Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және оның бәсекеге қабілеттілік жағдайындағы ролі

Мазмұны

Кіріспе 3

1. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және оның бәсекеге қабілеттілік жағдайындағы ролі 5
1.1 Қазақстан Республикасында қазіргі кездегі бухгалтерлік есепті дамыту консепциясы 5
1.2 Бухгалтерлік есепті жүргізудің негізгі принциптері 8
1.3 Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарын енгізу жағдайындағы есепті ұйымдастырудың теориялық және әдіснемелік негіздері 12

2. Қысқа мерзімді дебиторлық қарыздардың есебін ұйымдастыру 17
2.1 Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қарыздарының есебі 17
2.2 Күмәнді қарыздар бойынша резервтердің есебі және басқа да дебиторлық қарыздар 25
2.3 Қысқа мерзімді дебиторлық қарыздардың есебі иновациялық жағдайда дамыту мәселелері 31

Қорытынды 33

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 35

Қосымша
Кіріспе
Менің курстық жұмысымның тақырыбы «Қысқа мерзімді дебиторлық қарыздардың есебін ұйымдастыру».
Дебиторлық берешек – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің қандай да бір кәсіпорын алдындағы өткізілген тауар үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол ағымдағы және ағымдағы болып бөлінеді. Бухгалтерлік есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық берешекті бөліп көрсетеді.
Саудалық дебиторлық берешек – негізгі іс-әрекет нәтижесінде өткізілген тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін сатып алушылардың міндеттеме сомасы.
Саудалық емес дебиторлық берешек – іс-әрекеттің басқа түрлері нәтижесінде (мыс: қызметтерге аванстар, шығынды жабуға арналған депозиттер алуға арналған дивидендтер мен % - р және т.б) пайда болады. Дебиторлық берешек 3 топқа бөлінеді:
1) алынуға тиісті шоттар;
2) алынған вексельдер;
3) басқалар.
Алынуға тиісті шоттарға : ақшалай қаражатқа, тауарға, көрсеткен қызметке, субъектілердің ақшалай емес активтеріне деген тілек – талаптары кіреді. Дебиторлық берешек алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне немесе борышты өтеу күніне қарай ағымдық және ұзақ мерзімді дебиторлық берешек болып бөленеді. Дебиторлық берешек саудалық шот фактурамен расталады. Алынған вексельдер бабы ресми борыштық міндеттемелермен расталады. Дебиторлық берешек пайда болатын сипатына қарай қалыпты және аяқталмайтын болып бөлінеді. Субъектінің өндірістік шаруашылық іс-әрекетінің барысында, сондай-ақ есеп айрысудың қолданыста жүрген нысандары мен пайда болатыны қалыптыға жатады. Мерзімінде төленбеген дебиторлық берешек аяқталмайтын болып саналады. Ол есеп және қаржы тәртібін бұрмаушылықтар, ұйымдағы және бухгалтерлік есеп жүргізудегі кемшілктер, тауарлық-материадық қорларды жіберуді бақылаудағы босаңсулар салдарынан пайда болады.
Қарыз капиталының қозғалысын несиелеу – ол пайыз түрінде қарызға төлем ақы ретінде қайтарылатын капитал. Несиенің объективтік қажеттілігі ең алдымен өнеркәсіп пен сауда капиталының айналымдық заңдылығымен байланысты. Несиелерді есепке алу үшін «Ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелер» бөлімшесіне енгізілген 4010 «Банк несиелері», 4020 «Банктен тыс мекемелердің несиелері», 4030 «Басқа да несиелер» сияқты пассивті шоттары пайдаланылады. Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелерді беру Қазақсатн Республикасы Ұлттық Банкі бекіткен «Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелендіруді ұйымдастыру ережелеріне» сәйкес жүргізіледі.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» Қазақстан Республикасының заңы №329-11 2002 жылы 24 маусымда қабылданған. Осы құжат бухгалтерлік есепті жүргізудің және ұйымдастырудың бірыңғай құқықтық және әдістемелік негіздерін бекітеді.
Қазіргі кезеңдегі бухгалтерлік есепті нарықтық қатынастардың талабына сәйкес жетілдіру процессі одан ары жалғасуда. Ендігі міндеті есеп жүйесін қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарына сәйкестендіріп жүзеге асыру.
Қазақстанда бухгалтерлік ескесептің республика үшін тиімдірек концепциясын анықтау мақсатында әлемдегі экономикалық жағынан дамыған елдердегі бухгалтерлік есеп жүйесі зерттелді.
Республикамызда бухгалтерлікті есепті реформалау үшін ағылшын-америкалық модель таңдалды. Менің ойымша, бұл дұрыс таңдау.Себебі Қазақстанда қабылданған бухгалтерлік есептің жаңа жүйесі, кәсіпорынды ашығырақ көрсетуге, ішкі және сыртқы инвесторлардың назарын көбірек бұруға мүмкіндік береді.
Курстық жұмыстың мақсаты: қысқа мерзімді дебиторлық қарыздардың есебін ұйымдастыру және соған байланысты есептер шығару болып табылады.
Зерттеу объектісі болып ТОО “Өрттен қорғау ” есебі табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Радостовец В.К., Ғабдуллин Т.Ғ., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп: Оқулық . –Алматы, 2003. Беттер: 246-275, 278-349.
2. Кеулімжаев Қ. К., Құдайбергенов Н. А.. Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері : оқулық . -Алматы : Экономика, 2006. Беттер 140-172, 274-287.
3. Бухгалтерлік есеп қаржылық есеп беру туралы: Қазақстан Республика-сының Заңы. –Алматы: Юрист, 2003. –22б.
4. Мырзалиев Б.С., Сәтмырзаев А.А., Әбдішүкіров Р.С. Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжірибесі: оқулық/. - Алматы: Экономика баспасы, 2008. Беттер 142-144
5. Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары. – Алматы: Раритет, 2003.-672б.
6. Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов: Уч. пос. – Алматы: “Ержанова и К”, 2003.-185с.
7. Ержанов М.С., Ержанова С.М. Учетная политика на казахстанском предприятии (практический аспект). – Алматы: БИКО, 1997.-55с.
8. Кеулимжаев К.К. и др. Финансовый учет на предприятии: Учебник / Под ред. Р.М. Рахимбековой / Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж., Кинхузова К.К., Сальменова А.Т. – Алматы: Экономика, 2003.-474с.
9. Назарова В.Л. Шаруашылық жүргізуші субъектілеріндегі бухгалтерлік есеп: Оқулық. Жалпы ред. Басқарған Н.Қ. Мамыров. – Алматы: Экономика, 2005.-310б.
10. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. 3-е изд., перераб. и доп. – Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002.-727с.
11. Радостовец В.К., Тасмагамбетов Т.А., Абленов Д.О. и др. Организация финансового учета: Уч. пос. – Алматы: Экономика, 1997.-180с.
        
        |      |Мазмұны                                                      |      |
| | | |
| ... | |
| | |3 |
| | | ... ... ... ұйымдастыру және оның бәсекеге | |
| ... ... ролі |5 ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепті| |
| |дамыту консепциясы |5 ... ... ... ... негізгі принциптері | |
| | |8 ... ... есеп ... халықаралық стандарттарын енгізу | |
| ... ... ... ... және әдіснемелік|12 |
| |негіздері | |
| | | ... ... ... ... қарыздардың есебін ұйымдастыру | |
| | |17 ... ... ... мен ... қарыздарының есебі | |
| | |17 ... ... ... ... резервтердің есебі және басқа да | |
| ... ... |25 ... ... мерзімді дебиторлық қарыздардың есебі иновациялық | |
| ... ... ... |31 |
| | | |
| ... | |
| | |33 |
| ... ... ... | |
| | |35 |
| ... | ... ... жұмысымның тақырыбы ... ... ... ... ұйымдастыру».
Дебиторлық берешек – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің
қандай да бір ... ... ... ... үшін ақша ... бойынша
міндеттемелері. Ол ағымдағы және ағымдағы болып бөлінеді. Бухгалтерлік
есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық ... ... ... ... берешек – негізгі іс-әрекет нәтижесінде өткізілген
тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін сатып алушылардың міндеттеме ... емес ... ...... ... түрлері
нәтижесінде (мыс: қызметтерге аванстар, шығынды жабуға арналған депозиттер
алуға арналған дивидендтер мен % - р және т.б) ... ... ... 3 ... ... ... тиісті шоттар;
2) алынған вексельдер;
3) басқалар.
Алынуға тиісті шоттарға : ... ... ... ... субъектілердің ақшалай емес активтеріне деген тілек – ... ... ... ... ... шоттарды төлеу мерзіміне немесе
борышты өтеу күніне қарай ағымдық және ұзақ мерзімді дебиторлық ... ... ... ... саудалық шот фактурамен расталады.
Алынған вексельдер бабы ресми борыштық ... ... ... ... ... сипатына қарай қалыпты және аяқталмайтын
болып бөлінеді. Субъектінің өндірістік шаруашылық ... ... есеп ... ... ... ... мен пайда болатыны
қалыптыға жатады. ... ... ... берешек аяқталмайтын
болып саналады. Ол есеп және ... ... ... ... ... есеп ... ... тауарлық-материадық қорларды
жіберуді бақылаудағы босаңсулар салдарынан пайда болады.
Қарыз капиталының ... ... – ол ... түрінде қарызға төлем
ақы ретінде қайтарылатын капитал. ... ... ... ... ... пен ... ... айналымдық заңдылығымен байланысты.
Несиелерді есепке алу үшін ... ... ... ... енгізілген 4010 «Банк ... 4020 ... ... ... 4030 ... да несиелер» сияқты пассивті шоттары
пайдаланылады. Қысқа мерзімді және ұзақ ... ... беру ... Ұлттық Банкі бекіткен «Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді
несиелендіруді ... ... ... жүргізіледі.
«Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» Қазақстан
Республикасының заңы ... 2002 жылы 24 ... ... Осы ... ... жүргізудің және ұйымдастырудың бірыңғай құқықтық және
әдістемелік ... ... ... ... ... нарықтық қатынастардың талабына
сәйкес жетілдіру процессі одан ары ... ... ... есеп жүйесін
қаржылық есеп берудің халықаралық ... ... ... бухгалтерлік ескесептің республика үшін тиімдірек
концепциясын анықтау мақсатында әлемдегі экономикалық жағынан дамыған
елдердегі бухгалтерлік есеп жүйесі ... ... ... ... үшін ... ... таңдалды. Менің ойымша, бұл дұрыс таңдау.Себебі
Қазақстанда қабылданған бухгалтерлік есептің жаңа ... ... ... ішкі және ... ... ... көбірек бұруға
мүмкіндік береді.
Курстық жұмыстың мақсаты: қысқа мерзімді дебиторлық қарыздардың есебін
ұйымдастыру және соған ... ... ... ... табылады.
Зерттеу объектісі болып ТОО “Өрттен қорғау ” есебі табылады.
1. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және оның ... ... ... Қазақстан Республикасында қазіргі кездегі бухгалтерлікесепті дамыту
концепциясы
«Концепция» деген сөз (conceptio латын тілінен келген) бір ... әр ... ... ... ... ... мағынаны білдіреді.
Концепциялар белгілі бір ғылымның теориялық бағытын айқындауға көмектеседі.
Есеп концепциясы ... ... ... ... ... қызметінің түрлері мен әртүрлі ұйымдық құқықтық нысандарға
негізделген) есеп ... ... ... ... есеп ... ... негіз.
Бухгалтерлік есеп методологиясы үшін бухгартерлік табыстың шамасы мен
оның салық салынатын базамен ... ... бар ... түсіну және оны
түсіндіру маңызды мәселе болып табылады.
Есеп теориясында бухгалтерлік табыс пен ... ... ... ... ... шын мәнінде бірбіріне тең екі концепциясы
өріс ... ... Я.В. ... пен ... сүйенсек,
бірінші және екінші концепция өткен ғасырдың ... ... ... ... бұл елде сол кезде байланыстық пайданың сомасы салық
салынатын шамаға тең болуға ... ... ... ... ... Салық
концепциясы деген атқа ие болған бұл концепция осы уақытқа дейін әр түрлі
модификациялары ... ... ... Оның ... ... кез ... қорытынды есеп мемлекеттік салық органдарының мүддесі үшін құруға
тиісті.
Бұл ... ... ... оның қисындылығы мен
қарапайымдылығында екенін мойындау ... Ол ... ғана ... ... көз заңға сүйенеді.
Бухгалтер ағымдағы есепті жүргізеді, салық салу базасы болып табылатын
қаржылық нәтижені анықтайды және ... ... ... ... Бухгалтер үшін есеп бөліктерге бөлуге болмайтын тіртұтас жүйе.
Аталмыш ... ... ... ... есеп бәрінен бұрын
мемлекеттің ... ... ал ... ... ... ... оған бағынышты көрінеді.
Бұл концепцияның кезінде бухгалтерлік есептің методологиялық ... ... ... ... бағалаудың бірыңғай ережелері енгізіледі (әдетте
өзіндік құны бойынша, яғни тарихи бағасы принцппіне сәйкес зат оған ... ... ... ... ... ... барлығына бірдей нормалар бойынша
амортизацияланады; мұндай ... ... ... ... ... бөлігі ретінде түсіндіріледі;
Әр түрлі кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... қорытынды есепті пайдаланушылар өздері пайдаланатын кез келген
қаржылық қорытынды ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде сендірерлік дәлелдер, бірақ, ғылыми
логика қандайда бір концепцияның ... ... ең кем ... тағы ... шықпай қоймайтындығын көрсетеді. Сонымен, Еуропа континентінде бір
концепция бар еді, ал екінші қарама қарсы концепция ... ... және оның ... ... ... ... ... салық
салынатын шамадан өзгеше.
Бұл концепцияны «меншіктік» деп атауға болады және ол ағылшын тілінде
сөйлеуші елдерде ... ... ... уақытта аталмыш коцепция Еуропа
котинентіне үлкен әсер етіп отыр. Оның басты ерекшелігі: кезкелген ... есеп ... ... мүддесі үшін құрылуға тиісті. Концепцияның
құндылығы оның шыншылдығында. Ол ... өлі ... ... ... ... фактілерін дұрыс және дәл көрсету талаптарынан
туындайтын, нақты өмірдің ... ... ... ... әртүрлі адамдар қатысады, және олардың топтық
мүдделері бірдей ... ... ... ... ... болғандықтан,
есепте қандай да бір басқа тұлғалардың мүддесі үшін емес, міндетті ... ... ... үшін ... ... қорытынды есеп меншік иелері, акционерлер үшін құрыладыжәне
олар қалай болуға тиісті деп есептейді, солай жасалынады.
Есептегі бірлікке дұрысмағына арқылы ... ... ... ... ... бірыңғай тәртібін пайдалану дұрыс емес,
заттар олардың иелері қаншаға бағаласа сонша тұрады;
Амортизазия ... ... ... ... ... ... ... орнын толтыру қоры және кәсіпорын оны қандай ... оны ... ... емес кәсіпорын иелерін өздері және
оның ... ... ... бұл ... ... екірет
есептейтіндігін білдіреді – бір ретәкімшілік кіргізген және ... ... ... ... ал ... рет – міндетті мемлекеттік нормалар
бойынша;
Кәсіпорындар арасындағы салыстырмалылыққа автоматты ... ... ... өндеулер есебінен жетуге болады.
Қаржылық қорытынды есепті пайдаланушылар өздері пайдаланатын кез келген
қаржылық қорытынды ... әр ... ... ... құрылғандығын
түсінеді, бірақ, түсіндірме хатта есептеулердің орындалу механизмдерін ... ... ... ... ... келтірілетіндіктен,
әрбір пайдаланушы қаржылық ақпараттардың абъективті сипаттамасын алады.
Екінші концепция «ағылшын Америкалық» деген атқа ие ... ... ... ... ... ықпалы жоғары.
Ағылшын америкалық модельдің негізін қалаушы принциптер Ұлыбританияда
және АҚШ та жасалынады. Оның ... ... үлес ... ... Бұл модельдің негізгі индеясы есепті инвесторлар ... ... ... ... бухгалтерлік ескесептің республика үшін ... ... ... әлемдегі экономикалық жағынан дамыған
елдердегі бухгалтерлік есеп жүйесі зерттелді.
Сөйтіп, Республикамызда бухгалтерлікті есепті реформалау үшін ... ... ... ... бұл ... ... ... салық салу базасы ретінде
тек қаржылық нәтиже саналмайды, ... да ... ... салу ... бар.
Бұдан біз салық концепциясы өзінің негізінде ... ... ... ... қазір одан айырылғандығын көреміз. Одан басқа, егер мемлекеттік
бюджетте ... ... ... ... ... елеулі болса, онда
актвтерді қайта бағалауға жол бермеу керек, себебі олардың құндарының ... ... ... ... өсуіне және тиісінше, жылдық
жиынтық табыстың және салық сомасының азаюына ... ... ... егер бюджеттің табыс бөлігінде мүлікке салынатын салық ... ... ... онда ... ... ... ... баға принципін
қолдау - өзіндік құны ... ... ... ... ... өсуіне әкп соқтырады.
Қазақстанда қабылданған бухгалтерлік есептің жаңа жүйесі, кәсіпорынды
ашығырақ көрсетуге, ішкі және сыртқы инвесторлардың назарын ... ... ... ... ... ... берген жағдай
бухгалтерлік табастың бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ...... кодексіне сай есептелуі.
Концепция-бухгалтерлік есеп принциптерін жасаудың қисынды ізашары, яғни
жол салушысы. Белгілі бір ... ... ... ... өмір ... ... байланысты түзетулерге ұшырауы
мүмкін, сондықтан олар бір рет мәңгілікке берілген ақиқат болып ... де ... ... бухгалтерлік есеп пен қорытынды есеп беру ... ... ... яғни оған негіз болған концепцияларға сүйенеді.
Оған жоғарыда қарастырылған екі концепция мысал бола алады. ... ... ... жаңа ... жаңа операциялардың пайда болуы -
«оны жасаушылардың жеке пікіріне ... ... ... ... негіздеулерге әкеп ұғындыруы мүмкін. Міне, ... ... мен ... есеп мәліметтерін бейнелеудің ... ... ... өте ... есептің халықаралық стандартында, Қаржылық қорынтынды есеп
берудің төмендегі концепциялары айқындалған:
- Кәсіпорынның қаржылық қорытынды есебін жүргізу мақсаты;
- Бухгалтерлік ақпарттардың сапалық ... ... ... есепке алу принциптері;
- Қаржылық қорытынды есеп элементтері.
Қаржылық қорытынды есеп, оны пайдаланушыларға эканомикалық шешімдер
қабылдау үшін қажетті, кәсіпорынның ... ... ... ... және қаржылық жағдайындағы өзгерістер туралы ақпарттар дайындап
беру мақсатын көздейді.
Сондықтан есеп ақпарттарына қойылатын ... ... ... ... болмасын шешім қабылдау үшін пайдалылығымен
байланысты. Жалпы, есеп ... ... ... ... есеп мәліметтерінің пайдаланушылар үшін пайдалылығын ... ... ... нақты жағдайда ол немесе басқа бір сипаттама маңыздырақ
болатындықтан, бухгалтрдің кәсіби ... ... ... қолайлы
үйлесім табуынан көрінеді.
Қаржылық қорытынды есеп элементтерінің концепциялар ... ... ... ... ... қаржылық қорытынды
есеп ақпараттарын пайдаланушылардың бағалауына және, тиісінше, ... бір ... ... әсер ... ... және ... ақпараттан түсетін пайда оны алуға жұмсалған шындардан көп ... ... ... ... ... орындалуының нәтижесінде
субъектінің қызметі жөнінде ... әрі ... және ... ... ... ... ... қойылатын талаптар белгілі ... ... ... ... ... ... принциптері
«Бухгалтерлік есептің принципі» нені білдіреді? Қойылған ... ... ... сол ... ... ... ... анықтаудан іздеу
керек. Бұл латын тілінен алынған principium-деген сөз-және оны ... да ... бір ... ... ... ... ... бастауы
деген мағынаны білдіреді. Бухгалтерлік есептің принципі – сол ... яғни ... ... ... сол ... ... мағынасынан
туындайтын принциптерге негізделеді.
Америкалық ғалымдар Р.Энтони мен Д.Ристің ... ... ... сөз ... ... ... ретінде қабылданған немесе хабарланған
жалпы заңдарды немесе ережелерді белгілеу үшін пайдаланылады.
Есеп принциптері барлық есеп процесін жүргізу мен ... ... ... ... Олар әділ ... тек ... есепке тән
болуға тиісті, яғни басқа ғылымдардың негізімен ауыстыруға болмайды. Сондай-
ақ, есеп принциптері бірдей және ... ... ... ... Осы
туралы айта отыратын, америкалық ғалым Р.Энтонидің көзқарасымен келіспеуге
болмайды. Ол былай деген: «Есеп ... ... ... ... ... ... үш талапқа қаншалықты жауап беретіндігіне байланысты-
әділдік, жүзеге асырылуы және орындылық. Принцип орынды, егер ақпараттың
мәні ... ... және ... бір ... ... бір ... білу
қажет болған адамдарға пайдалы болса. Принцип ... егер ... ... адамдардың жеке көзқарасы, бағалауы ықпал етпеген болса. Принцип
жүзеге асырылады, егер оның ... тыс ... ... ... орындалуы
мүмкін болса».
Бухгалтерлік есеп процесін жүргізу мен қорытынды есепті құруға негіз
болатын принциптер ... ... ... ... ... ... Үздіксіз қызмет ету
3. Бөлектенген (оңашаланған) кәсіпорын
4. Екі жақтылық
5. Ақшалай өлшем
6. Ақпараттардың құпиялығын сақтау.
Қаржылық қорытынды есеп үшін ... ... ... ... (бір ізгі салуға) қол жеткізу үшін қаржылық
қорытынды есеп ... ... ... ... ... ... есеп пен қаржылық қорытынды есеп берудің төмендегі ... ... ... ... Орындылық
5. Мәнділік (маңыздылық)
6. Сенімділік
7. Әділетті (бұрмалаусыз) көрсету
8. Мәнділіктің (маңыздылықтың) нысанның ... ... ... ... Толықтық
12. Салыстырмалылық
13. Өз уақытында дайындап беру.
Алғашқы екі принципті бухгалтерлік есептің негізін құраушы принциптер
ретінде жоғарыда қарастырдық.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ақпарттарды оларды пайдаланушылар үшін пайдалы ететін атрибуттар
болып ... ... ... 4 ... ... мәнділік (маңыздылық), сенімділік жатады.
Түсініктілік принципі. Бұл принципке сәйкес қаржылық қорытынды есепте
көрсетілген ақпарттардың ... ... ... ... қолайлығында. Ол үшін ақпарттарды пайдаланушылардың субъектінің
экономикалық және іскерлік ... ... есеп ... ... білімдері болуға ... деп ... ... ... ... үшін маңыздылығына байланысты қаржылық
қорытынды есепте көрсетілуге тиісті күрделі мәселелер туралы ақпарттар тек
белгілі бір пайдаланушылардың ... үшін ... ... ... ... алынып тасталмауға тиісті.
Орындылық принципі. Пайдалы болу үшін ақпарттар, шешім қабылдаушы
пайдаланушылар үшін орынды болуға тиісті. ... ... ... табылады,
егер пайдаланушыларға өткен, қазіргі және болашақтағы оқиғаларды бағалауға,
дәлелдеуге немесе олардың бұрынғы бағаларын жөндеуге ... ... ... шешім қабылдауына әсер ететін болса.
Ақпарттардың болжаушы және ... ... ... ... ... бар ... ... деңгейі мен құрылымы жөніндегі
ақпараттар пайдаланушылар үшін,олар ... ... ... қалу ... және оның ... ... күресе алу
қабілетін алдын ала болжауға тырысқан ... ... ... табылады. Осы
ақпарттар өткен болжамдар жайында, мысалы, ... ... ... ... ... ... операциялардың нәтижесіне
қатысты, растаушы (дәлелдеуші) роль атқарады.
Мәнділік ... ... ... орындылығына олардың
сипаты мен мәнділігі (маңыздылығы) үлкен әсер етеді. ... ... ... анықтау үшін оның сипаты да жеткілікті. Мысалы, ... ... ... ... ... сол жаңа ... арқасында қол
жеткізілген нәтижелердің ... ... ... бар ... ... бағалауға әсер етуі мүмкін.
Ақпарт мәнді (маңызды) болып табылады, егер оның қалдырылып ... ... ... ... негізінде қабылданған
пайдаланушылардың экономикалық шешімдеріне әсер ету ... ... ... ... кету ... бұрмалаудың нақты жағдайында бағаланушы
баптар немес қателердің шамасына байланысты. Демек, мәнділік ... де ... ... ... немесе нүктесін көрсетеді, және де
пайдалы болу үшін ақпарттарда болуға тиісті негізгі ... ... ... ... ... болу үшін ... сенімді болуға тиісті.
Ақпарттар оларда елеуші қателер және алдын ала болжанған ... ... және не ол ... ... шындықты, немесе ол көрсетеді
деп негізді түрде күтілетін шындықты ... ... ... оған
сенуге болатын кезде сенімді болып саналады.
Ақпарттар орынды болуы мүмкін, бірақ оны ... ... ... ... әкеліп соқтыратын өзінің сипаты немесе көрсетуі
бойынша соншалықты сенімсіз болуы мүмкін. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... мен оның негізгілері дауға
(таласқа) түседі, кәсіпорын үшін баланста талаптың толық сомасын есепке алу
орынды ... ... ... ... ... Сенімді болу үшін ақпарттар
олар ... ... ... олар оны көрсетеді деп негізді ... ... және ... ... шындықпен көрсетуге тиісті.
Сөйтіп, мысалы, баланс есепті кезеңге нәтижесі мойындау критерилеріне ... ... ... міндеттемелері және ... ... ... және ... ... ... ... (маңыздылықтың) нысанынан артық болуы принципі. ... ... және ... оқиғаларды шындылықпен көрсетуге тиісті
болса, онда оларды тек заңдылық нысанында ... ... ... ... ... ... ... алу және көрсету қажет.
Бейтараптық принципі. Сенімді болу үшін қаржылық қорытынды есеп
ақпарттары бейтарап ... яғни күні ... ... ... ... ақпарттар өздерінің іріктелуімен немесе тапсырылуымен ол жоспарланған
нәтижеге қол жеткізу ... ... ... ... пікірлердің
қалыптасуына әсер ететін болса, онда қаржылық ... есеп ... ... ... ...... ... активтерді
немесе табыстарды көбейтіп жебермеу, ал міндеттемелерді немесе ... ... ... етілетін есептеулерді жүзеге асыруда қажет ... ... ... белгілі бір деңгейде сақтық енгізу.
Бірақ, сақтық принципінің сақталуы, мысалы үшін, жоспарын ... ... тыс ... ... ... немесе табыстарды саналы түрде
төмендетуге, не болмаса міндеттемелер немесе шығындарды қасақана көтеріп
жіберуге мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... ... ... болмас еді, және сенімділік сапасын жоғалтар еді.
Толықтық принципі. Сенімді болу үшін қаржылық ... ... оған ... шығындардың маңыздылығын есепке ала ... ... ... Қалдырып кету – ақпарттарды өтірік немесе шатастырушы,
ал содан барып ... және оның ... ... ... етіп қоюы мүмкін.
Салыстырмалық принципі. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... үшін ақпарттарды
пайдаланушылардың кәсіпорынның әр түрлі кезеңдегі қаржылық қорытынды ... алу ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың қаржылық қорытынды есебін, олардың салыстырмалы түрде
қаржылық ... ... ... және ... жағдайындағы
өзгерістерді бағалау үшін салыстыра алу мүмкіндігі болуға ... ... ... және ... ... болған қаржылық нәтижелердің
өлшенуі және көрсетілген ... ... үшін ... ... ... асырылуға тиісті.
Ақпарттарды өз уақытында дайындап беру принципі. Ақпараттарды беру
кезінде жөсіз кешігулер болған жағдайда олар ... ... ... басшыларына ақпараттарды өз уақытында ... ... ... ... ... теңестіру қажет болуы
мүмкін. Ақпарттарды өз уақытында тапсыру үшін ... ... ... барлық аспектілерін айқындағанға дейін есеп беру жиі қажет
болады. Ол ақпарттардың ... ... Және ... ... есеп барлық аспектілерді анықтағанға дейін ... ... ... сенімді, бірақ бұрын шешім ... тиіс ... үшін ... аз болып қалады.
1.3 Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарын ... ... ... ... және ... ... экономикасының қалыптасуы Республикамыздағы бухгалтерлік есеп
жүйесіне елеулі өзгерістер енгізді. Қазақстанда ... ... жаңа ... кәсіпорындарды ішкі және сыртқы инвесторлар үшін
ашығырақ көрсетуге мүмкіндік береді.
«Бухгалтерлік есеп және ... есеп беру ... ... заңы ... 2002 жылы 24 ... ... Осы құжат
бухгалтерлік есепті жүргізудің және ұйымдастырудың бірыңғай құқықтық және
әдістемелік ... ... ... ... ... ... қатынастардың талабына
сәйкес жетілдіру процессі одан ары жалғасуда. Ендігі міндеті есеп жүйесін
қаржылық есеп ... ... ... сәйкестендіріп жүзеге
асыру.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің ұйымдық-құқықтық нысандарының
өзгешіліктеріне қарамастан, бухгалтерлік ... ... ... мен ... қолы ... қамтамасыз ететін негізгі ережелер
мен ... ... ... ... ... мен ... ... оның қызмет жағдайына ... ... ... жете түсіну деңгейіне, қызметкерлердің ... ... ... ... ... есептің ұйымдастырылуы мен жүргізілуі ... ... ... ... ... ... ... үйлесуі
қазіргі кезде республикамыздағы бухгалтерлік есеп жүйесінің ерекше белгісі
болып ... Бұл ... ... есеп ... төрт деңгейлі
реттеу жүргізу арқылы жүзеге асырылады.
Бірінші деңгей – Қазақстан ... ... Заң күші ... ... алу ... жарлығы. Онда бухгалтерлік есепті
ұйымдастырудың және жүргізудің, қаржылық ... ... ... ... ... мен ... принциптері; заңды және жеке
тұлғалардың, басқа қызметкерлердің бұл саладағы құқықтары, міндеттері ... ... ... ... ... ететін
шаралар: активтер мен міндеттемлерді бағалау тәртібі, ... ... ... ... ...... ... стандарттарына негізделіп
жасалынған Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттары жүйесі.
Бухгалтерлік есеп ... ...... ... бухгалтерлік есепті жүргізу және қаржылық қорытынды есепті
дайындап тапсыру үшін пайдаланатын ережелер мен ... ... ... ... ... ... қамтиды. Олардың
кейбіреулері бағалау мен танудың альтернативтік әдістерін ұсынады. Бұл
әрбір ... өз ... ... байланысты стандартта ұсынылған
әдістердің ішінен өзінің кәсіпорыны үшін ... және ... ... оның ... ... нақты көрсетуге мүмкіндік
беретіндерін таңдап алуға тиісті екенін көрсетеді. Осы ... ... ... ... ... концептуалдық негізі және
субъектілердің ... ... ... ... ... шоттарының
типтік жатады.
Үшінші деңгей – бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... көлеміне, типіне
және құқықтық ... ... ... ... ... оларға бухгалтерлік есепті тікелей өздері ... ... ... ... мен нұсқаулар.
Төртінші деңгей – жарғылықтың бухгалтерлік есеп бойынша өкілетті
органдар дайындап ... ... ... ... ... субъектінің өзінің бухгалтерлік есеп жөніндегі жарғылықтары,
бұйрықтары, кәсіпорынның есеп жүргізу саясатын құрайтын шешімдері.
Қаржылық есеп ... ... ... (ҚЕХС) қаржылық есеп
берудің халықаралық стандарттар ... ... ... ... бухгалтерлік есеп жүргізудің, қаржылық есеп беруді құрастырудың ... ... ... және ... бекітеді. Барлық өңделген
және бекітілген 4 стандарттар бар, бірақ олардың ... ... ... болып табылады.
Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарының ұлттық стандарттардың
алдында объективті артықшылықтары келесілер:
- қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттары ... ... ... білім мен тәжірибені жинақтап қорытады;
- өңдеуден өтуде қаржылық есептің халықаралық стандарттары ... және ... ... этаптардан өтеді;
- дүниежүзілік көлемдегі компаниялардың арасында бухгалтерлік құжаттауды
салыстыруды қамтамасыз етеді және сыртқы пайдаланушылар үшін есеп ... қол ... шарт ... ... консолидациялық есеп беруді дайындау бойынша компанияның ... ... ... ... ... есеп ... халықаралық стандарттары қаржылық ақпараттарды
пайдаланушыларға өзінің оңай қабылдануымен ерекшеленеді;
- қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... есеп берудің халықаралық стандарттарының
кемшіліктерінде көрсетуге ... ... ... ... есеп ... ... ... болады;
- нақты жағдайларға анық нұсқаулардың, түсініктемелердің және стандартқа
тіркелетін мысалдардың ... ... есеп ... халықаралық стандарттары нарық жағдайына
қалыптасу себебіне олардың дамушы мемлекеттердің ... ... ... ... ... көлеміне және қызмет түріне ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады; қаржылық және өндірістік есептері бойынша қызмет
ету аясын ... ... ... ... тәртібін әзірлейді,
сондай-ақ бухгалтерлік есепті ұйымдастыру үшін басқада ... ... ... есепті ұйымдастыруға, шаруашылық операцияларын
орындаған кезде оның ... ... ... ... ... ... ... есептің сапалық сипаттамалары ... ... ... ... ... үшін пайдалы ететін атрибуттар
болып табылады. Сапалық сипаттамалардың төрт ... ... ... (маңыздылық), сенімділік жатады.
Кәсіпорынның бастапқы бақылауын жүзеге асыру үшін таңдап алынған
тәсілдер жиынтығы, ... ... ... ... және бухгалтерлік
есептегі шаруашылық ... ... ... шолу ... ... ... көрініс табуы тиіс. Есептік саясат – бұл
бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі.
Кәсіпорында қабылданған есеп саясатының ... ... – оның ... ... шынайы етіп көрсететін толық, объективті және дұрыс
ақпараттарды жасау болып табылады. Есеп саясатын ... ... ... ... ... есептің «Есеп саясаты және оның ашып көрсетілуі»
деп аталатын қазақстандық стандартында жан-жақты берілген. Есеп ... ... ... ... ... жалпы көпшілік қабыл-данған
стандарттардың ішінен таңдап алу жолымен құрылуға тиіс. Есеп ... ... ... ... ... – кәсіпорындағы бухгалтерлік қызметті ... ... Есеп ... ең ... ... қорытынды есеп
беруге түсіндірме хатта ашылып көрсетілуге тиіс. Егер есепті кезеңде ... ... ... ... ... онда оның ... ... ал өзгерістер елеулі қаржылық және материалдық зиян шегуге әкелетін
болса, онда есеп ... ашып ... ... осы ... ... ... басшысы бекіткеннен кейін есеп саясаты нормативтік құжат
статусына ие болады. Кәсіпорынның есеп саясаты мен ... ... ... ... ... ... ... және қаржылық
жағдайының бұрмалауына әкеліп соқтыратындықтан, оны бухгалтерлік ... ... деп ... ... Бухгалтерлік стандарттарға сәйкес
өзінің есептік саясатын қалыптастырады, онда шаруашылық қызметтің есебіне
оптималды әдістер ... ... ... тозуын есептеуде тіксызықты
бірқалыпты әдісті таңдады, материалдық құндылықтарды бағалауда ФИФО әдісі
қолданылады, ал ... ... ... нормативтік әдісті
пайдаланады.
Қазіргі кезде ... ... ... есеп және қаржылық есеп
беру заңына өзгерістер мен қосымшалардың жобасын дайындады. Осы ... ... ... есеп ... ... көшу кезегімен орындалатыны көзделеді. Бірінші кезекте 2005
жылдың қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... жүргізетін ұйымдар, құнды қағаздары жоғары категорияда
биржалары тізіміне енгізілген акционерлік қоғамдар, ұлттық компания-лар,
мемлекеттің ... бар ... ... ... Ал 2006 жылғы қаң-
тарынан мемлекеттік кәсіпорындар ... ... ... акционерлік
қоғамдар есеп берудің халықаралық ... ... ... ... ұйымдардың өтуі жоспарланып отыр.
Халықаралық стандартқа сәйкес шоттардың типтік жоспары шоттардың ... ... Атап ... ...... класс - Міндеттемелер;
3 клас – Меншікті капитал;
4 класс – Қызметтің нәтижелері.
Әрбір класқа, шоттардың бірнеше тобын ... ... ... жаңа ... ... - ... өсуі бойынша құрудың ескі
принципінен өзгеше өтімділіктің азаймалы принципі бойынша құрылған. Бірінші
бөлім ақшалай ... ... алу үшін ... ... ... ... активтерді есепке алу үшін арналған.
Мұнай – газ ... және өзге де ... ... ... ... ... барлау және бағалау активтерін есепке алу үшін
кәміл жаңа шоттардың енгізілгендігін айта кету ... ... ... ... алу шоттарына арналған. Әрине, онда
да өтімділік пен мерзімділіктің кему ... ... ... «Міндеттемелер» келесі бөлімдерден тұрады:
1 бөлім – Қысқа мерзімді міндеттемелер;
2 бөлім – ұзақ мерзімді міндеттемелер.
Осы класстың ... ... ... және басқа кредиторлық
берешектерді есепке алу шоттары келтірілген.
Стандартта шартты және кепілді міндеттемелер ... ... ... орындалуы барысында резервті құру ... ... ... ... іске ... ... ... бағалау
міндеттемелерін есепке алу үшін жаңа шот енгізілді.
3 класс «Меншікті ... ... ... ... ... қарай шоттар топ бойынша бөлінген: негізгі және негізгі
емес қызметтен ... ... ... ... де ... және
негізгі емес қызметтің шығыстарын есепке алу үшін шоттар топтастырылған.
Осы класс шотының үшінші бөлімі қызмет нәтижелерін ... алу ... есеп ... шоттарына арналып отыр. Бухгалтерлік есепке алу
және аудит саласын ... ... ... ... ... ... есепке алу, қаржылық есеп беру
және аудит жүйелерінің өздеріне тән функцияларды одан әрі ... ... ... ... үшін ... ... мен алғышарттарды қамтамасыз
ету болып табылады.
ХҚЕС-ті ойдағыдай енгізу мақсатында ХҚЕС-ті қолдану ... ... ... ... ... есеп беру ... Қаржылық есеп беруді ХҚЕС-ке сәйкес жасайтын ұйымдар ... ... алу ... ... ... ... жөніндегі
нұсқаулық (негіз) бекітілді. Сонымен бірге, «Қазақстан Республикасында
халықаралық қаржылық есеп беру ... көшу ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Премьер-
Министрінің 2003 жылғы 15 мамырдағы ... ... ... іс-
шаралар ойдағыдай іске асырылды
Сонымен қатар, бухгалтерлік есепке алу мен қаржылық есеп беруді жүргізу
бөлігінде ақпараттық жүйені ... ... атап ... ... ... ... ... жүйесі, яғни ұйым
қызметінің түрлі ... үшін ... ... ... бизнестегі
маңызды аспаптардың біріне айналды. Тәжірибеде көрсеткендей, ... кең ... ... ... ... оң ... ... әлдеқайда жеңіл. Сондықтан да ХҚЕС-ты ойдағыдай енгізу бухгалтерлер
жұмыстарының жеделдігін арттыруға және ... әрі ... ... ... беретін бухгалтерлік есепке алуды жан-жақты
автоматтандырусыз жүзеге асырылмайды.
Бухгалтерлік есеп және ... есеп беру ... № 234-3 ... ... 28.02.07 қол қойды, бұл заң бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібі
мен қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... ... оны қолданатын субъектілер топтары және
олардың есеп жүргізу тәртібі анықталған. Бұрын қолданып жүрген бухгалтерлік
есеп стандарттарын ... еспе ... ... ... ... ... саясатын қалыптастырады, оған жауапты ұйым жетекшісі
емес, бухгалтерлік қызметтің жетекшісі, ол кәсіби бухгалтер болуы ... ... ... дебиторлық қарыздардың есебін ұйымдастыру
2.1 Сатып алушылар мен тапсырысшылардың қарыздарының есебі
Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды ... жеке ... ... ... ... қызметтері, сондай-ақ аванс ретінде алдын ала
төлеген төлемдері үшін ... ... –1200 ... ... ... ... деп ... Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек ... ... және жеке ... ... болып табылады. Өтелетін (алынатын)
уақытына қарай алынуға тиісті дебиторлық ... ... ... ... және ұзақ мерзімді алынуға тиісті борыштар болып екіге бөлінеді.
Бұл борыштардың есебі «Алынуға тиісті ... ... ... ... ... ... бір жыл ішінде алынатын (өтелетін)
дебиторлық ... ... ... ... ... ... жататындар:
- Ағымдағы активтерді ... ... ... ... (алдын ала
төленген)
төлем;
- ... ... ... ... ... тиісті борыштар;
- Вексельдер бойынша алынуға тиісті ... ... ... мен еншілес серіктестігі арасындағы ... ... ... ... ... лауазымды адамдарыны (тұлғаларанының) дебиторлық борышы;
- Басқадай дебиторлық ... ... ... ... деп аталатын бабындағы сома
басқа заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға вексеь бойынша төлейтін ресми
берешегі ... ... ... ... ... ... ... борыштар) иелік ету құқығымен қоса, заңды ... ... ... ... ... ... ... «дебиторлық борыш»
дегеніміз, бұл – иелік ету ... ... ... құқықтармен байланысты
активке қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің қатарына дебиторлық
борыштардың айналымы ... Яғни ... ... ... ... өтелу уақытының арасындағы мерзім күндерінің саны. ... ... оған ... ... ... ... ғана ... борыштар сатылған өнімдер мен тауарлардың құнынан ... және ... ... ... алып ... ... бойынша есептелінеді. Бір жылдан астам уақыт бойы алынбаған
дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... борыштардың пайда болған (есептелінген) уақыты мен ... ... ... ... ... бойынша кіріс көп
жағдайларда ескерілмейді. Кәсіпорындар өздерінің тауарларын сатқанда ... ... баға ... ... Ұйымдардаң мұндай қадамға
баруының басты себебі сатып ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар баға
жеңілдіктерін пайдалану ұйымының күмәнді ... ... ... әсер ... ... тәжірибеде баға жеңілдіктері (скидки)
терминімен (сөзімен) бірге ... ... ... ... ... Өз ... ... жолмен жүргізіп келе жатқан елдердегі
ұйымдар сауда ... ... ... баға ... ... бірдей деп айтуға болады.
Кейбір жағайларда сапаның төмендігінен немесе тауарлардың ақау ... ... ... ... тура ... ... тауарларды
қайтарып алу сатушы ұйымдар үшін тиімсіз болады. ... да ... ... ... немесе жеке тұлғаның осы тауарлар бойынша ... ... ... ... ... ... келісуіне тура
келеді. Әрине аталған жеңілдікті жасау ұйымның ... ... ... көлемін азайтатындағы сөзсіз. Бұл жағдайда ... ... ... ... 6030 баға ... – шоты
Кт: 1210 алынуға тиісті борыштар – шоты
Түріндегі бухгатлтерлік жазуы жэазылады.
Егер сатылған тауар ұйымға қайтарылған ... ол үшін ... жазу мына ... ... 6020 ... ... қайтарылымы – шоты
Кт: 1210 Алынуға тиісті борыштар – шоты
Кәсіпорындардың бухгалтериясы дебиторлық борыштар ... ... мына ... ... ... ... 7 ... – 1250 «Жұмысшылар мен басқа да ... деп ... ... ... бойынша;
Нөмірі 9 Журнал-ордерге қосымша тізімдеме – 1610 «Берілген аванстар»
шотының дебиті бойынша;
Нөмірі 10 Журнал-ордер – 1290 ... ... ... ... ... ... шоттарының несие (кредиті) бойынша;
Нөмірі 11 Журнал-ордер – 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
борышы» шотының және 1220 «Еншілес (тәуелді) ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың есебі бойынша жоғарыда аталып ... ... ... ... ... ... есептің карточкалары, ажырату
парақшалары (қағаздарын), бухгалтерлік анықтамалары және тағы да ... ... ... ... есеп ... толтыру
шаруашылық операцияларының мазмұнын сипаттайтын бухгалтерлік ... ... үшін ... ... ... ... ... ішінде Америка Құрама Штаттарының бухгалтерлік есеп
стандарттарында) ұйымның бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... үшін ... ортақ есеп беру ... Есеп ... ... құқығы толығымен бас бухгалтердің
құзырында, яғни ол алғашқы ... ... ең ... ... ... корреспонденциясын жүргізуге міндетті. Шоттарға ... ... ... есеп ... үнемі қатысатын, эпизодтық
болып бөлінеді және олар ... ... ... ... шоттарныда есептелінетін сомаларлың ... мен ... ... үшін ... жүргізу керек, ол ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Мұндағы басты мақсат – әрбір шоттағы сомалардың ... мен ... ... ... ... Дебиторлық борышты есептеудегі басты
мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады, яғни сатып алушы ... ... ... жөнелтілген тауарлардың (жұмыстар, ... ... ... Бухгалтерлік есептің көзқарасымен қарағанда,
тауарлардың тиелуі мен мен ... ... ... және есеп айырысу
құжаттарының ұсынылуы, ... ... деп ... ... ... бөлімдерден тұрады:
1210 «Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілердің борышы»
1220 «Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борышы»
1230 Қауымдастырылған және бірлескен ұйымдардың қысқа ... ... ... мен құрылымдық бөлімшелердің қысқа мерзімді
дебиторлық берешегі
1250 Қызметкерлердің қысқа ... ... ... ... бойынша қысқа мерзімді дебиторлық қарыз
1270 Алуға арналған қысқа мерзімді сыйақылар
1280 «Басқадай дебиторлық борыштар»
1290 «Күдікті қарыздар бойынша резервтер»
1620 ... ... ... ... аванстар»
Яғни осы жоғарыда аталған баптар бойынша кәсіпорындар мен ұйымдардың
басқа заңды немесе жеке ... ... ... ... ... ... мен ұйымдардың 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің борышы» деп аталатын ... ... ... ... мен ... осы ... ... әр түрлі қарыздары жайлы ақпараттарды
қорытындылау үшін арналған. Аталған ... ... ... ... ... тиісті шоттар»
1210«Алынған вексельдер»
1210«Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің өзге де ... ... шот ... табылады. Сондықтан да бұл шоттардың дебитінде
борыштың сомасы жазылса, ал кредитінде борыштың ... ... ... ... ... борыштар шоты) сатып алушы заңды немесе жеке
тұлғалардың сатып ... ... ... ... оларға көрсеткен
қызметі үшін қарыз сомаларын білдіреді.
«Алынуға тиісті шоттар» деп аталатын шотта тиеліп ... ... ... ... мен ... ... үшін ... мен тапсырыс берушілердің банк мекемесі қабылдаған есеп айырысу
құжататары бойынша төлеуге тиісті сомасы есептеледі ... ... ... ... сипаттай келе олардың қысқа мерзімді активтер екендігін және
олардың сату нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... «саудалық міндеттемелер» деп те атайды. ... ... сату ... де ... ... ... өтелу
көздеріне басқадай нұсқаулар болмаған жағдайда, оларды ... ... ... ... ... кез ... адамға тауарларды несиеге сату
кең көлемде етек алған, сонымен бірге сатып ... үшін ... ... ... бір ... ... ... кейін төлеу (өтеу) құқығы да
берілген. Мұндай несиені коммерциялық несие деп те ... ... ... ... сатып алушының шотты тиісті ... ... бар ... бақылау шараларын жүргізілулері қажет. Сол
үшін әрбір ұйымдарда несиелік ... ... ... Бұл ... ... және ... тұлғалардың немесе бермеу жайлы мәселені шешуге керкті
ақпараттарды білуге болады, ... ... ... ... арнаулы
ақпараттың несиелік бюролар арқылы да клиент жайлы басқадай ... ... бар. ... ... ... ... ... да несиеге тауарларды сату, сатпау жайлы шешімдер ... ... ... ... ... ... ... шектеуді және сатып
алушылар мен ... ... ... ... өтеуді қамтамасыз
ететін белгілі бір ... ... етуі ... ... ... мен ... таңдап алынған ережелері мен негізгі қағидалары
есеп саясатында атап ... ... Бұл ... ... ... ... ... құралдар, бағалы қағаздар және тағы да басқа дебиторлық
борыштар ... ... ... мен тапсырыс берушілердің борышы» шоттарына
қатысты бухгалтерлік есепте мынадай корреспонденциялар жазылады:
Мысалы: 2009 жылы ТОО ... ...... ОАО ... ... мекемесінен өрттен қоғауға арналған автоцистерна АЦ-6,0-40(Урал-5557)-
9АВРсатып алды 106 746 034,94 тг. Бір мезгілде қосылған ... ... ... 1210 Кт ... 1210 Кт ... 1030 Кт ... 3310 Кт ... екі ... ... көріп отырғанымыздай кәсіпоырндар мен
ұйымдардың тауарлары, атқарған жұмыстары мен ... ... ... құн ... ... 1210 ... тиісті борыштар»
шоты дебиттелініп, 3130 «Қосылған құн салығы» шоты кредиттелінеді.
Ал сатылған материалдық емес ... ... ... ... ... ... борыштардың пайда болуына 1210 «Алынуға тиісті
борыштар», 1210 «Алынған вексельдер», 1210 ... ... мен ... өзге де ... деп ... ... ... оған сәйкес 6010 «Өнімдерді сатудан және қызмет ... ... деп ... шот ... ТОО ... қорғау ” ұйымы 2008 жылдың қараша ... ... ... ... ... ... бойынша келесі жазулар
есептелді.
Кт: 1250 «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық берешегі» бойынша
100 000,00 тг
Дт: 1030 ... ... ... ... ақша ... ... ... 1010 «Кассадағы теңгемен ақша қаражаты» бойынша 1 546 500,00 тг
Дт: 7210 «Әкімшілік шығыстар » бойынша ... ... ... емес ... ... құралдар, бағалы қағаздар
бойынша қосылған құн салығы есептелгенде 1210 «Алынуға тиісті борыштар»,
«Алынған вексельдер», 1210 ... ... мен ... ... өзге ... деп аталатын шоттардың тиістілері дебиттелініп, «Қосылған құн
салығы» шоты кредиттелінеді.
Шетелдік валютада сатып алушылар мен тапсырыс ... ... ... пайда болуына 1210 «Алынуға тиісті борыштар», «Алынған
вексельдер», 1210 ... ... мен ... берушілердің өзге де
борыштары» деп ... ... ... ... «Бағамдық
айырмашылықтан алынатын кіріс» шоты кредиттелінеді.
Алынуға тиісті айыппұлдардың, өсімақылардың сомаларына 1210 ... ... ... ... 1210 «Сатып алушылар мен тапсырыс
берушілердің өзге де ... деп ... ... ... ... ... емес ... алынған басқадай ... ... ... ... ... ... тауар және атқарылған жұмыстар
мен көрсетілген қызметтер үшін төлемдер келіп түскенде 1000 ... ... ... ... 1210 ... ... мен тапсырыс
берушілердің борыштары» деп аталатын бөлім шоттарының ... ... мен ... ... әр түрлі себептермен кейін
қайтарылған жағдайда 6020 «Сатылған тауарлардың қайтарылуы» деп ... ... 1210 ... ... мен ... берушілердің борыштары»
деп аталатын бөлім шоттарының тиістілері кредиттелінеді.
Кейін қайтарылған тауарларға жасалған сату және баға ... 6030 ... ... немесе 6030 «Баға шегерімі» шоттардың
тиістілері дебиттелініп, 1210 «Алынуға тиісті ... ... 1210 ... ... мен ... берушілердің өзге де
борыштары» деп ... ... ... ... 3130 ... салығы» шоттың кредитіне жазылып сторно етіледі (алып тасталынады).
Сатып алушылар және тапсырыс ... есеп ... ... ... ... ... онда сатылған айналымнан тыс
активтер, қаржылық инвестициялар, ... ... ... ... ... ... есеп айырысу құжаттары жинақталып,
топтастырылып бөлек ... ... ... – шоттар,
фактуралар немесе олардың орнына ... ... ... ... ... бойынша жазылады. Тізімдеменің бағдарында (графасында)
сатып алушылар (тапсырыс берушілер) бойынша ай ... ... және ... ... ... ... бойынша сатлыған
активтердің сандық мәліметтері көрсетіледі. «Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... бойынша
операциялардың есебі үшін № 11 Журнал-ордер қолданылады.
Тауралрды сату мен сатып алу ... ... ... ... ... ... ... мен сату және сатып алу
келісімдері, ... ... және тағы да ... ... ... ... Келісімнің және соған сәйкес есептің басты
объектісі ... ... ... Сондықтан келісімшартта тауардың
сипаттамасы толығымен көрсетіліп, оның бағасы мен ... ... ... өтуі ... ... ... тұрақты, тұрақсыз және бекітіген болып
көрсетілуі мүмкін.
Тұрақты баға келісімшартта ... ... ... кезінде
қадағалаанды және өзгерістерге ұшырамайды. Инфляция жағдайында (ақшаның
құнсыздануы), ... ... қол қою мен ... ... ... ... байланысты сатушы теңгені арадағы есеп ... ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты
тиімсіз (қиын) жағдайға тап болуы мүмкін. Сондықтан келісуші жақьар бағаны
тұрақты валюта түрінде ... ... Бұл ... тауардың жалпы
валюталық сомасы анықталады және теңгедегі ... ... ... ... мен ... ... Әр ... банктердегі бағамдар әр
түрлі болғандықтан, бағам тауардың жеткізілген күніне, болмаса белгілі бір
банктегі оның ... ... ... таңдап алынуы мүмкін. Осындай кезде
сатушы үшін тауардың белгілі бір сомасының немесе100% сомасының төлегендігі
тиімді болады.
Тұрақсыз баға ... ... ... тұрақты бағаны анықтау қиын
болған жағдайда белгіленеді.
Мысалы: бағаға әсер ететін факторлар жиі өзгерген уақытта (кезде). Бұл
жағдайда базистік (бастапқы) бағасы белгіленіп, оны ... ... ... ... ... ... құн ... көрсетілмейді,
алайда шот-фактурада салықтың бұл түрінің ... ... ... ... ретінде қаржылық жағдай саналады. Қаржылық жағдай есептеудің
түрлерін, тәсілдері мен нысандарын анықтайды.
Кейбір жағдайларда ... ... ... ... жіберілген
тауарлары үшін весель алуы мүмкін. Алынған вексель анықталған мерзім ішінде
белгіленген ... ... ... ... ... білдіреді.
Мысалы: ТОО “Өрттен қорғау ” ұйымы 2009 жылы 1330 ... ... ... ... ... ... ... » шоттың дебеті бойынша 511 508,84 тг.
1250 «Қызметкерлердің қысқа мерзімді ... ... ... ... тг.
3310 «Жеткізушілер мен мердігерлерге қысқа мерзімді кредиторлық
берешек» шоттың кредиті бойынша 1 293 004,47 ... ... ... ... ... ... кредиті бойынша
19 750,00 тг.
Вексель дегеніміз – ооынң иесінің белгіленген мерзім, яғни ... ... ... ақша төлеуін талап ететін құқығын куәландыратын жазбаша
борыштық міндеттемесі. Сатып алу және сату объектісі, ... ... ... инвестициялауқұралы болаотырып, вексель бағалы қағаздардың
ерекше бір түрі ретінде қызмет етеді.
Вексель белгіленген ... ... ... жазбаша борышқорлық
міндеттеме болып саналады. Вексель өзінің иесіне ... ... ... ... мерзімінен бұрын вексельде көрсетліген соманы төлеуді
талап етуге даусыз құқық ... ... ... яғни ол вексель
бойынша төлем жүргізуге міндет ... ... ... жеке ... ... ... жүргізуге міндет алған заңды немесе жеке тұлға вексель ... ... Ал ... ... ... алушы тұлға ремитент болып табылады.
Вексельдің жалпы түрін мына төмендегі суреттен көруге болады:
Егер вексель ... есеп ... бір жыл ... ... ... ... ... алынған вексельді баланстың актив ... ... ... ... көрсетуі керек. Соған сәйкес вексель
беруші осы соманы өз балансының қысқа мерзімді міндеттемелер ... ... ... көрсетеді. Вексельдің өтелу мерзімі болып
весельбойынша төлем жүргізілетін ... ... яғни ... ... уақыты есептелінеді. Әдетте вексельдер пайдалануы барысында
бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... болады:
- Дебиторлық қарыздың өтелу серзімін белгіді бір уақытқа ұзарту;
- ... ... ... да ... ... ... нақты дәлелдеу;
- Пайыз ... ... алу үшін ... ... жіберу мүмкіндігі.
Бухгалтерлік есепте весельдер сатлыған, вексельге айырбасталған
тауарлар және қызметтердің нарықтық құнымен, ... ... ... ... ... ағымдағы құнымен есептелінеді. Жалпы сомасы
дегенміз бұл пайыз есептелінетін сомасы болып табылады. Ал ... ... ... осы ... сомадан артығы пайыз сомасы болып есептелінеді.
Вексельдің атаулы құны вексельде көрсетліген пайыз сомаларын қоспағандағы
вексель айналымы ... ... ... тиісіт ақшалардың сомасы
болып табылады. Жасалу үлгісі және ... ... ... жәй ... деп ... екі ... бөлінеді.
Жай вексель дегеніміз төлем мерзімі келген кезде вексель ұстаушыға
белгіленген сомада ақша төлеуді ... ... ... ... шарт ... ... ... болып табылады, яғни ... ... ... ... ... алушыға ақшалай төлем жасауға міндеттемесін
білдіреді. Жай вексель борышкердің (қарызкердің) жазбаша міндеттемесі болып
саналады. ... оның ... ... ... ... ... ... мен орын, төлем төлеуге тиісті кредитордың аты
көрсетліп, борышкердің, яғни вексель берушінің қолы қойылуы керек.
Айналым ... ... ... бір ... ... ... ... жазылғаннан кейін ғана беріледі. Табыстау жазбасы вексельдің ... ... ... ... жағзылады.
Аударылмалы вексель – (тратта) кредитордың (транссангтың) қарызкерге
(трассатқа) белгілі бір ... ... ... ... немесе жеке тұлғаға
(ремитентке) төлеу жайлы жазбаша өкімі болып ... Яғни оның ... ... аударылмалы вексельде вексель ұстаушының ... ... ақша ... ... бір адамға эмитентке төлеу туралы
жазбаша бұйрығын бере алады.
Вексельдерде сонымен қатар ... және ... деп ... бөлуге
болады.
Пайыздық вексельдердің атаулы құнында төленетін ... ... ... ... вексельдерде пайыздық сома өз алдына бөлек көрсетілмейді,
бірақ ол вексельдің жалпы сомасында қарастырылады.
Вексельдер өздерінің түрлері ... ... ... және
қазыналық болып үш түрге бөлінеді.
Коммерциялық вексельдер өнім ... ... мен ... ол
өнімді тұтынушы , яғни сатып алушы кәсіпоырндар мен ұйымдардың төлем жасау
мерзімінің кешіктірілу себебіне байланысты ... ... ... ... ... арқылы тауарлық келісімшарттарға жатпайтын әр түрлі
банктер арасындағы борышкерлік қатынастар ресімделеді.
Қазыналық вексельдер ... ... ... ... ... ішкі ... өтеуіне байланысты шығарылады. Қазыналық
вексельдер негізінен дисконтымен бірге ... ... ... қоса
алғандағы бағасы бойынша банктерге және басқа да кәсіпорындар ... ... Ал ... кері ... сатып алу толық атаулы құны
бойынша жүргізіледі. Қазыналық вексельдер ... ... ... ... бағасы арасындағы айырмашылық құрайды. Жалпы алғандa қазыналық
вексельдер иелерінің ... ... және сату ... ... ... ... алғанда қазыналық вексельдер банктер үшін қфысқа мерзімге
капитал салу нысаны болып табылады. Олар банк ... ақша ... ... ... ... және ... түрлері бойынша:
- жай және ... ... ... ... ... ... және қамтамасыз етілмеген.
Төлеу тәртібі бойынша:
- мерзім вексель және ұсынушылық вексель болып бөлінеді.
Вексельдерді ... мен ... ... ... сақтауды керек
етеді. Құжатта міндетті түрде вексельдік таңба, яғни вексель деген жазу
жазылып оның ұсынылған күні мен орны ... ... ... ... ... көрсетілуі керек. Аударылмалы вексельді трасат (борышкер)
акцептеу керек, ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Вексель берілген уақытынан бастап ... ... ... ... ... тауарға төлем төлеу үшін
басқа заңды тұлғаға немесе жеке тұлғаға ... ... банк ... алу үшін ... мүмкін. Вексельдің маңызды деректемесі болып
төлем мерзімі ... ... мен ... ... вексель бойынша төһлем мерзімдерінің сақталуын қадағалап оны
бақылап отыру қажет. ... есеп ... ... арнайы «Алынған
вексельдер» шотында жүргізіледі. Бұл шотта сатушылардың сатып алушылар және
тапсырыс ... ... ... ... ... ... ... операциялары жайлы ақпараттар жинақталады.
2. Күмәнді қарыздар бойынша резервтердің есебі және басқа да
дебиторлық қарыздар
Сатып алушылар мен тапсырыс беруші заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... несиеге
сатылған тауарлар немесе көрсетліге қызмет үшін уақтылы есеп айырыспай
немесе алынуға ... ... бір ... ғана ... ... ... қалуы іс-тәжірибеде әрдайым кездесіп отырады. Мұндай жағдайлардың
алғашқы нысандары болып борышкер кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ол ... мен ... ... сондай-ақ борышты
талап ету мерзімінің өтіп кетуі табылады. Сатып алушылардың келісімшартқа
сәйкес белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... Күмәнді қарыздрға – уақытында төленбеген, жабылмаған және де
тиісті кепілдікпен ... ... ... ... ... Республикасының заңына сәйкес талап ету мерзімі өтіп ... ... ... ... болып саналады. Өтелу-өтелмеуі белгісіз,
күмән тудыратын борыштарды есептен шығарудың екі тәсілі бар. ... ... ... ... ... ... ... нақты шоттарда үмітсіз деп
танығаннан кейін ғана тікелей есептен ... ...... бұл ... ... ... ала ... тәсілмен есептеледі.
Тікелей еспетен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан ... ... ... ол ... мен ... сәйкестілікке келтіре
алмайды, яғни күмәнді ... ... ... ... ... ... ... (кезде) емес, оның күдікті деп танылған
есептік мезетінде ғана ... ... ... мен ... қарыздарға шығындардың есебінен резерв жасай ... ... ... ... ... 1290 ... ... бойынша
резервтер» шотында жүргізіледі. Күмәнді қарыздар бойынша резервтер есеп
беретін ... ... ... мен ... ... ... борышқа түгендеу жүргізу нәтижесіне жасалынады. Азаматтық
кодекстің 1-бөліміндегі 178-бабына сәйкес борыштың ... ... ... 3 (үш) жыл ... ... Үш жыл ... аралығында өтелмеген
борыш күмәнді қарыздарға жасалған резерв сомасының есебінен ... ... ... сәйкес талап ету мерзімі өтіп кеткен
дебиторлық борыштар «үмітсіз ... деп ... Ал ... ... ... күмәнді қарыз бойынша резерв есебінен есептен шығарылады.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдар күдікті ... ... ... құрмаса және
үмітсіз қарыздың айқындалу жағдайы пайда болса, онда бұл сома ... ... ... ... ... бұл сома ... қызметінің нәтижесі туралы есеп беруде көрсетілуі тиіс.
Егер ... ... ... ... ... ... ... есептен
шығарылып және ол осы есептен шығарылып және ол осы есеп ... ... ... есепте келесідей жазу жазылады (есептен шығару осы
есеп беру кезеңінде жүргізілсе):
Дт: 1290 Күмәнді қарыздар бойынша ... ... 1210 ... тиісті борыштар шоты
Бұрын есептен шығарылған дебиторлық қарыз сомасы есеп ... ... ... онда ол сома ... емес ... түскен табыс есебінде
танылады. Бұл жағдайда бухгалтерлік есепте :
Дт: 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты»
Кт: 6010 Негізгі емес ... ... ... ... шоты ... ... қарыздар бойынша резервтер» ... №10 ... ... мен ұйымдар өздерінің күдікті деп есептеген
борыштары үшін 100 000 (жүз мың) ... ... ... ... ... жазылады:
Күдікті қарыздар бойынша құрылған резерв сомасына;
Дт: 7210 Жалпы әкімшілік шығындар шоты
100000 тг
Кт: 1290 ... ... ... ... тг
Күдікті қарыздар бойынша құрылған резервтің есебінен 80000 ( сексен мың)
теңге дебиторлық борыш ... ... 1290 ... ... бойынша
резервтер ... ... 1210 ... ... ... ... жасалынған күдікті қарыздар резерв ... ... ... мен ... бұл жағдайда қызыл сиямен жазу арқылы алынып
тасталады.
Дт: 7210 Жалпы және ... ... ... 1290 ... ... ... ... ... мен ... ... балансындағы дебиторлық
борыштары сомасынан күдікті қарыз бойынша құрылған резерв сомасы ... ... ... ... ... ғана ... келген кәсіпорындар мен ұйымдары алып қарасақ та ... ... ... ... ... ... ала ... білу мүмкін емесе. Дегенмен
де қаржылық есеп беру кезінде жыл бойы жұмсалған шығындры жабатын ... ... Бұл ... бағалудың салдарынан елеулі
айырмащшылықтардың да ... ... ... ... ... ... қарыздарды бағалау үшін мынадай екі әдісі қолданылады:
- ... ... ... таза ... ... пайыз әдісі
(қаржы-
шаруашылық қызмет ітуралы беруде);
- Дебиторылқ ... ... ... ... ... ... бірінші аталған әдістің мақсаты күмәнді дебиторлық борыштар
нәтижесінде туындаған шығындарды ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың таза өзідік құнын дұрыс ... ... ... ... мен ... да бұл ... ... де
кеңінен қолданылады.
Жоғарыда аталған несиеге сатудан алынатын таза табыстан еспетелегн
пайыз ... ... ... бұл әдіс ... ... ... күмәнді борыштардан шеккен нақты шығындар мен несиеге
стаудан алынатын таза табыстан есептелінген арасындағы қатынастардың орташа
пайызы ... ... ... ... ... ... бұл пайыз күмәнді
қарыздар көлемін анықтау үшін есеп беру кезіндегі сатылған нақты өнімге
қолданылады.
Негізінен ... ... ... таза ... есептелген пайыз
әдісі бойынша ардайым дебиторлық қарыздың таза өзіндік құнын есептеп отыру
мүмкін ... Бұл ... ... негізі болып сәйкестілік принципі
қызмет етеді. Өйткені күдікті қарыз сатылым ... ... ... барысында өте қарапайымдылығымен және ... ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшері әрдайым жаңартылып (жаңадан есептеліп) отыруы тиіс.
Күмәнді қарыздарда бағалу үшін ... ... ... мерзімі бойынша есептеу әдісі бухгалтерлік баланста таза дебиторлық
қалдықтың қалуына негізделген. Бұл әдіс ... ... ... ... уақытта өткен кезеңдердегі мәліметтер пайдаланылады. Әдістің
негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... нақты
ақшалай өзіндік құнын анықтау есептеледі. Несиге стаудан алынатын ... ... ... ... ... ... қарыздарды өтелу
мерзімі бойынша есептеу әдісі дебиторлық қарыздардың нақты ... ... ... ... ... жасалған резерв сомасының дұрыс жасалуына
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... қалдығы талап етілген қалдыққа сәйкес түзетіледі. Бұл жағдайда
күмәнді қарыз берілген түзетілім сомасына ... ... ... бойынша жасалынған қажетті резерв сомасының мөлшерін анықтау ... ... ... дебиторлық борышқа жасалынған бірыңғай құрамдастырылған
мөлшерлеме;
- Алынуға тиісті шоттың мерзіміне сәйкес ... ... ... мен ... басқадай операциялар бойынша тиісті
дебиторлық борыштар төмендегідей шоттарда ... ... ... ... құн салығы».
1280 «Есептелген пайыздар».
1250 «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың ... ... де ... борыштар».
Бұл шоттарда «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер» бөлімшесінде
есептелуге жатпайтын ... ... ... ... жұмыстарға жатпайтын) есеп айырысу операциялары есептеледі.
«Алынуға тиісті қосылған құн ... шоты ... ... ... ... ... тағы да ... бойынша жабдықтаушыларға төленген
қосылған құн салығы сомасы жайлы ақпарттарды жинақтауға арналған. Салықтың
бұл түрі барылқ тауарлар мен ... ... ... ... болып
саналады. Осыған орай бұл салықты стып ... ... ... қосып
төлейді. Жанама салықтар бюджетке тауарларды сатып алатын заңды және жеке
тұлғалардың түспейді, керісінше осы ... ... ... баға ... ... соғұрлым салқық сомасы да жоғары ... ... ... құн ... ... тауарлар (жұмыстар мен
қызметтер) үшін сатып алушылардан алынған салық пен материалдық ресурстар
үшін ... ... ... құн салығы сомалары арасындағы
айырмашылық ретінде анықталады.
- ... ... мен ... ... және ... мен ... бойынша есептелінген қосылған құн сомасына:
Дт: 1280 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты
Кт: 3310 ... және ... есеп ... шоты ... 1280 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты
Кт: 1280 ... ... ... мен ... шоты ... жазуы жазылады.
1280 «Есептелген пайыздар (проценттер)» шотында ұйымның ... ... ... неізгі құралдары, берген несиелері мен қарыздары, алған
вексельдері үшін ... ... ... ... ... ... алатын дивидендтерінің сомасы есептелінеді. Осыған байланысты
«Есептелген пайыздар» шотына сәйкес негізгі бухгалтерлік жазулар мына түрде
жазылады:
- ... ... ... ... ... берілген заемдар
бойынша
пайыздар есептегенде:
Дт: 1280«Есептелген пайыздар» - деп аталатын шот,
Кт: 6120 «Акциялардың дивидендтері және пайыз түріндегі кірістер» ... шот ... ... жазу ... ... пайыздар бойынша борыштардың жабылуына:
Дт: 1030 «Ақшалар» шоттарының тиістілері,
Кт: 1280 «Есептелген пайыздар» деп аталатын шоты ... жазу ... ... мен ... тұлғалардың борышы» деп аталатын шотта
жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың дебиторлық борыштары жайлы ... Бұл ... ... мен ... да ... ... ретінде
(қарызға) қызметтегі іссапарлары үшін үшін және басқадай шығындар үшін
берілген сомалар, ... ... ... мен қызметкерлерден олардың
кәсіпорынға тигізген зияндары үшін ... ... ... ... ... ... ... Және қызметтегі
іссапарлары үшін есеп беруге тиісті тұлғаларға берілген сомаларға:
Дт: 1250 «Жұмысшылар мен ... ... ... ... 4420 ... кезеңдердің кірістері» шоты түріндегі
бухгалтерлік жазу жазылады.
- Есеп беру ... ... ... ... ... ... :
материалдық активтер, негізгі құралдар, инвестициялар, материалдар
және
тауарлар деп аталатын шоттардың тиістілері дебиттелініп, ... ... да ... борышы шот» кредиттелнеді.
- Есеп ... ... ... ... ... алған сомаларының
пайдаланғаннан қалған қалдығы, жетіспеушілік бойынша кінәлі
адамдардың төлеген сомалары, жұмысшының алған ... ... ... ... ... 1250 ... мен ... да тұлғалардың борышы» шоты
Кт: 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша ... шоты ... жазу ... Есеп ... ... ... ... есебінен шығарған
шығындарының сомасына:
7010 «Тауарларды сату бойынша шығындар»;
7210 ... және ... ... ... ... таталатын шоттардың дебеті.
Кт: 1250 «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың борышы» түріндегі екі
жақты жазу ... ... ... ... ақау материалдарды қайтаруға
байланысты дебиторлық борыштың пайда болуына:
Дт: 1280 ... ... ... ... 1310 ... шоты ... ... жазуы жазылады.
- Банктегі шоттан қателесіп есептен ... ... 1280 ... ... ... ... 1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты» шоты ... ... ... Құны ... (төленген) тауарлы-материалдық қорлармен айналымнан
тыс активтер қоймаға келіп түсенде олардың жетіспеушіліг ... ... ... ... арифметикалық
қателіктерге:
Дт: 1280 «Басқадай дебиторлық борыш» шоты;
Кт: 1210 «Жабдықтаушы және мердігерлермен есеп ... ... ... жазуы жазылады.
- Ағымдағы жал бойынша алынуға тиісті жал төлемдері мен айыппұлдарға,
сондай-ақ ... 1280 ... ... ... ... 6010 ... сатудан және қызмет көрсетуден алынатын кіріс»
шоты түріндегі бухгалтерлік жазуы жазылады.
- ... ... ... ... ... толтыру бойынша
дебиторлық борыштың пайда болуына:
Дт: 1280«Басқадай дебиторлық борыштар» шоты,
Кт: 6310 «Тоқталынған операциялардан ... ... ... ... бухгалтерлік жазуы жазылады.
Сонымен қатар «басқадай дебиторлық борыш» шотында төленуге тиісті ... ... ... ... және ... тыс ұйымдарға артық
төленген сомалар, жабдықтаушылар мен мердігерлерге, көлік ұйымдары ... да ... ... деген шағым талап сомалары, тауарлық-материалдық
қорлардың жетісеушлігі, өсімақылар, тағы да басқалар есептеледі.
Қаржылық – шаруашылық қызметін жүргізу барысында мекемеде сатып
алушыларға ... ...... қорлар үшін олардың негізгі
дебиторлық берешектер туындайды. Оларға жатқызылады: сатып алынған тауарлық
– материалдық қорлар бойынша қосымша құнға салынатын салық ... ... ... ... берешек; әкімшілік – шаруашылық пен
операциялық шығындарынаберілген есептесетін сомалар бойыша мекеменің
қызметкерлері мен басқа ... ... ... және ... алынған тауарлық – материалдық қорлар бойынша жабдықтаушыларға
өтеуге жататын қосымша құнға салынатын салық бойынша ... ... есеп ... көрсету тәртібі .
Басқа дебиторлық берешектердің негізгі түрлерінің бірі мекеме
алдындағы ... мен ... ... ... борыштық
міндеттемелері болады:
- әкімшілік – шаруашылық және операциялық шығындарына оның ... ... ... ... ... ... ... заңды өтеу бойынша;
- ... ... ... мен ... операциялар бойынша;
- ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысуды есепке алу. Кейбір
жағдайда мекемеден салт ақшалар немесе банк мекемесі арқылы қолма-қол
ақшасыз төлем жүргізе алмайтын әртүрлі ...... ... шығындар жасау қажеттілігі туындайды. Мұндай төлемдерді жасау
үшін ... ... ... ... есеп ... ... ... салт ақшалар беріледі.
3. Қысқа мерзімді дебиторлық қарыздардың ... ... ... ... ... ... 8.0 Бухгалтерия» деп аталатын бағдарламалық
өнімде пайдаланылатын шоттардың ... ... ... ХҚЕС-на сәйкес
қаржылық есепті құрайтын жұмыс жоспарын ... ... ... ... және онда ... ... керек болуы мүмкін барлық
қажетті қосымша синтетикалық шоттар бар. Конфигурацияда пайдаланылатын шот
жоспарын, қажет ... ... ... ... өз ... ... ... нұсқасына қарағанда «1С: 8.0 Бухгалтериядағы» конфигурацияда
қолданылатын есеп ... ... үшін ... ... ... берілген. Бұл ұйым қабылдаған есеп саясатының барлық
ережелерін ... ... ... ... ... ... салықтық есепке алу үшін кәсіпорынның есеп саясатының, сондай-
ақ ұйымның қызметкерлеріне қолданылатын есеп саясатының ... ... қосу ... ... ... ... ... көрсеткеннен кейін, жұмыс
істеу үшін, ... ... ... ... «1С: 8.0 ... ... іске ... Қазақстаға арналған 8.0 Бухгалтерияда» тұрақты есептеулерді еркін
түрдегі ... ... ... ... ... Енді есептеудің әр түрі
үшін пайдаланушы ... мен ... ... қалу және ... ... ... есептеу тәсілінің өзін де, мысалы:
- айлық тарифтік ставка бойынша;
- тіркелген ... ... ... ... ... ... көрсеткішпен;
- өсептік көрсеткішпен айқындауы
Конфигурацияда орындау парақтарының, сондай-ақ тұрақты ұстап қалулардың
өзге де ... ... ... мүмкіндігі пайда болды.
Ақша құралдардың және қолма-қол ақшасыз қозғалыстарының және валюталық
операцияларын іске асырылуы . ... ... ... және ... кассаның кіріс және шығыс ордерлері. Операцияның есеп-қисаптармен
жабдықтаушылары, сатып алушыларымен және жауапты беттермен ақша құралдарын
есеп айыратын шотқа салу, ақша ... ... ... алу және ... төлем сомасы шыққаннан кейін автоматты түрде алдыңғы ақы және
ақы төлеуге бөлінеді. Кассалық құжаттар негізінде анықталған кассаның кітап
үлгісі қалыптасады ... және ... ... есеп-қисаптардың есебін
теңгемен, шартты бірліктермен және шетел валютасымен жүргізуге болады.
Курстық және соммалық айырмаларды әрбір операциямен автоматты жүргізуге
болады. Контрагенттермен есеп-қисаптарды келісім-шарт ... ... ... ... ... нұсқауымен жүргізуге болады.
Әрбір келісім-шарттың артынан бөлек есеп-қисаптардың басқару тәсілі
анықталады . Барлық контрагенттердің құжаттардың дайындауы кезінде түскен
және ... ... ... ... ... ... болады .
Жалақының салық есебі едәуір кеңейтілді. Енді, конфигурация есептелген
ЖТС есебінен басқа, ұсталған ЖТС-ның ... ... ... ... сәйкес аударуға жататын) есебін жүргізуге мүмкіндік береді.
Конфигурацияда өндірістік есеп жүргізу мүмкіндіктері кеңейтілген. ... ... ... ... өнім мен ... көрсетулерді есептеу,
берілетін және ол кейіннен қайтарып алынатын шикізатты қайта өңдеуді ... ... ... ... ... күрделі технологиялық
процестер үшін жартылай фабрикаттар шығара отырып, жартылай фабрикаттардың
қоймалық есебін жасауға және ... ... ... автоматты түрде
есептеуге көмектеседі.
Қорытынды
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... борыштар бойынша резерв құру
қажет. Олар тәуекел қоры болып табылады және борыштық ... ... ... ... ... ... ... борыштар
бойынша резервті есептен шығару үшін көрсетіледі. Салық Кодексіне ... ... ... Республикасының заңды тұлғалары және ... ... ... тұрақты мекеме арқылы ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету
нәтижесінде пайда болатын сәттен бастағанда 3 жыл ішінде ... ... ... ... сәйкес салық төлеуші
дебиторды банкрот деп тануға байланысты қанағаттандыратын талаптар күмәнді
деп танылады. ... ... ... шотта көрсету қажет салыстыру
принципі бойынша дебиторлық борыштың есепті кезеңді ... ... ... ... ... дебиторлық борыш операциялық іс-
әрекеттен болған шығыс күмәнді борыштан шығыстары ... ... ... ... ... ... онда ... мен алынуға тиісті
шоттарға ешқандай түзетулер талап ... ... ... 1С: ... 8 " бухгалтерлік және салық
есепті басқаруына арналған , ... ... ... ... ... ... қызметтердің әр түрлерін жүзеге асыру, көтерме және
бөлшек сауданы, қызмет көрсетуді, өндірістерін және т .б. арналған.
Бухгалтерлік және ... ... ҚР ... ... іске ... . МФ
№426" нұсқауға сәйкес бекітілген ... ... ... ... ... іске асырылады және ұйымға арналған ... ... ... өңдеуімен 22.12.2005 жылдан бастап қаражаттық
есепті халықаралық ... ... ... ... ... да ... қарыздар мен есептесулердің есебі
мына шоттарда жүргізіледі: 3350, 4150, 4160, 3360, 4250, 4230. ... ... ... 4030 ... да несиелер» шотында есебі жүргізіледі.
4030-шотында кәсіпорынның еңбеккерлері үшін ... ... ... облигациясы, тауарлары (жұмыстары мен қызметтері) және берілегн
вексельдері есепке алынады. Кәсіпорын өз өндірісінң тиімді және ... ... ету үшін ... материалдық-техникалық базасын жасайды,
яғни өндіріске қажет қорларын ... ... ... экономикалық
және әлеуметтік даму жоспарларына сәйкес жүргізіледі. Кәсіпорын өзінің
ұдайы өндірісін қамтамасыз ету үшін өнім ... ... ... ... ... отырады.
Кәсіпорынның дебиторлық және кредиторлық қарыздарын басқара отырып,
шикізат пен материалдарды ұқыпты ... ... ... ... ... бәсекеге жарамды өнімдерін өндіруге (ұлғайтуға), оның
сапасын көтеруге, өзіндік құнын ... ... ... ... кезеңде инвесторларды осы кәсіпоырнның ісіне ... ... ... қатынастарға ие болуға, шығындарды, кіріс пен табысты
басқаруға ... ... ... ... көлеміне және қызмет түріне қарап
бухгалтерлік ... ... ... дербес белгілейді; есептік
саясатын қалыптастырады; ... және ... ... бойынша қызмет
ету аясын белгілейді шаруашылық операцияларына бақылау тәртібін әзірлейді,
сондай-ақ бухгалтерлік есепті ұйымдастыру үшін ... ... ... бастапқы бақылауын жүзеге асыру үшін таңдап алынған
тәсілдер жиынтығы, ... ... ... топтастыруы және бухгалтерлік
есептегі шаруашылық қызметіне жасалған қорытынды шолу ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі ... ... В.К., ... Т.Ғ., ... В.В., ... О.И. |
| ... ... ... ... . ... 2003. ... |
| ... 278-349. ... ... Қ. К., ... Н. А.. Бухгалтерлік есеп теориясы |
| |және негіздері : оқулық . -Алматы : ... 2006. ... 140-172, |
| ... ... ... есеп қаржылық есеп беру туралы: Қазақстан |
| ... ... ... Юрист, 2003. –22б. ... ... Б.С., ... А.А., ... Р.С. ... есеп |
| ... және тәжірибесі: оқулық/. - Алматы: Экономика баспасы, 2008.|
| ... 142-144 ... ... есеп ... ... стандарттары. – Алматы: Раритет, |
| |2003.-672б. ... ... М.С., ... А.М. ... ... учета и новая |
| |корреспонденция счетов: Уч. пос. – Алматы: “Ержанова и К”, |
| ... ... ... М.С., Ержанова С.М. Учетная политика на казахстанском |
| ... ... ...... ... ... ... |Кеулимжаев К.К. и др. Финансовый учет на ... ... / Под |
| |ред. Р.М. ... / Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж., Кинхузова |
| |К.К., Сальменова А.Т. – ... ... ... ... ... В.Л. ... ... субъектілеріндегі бухгалтерлік |
| |есеп: Оқулық. ... ред. ... Н.Қ. ...... ... ... ... |Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на |
| ... 3-е изд., ... и доп. – ... ... – |
| ... ... ... |Радостовец В.К., Тасмагамбетов Т.А., Абленов Д.О. и др. Организация |
| |финансового учета: Уч. пос. – ... ... ... |
| | |

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарық жағдайындағы қаржының экономикалық рөлін жетілдіру жолдары31 бет
Бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелеуде балабақшадағы тәрбие16 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет
1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы туралы15 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь