осы кездерде ақындық талантының бүрі де ашылады.
Мағжан сол кездерде Абайдың 1909 жылы Петербургте жарық көрген
өлеңдерін оқып, сонан сусындайды.
Ақын мұнан әрі білімін Уфадағы «Ғалия» медресесінде жалғастырады.
Медреседе дәріс оқушылар ішінде татардың классик жазушысы Ғалымжан
Ибрагимов бар еді.Бұл медреседе сол жылдары бірталай қазақ жастары да
оқыған, солардың арасында халқымыздың біртуар жазушысы Бейімбет Майлин де
болған.
Мағжан өлеңдерінің тұңғыш рет Қазанда Кәрімовтар баспаханасынан
басылып шығуына қол ұшын берген – ұстазы Ғалымжан Ибрагимов.
Шәкіртінің алғырлығын да, зеректігін де таныған ол Мағжанның білімін әрі
қарай жалғастыруына да ақыл-кеңес береді.
Мағжан орыс һәм Еуропа мәдениетінен сусындамақ болып, Омбыдағы
оқытушылар семинариясына оқуға түседі. Осы оқу орнында ол Сәкен
Сейфуллинмен алғаш танысады.Мағжан семинарияны алтын медальмен бітіреді.
Мағжан ана тілінің мол байлығын бойына барынша сіңірген, орыс тілін де
жетік білген.Соның арқасында ол Пушкин, Лермонтов, Горкий, Байрон, Гете
тағы да басқа орыс, Батыс ақын-жазушыларының шығармаларымен танысып,
олардың таңдаулы туындыларын ана тілімізге аударып, халқымыздың игілігіне
айналдырған.
Мағжанның барлық өмірі – поэзиясында. Ақын ел ішіндегі әлеуметтік,
қоғамдық өмірге белсене араласады. Соларға ақындық үн қосып отырады. Мағжан
өлеңдері негізінен халқының, ел – жұртының тағдырына бағышталған.Мағжан –
лирик ақын, сыршыл ақын. Ақын поэзиясының ең қомақты жағы осы лирикалары.
Олары романтикалық асқақ сезіммен өрілген. Жан тербетеді, адамды нәзік сұлу
сезімдерге бөлейді. Ақын лирикасының тақырыптары алуан: туған жер, ата
мекен, халық тағдыры, ар – адамгершілік, шынайы махаббат, т.б.
Мағжан – эпик ақын. Оның қаламынан «Батыр Баян», «Қорқыт», «Жүсіпхан»
сияқты поэмалар туған. «Батыр Баян» поэмасында өзінің халқына, Алашына
деген суымас перзенттік жүрегінің ыстық сезімін өлең өрнегіне шынайылықпен
түсірген. Халқымыздың сондай ер жүрек перзенттерінің бірі – батыр Баян.
«Батыр Баян» поэмасы «алашым» деп еңіреп, «майданда жолбарыстай» ерлік
көрсеткен осы аруақты көкжал батырға арналған.
Мағжан Жұмабаевтің шығармаларындағы тақырыптық идеялық негізі 
 
     1.Жиырмасыншы ғасырдың басындағы қазақ ойшылдарының көзқарастары терең
демократиялық және гуманистік сипатта болды. Олардың шығармаларында
жалпыадамзаттық маңызға ие философиялық мәселелер — адамның болмысы мен
еркіндігі, өмірдің мәні, дін мен еркіндіктің арақатынасы, т.б. мәселелердің
де көтерілгенін атап айтуымыз керек. Қазақ ойшылдары адам бойындағы даралық
қасиетке ерекше мән берді, кез келген кісіге қайталанбас жаратылыс жұмбағы
ретінде қарады, адам мен ұлттың тарихтағы рөлін дұрыс бағалай білді.
Философиялық мәселелерді ізгілік пен қараулық аясында қарастырып,
дүниетанымдық ойларын этикалық бояумен астастыра бейнеледі.
     Дәл осы кезеңде ғұмыр кешкен ең көрнекті қазақ ақындарының бірі Мағжан
Жұмабаев поэзия аспанын өзінің құдай берген жарқын талантымен ерекше
шұғылаға бөледі. “Өлеңнің тілге жеңіл, құлаққа жылы тиюін Абай да іздеген,
— деп жазады Жүсіпбек Аймауытов өзінің 1923 жылғы “Мағжанның ақындығы
туралы” деген мақаласында, — Абай да сөздің ішін мәнерлеп, тонын сұлу
қылуға тырысқан, бірақ дыбыспен сурет жасауда, сөздің сыртқы түрін
әдемілеуде Мағжанға жеткен қазақ ақыны жоқ... Олай болса, ақындық жүзінде
Абайдан соңғы әдебиетке жаңа түр кіргізіп, соңына шәкірт ерткен, мектеп
ашқан күшті ақын Мағжан екенінде дау жоқ”.
     Ал қазақ халқының тағы бір кемеңгер перзенті Мұхтар Әуезов 1927 жылы
“Еңбекші қазақ” (қазіргі “Егемен Қазақстан”) газетінің сауалдарына
қайтарған жауабында “Мағжан — мәдениеті зор ақын... заманнан басып озып,
ілгерілеп кеткен ақын болады... Сондықтан бүгінгі күннің бар жазушыларының
ішінен келешекке бой ұрып, артқы күнге анық қалуға жарайтын сөз Мағжан
сөзі. Одан басқамыздікі күмәнді, өте сенімсіз деп білемін” деп жазады.
     Бұдан біз көзі тірісінде-ақ Мағжан Жұмабаев жырларының қазақ халқы,
тек қазақ халқы ғана емес-ау, бүкіл түркі әлемі зиялы қауымының санасы мен
сезімін жаулап алып, аймақтық, тіпті, әлемдік мәдениеттегі ерекше құбылысқа
айналғанын байқаймыз. Шынымен-ақ, Мағжан шығармаларында айтылатын қағидалар
мен ойлар, ақын жүрегін мазалаған толғаныстар бүгінгі таңда, бір ғасырға
жуық уақыт өтсе де, өз мәнін жойған жоқ. Керісінше, уақыт озған сайын
ұлттық, ұлыстық, жалпыадамзаттық -әлеуметтік проблемалар қатарында
алдымыздан қайта шығып отыр.Ал оның жырларындағы терең толғаныстардың
философиялық-дүниетанымдық астары, ақынды сан түрлі сезімге түсірген
жағдайлардың әлеуметтік мәні зерттеушілер назарынан тыс қалып келеді.
     Иә, Жүсіпбек Аймауытов сөзімен айтсақ, “Мағжан сыршылдығымен,
суретшілігімен, сөзге еркіндігімен, тапқыштығымен күшті, маржандай
тізілген, торғындай үлбіреген нәзік үнді күйімен, шерлі, мұңды зарымен
күшті”. Оның өлеңдері “әлде өкіндіреді, әлде мұңайтады, әлде жылатады, әлде
аятқызады, әлде есіркетеді, әлде жігер береді”.
 2. Ақынды алғашқы өлеңдерінен бастап, соңғы демі үзілгенше туған халқының,
бүкіл түркі жұртының, Шығыс мәдениетінің, жалпыадамзаттың тағдыры
толғандырады. Ес білгеннен көкжиекке дейін керілген кең байтақ даланы
тамашалап, еркін өскен, елінің өткен даңқты тарихы мен ертегі-аңыздарын
құлағына құйып ер жеткен Мағжан бойында, әуелгіде, өршіл ұлттық рух
кемерінен асып төгіледі:
     “Шынында менің өзім де — от,
     Қысылған қара көзім де — от.
     Мен оттанмын, от — менен
     Жалынмын мен жанамын
     Оттан туған баламын”.
     Ақынның “от” деп отырғаны — халықтың ұлттық рухы. Ұлттың тарихи және
философиялық зердесін оятып, рухын көтеру арқылы ғана бодандықтан құтылуға,
ел тәуелсіздігіне қол жеткізуге, тіпті, әлем халқына өз өркениетіңді
танытуға болады деп есептейді.
     “Қайғыланба, соқыр сорлы, шекпе зар,
     Мен — Күн ұлы, көзімде күн нұры бар.
     Мен келемін, мен келемін, мен келем,
     Күннен туған, ғұннан туған пайғамбар”.
     Жоқ, бұл — кезінде Еуразия құрлығын ат тұяғымен дүбірлеткен, алыс-
жақын ұлыстарға мәдениет пен шаруашылықтың жаңа тәсілдерін үйреткен, бірақ
кейін тағдырдың жазуымен әлемдік өркениет көшінен кенжелеп қалған өлке
перзентінің аспандағы айды алам деп секірген тарпаңдығы емес. Бұл — өз
халқының бойындағы биік рухқа сенген, сол рух қайта бір дүр сілкінсе,
армандаған азаттыққа жеткізеді, әлемдік өркениет көшінің алдыңғы легіне
қайта қосылуға болады деп үміттенген азаматтың парасатты да мақсатты
әрекеті Мағжан ақын болса, халықтың тарихи зердесін оятып, ұлттық намысы
мен ұлттық рухын сілкіндірудің қажеттігін, ортақ мүдде жолында топтасқан
ұлттың ғана азаттық алып, әлемдік өркениеттік қауымдастық қатарына бәсекеге
қабілетті болып ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
«Едігелік» идеологиясының мәні5 бет
Батырлар жыры5 бет
Идеология және билік12 бет
Мұхтар Әуезов қазақ әдебиетінің негізін салушы4 бет
Натюрморт8 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
1918-1938 жылдарындағы Германия6 бет
1937-1938 жж Қазақстандағы жаппай репрециялау шаралары және оның салдары: ұлттық интелегенцияның қиын тағдыры құжаттары2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь