Синоним қатары

Кіріспе

1.тарау. Синонимдік қатар.
1.1 Синонимдердің пайда болу жолдары.

2.тарау. С. Сейфуллин шығармаларындағы сөз таптарынан болған синонимдер.
2.1 Өлеңдеріндегі әр түрлі жолмен пайда болған синонимдер.
2.2 С. Сейфуллиннің шығармаларындағы синонимдердің пайдалану тәсілі.

Қорытынды
Кіріспе
Сөздің дыбысталуы мен мағынасы жағынан салыстырып қарағанда, синоним омонимге қарама-қарсы тұрған лексика-семантикалық тілдік құбылыстар. Омонимдер ұғымы басқа, дыбысталуы бірдей бірнеше сөздер тобын білдірсе, синонимдер, керісінше, ұғымы бір, әр түрлі дыбысталып айтылатын сөздер тобын қамтиды. Синонимдер бір ғана ұғымды білдіретіндіктен, олар тек бір ғана сөз тобына қатысты болады.
Синонимдер мынадай белгілеріне қарай топтастырылады.
1. Сөздің дыбысталуында аз да болса, тұлғалық өзгешелігі болуы қажет. 2. Сөздер бір ғана ұғымды білдіруі керек.
3. Сөздер бір ғана сөз табына қатысты болуға тиіс. Бұл үш белгі – сөздерді синоним деп танудағы басты шарт. Сонымен қатар бір сөз табынан болған синонимдер бірыңғай граматикалық тұлғада келуі мен контексте бірін-бірі алмастырған жағдайда, бір ғана сөйлем мүшесінің қызметін атқаруы синонимдердің қосымша белгілерін көрсетеді.
Синонимдер түбірлері әр түрлі болғанымен, беретін мағыналары жағынан жуықтас, жақындас болып келеді. Көп жағдайда оларды өзара алмастыруға да болар еді, алайда әрдайым бұлай бола бермейді. Қалай болғанда да, мағыналық жақындық көзге түсіп тұрады. Мысалы: Әркім арманын, қиялын іске асыруға тырысады деген сөйлемде арман және қиял деген сөздердің мағыналық жуықтастығы дау туғызбаса керек. Сондай – ақ биік – жоғары, алыс – қашық, күмән – шүбә деген сөздер тілімізде молынан кездеседі.
Синонимдер дегеніміз - әр түрлі айтылғанымен, мағынасы жақын, бірақ әрқайсысының өздеріне тән не мағыналық, не стильдік, не эмоциялық сәл ерекшеліктері бар бір сөз табынан болған сөздер. Яғни сөздер бір ғана ақиқат шындықты көрсетіп, бір ғана ұғымды білдіретіндіктен, олар синоним деп танылады. Өз ара мәндес сөздерден синонимдік қатар құра алады.
Тілдегі синонимдер үш түрге бөлінеді: а) мағыналық синонимдер, ә) стильдік синонимдер, б) мағыналық – стильдік синонимдер.
Әрқайсысының өзіне тән мағыналық реңкі бар, стильдік жағынан шектелмейтін, тілдегі барлық салада талғаусыз жалпылама қолданыла беретін снонимдер мағыналық синонимдер деп аталады.
Мысалы: абырой – бедел – кәдір, азайту – алу – кеміту – шегеру, батыл – өжет – өткір т. б.
Стильдік синонимдер деп мағына жағынан ұқсас (тең) бола отырып, бір-бірінен стильдік бояуы арқылы өзгешеленетін мәндес сөздердің түрлерін айтамыз. Мысалы: ат –есім – ныспы, бәсеке – бақас, жазғыру – күстәналау, жылау – мөңіреу т. б.
Тілдегі синонимдер бір-бірінен не мағыналық жағынан, не стильдік мәні жағынан өзгешеленіп, бірөңкей болып келе бермейді. Олар кейде әрі мағыналық, әрі стильдік белгілері арқылы ерекшеленеді. Синонимдердің осындай түрлері мағыналық-стильдік синонимдер деп аталады. Мысалы: іздену – тімтіну, мақтаншақ – бөспе, тақия – төбетей – кепеш, т. б.
1-тарау. Синонимдік қатар.
Синонимдік қатардың мағыналық негізгі сөздерді өзара жақындатып салыстыру үшін ғана емес, сонымен қатар оларды бір-біріне қарсы қойып ерекшелеуге де негіз болады. Синоним болып жұмсалатын мәндес сөздердің тобын синонимдік қатар немесе синонимдік ұя деп атайды. Синонимдік қатарға енген сөздердің ішінен бір сөз сол сөздерді мағына жағынан ұйыстыруға ұйытқы болатын тірек сөз деп таңдалынып алынады. Синонимдік қатардың құрамына екі, кейде оданда көп сөздер
        
        Синоним қатары [25 бет]
Кіріспе
1-тарау. Синонимдік қатар.
1.1 Синонимдердің пайда болу жолдары.
2-тарау. С. Сейфуллин шығармаларындағы сөз таптарынан болған ... ... әр ... ... пайда болған синонимдер.
2.2 С. Сейфуллиннің шығармаларындағы синонимдердің пайдалану тәсілі.
Қорытынды
Кіріспе
Сөздің дыбысталуы мен ... ... ... синоним омонимге қарама-қарсы ... ... ... ... ... ұғымы басқа,
дыбысталуы ... ... ... тобын білдірсе,
синонимдер, керісінше, ... бір, әр ... ... ... ... ... Синонимдер бір ... ... олар тек бір ғана сөз ... ... ... белгілеріне қарай ... ... ... аз да ... ... ... ... 2. ... бір ғана ... ... Сөздер бір ғана сөз ... ... ... ... үш ... – сөздерді синоним деп ... ... ... ... бір сөз ... ... синонимдер
бірыңғай граматикалық ... ... мен ... бірін-
бірі алмастырған жағдайда, бір ғана ... ... ... ... қосымша белгілерін көрсетеді.
Синонимдер түбірлері әр ... ... ... ... ... ... ... келеді. Көп
жағдайда оларды ... ... да ... еді, ... ... бола ... ... болғанда да,
мағыналық жақындық ... ... ... Мысалы: Әркім
арманын, қиялын іске ... ... ... ... және қиял ... ... мағыналық жуықтастығы
дау туғызбаса ... ... – ақ биік – ... алыс ... ... – шүбә ... ... тілімізде молынан кездеседі.
Синонимдер ... - әр ... ... ... ... ... өздеріне тән не ... ... не ... сәл ерекшеліктері бар бір ... ... ... Яғни ... бір ғана ... көрсетіп, бір ғана ... ... ... деп ... Өз ара ... сөздерден
синонимдік қатар құра алады.
Тілдегі ... үш ... ... а) ... ә) ... ... б) ... – стильдік
синонимдер.
Әрқайсысының өзіне тән мағыналық ... бар, ... ... тілдегі барлық ... ... ... ... снонимдер мағыналық ... ... ......... ... – алу – ... – шегеру,
батыл – өжет – өткір т. б.
Стильдік синонимдер деп ... ... ... (тең)
бола ... ... ... бояуы ... ... ... ... ... Мысалы: ат
–есім – ныспы, ...... ... – күстәналау, жылау –
мөңіреу т. б.
Тілдегі ... ... не ... ... ... мәні ... ... бірөңкей ... ... Олар ... әрі ... әрі ... ... ... ... ... түрлері
мағыналық-стильдік синонимдер деп ... ... ... ... ...... ... – төбетей – кепеш, т. б.
1-тарау. Синонимдік қатар.
Синонимдік қатардың ... ... ... ... ... үшін ғана емес, ... ... ... ... қойып ... де ... ... ... ... ... сөздердің тобын
синонимдік қатар ... ... ұя деп ... қатарға енген сөздердің ішінен бір сөз ... ... ... ұйыстыруға ұйытқы болатын тірек
сөз деп ... ... ... ... ... ... оданда көп ... ... ... ... ерім ... ... бала үшін ... еді.»
(С. Сейфуллин) Бұл мысалдағы ... ... сөз ... ... ... ... ... құрастырушы сөздер бір-бірімен ... ... өз ара ... ... бірге барлығының
бір сөз табына ... ... ... ... ... бір синонимдік қатардың ... ... ... ... ... ... да не ... есім ... не ... сын есім ... ... ... ... болуы керек.
Мысалы: Зат есімдерден болған ... өң – түс – түр ...... – ажар – мүсін – көрік – әлпет – кескін –рең – ... ... ... ... шойын, жалаңаш.
Өлшеген нан, қара суды ... ... жоқ, түс жоқ, ... ... арыған
Тәндеріңді жастан темір қарыған
(«Жұмыскерлерге»)
Сын есімдерден ... ... ...... ...... – ұстамды; сұлу – әдемі – көркем – көрікті – ... ...... ...... – әлді – ...... – қажырлы
және т. б. ... ... ... сұлу ... ... қиянаттың
Тамырларын қиятын.
(«Кім ... ... ... ... ...... – айығу;
жолығу – кездесу – ұшырасу; жорамалдау – долбарлау – ...... ... ...... ...... Мысалы:
«Өкпелеп әлде қалды ма?
Көңіліне ... алды ма?» ... ... ... синонимдер: таяуда – жуырда – ... – әзер ... тез – ......... – сәтте және т.
б. ... ... ... тез ... ... ... шығармаларында әсіресе зат ... сын ... және ... ... ... ... Бұлай болатындығы әрбір ... ... ... ... зат ... мен сын ... етістік сөздер.
Қазақ тілі синонимикасының жеке ... ... ... 50-ші жылдардың бас шеңінде қолға алынып, соның нәтижес інде
жеке зерттеулер ... ... Бұл ... бір ғана сөз ... ... материалы неізінде жазылған да, сол ... 1300 жеке сөз (500 жуық ... ... ... ... Ал ... ... тіліндегі өзге сөз таптары да синонимге соншама
бай екендігі ... ... ... ... ... ... бір ғана зат есім ... өзі сол кездегі
материалдардан әлденеше есе ... ... ... Әр сөз табына
тән сөздердің өзіндік ерекшелері мен ... ... ... Бір сөз ... ... сөздердің сипаты барлық сөз табына
тән заңдылықтар мен ... ... ... ... бере
алмайды. Өйткені зат есімнің бойында бар ... ... ... ... да, ... да ... Әр сөз табы грамматикалық
жағынан, лексика – семантикалық ... ... ... ... бір-бірінен өзгешелініп, ... ... аян. ... құралса, бөлшенксіз бүтін де болмайды.
1.1 Синонимдердің пайда болу ... ... әр ... ... ... ... ... синонимдердің келіп ... ... ... Синонимдер көп ... ... ... ... көз – ... көз – ... көз – ... көз – бұлақ –
бастау – қайнар, арту – асу – озу, арту – ... моаю т. ... ... сөз ... тәсілдері арқылы пайда
болған:
а) аффикстер ... ...... ...... ... жетекші, жемқор – парақор, өнім – ... т. б. ә) ... ...... ...... ... – қанқұйлы –
қаныпезер т. б. б) қосарлау ... ......... ... – кедей-кепшік – жарлы-жақыбай т. б. в) ... иіс су – иіс май, іш ... ... ... ...... ... омонимдер арқылы: ...... ... – төс айыл ... айыл, табандау – ұлтандау ... ... ... ... ... ... болған: а)
араб ... ... ... ...... ... – жазмыш, отан (уәтан) – ел, ... жер, т. б. ... ... ... ... ... – ер, дихан ... ... ... ...... т. б. б) монғол ... ... ... – өңір – ...... – маңай жасақ
(жасаг) – әскер – қол т. ... орыс ... ... бөтелке (бутылка) – шыны – шөлмек,
шен (чин) – атақ – ...... т. ... Синонимдер диалектизмдердің ... ... ... ... тілдегі сөздермен ... ... ... екі ... ... а) ... (дыбысталуы) бөтен ... ... ... ... бір ... мағынасы үйлес ... ... ...... ... ... – өте, ... атымды – құнарлы, шығымды; ...... ... ... – ұятсыз, арсыз т. б.
ә) сыртқы ... ... ... ... ... ... ұғымы басқа ... ... ......... жедел – ерегіс, жанжал; көң – ... сым ... ...... іс; таға – ... ...... анау;
ұрпақ – кебек т. б.
5. Синонимдер ... ... ... ... ат ... – ұл, ... ... ауыз бастырық – пара;
қара ...... ... қара мал – ... о ... ... от басы – ... туған жер – отан; ұзын ... ... ... шикі өкпе – ... ... және т. ... ... табу мен ... ... ... ... – шешек, ит құс – қасқыр; ...... болу – ... ... т. ... ... ... қызметі де ... ... ... ... бір ғана ... бір ғана сөз ... ... белгілі
сөйлем ішінде, бірінің ... ... ... ... ... бір ғана ... ... ... Яғни ... ... ... ... ... ... жұмсалып келсе, оның ... ... сөз де сол ... ... атқаруға тиісті.
Мысалы «Қоңырау ... ғана бір ... ... кіріп-шығып жүр.» (С. Сейфуллин) ... ... ... кез ... ... ... ... етіп қолдануға болады. ... да ... ... ... мүшесі ... ... ... өз ара ... сөздер болғандықтан, кейде
бір-бірін ауыстыра ... ... ... ... сұлу
деп те, ажарлы деп те, ... деп те ... ... майысыңқыраған сымбатты ұзынша бойы ... ... ... ... екі қасының ... ... ... мұңайған керкөзі оның кешеден ... ... ... ауыр ... ... білдіретін
еді.» («Айша»). Бірақ ... әр ... ... бірі ... ... Синонимдік қатардың
құрамындағы ... ... тек ... бір ... ғана
тіркесіп айтылады. Мысалы, ... ... ... ... («Қыр балалары»). ... есім ... ат. ... ат ... ... сөздердің есім
дегені тек адамға ... ... Ал ... ... тау т. б. ... байланысты ат сөзі
айтылады да ... ... аты, ... аты, ... аты – ақ ... есім сөзі ... тіркеспейді.
Сондай-ақ, ... ... ... ... ... әдемі,
сұлу деген ... өз ара ... ... болғанымен,
қолдануға келгенде, бірінің орнына бірі жүре ... ... ... барып ... ... ... ... ... ... кісі, өңді кісі, сұлу
қыз деп айта ... ал бұл ... ... үй, ат ... ... тіркестіріп айтуға,
мысалы, ... ... ... ... өңді үй, ... ... өңді ат» ... ... ... осы
сөздердің бұлай тіркесуі ... ... тыс ... ... ... ... бұл синонимдердің ... ... сұлу ... ... ғана ... үй, ... ... тіркесіп, көркем ... сұлу ... үй, сұлу ат ... ... С. ... ... сөз ... болған
синонимдер.
Синонимдер сәл ғана мағыналық ... ... ... түрде жеткізе ... мәні ... ... ... ... мәні де ... де я жазу да бір ... ... ... ... ... сөйлемде қолданған ... ... ... ... ... кемшілік тудырады,
қолайсыз, ретсіз ... ... ... ... сол
сөздің синонимін тауып ... ... ... ... ... Сейфуллиннің «Жұмыскерлерге» өлеңінен алынған
мына ... ... ... жоқ, түс жоқ, ... ... арыған,
Тәндеріңді жастан темір ... ... ... ... ... күн ...... өлеңдегі өң ... сөз бен түс ... ... – біріне синонимдер болып келеді. Сәкен ... ... бір ... ... ... оның ... тауып қолданған. Осының нәтижесінде ... ... ... ... мол болуы сол ... ... бай, әр ... екендігін көрсетеді. ... ... бай, әр ... ... тілде соғұрлым
бай, орамды болады. ... ... ... тілдің
байлығы, дамыған тіл ... ... ... жаңа ... қазақтың ескіден келе жатқан
үй ... ... ... ... ... келе ... сол ұғымда қолданылып жүрген ... ... ... ... келіп туды.
Мәселен, қазақ ... ... қыз өз ... ... ... ұйғаруымен, құда ... ... ... ... ... сол ... қыз ұзату, қыз
ұзатылу деп ... не ... етіс ... ... ... ... ... қыз ұзатылмайды, қыз ... ... ... ... қыз тұрмысқа ... ... ... деп қана ... ... ... бұрын ата-анасының ұйғаруымен, ... құда ... ... ғана ... Ол да ... ... өз бетімен ... ... Кей ... ... ... ... ... ағасының әйеліне ... ... ... сол кәрі ... ... сол ... көбіне жігіттерге ... алып ... ... деп қана ... Ал ... ... бетімен сүйгенін, қалағанын ... ... ... әйел алу – үйлену деген жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... болуымен
байланысты ерлердің әйелге деген ... да ... ... ... бір ... ... әйел ... байланысты бәйбіше қатын, тоқал ... ... ... қатын, үлкен тоқал, кіші ... ... ... туды. Мысалы: ... ... ... тоқалдыққа
алған.» («Айша»). Әйелдер бірімен-бірі бақ ... ... күлі де ... деген мақал сол ... ... ... бір ... ... әйелдеріне, қыздарына ерекше құрметпен ... ... ... сөз бұрынғы жағымды ... ... ... ... ... мүлдем жоғалтып, ... ... ... ... ... ... орнына
әйелім, жолдасым деп айту ... ... Ал ... өз ерін ... байым ... оның ... ... ерім деп ... ... ... Мысалы, «Жас қатын қасындағы ... ... ... ... ұшып тұра ... ... ... байы, қатыны деген ... ... ... ... ... ... ауысқан. Демек, ... ... ... ескі үй тұрмысындағы ... ... ... қана ... жоқ, ... мазмұнын да сөзін де ... ... ... стильмен ... ... ... ... ... ... ... тармақ болады. Тілдің даму ... ... ... ... сараланып белгілі ... ... әр ... бөліне бастайды. Мұны ... ... ... ішіндегі сөздердің қолданылуынан
да аңғаруға ... ... ... ... қара ... қара ... ... меңіреу қылып ... ... бой ... ... ... ... аспан, көк деген ... ... ... ... жер ... жер жүзі ... қатардағы жер шары ... ... ... ... ... бақтың тәніңді.
Халық үшін тек бәйгі қып ... ... ... ... ... ... - ... мысалдардағы халық, жұрт
дегендер синонимдер көбіне ... ... ... ... ... ... ... синонимдік
қатардың құрамындағы мәндес ... әр ... ... ... ... ... икемделеді.
Кейбір синонимдерге енетін сөздердің сапа мен ... ... ... ... ... әуес дегеннен гөрі ... ... ... гөрі
құштар ... ... ... ... күштірек. ... ... гөрі ... ... ... гөрі ... ... ... ... ... ... Аталған синонимдес сөздердің сапа мен ... ... ... ... ... ... отырады. Бұл тәрізді синонимдік ... ... ... ... ... қызметі ... ... ... ... ... ... синонимдік қатарларды ... ... ... қолданылу ... ... ... ... ... Белгілі бір ... ... ... кейбіреулері көптеген
сөздермен тіркесе ... де, ... ... ... ... қайсыбіреулерінің сөздермен тіркесу қабілеті
кем болады, тек ... бір ... ғана ... Сейфуллин шығармаларында кездесетін қарт ... ... кәрі ... сөз өз ара ... ... ... ... қолданылу шеңбері, ... ... ... Қарт ... адам ... кісі ... тіркеседі де басқа сөздермен ... ... кәрі ... сөз көптеген сөздермен ... ... ... кәрі ... ... ... ... кісі деген ... де ... ... кәрі ... ... ... жылқы, қой ... де ... ... ... кәрі қой) ... ... ... қарт деген сөзді кәрі ... ... бола ... ... қой ... сөздермен
тіркесіп айтуға ... ... ... ... ... ... енді кім мені ... кем саулығым
деп келтірген.
Жалпы синонимдес ... ... жеке ... ... ... ... тұрақты сөз тіркестері де өз ... ... ... келе ... Мысалы, сағы
сыну, тауы ... ... ... ... ... ... ... жуық, өз ара ... ... ... ... Сондай-ақ тайға ... ... таяқ ... ... ... деген мағынада бір-бірімен ... ... ... жұмғанша, қас пен ... ... қас ... сөз ... ... өте ... ... мағынада
бір-бірімен синоним бола ... ... ... – кез ... ... ... оның оралымдылығын көрсететін сөз ... бір ... ... ... ... ... олар
әр халықтың ұлттық ... де ... ... ... ... ... реңктерін өз ... ... алса ғана ... ... ие ... мен ... сайма-сай лайықтап алынған ... ... сөз деп ... Сөз де ... ... ... ... керек етеді. Шешен де
шебер ... бір ұшы – ... ... ... ... ... ... білуде. Сөйлеуші мен
жазушыға да ... ... ... ажыратып, тап
бастырып дәл ... білу ... Ана ... ... ... білу – өз ойыңды ... ... ... алу деген сөз. ... ой ... ... ... ... ... жүзеге асады. Бүгінгі ... неше ... ... ... ... ... ... Соның барлығы да бай ... ... ... ... кезде тіліміздегі
синонимдер мән-мағынасы мен ... ... ... сала-
салаға бөлініп, саралана ... ... ... ... жігі ... ... деп айту ... қиын.
Бұларды стильдік салаға жіктеп бөлу әлі де ... ... ... ... синонимдері саны мен
көлемі жағынан да, ... ... ... ... өте бай. Бір ... ... үшін кейде 20 – 30
синоним сөз ... ... ... ... өте кең, ... ... ... бір ойды
сегіз саққа ... ... ... ... етеді.
Әр адамның ойлаған ... ... ... ... ... ... ... деген сөзін, ... ... ... дәл әрі ... етіп ... ... ... ... үлкен. Кімде-кім
мәндес ... ... ... ... ... керекті жерінде лайықтап қолдана ... ... ... ... ... ... еңбегі соншама
мәнерлі де ... ... ... ... ... шебер
кісілердің ... ... өте ... әрі ... келуінің негізгі ... ... ... ... асқан шеберлікпен пайдалана білуінен деп ... ... ... ... ... ... жаңа
мағыналарға ие болуы ... ... ... әсер
етеді. ... көп ... ... мен ... өз ара ... келіп туады. ... сөз әр ... әр ... ... ... ... сөздердің шеңберін кеңейтіп ... ... ... ... бет ... сөз ... жүз, ... деген сөздермен синонимдес ... бір ... ... ... ... ... ... Мал сонау бетте ... мал ... ... ... ... жүр. ... мағынасында бағыт, бет алыс ... ... ... Мысалы: осы ... ... – осы ... ... ... ... тура деген көп ... бір ... ... жөн, түзу ... сөздермен
синоним болса, екінші мағынасында тік ... ... шақ, дәл ... ... бола ... ... әр ... ... ... болған
синонимдер.
Заттар мен ... ... ... ... ... ... ... мен қасиеттерін бірте-бірте
ашып, оларды атау үшін және ... ... ... айту үшін, тілде жаңа ... ... ... ... ... ... құрамы даму күйінде болады.
Ал ... жаңа ... сөз ... әр ... ... пайда ... ... Сөз ... ... арқылы сөздік құрамның даму ... де ... Кеш. ... Таудың іші ... жазғытұры,
Құлпырды шыққан ... ойы, ... ... келген құстар жүр
Шаттанып жырлап ... ... ... жазбен, ... ... ... ... ... ... ... туынды түбірлері ... ... ... ... ... ... Бұл
сөздердің түбірлері жаз бен жаз ... ... ... ... синоним бола алмайды. ... ... ... барысында пайда ... ... ... ... болады: жайылым - өріс; олқылық –
кемшілік; ......... ......... – салмақты; бостандық – азаттық – ... және т. ... ... ... ... ... ... көптеп
кездеседі.
Әдеби тіл ... ... ... ... нәтижесінде де ... ... ... ... ... ...... сіріңке – шырпы – оттық және т. ... ... бір ... ... ... басқа бір сөздермен немесе сөз ... ... ... ... Мысалы, ... ... ... кейде ... ... айту ... ... мен сөз ... ... жасалған синонимдердің қатарына жатқызуға ...... ... – қорлық жасамау, ала ... ...... ...... өтті – ... салды т. б.
Осы синонимдік ... ... ... ... ... ... «Аққудың айрылуы» поэмасындағы:
Айна көлге жылап ... ... ... қан,
«Хош, жаным!» деп қанат ... ... тез ... жаны деп өлді ... ... тез ... жаны деп ... беріп отыр.
Сол ... ... ойда ... ... ... ұшып оққа
Жау ... ... ...... бір ... ... бермей әр ... ... ... бір тілдік лексикасы ... ... ... де ... ... ... Кейде ... ... ... сол ... байырғы ... ... ... нәтижесінде синонимдер ... ... ... ...... ... – иіс ... – мұржа, доктор – дәрігер, күршек – ... ...... ...... ... ... әрқайсысының
алдыңғы сыңарлары орыс тілінен ... ... Ал ... ... – жүз; табиғат – жаратылыс; құрмет – сый; тағам – ас; есім ... ...... ... – атақ; рақмет – алғыс; ... ... ... – әтеш ... ... қатарлардың алдыңғы
сыңарлары араб және иран ... ... ... ... ... ... тілі
көптеп кездеседі. ... ... тілі ... тілмен
салыстырғанда еркіндікке көп жол ... ... ... көп ... ... бермейді. ... ... ... ... неше ... ... ... жапатармағай жарысып ... ... ... жүздесе қалғанда жас ... ... ... кіші ... ... алдымен кішісі ... деп ... ... ... ... ... бе, есенсіз бе, жақсымысыз? Деп те ... ... соң жасы ... кісі дені – ... сау
ма, армай – ашпай жүрсің бе, ауыл ... аман ... – ішің аман ба, бала – ... аман ба, мал – ...... аман ба, хал – ... ... ма? дейді.
Егер бір ... жол ... ... ат – ... (кейде
ат - ылауың) аман ба? деп те ... ... ... бәрі ... келе ... Көп
болса бір-екеу-ақ (сәлеметсіз бе мен үй іші ... ... ... тілі ... тілге қарағанда
лексикалық жағынан ... әлде ... бай ... ... де ... ... ... тілінде
әдеби тілдің ... да ... ... ... ... ... ... айтылатын сөздердің ... ... ... құрамдағы сөздердің барлығы да ... ... ... деп ... ... тас, кірпіш,
балшықтарды қалай ... ... ... үйе салса, үй
болмайды, тек ... ... Үй болу үшін ... ... ... ... ұстау ... Сол ... ... ... әсіресе, бір ұғымды ... ... ... ... нақтылы ... ... ... ... ... Сөз ... ... ... ... реңкін дұрыс ... ... ие ... ... сөз ... ... мен ... сөйлеу ... ...... сөз. ... ой мен толық қабысып ... ... ... ... де тартымды болып ... ... ойды тек ... жай ... ... оқиғаны тыңдаушының көз ... ... ... ... әсер ... Бір оқиғаны көрген екі
адамның ... ... екі ... әсер ... ... ... оқиғаны жандандырып, жұртшылықты
қызықтырып ... я ... ... бір адам ... ... сөзбен ... ... ... ... ... ... тыңдауға болмайды.
Синонимдер – тілдің ... оның ... ... ... көрсететін көрсеткіш деп ... ... ... ... ... ... қылт еткен
қараға екі көзі жалт – жұлт ... ... ... ... сөйлемде аттың қимылын әр ... мен ... ... сөз ... сөзге әсер ... ... ... ... ғана ... Кей ... ... ... бөгет жасап, ойды ... ... кезі ... ... бояушы ... ... ... кей адам ... ... ... ... тым бой ұрып, ішкі ... ... ... Сондықтан ... ... ... ... де ... ... жасайтын тілдік
мүмкіншіліктердің емін-еркін жете ... ... С. ... шығармаларындағы синонимдердің
пайдалану тәсілі.
Сәкен Сейфуллин көркем ... ... сан ... жасау үшін синонимдерді неше ... ... ... ... ... ... қатар тұрған текстте бір ... ... сөзі ... ... ... ... стильдік мән беру үшін ... ... ... алмасып келуі:
Өң жоқ, түс жоқ, ... ... ... ... ... қарыған
Жанды жанмен асыраған ... ... күн ...... ... ... ... бар,
Ағашты биік таулы жерлері бар
Өзен, су, ... ... тау ... берекелі елдері бар.
(«Біздің ... ... ... ... ... маңғызданған, сұлу терек!
Орандық желбіреген ... ... ... ... ағаш ... саған сирек.
(«Сұлу терек»)
«Балқыған, көктегі ... ... күн ... ... ... ... ... бүркіп ойнап тұрғандай»
(«Жер қазғандар»)
б) ... ... ... ... ... Әлиман
Сынық ердің желдігін
Сатай ... ... арба ... ... ... ... ... қолдана беру сөйлер
сөзді бір ... ... ... ... ... ... сөздер қалай ... ... ... ... ... ... әрбір жазушы сөздердің ... ... ... ... ... Сәкен Сейфуллин ... ... ең сай ... ... ... ... алады. Әр ... ... ... алмастыру
арқылы жазушылар ... ... ... ... ... Синонимдерді қолданудың екінші мақсаты белгілі ... ... ... жан-жақтан сипаттап ... ... ... ... ... мағына жағынан
ыңғайласып та, ... ... та, ... та
айтыла ... ... ... емей ... ... еңбекші
Ел ағасы
Ең ... ... ... ... ағасың
(«Бірінші лек» ... ... ... тәсілі мен ... ... ... ғана ... бір ... алма-кезек ауысып ... ... ... ... ... ... бір ... ... әр ... ... көрсету үшін мәндес ... бір ... ... да, екі, ... үш – ... ... – қатар, бірінен соң бірін қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... және арбадан істеген көлеңке ... ... ... ... ... ... ... киіз
жұрнақтары, сілемдері ... ... ... ... сыр ... ... ... болып, қара ... ... ... ... ... ... синонимдердің үшеуінің ... ... ... бейне найза шың, құз, ... ... ... ... ... ... шың ... жерге түсер тұрған киіп
(С. Сейфуллин)
б) Сындық ... ... ... келуі:
Бұл жазғандар малы ... ... ... ... ... менсінбейді.
(С. Сейфуллин)
в) етістік синонимдердің ... ... ... ... ... ... Тәжім етіп, сәлем ет ... ... ... ... сөз ... синонимдердің ... тарт ... бұл ... ... ... сиыр жапасы, енді бір ... ... ... жатыр. Соған ... ... іші ... емес,
демек, ... бұл үйге ... тұяқ ... ... ... синонимдер тобы біб-біріне ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Біріндегі кемшілік ... ... ... көрініс табады.
«Сүйтіп, зарлап жылап, ... ... ... ол
байғұс дордақ Ахметтен ... ғой. ... өзін ... ... қашады. Төркіні жаны ашыса ... ... деп ... ... ... ... ... жібермес еді ғой» ... Айша ... ... Бұл
жерде зарлап, жылап деген ... ... ... ... байғұстардың алдыңғы ... ... ... Сәлиенің бақытына оның ... ... ... ... ... Мүсілиманың әлі ... ... ... ... ... Дүйсембайдың баласы да
Бибажарға тең ... бір ... ... ... ... - деді ... ... Бұл ... ... пен бала ... ... ... болып
келеді. Яғни ... ... ... ... жиі ... ...... қазығы,
Адамның азығы.
Оқу – өмірдің сәні,
Тіршіліктің шамы.
Сауатсыз надан ... ... ... ... ... біз оқу, білім, ... ... ... Яғни бұл ... ... ... сауатты
деп көрсетсек ... ... ... ... ... ... ... жалғыз қазақ тілінде ғана емес,
көптеген түркі тілдерінде де синоним мәселесі ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде бүкіл тюркологияда бұл мәселе
жөнінде алғаш ізденістер мен талпыныстар ... ... ... ... де ... өзіндік ұлттың құбылыс деп есептеледі. Сондықтан да әрбір
түркі тілдерінің өкілдері соңғы кезде бұған айырықша ден ... ... - ... ... ... ... ... қауырт
шұғылдануда. Солардың алғаш бастамасы ретінде қазақ тілінде, ... ... ... ... ... ... «Синонимдер сөздіктері» жарық көрді.
Бұлар негізгі үлкен жұмыстардың алғаш ... ғана деп ... ... ... сөздігін жасау жеке авторлардың кез келгенінің
қолынан келе бермейді, көбінесе авторлар коллективінің күшімен ғана ... Мұны біз орыс ... мол ... ... ... ... жалпы тіл білімінде өте ерте кезден ... ... әлі ... теориялық жағынан нақтыланып, бір жүйеге
салынбаған. Соның салдарынан ... ... ... ... тұжырымды
жүйеленген анықтама да болмай келеді. Біз ... ... ... ... сала ... ... тілінің материалы негізінде «синонимдер
дегеніміз — әр түрлі айтылғанымен, мағынасы ... ... ... тән не ... не стильдік, не эмоциялық сәл ерекшеліктері бар
бір сөз табынан ... ... ... ... ұсынып отырмыз.
Бұл анықтама қолға жиналған синонимдерді өз ара саралап жіктеп оларға
қойылған негізінен үш түрлі ... ... ... ... ішкі мағыналық бірлестігі және олардың ... ... ... отырып берілді.
Синонимдік қарым-қатынаста жұмсалатын сөздердің саны аз да (кемі
екі сөз), көп те ... бола ... Бір ... ... ... топтарын синонимдік қатар немесе ұя деп атайды. Синонимдік қатар
сөздердің жалпы мағыналың бірлігіне ... ... Ол ... ... ... ... немесе таяныш сөз) таңдалынып алынады да,
қалған мәндес сөздер сол ... ... ... ... ... алынған сөз бір қатардағы сөздерді мағына жағынан ... ... ... қоймайды, сонымен қатар оларды белгілі ал-фавиттік жүйеге
келтіруге де жетекші қызмет атқарып тұрады. ... ... ... ... ... шығару үшін қалай болса солай, кез ... ала ... бір ... ... өз ара ... ... ең ... сұрыптап ала білу керек, Доминант сөздер мынадай
белгілері арқылы танылады: а) ... ... дәл болу ... ... мәні жағынан ең жиі қолданылатын бейтарап сөз ... ... ... сөз бір ... ... сөздерге мағына жағынан негіз боларлықтай
болу керек; в) көп мағыналы ... ... жеке ... ... болып
келгені тиімді; г) неологизм мен көнерген сөз ... ... ... сөз ... ... д) жалпы халықтық сөз бен диалектизм қатар
келгенде, әрдайым әдеби ... ... ... ... е) ... төл
сөзі мен термин сөз ... ... әр ... ... тілдегі
басымдылығына қарай кейде олай, кейде былай шешіле береді; ж) жеке сөз бен
фразалың тіркестер қатарласып келгенде, ... ... жеке ... т. б.
Синонимдер бір ғана затты емес, бір ғана ұғымды білдіретін ... ... ... ... ... қазақ тіліндегі синонимдердің
логикалың шегін ажыратуға тырыстық.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«дағдарыстық күйлер және посттравмалық бұзылыстар »7 бет
Алихан Бөкейхан6 бет
Мәдениет және өркениет6 бет
Мәдениет пен өркениет7 бет
Теңеу – ерекше стилистикалық тәсіл9 бет
Қазақ тіліндегі синонимдердің және синонимдік қатарлар118 бет
Қос сөздер мен олардың жасалу жолдары14 бет
Синонимдік қатарлардың жасалуы және когнитивтік мәні (зат есімдердің негізінде)155 бет
Адам буындарының биомеханикасы 4 бет
Ежелгі шығыс философиясы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь