Реалиялар - лингвистикалық құбылыс ретінде

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I Тарау Реалиялар . лингвистикалық құбылыс ретінде

1.1 Реалиялардың мәні және анықтамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Реалияларды жіктелімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3 Аударма кезінде реалияларды жеткізу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... .8
Тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

II Тарау И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясындағы реалияларды зерттеу

2.1 И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы . ұлттың қазынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.2 И.Есенберлиннің «Көшпенділер» тарихи трилогиясындағы қазақ ұлттық реалиялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.3 И.Есенберлиннің «Көшпенділер» тарихи трилогиясындағы реалияларды аудару тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
Тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

Қосымшалар
Кіріспе
Курстық жұмыстың зерттеу өзектілігі, біріншіден, аударма тәжірибесін қажет етуінің арттуымен, екіншіден, аудармадағы реалиялардың қызметі мен мәртебесі жөнінде әртүрлі теориялық көз карастарды жалпылау қажеттігімен түсіндіріледі.
Курстық жұмыстың мақсаты. Реалияларды қазақ тілінен шетел тіліне жеткізудің лингвомәдени ерекшеліктерін қарастыру.
Алға қойған мақсатқа жету үшін келесі тапсырмалардың орындалуын талап етеді:
1. шектес объектілерден немесе лексика категориялардан реалияларды тежеудің өлшемін талдау; реалияларға анықтама беру.
2. қазақтың ұлттық реалия сөздерін сұрыптау.
3. қазақ реалияларын түпнұсқа тілінен шетел тілдеріне жеткізудің негізгі тәсілдерін қарастыру.
4. қазақтың ұлттық реалия сөздерінің орыс және ағылшын тілдерінде түсіріліп тастау арқылы жеткізудің негізгі тәсілдерін айқындау мақсатында аудармашылық тәжірибе жүргізу.
Курстық жұмыстың зерттеу пәні. Реалияларды қазақ тілінен шетел тіліне жеткізудің барлық тәсілдерін, сонымен қатар, қазақ реалияларын орыс және ағылшын тілдеріне аудару процессіне әсер ететін лингвомәдени факторларды талдау.
Курстық жұмыстың зерттеу нысаны. Көркем шығармада қолданылатын қазақтың ұлттық реалиялары.
Курстық жұмыстың зерттеу әдістері:
• салыстырмалы-аудармашылық талдау
• математикалық санақ элементтері
• тәжірибелік әдіс
Курстық жұмыстың зерттеу дерек көзі. И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы. Бұл шығарманы таңдау себебім, бұл трилогия қазақ халқының XV ғасырдан XIX ғасырдың екінші жартысына дейінгі тарихын жаңадан жасайтын ауқымды шығарма. Алға қойған тапсырмаларды орындау үшін осындай шығарма, яғни көркем шығарманың ұлттық-арнайы тәсілдері – ұлттық реалиялар кең қолданылатын шығарма қажет.
Курстық жұмыстың құрылымы. Курстық жұмысым кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Кіріспеде жұмыстың өзектігі, жаңашылдығы, пәні, мақсаты, методологиялық базасы, практикалық және теориялық маңыздылығы анықталады, зерттеу тәсілдері және қорғалатын негізгі жағдайлар аталынып өтеді.
Бірінші бөлім лингвистикалық құбылыс ретіндегі реалияларға арналған. Онда реалиялар жіктелімі және басқа тілдерге аудару тәсілдері көрсетілген.
Екінші бөлімде И.Есенберлиннің «Көшпенділер» көркем шығармасының ғылыми құндылығы, қазақтың ұлттық реалияларын этнографиялық, саяси-қоғамдық, әскери және географиялық топтарға жіктеу, қазақтың ұлттық реалияларын орыс және ағылшын тілдеріне жеткізу туралы жазылған.
Қорытынды жүргізілген зерттеу бойынша тұжырымдарынан тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Аксенова Г.Н. Язык, культура и бытийная картина мира//Язык и культура: библиографический аспект проблемы. Уфа, 1990, 300б.
2. Ахманова О.С. Словарь лингвистических терминов. М.: Советская энциклопедия, 1966, 608б.
3. Бархударов Л.С. Язык и перевод. М.: Международные отношения, 1975, 240б.
4. Верещагин Е.М., Костомаров В.Г. Язык и культура: Лингвострановедение в преподавании русского языка как иностранного. М.: Русский язык, 1983, 269б.
5. Виноградов В.С. Лексические вопросы перевода художественной прозы. М.: Издательство Московского университета, 1978, 172б.
6. Влахов С. Флорин С. Непереводимое а переводе. М.: Международные отношения, 1986, 416 б.
7. Ермағамбетова А.С. Сущность и значение национальных слов-реалий в языке художественного произведения и способы их перевода. Алматы, 1972, 171 б.
8. Есенберлин И. «Көшпенділер» тарихи трилогия// Алматы: «Жазушы», 1989, 672 б.
9. Есенберлин И. «Көшпенділер» тарихи трилогия// Алматы: «Жазушы», 1976, 758 б.
10. Комиссаров В.Н. Лингвистика перевода. М.: Международные отношения, 1980, 167 б.
11. Комиссаров В.Н. Теория перевода. М.: Высшая школа, 1990, 253 б.
12. Латышев Л.К. Перевод: Проблемы теории, практики и методики. М.: Просвещение, 1988, 159 б.
13. Левицкая Т.Р., Фитерман А.М. Пособие по переводу с английского языка на русский. М.: Высшая школа, 1973, 136 б.
14. Левицкая Т.Р., Фитерман А.М. Теория и практика перевода с английского языка на русский. М.: 1963, 263 б.
15. Миньяр-Белоручев Р.К. Общая теория перевода и устный перевод. М.: 1980, 237 б.
16. Палажченко П. «Все познается в сравнении», или Несистематический словарь трудностей, тонкостей и премудростей английского языка в сопоставлении с русским. М., 1999, 300 б.
17. Томахин Г.Д. Реалии-американизмы. М.: Высшая школа, 1988, 239 б.
18. Томахин Г.Д. Реалии в языке и культуре. 1997, 300 б.
19. Шевчук В.Н. Относительно калькирования советских военных реалий на английском языке// Лингвистические проблемы перевода. М.,1981, 250 б.
20. Шумагер Е.И. Фоновая лексика, ее своеобразие и связь с культурой. Лексика и культура. Тверь, 1990, 129 б.
21. Джайлибаева А.Т. Диссертация: Лингвокультурологические особенности передачи казахских национальных реалий на иностранный язык. Алматы., 2004, 81.07.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
I Тарау Реалиялар - лингвистикалық құбылыс ретінде
1. Реалиялардың мәні ... ... ... ... ... жеткізу
тәсілдері.............................8
Тұжырым.................................………………………………………………...10
II Тарау И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясындағы реалияларды
зерттеу
2.1 И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы – ұлттың
қазынасы...................................................................
...........................11
2. И.Есенберлиннің ... ... ... ... ... ... ... тарихи трилогиясындағы
реалияларды аудару тәсілдері………………………………….....16
Тұжырым.....................................................................
.......................................19
Қорытынды...................................................................
.....................................20
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
............22
Қосымшалар
Кіріспе
Курстық жұмыстың зерттеу өзектілігі, біріншіден, аударма тәжірибесін
қажет етуінің арттуымен, екіншіден, аудармадағы реалиялардың ... ... ... ... ... көз карастарды жалпылау қажеттігімен
түсіндіріледі.
Курстық ... ... ... қазақ тілінен шетел тіліне
жеткізудің лингвомәдени ерекшеліктерін ... ... ... жету үшін ... ... орындалуын талап
етеді:
1. шектес объектілерден немесе лексика категориялардан ... ... ... ... ... ... қазақтың ұлттық реалия сөздерін сұрыптау.
3. қазақ реалияларын ... ... ... ... ... негізгі
тәсілдерін қарастыру.
4. қазақтың ұлттық реалия сөздерінің орыс және ... ... ... ... ... негізгі тәсілдерін айқындау
мақсатында аудармашылық тәжірибе жүргізу.
Курстық жұмыстың зерттеу пәні. Реалияларды қазақ ... ... ... ... ... сонымен қатар, қазақ реалияларын орыс және
ағылшын тілдеріне аудару процессіне әсер ... ... ... жұмыстың зерттеу нысаны. Көркем шығармада қолданылатын
қазақтың ... ... ... ... ... салыстырмалы-аудармашылық талдау
• математикалық санақ элементтері
• тәжірибелік әдіс
Курстық жұмыстың зерттеу дерек көзі. И.Есенберлиннің «Көшпенділер»
трилогиясы. Бұл ... ... ... бұл ... ... ... XV
ғасырдан XIX ғасырдың екінші жартысына ... ... ... ... шығарма. Алға қойған тапсырмаларды орындау үшін ... ... ... ... ... ...... реалиялар кең
қолданылатын шығарма қажет.
Курстық жұмыстың құрылымы. Курстық жұмысым кіріспеден, екі ... және ... ... ... ... ... өзектігі, жаңашылдығы, пәні, ... ... ... және ... маңыздылығы анықталады,
зерттеу тәсілдері және қорғалатын негізгі жағдайлар аталынып өтеді.
Бірінші ... ... ... ... ... Онда ... жіктелімі және басқа тілдерге аудару тәсілдері
көрсетілген.
Екінші бөлімде И.Есенберлиннің «Көшпенділер» көркем ... ... ... ... ... ... саяси-
қоғамдық, әскери және ... ... ... ... ұлттық
реалияларын орыс және ағылшын тілдеріне жеткізу туралы жазылған.
Қорытынды жүргізілген зерттеу ... ... ... ... - ... ... ... Реалиялардың мәні және анықтамасы
Лингвистикалық құбылыс ретінде реалиялар эквивалентті емес лексика
категориясына жатады. Олар фондық ... ... ... ... және ... мәдениеттің өзара әрекетін зерттеуде үлкен ... ... ... ... ... мен ... ... өзара әрекетті
міндетті түрде бейнелейтін, тілдің қоғамдық жағына көп назар аударады ... ... ... да бір ... бірлігінің үйлесімділігі екінші
тілдің сөздік құрамында болмаса, эквивалентті емес ... ... ... Бұл ... ... және ... енгізді. Олар
эквивалентті емес лексика деп белгілі бір ұғымды білдіретін, басқа ... ... ... ... бір мәдениетке тән, ал екінші ... ... ... ... жататын сөздер, сонымен қатар, басқа тілге
аударылмайтын, бір ... ... ... тыс ... жоқ ... деп
түсінеді. Эквивалентті емес сөздерге тән ерекшелігі тұрақты үйлесімнің
көмегімен ... ... ... ... және ... ... ... байланыстың болмауы болып табылады. Бірақ бұл олардың ... ... [4, 53б]. ... ... – бұл «басқа елдің,
халықтың өмірін көрсететін шынайы фонның нені құрайтыны ... ... [4, 146б]. ... мен ... оларды коммуникативті
әрекеттің қатысушылары үшін жалпы білім ретінде анықтайды [4, 126б]. ... тіл мен ... ... ... әрекетті зерттеуде үлкен
қызығушылық туғызады. Е.И. Шумагердің анықтамасы бойынша фондық ... ... бір ... қарағанда өте қарапайым, ұлттық тілдік емес қызмет туралы
құнды ... ... ... ... оңай ... лексикалық
бірліктер [20, 124б].
Өзге мәдениетке, елге ерекше ... ... және ... түсіну үшін оқырманға қажетті фондық білімнің бір тобы ... мен ... ... рөл ... ... ... осындай
бөлігі реалия-сөздері деп аталады. Лингвистикада реалиялардың бірнеше
анықтамасы бар.
О.С.Ахманованың анықтамасы ... ... – бұл ... ... лингвистикамен зерттелетін елдің мемлекеттік құрылысы,
белгілі бір халықтың тарихы мен мәдениеті, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... [2, 381б].
«Реалия» сөзінің өзі – аналогиялық лексикалық категория ықпалымен зат
есімге айналған латын тілінің орта ... ... ... сын ... көпше түрі realia – «заттық», «ақиқат»). Г.Д.Томахиннің
анықтамасы бойынша, реалия – бұл ... бір ... және ... тән
материалды мәдениет заттарының, ... ... ... ұлттық және фольклорды ... ... ... [18, 13б].
Біздің көз қарасымыз бойынша реалияға ең ... ... ... С.Влахов және С.Флорин береді: «Реалия – бұл бір ... ... ... ... және тарихи дамуына) тән ... жат ... ... ... ... сөз ... ұлттық және
тарихи реңкті ұстаушылар бола тұрып, ... ... ... ... ... ... олар жалпы негіздегі аудармаға ... ... ... ... [6, 55б]. ... пікірі
бойынша, әртүрлі тілдерді және мәдениетті салыстыру ... ... ... ... ... ... ... тек қана бір тілдік ұжымға тән, ал басқасында ... ... ... дәріхана–дәмхана/орысша аналогы жоқ [18, 14б].
2) Реалия екі тілдік ұжымда да ... ... ... ол ... ... береді. Америк. clover leaf – клевер жапырағы;
клевер жапырағы сияқты шепті автожолдың қиылысуы [18, ... ... ... ... ... ... ... іске
асады. Америк. sponge – губка/орысша мочалка (ваннада, моншада жуынар
кезінде) [18, ... ... ... ... реалиялар өз мағыналарының реңкімен
ажыратылады: cuckoo`s call – американдықтардың халықтық ырымында көкектің
көкектеуі ... ... ... ... жыл қалғанын болжайды, ал
орыстарда қанша жыл өмір сүруге қалғанын болжайды [18, 14б].
Реалия өте ... және ... тіл ... ... ... ... ... шетел тілін оқитындарға өте маңызды болып
келеді, ... ... олар ... ... ... ... ... мен аударма кезінде арнайы амал-тәсілді талап етеді.
1.2 ... ... және ... орыс тілі ... ... ... ... семантикасына бөлінген сөздердің жеті тобын
түсіндіреді:
1) советизмдер, яғни ... ... ... Ресейде қоғам
өмірінің қайта құрылуының нәтижесінде туындаған ұғымдарды білдіретін сөздер
(мысалы, жоғарғы кеңес, депутат) [4, ... жаңа ... ... ... ... ... ... саябағы, сенбілік, ... ... ... тұрмыстың заттары мен құбылыстардың ... щи, ... ... ... [4, ... ... яғни ... дәуірлерде болған заттар мен құбылыстарды
білдіретін сөздер (мысалы, ... фут, ... ... ... [4, ... ... ... лексикасы (мысалы, бить челом, узнать
всю подноготную) [4,63б].
6) фольклордағы ... ... ... ... не по дням, а по
часам; суженый (ая); чудо–юдо; жар–птица; домовой) [4,63б].
7) шығу тегі орыс тілі емес ... яғни ... және т.б. ... тайга, базар, аркан, халат, изюм, плов және
т.б.) [4,64б].
1.3 Аударма кезінде реалияларды жеткізу тәсілдері
Әртүрлі зерттеушілер ...... ... ... ... олар ... тілдік бірліктерді жеткізудің тәсілдерін қосып,
басқасын назарға алмайды. Ең кең таралған тәсілдері бұл ... ... ... ... ... ... және ... аударма.
1) Транслитерация кезінде аударма тілінің тәсілдері арқылы сөздердің
графикалық формасы, ал ... ... – оның ... формасы
жеткізіледі [3,5,11,13,15]. Бұл тәсілдер шетел тілінің жеке атауларын,
географиялық ... ... ... ... пароходтардың,
газет–журналдардың атауларын жеткізу кезінде қолданылады (мысалы, Бэнк оф
Америка, Дженерал ... ... – шет ... реалияларын оның құрамдас бөліктері -
морфемаларды ауыстыру ... ... ... brain drain – ... ... ағып ... [3,10,13,19].
3) Баяндама аударма. Бұл тәсіл ашық сөз ... ... ... ... бірліктерінің мәнін ашады (мысалы, Landslide –
победа на выборах с ... ... ... Бұл ... өте ... және
үнемсіз болып есептеледі, сондықтан оны ... ... ... ... ... ... ... жақындатылған аударма бастапқы тілдегі лексикалық
бірліктерге мағынасы жақын үйлесімділікті аударма тілінде іздеуден ... ... ... ... ... «аналогтар» деп
атауға болады. ... know – how – ... ... (секреты
производства) [3, 6].
5) Трансформационды аударма. Кейбір жағдайларда аудармашыға сөйлемнің
синтаксистік құрылысын қайта құруына, ... сөз ... ... ... аудармашылық трансформациясына жүгінуге тура келеді.
Мысалы; glimpse – to have, to catch a glimpse of smith ... ал бұл ... ... ... және ... ... қайта құруға мүмкіндік береді [3, 102б].
В.С.Виноградов және А.В.Федоров тағы да бір ... ... атап ... жөн ... ... ... грек ... «hiponymy»). Мысалы, нопаль (кактус түрі) – ... ... ... – ағаш [5, ...... эквивалентті емес лексиканың өте ерекше, онымен
қоса аса ... және ... емес ... ... ... Реалия –
сөздерінің бірнеше анықтамасы бар. Олардың жартысын зерттеушілер аударма
теориясында берді, ал ... ... ... ... ... ... ... жеке атауларды және терминдерді шектеген жөн.
Қазіргі лингвистикада ... ... ... ... ... ... терминін қаламай, оларды ... емес ... ... анықтама деп атайды, ал басқалары реалияны эквивалентті емес
лексиканың ... ... ... ... өз ... ... Барлық
реалия жіктелімдерінің басты ұстанымы – бұл ... ... ... тіл ... ... ... аудармашыларға өте үлкен
қиындық туғызады. Аудару кезінде реалияларды ... ... ... ... ... ... баяндамалы аударма,
жақындатылған аударма, трансформационды аударма және ... ... ... ... ... ... зерттеу
2.1 И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы – ұлттың қазынасы
И.Есенберлиннің 1971 мен 1973 жылдарында ... ... ... ... меч» және «Отчаяние» деген екі романы
жарық көрді, ал орыс тілінде трилогия 1978 жылы жүз мың тиражбен «Советский
писатель» ... ... ... ... ... ... ... жазғанына 30 жылдан астам уақыт өтті. Бұл жылдар ішінде
роман жалпы тиражы 3 миллион данамен 50-ден ... рет ... ... үшін ... ... – бұл ... мойындауы болып табылады.
И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы XV ғ мен XIX ғ ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Онда Темір империясының құлауынан кейінгі ұлттық ... ... ... ... күрес процесі көрсетілген және XVIII ғасырда
Қазақстанның Ресейге өз еркімен қосылудың тарихи дәйектемесі берілген.
Шығарма авторы ұлттық ... ... ... ... ... ... ... өмірін – бұл жыл сайынғы көшу-қон, тайпалар
арасындағы шексіз ... аса ... және ... бейнелейді. Осының
барлығын өз шығармасының тілдік бейнесімен іске асырып, И.Есенберлин қазақ
тілінің стилистикалық тәсілін кең ... ... ... көркем
шығарманың бейнелі-эмоционалды және ... ... ... ... ... және реалияларды пайдаланды.
Романда мынадай сөздер жиі ... ... ... ... ... қош/перекочевывающий аул; шоқпар/дубина с
утолщенным концом; оружие ... боя; ... ... ... бессловесных людей подчиняющаяся хану; «төре»/звание «төре»
дающее ... на ... и ... ... ... «Көшпенділер»
романындағы фразеологиялық ... мен ... ... ... көздерінің қарашығындай күзетіңдер,-деді»
/И.Есенберлин. Алмас қылыш, с.35/;
« Смотрите, чтобы ничего не случилось с ним. Головой отвечаете за ... ... меч, ... ... ... ... ... қылыш, с.141/;
«Ворон ворону глаз не выклюет»
/И.Есенберлин. Заговоренный меч, ... ... ... ең ... ... ... біл»
/И.Есенберлин. Алмас қылыш, с.105/;
«Прежде чем руководить ханством, научись править в своей юрте»
/И.Есенберлин. Заговоренный меч, с.100/.
2.2 И.Есенберлиннің «Көшпенділер» тарихи ... ... ... ... ... трилогиясына сүйене отырып
жиналған этнографиялық және географиялық, сонымен қатар саяси-қоғамдық және
әскери жүйе ерекшеліктерін ... 200 ... ... ... 4 ... ... әр топ өз ... топтарға бөлінеді.
Этнографиялық топ қазақ халқының тұрмысы мен еңбегіне, ... ... ... және ... ... ... қатысты
100 ұлттық реалия-сөздері кіретін үлкен топ болып табылады.
I. қазақ тұрмыс ... ... үй, үй ... ... үй, ... үй, ақ ... киіз үй, шаңырақ, түндік,
кереге, дорба, кілем, түскиіз, сырмақ, томаға, ... ... ... ... бас ... мен ... шапан, білезік, сақина,
бөрік, сәукеле, үкілі, кебіс, тұмар, камзол, ішік, тымақ, ... ... ... мен ... ... бауырсақ, қымыз, құрт, қазы, сорпа, соғым,
шұбат, айран, ... ... және ... да үй ... ... шара, көнек, табақ, саба,
итаяқ, кесе,
II. қазақтың ... мен ... ... ... мен ... ... ... музыка жанры, музыкалық ... ... ... ... аспаптарының аттары (15)
А) ұлттық ойындар мен сайыстар: күрес-сайыс, түйе жарыс, қатын ... ... ... бәйге, көкпар;
Б) фольклорлық түсініктер: Ақсақ құлан/ эпос, Ескі-қиса, жыраулар айтысы/
состязания акынов, ақын, жырау и.т.д;
В) музыкалық орындаушылар: ... ... ... жырауы, Асан қайғы;
Г) музыкалық аспаптар: домбыра, қобыз, сыбызғы.
III. қазақ халқының еңбегін бейнелейтін 15 реалиялар.
А) ... өмір сүру ... ... - көш ... «жайлау» -
жазғы жайылым, көшке арналған шатқал; «қысқы ... - ... ... ... ... ... «көктеу» - көктемгі жайлым, керуен – караван, аң аулау –
охота, қош – ... ... ... және ... ... ... құсбегі, аталық, ат қосшы, кетпен,
арқан, құрық.
IV. діни ... ... 15 ... ... сенім және руханилық: құран, халиф, ... ... ... шариғат, зират, құлпытас, обатас, бісмілля, жайнамаз;
Б) мифологиялық реалиялар: аруақ, бақсы, жын-пер, шайтан.
V. ... ... ... мен садақамен байланысты
қазақтың ұлттық мерекелерін бейнелейтін 6 ... ... той, ... ас беру, ұлыс күні/день всего племени, жерлеу күні/похороны, көрімдік
и.т.д.
VI. ... ... ... ... сонымен қатар жанұялық-
некелік байланысты бейнелейтін 5 реалиялары: апа, ата, келін, бәйбише,
тоқал.
Берілген ... ... ... ... ... өмірінің ерекшеліктерін бейнелейтін ұлттық-боялған лексиканың
максималды концентрациясының негізгі ортасы болып табылады.
Берілген ... ... үш ... ... мен ... ... жүз ... жуз) Сырдариядан Жетісуға дейінгі территорияны
қамтыды, оның құрамына – үйсін, қаңлы, дулат, албан, ... ... ... ... ... ... жүз ... жуз) Қазақстанның Орталық және ... ... оның ...... арғын, найман, қоңырат, керей, қарлұқ
рулары кіреді.
Кіші жүз (младший жуз) Сырдарияның төменгі жағалуын, Арал ... ... ... бөлігін қамтыды, оның құрамына – адай, ... ... ... ... ... ... кіреді.
Әкімшілік-территориялық бірліктер мен орындарды бейнелейтін
реалиялар: Ақ Орда, Алтын Орда, Көк ... ... ... ... реалиялар – бұл белгілі бір ғылымға, әскерге, қару маркасына,
әскери техникаға, әскери лауазымға, ... ... ... ... ... фактілерге тән атаулар.
I. қазақтың әсери қызметкерлерінің қарулары мен әскери киімін
бейнелейді: ... ... ... аса, ... алдаспан (клинок),
қылыш, найза, қамшы, қанжар, садақ, дулыға (шлем), шағын сауыт ... ( ... для пуль и ... ... ... ... мен ... басшылар өкілдерінен
тұрады: онбасы, жүзбасы, мыңбасы, ноян, бек, ... ... ... ... ... мысалға алайық: нөкер, керней-
зурнайшылары, батыр, жігіт, балуандар/борцы-полваны, шапқыншы, шабарман.
Географиялық топқа географиялық объектілерді ... ... ... мен ... бейнелейтін қазақтың 20 реалияларын
жатқызамыз:
I. географиялық объектілерді бейнелейтін реалиялары (10):
А) қалаларды білдіретін реалиялар: Сығанақ, ... ... ... ... ... ... ... өзені,
Сейхун/Сырдария өзені, Жайық өзені (Урал);
В) тауларды білдіретін реалиялар: Ұлытау тауы, Кішітау тауы, ... ... ... ... кіреді: тоғай, жиде, қарағаш,
тобылғы (товалга, растение из которой делали ... ... ... Жабайы және үй жануарлардың атауларын білдіретін реалиялар: бүркіт,
желмая, нар, арқар, арғамақ, т.б. Бұрыннан бері ... ... ... ... Бұған қазақ тіліндегі түйелердің әр түрлі
атаулары дәлел болады: нар, желмая.
2.3 И.Есенберлиннің «Көшпенділер» ... ... ... ... ... И.Есенберлиннің «Көшпенділер» тарихи трилогиясында
кездескен 150 ... ... ... орыс және ағылшын тілінде жеткізу
тәсілдері қарастырылады.
150 реалияларды ... ... ... ... ... ... тілінде жеткізудің басты тәсілі 59%-ды құрайтын транскрипция тәсілі
екенін көрсетті. Транскрипциядан кейінгі неғұрлым жарамды ... ... (22%) ... ... ... ... мен ... аударма 12%-
ды, калькирование 6%-ды құрайды.
Қазақ ұлттық ... ... ... ... ... аудармашы
көбінесе транслитерация тәсілін ... ... ... ... процессі кезінде аудармашы орыс тілі ... ... ... ... ... ... ... жағынан орыс тілі мәтініне жақын ... ... ... ... үзіндіні қарастырайық:
«Жаған керегеге ілулі қытай шамын жағуға кірісті»/1,210/.
«Жахан-бике принялась зажигать китайскую лампу, ... на ... began to light a Chinese lamp which was hung up on ... трилогияда қазақ халқының салт-дәстүрлері кең және ... ... ...... орыс және ағылшын тілдері
аудармасында қалай бейнеленетінін тексеру. Қазақ халқының салт-дәстүрлерін
білдіретін ... ... және ... ... - торжество, пир.
• Ас беру жерлеу емес, Дешті ... ... ... ... ... ... Поминки – это не погребение. Они отмечаются большим тоем /1,31./
• They were ... by the ... big toi ... діні ... ... ... орыс және ... жеткізу үшін «Көшпенділер» тарихи трилогиясының аудармашылары
транскрипция мен транслитерация тәсілдерін пайдаланды. ... - ... ... ... күніне бес рет орындалатын мұсылмандық
дұға.
• «Намаз мезгілі болып қалды, - деді хан,...», «Уже время намаза, сказал
Абулхаир», «It’s time we said our ... /1, 190/ ... ... ұлттық аяқ-киімін аудару кезінде
аудармашы оны орыс тілінде «кожанные кебши» /1, 179/, ал ... ... straps» /1, 147/ деп ... ... кебіс – бұл тек қана былғары
кебіс емес, сонымен бірге резиналық, олар ... ... ... ... киіледі. Бұл реалияларды ... ... ... ... адамын бейнелейтін «құсбегі» және «аталық» реалиялардың орыс
тілінде де, ағылшын тілінде де дәл ... жоқ, ... ... тәсілін, сонымен қатар баяндама аударма тәсілін
қолданды:
• Ол Дешті Қыпшақтағы атақты құсбегінің бірі болатын /1,13/.
... из ... ... кушбеги – дрессировщиков охотничьих орлов и
соколов во всей степи был ... ... ... One of the most famous ... the trainers of hunting eagles ... in the steppe was a young sultan ... ... сұлтанға көзінің тірісінде осы Саянды аталық етіп қой ... ғой ... ... Бегим просила назначить аталыком – ... ... его ... сына Суюнчика /1,28/.
• Sultan Begim asked the khan to make the young horseman an atalyk, ... the tutor and executor of his second son ... ... «Көшпенділер» трилогиясы XV ғ мен XIX ғ ортасына
дейін қазақ халқының тарихын көрсететін ... ... ... ... ... ... 200 ... ұлттық
реалияларының пәндік ... ... ... этнографиялық топ
реалияларының саяси-қоғамдық, әскери және географиялық топ реалияларына
қарағанда сан ... ... ... ... ... ... ... орыс тілі арқылы жасалғандықтан, ағылшын ... ... ... және ... жағынан түпнұсқа
реалияларына емес, орыс тілінің реалияларына жақын келетінін көрсетті.
Этнографиялық ... орыс ... ... негізгі тәсілі –
транскрипция - 47%, ... ... ... ... сөз табу – ... 45 саяси-қоғамдық реалияларын аударуда орыс тілінде транскрипция –
82%, ... ... ... – 82% ... ... 30 әскери
реалияларын орыс тіліне аудару кезінде мағынасы ұқсас сөздер табу -50%, ал
ағылшын ... – 66% ... 20 ... ... ... ... ... транскрипция – 100%, ал ағылшын тілінде транслитерация – 75%
құрайтынын ... ... ... ... транскрипцияланған
атаулары европалық мәдениетке түсініксіз болу ... ... ... бұл ... ... ... ... аударманың
баяндама аударма тәсілін пайдаланады.
Қорытынды
И.Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясын орыс, қазақ және ағылшын
тілдерінде ... ... мен ... ... ... болғандықтан,
қазақ халқы өмірінің барлық жақтарын, оның мәдениетінің өзіндік жағдайын,
саяси-қоғамдық өмірін, ... ... және ... ... ... реалия-сөздерін қамтиды деп санаймын.
Аударманы мәдениаралық қатынастың ... түрі ... ... тіл сияқты адамдар арасындағы қарым-қатынастың ең әмбебап тәсілі
екенін ... ... ең ... ... ... ... ... өзіндік салт-дәстүрлері болытынын, басқа мәдениетті біліп, құрметтеу
керек екенін ... ... беру ... өзге ... тән ... ... ... этнографиясын, географиясын көрсетуді
ұйғарады.
Қазақ ұлттық реалиялардың ... ... ... ... ... ... кезінде арнайы тәсілдерді қажет ететінін
және ... ... ... бойынша қарастыру керек екенін
мойындаймыз. Қазақ ұлттық реалияларын шетел ... ... ... ... аударма тәсілдері көмегімен жеткізуден ғана емес, атап айтқанда
олардың мәдени коннотациясын жеткізуден ... Бұл әр ... ... ... болмайтын белгілі мәдени нормалардың болуымен байланысты.
Берілген ерекшеліктерді елемеу ... ... ... ... ... ... алып келеді.
И.Есенберлиннің «Көшпенділер» тарихи трилогиясы негізінде ... ... ... ... этнографиялық, саяси-қоғамдық, әскери ... ... ... ... ... реалияларының пәндік жіктелімінің талдау нәтижелері
этнографиялық топ реалиялары саяси-қоғамдық, әскери және ... ... ... сан алуан екенін көрсетті.
Берілген топ реалияларының салыстырмалы-аудармашылық талдауы
аудармашылардың аударманың орыс ... ... ... ал ... транслитерация тәсілін пайдаланатынын көрсетті. Берілген жағдай
ағылшын тіліндегі транслитерацияланған ... ... ... ... ... реалияларына емес, орыс тілінің реалияларына
жақын келетінін көрсетті.
Ұлттық тілдің реалияларының транскрипцияланған атаулары ... ... болу ... ... сонымен қатар бұл
реалиялардың сапасын, белгілерін білдіретін аударманың баяндама ... ... ... ... ... бірі ... емес ... мазмұнын шетел тіліне жеткізу болып табылатынын атап өткен жөн.
Аудармашы сөздің пәндік ... ... оның ... ... ... ... аудармашы саяси жүйе, экономика, ғылым бойынша ғана емес,
сонымен ... ... және ... ... ... ... да ... білімді қажет етеді. Алайда, бұл әр аудармашының қолынан
келмейді. ... ... ... зерттеулердің мақсатын анықтайтын
реалия-сөздерін шетел тіліне аударуды үйрету әдістемесін дамыту ... ... ... Г.Н. ... ... и ... картина мира//Язык и
культура: библиографический аспект проблемы. Уфа, 1990, 300б.
2. Ахманова О.С. Словарь лингвистических ... М.: ... 1966, ... ... Л.С. Язык и ... М.: Международные отношения, 1975,
240б.
4. Верещагин Е.М., Костомаров В.Г. Язык и культура: Лингвострановедение
в преподавании русского языка как иностранного. М.: ... ... ... ... В.С. ... ... перевода художественной прозы.
М.: Издательство Московского университета, 1978, 172б.
6. Влахов С. ... С. ... а ... М.: ... 1986, 416 ... ... А.С. ... и значение национальных слов-реалий в
языке художественного произведения и способы их ... ... 171 ... ... И. «Көшпенділер» тарихи трилогия// Алматы: «Жазушы»,
1989, 672 ... ... И. ... ... трилогия// Алматы: «Жазушы»,
1976, 758 б.
10. Комиссаров В.Н. Лингвистика перевода. М.: Международные отношения,
1980, 167 ... ... В.Н. ... ... М.: ... ... 1990, 253 б.
12. Латышев Л.К. Перевод: Проблемы теории, ... и ... ... 1988, 159 б.
13. Левицкая Т.Р., Фитерман А.М. ... по ... с ... на ... М.: Высшая школа, 1973, 136 б.
14. Левицкая Т.Р., Фитерман А.М. ... и ... ... ... языка на русский. М.: 1963, 263 б.
15. Миньяр-Белоручев Р.К. Общая теория перевода и ... ... ... 237 ... Палажченко П. «Все познается в сравнении», или Несистематический
словарь трудностей, тонкостей и ... ... ... в
сопоставлении с русским. М., 1999, 300 б.
17. Томахин Г.Д. Реалии-американизмы. М.: Высшая школа, 1988, 239 ... ... Г.Д. ... в ... и ... 1997, 300 ... Шевчук В.Н. Относительно калькирования советских военных реалий ... ... ... ... ... ... 250
б.
20. Шумагер Е.И. Фоновая лексика, ее своеобразие и связь с ... и ... ... 1990, 129 ... ... А.Т. ... ... особенности
передачи казахских национальных реалий на иностранный язык. Алматы.,
2004, 81.07.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Реалияның аудармасы.18 бет
8-сыныпта «жылу құбылысы» бөлімін оқытуда компьютерлік технологияны қолдану36 бет
XIX ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар4 бет
XVI-XVIII ғасыр лингвистикасы. в.ф.гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары12 бет
XІХ ғасыр тіл біліміндегі лингвистикалық мектептер мен бағыттар туралы6 бет
«инновация», «жаңа құбылыс», «жаңа енгізулер»10 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция.Қазақ орфоэпиясының жай-күйі. Қазақ жазуы және орфографиясы. Пунктуация мәселелері14 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция; қазақ орфоэпиясы; қазақ жазуы және орфографиясы; пунктуация мәселелері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь