Жезқазған-Балқаш өңірінің экологиясы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Жезқазған.Балқаш өңірінің экологиясы ... ... ...

Алапаттың зардабын аластатайық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Су тазалығы . тəн мен жан тазалығы ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қалдықтан алынатын өнім мол ... ... ... ... ... ... ... ..

Өлкенің экологиялық орталықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қарағанды экологиясы

Кіріспе

Қарағанды облысы – Қазақстандағы экологиялық жағынан ең ластанған, өнеркəсіптік өндіріс орындары көп шоғырланған ірі өнеркəсіп орталығы. Бұл өңірдегі өндіргіш күштердің даму барысы көптеген жылдардан бері экологиялық зардаптар ескерілмей іске асырылды. Соның салдарынан облыстың атмосфералық ауасы бұзылды. Мəселен, тұрақты көздерден атмосфераға тарайтын ластанған заттар жылына бір миллион тоннадан асады. Ал бұл жалпы республикадағы барлық қалдықтардың үштен бірі деген сөз. Негізгі ластаушы көздер Теміртауда «Испат-Кармет» АТАҚ (жылына 361,5 мың тонна), Жезқазғанда «Қазақмыс» АҚ (жылына 138,4 мың тонна), Балқашта «Балқашмыс» АҚ (жылына 299,4 мың тонна, сол сияқты Қарағандыдағы энергетикалық кəсіпорындардың өзі жылына 96,2 мың тонна ластандыратын қоспа таратады.
Қала маңына орналасқан ГРЭС-1, N3 ЖЭО жəне Қаражал ЖЭО-ның күлі мен түтіні бұрқырап мазаны алуда, сол сияқты Ақжал байыту фабрикасының, Қайрақты, Жамбыл, Қарағайлы Ақшатау кеніштерінің қалдықтары да бұрқырап, желге ұшып жатыр. Бұларда қауіптілігі 1-3 класты қорғасын, мырыш, берилий, висмут жəне радионуклидті флотация қалдықтары көп. Тозаңданып аспанға ұшудың салдарынан мұндай заттар маңайын да шаңдатып жібереді. Бұған қоса атмосфералық ауаны автокөліктер де ластандырып, одан шығатын тастанды қалдықтар жылына 110 мың тонна көлемінде зиянды заттар таратса, оның ішінде 200-ге жуық əртүрлі қоспа бар екендігі анықталғаны баршаға мəлім.
Бүгінгі таңда су ресурстарын қорғап, ұтымды пайдалануда да проблема көп. Облыстың жалпы жылдық су ресурсы 3,4 млрд. текше метрге жуықтайды. Оның жыл сайын 2-2,3 миллиард текше метрі пайдаланылады. Негізгі су көздері Нұра өзені, оның Шерубай-Нұра жəне Соқыр құймалары, Ертіс-Қарағанды каналы, Қаракеңгір жəне Жезді өзендері, Балқаш көлдері болып табылады. Облыс суларының сапалық жағынан жақсаруына кері əсерін тигізіп отырған кəсіпорындар «Испат-Кармет» ААҚ, «Карбид» АҚ, «Қазақмыс» АҚ, «Балқаш» АҚ, «Облсуканал» су-канал шаруашылығы басқармасы, «Қарағандырезинотехника» АҚ, энергетика, көмір өнеркəсібі мен ауыл шаруашылығы кəсіпорындары.
Облыстағы жер ресурстары да қиын жағдайда. 854 мың гектар жер азып-тозған, жел эрозиясына ұшыраған. Оның басты себебінің бірі - жерді қорғайтын орман алқабының қанағаттанғысыз жағдайы. Жер ресурстарын ғана емес, жалпы қоршаған ортаға зиянын тигізетін негізгі ластану көздерінің бірі – кəсіпорындардың өндірістік қызметі процесінде жəне тұрғындардың тұрмыс-тіршілігінде пайда болған қалдықтар. Облыста тұрмыстық қатты қалдықтардың өте көп болуы да біраз проблемалар туғызуда. Сонымен қатар қоршаған орта мен адам денсаулығына ықпал ететін проблеманың бірі – қазылып, кен өндіріліп алынған соң қалып кеткен, жабылмай аузы ашық қалған радиациялық қауіпті кен орындары мен карьерлер мəселесі. Бұлар Шет ауданындағы Ақшатау елді мекені, Ақтоғай ауданындағы тастап кеткен геологиялық қазба орындары (Октябрь, Майтас, Қызыларай, Қызыл, Аномалия-8, Тасарал).
Республикамыздың басқа облыстары Қарағанды облысындағыдай техногенді ауыртпалықты бастан кешіріп отырған жоқ. Мұнда Сарышаған ракеталық полигоны, Семей ядролық полигоны жəне «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшатын ракета тасығыштардан бөлініп түсетін бөліктердің құлау ауданы- бəрі бар.
Облыста радиациялық қауіпсіздік мақсатымен кəсіпорындарда өңделген ионды сəуле көздері бар жерлерде қалдықтарды көму проблемасы басты орында.
Бұл көрсеткіш облыстағы экология жəне табиғат қорғау мəселесіне, экологиялық проблемаларды шешу жолдарына арналған. Онда Балқаш, Теміртау, Қарағандының экологиялық проблемалары туралы қамтылған. Көрсеткіш мазмұны бес бөлім бойынша құрылған, Жезқазған-Балқаш өңірінің экологиясы, Қарағанды облысының радиоактивтік қалдықтарымен ластануы, облыстың су көздері, қалдықтарды өндіру проблемасы, өңірдің экологиялық орталықтары.
«Өлкетану» электрондық каталогқа өлке экологиясы туралы 500-ден астам жазулар енгізілген. Өлкетану бөлімі өлкенің табиғаты бойынша толық мəтінді құжаттарды құруға кірісті. Орталық Қазақстанның табиғаты туралы ақпараттарды əлемдік пайдаланушыларға қол жеткізу мақсатында «Сарыарқа-оn-line» web-сайты құрылған.
Əдебиеттер:
Əбеу Б. Қазақстанда қанша киiк қалды?/ Б.Əбеу//Мысты өңір-2004.-21 мамыр.
        
        Мазмұны
|Кіріспе ……………………………………………………………………............. |3 ... ... |5 ... |
|. | ... ... аластатайық……………………………………………… |7 ... ... - тəн мен жан ... |10 ... ... өнім ... |12 |
| | ... ... ... . . |14 ... ... ... – Қазақстандағы экологиялық жағынан ең ластанған,
өнеркəсіптік өндіріс орындары көп шоғырланған ірі ... ... ... ... ... даму ... ... жылдардан бері экологиялық
зардаптар ескерілмей іске асырылды. Соның салдарынан облыстың ... ... ... ... ... ... тарайтын ластанған
заттар жылына бір миллион тоннадан асады. Ал бұл ... ... ... ... бірі ... сөз. ... ... көздер
Теміртауда «Испат-Кармет» АТАҚ (жылына 361,5 мың ... ... АҚ ... 138,4 мың ... Балқашта «Балқашмыс» АҚ (жылына
299,4 мың тонна, сол сияқты Қарағандыдағы ... ... ... 96,2 мың ... ... ... ... маңына орналасқан ГРЭС-1, N3 ЖЭО жəне Қаражал ... күлі ... ... мазаны алуда, сол сияқты Ақжал байыту фабрикасының,
Қайрақты, Жамбыл, Қарағайлы Ақшатау ... ... да ... ұшып ... ... қауіптілігі 1-3 класты қорғасын, мырыш, берилий,
висмут жəне ... ... ... көп. ... аспанға
ұшудың салдарынан мұндай заттар маңайын да шаңдатып жібереді. ... ... ... ... де ... одан ... ... жылына 110 мың тонна көлемінде зиянды заттар таратса, оның ... жуық ... ... бар ... ... баршаға мəлім.
Бүгінгі таңда су ресурстарын қорғап, ұтымды пайдалануда да проблема
көп. ... ... ... су ... 3,4 ... текше метрге жуықтайды.
Оның жыл сайын 2-2,3 миллиард текше метрі ... ... су ... ... оның ... жəне Соқыр құймалары, Ертіс-Қарағанды каналы,
Қаракеңгір жəне ... ... ... көлдері болып табылады. Облыс
суларының сапалық жағынан жақсаруына кері ... ... ... «Испат-Кармет» ААҚ, «Карбид» АҚ, «Қазақмыс» АҚ, «Балқаш» АҚ,
«Облсуканал» су-канал шаруашылығы басқармасы, ... ... ... ... мен ауыл ... ... жер ... да қиын жағдайда. 854 мың гектар жер ... жел ... ... Оның ... ... бірі - ... ... алқабының қанағаттанғысыз жағдайы. Жер ресурстарын ғана
емес, ... ... ... ... ... ... ластану көздерінің
бірі – кəсіпорындардың өндірістік қызметі процесінде жəне тұрғындардың
тұрмыс-тіршілігінде пайда ... ... ... ... ... өте көп ... да біраз проблемалар туғызуда. Сонымен қатар
қоршаған орта мен адам ... ... ... ... бірі –
қазылып, кен өндіріліп алынған соң қалып кеткен, жабылмай аузы ашық қалған
радиациялық ... кен ... мен ... ... ... ... ... елді мекені, Ақтоғай ауданындағы тастап кеткен
геологиялық қазба ... ... ... ... ... Аномалия-8,
Тасарал).
Республикамыздың басқа облыстары Қарағанды облысындағыдай техногенді
ауыртпалықты ... ... ... жоқ. ... ... ракеталық
полигоны, Семей ядролық полигоны жəне «Байқоңыр» ғарыш айлағынан ұшатын
ракета ... ... ... ... құлау ауданы- бəрі бар.
Облыста радиациялық қауіпсіздік мақсатымен кəсіпорындарда өңделген
ионды сəуле көздері бар ... ... көму ... ... орында.
Бұл көрсеткіш облыстағы экология жəне табиғат қорғау ... ... шешу ... ... Онда ... Теміртау,
Қарағандының экологиялық проблемалары туралы қамтылған. Көрсеткіш мазмұны
бес бөлім бойынша құрылған, Жезқазған-Балқаш өңірінің экологиясы, Қарағанды
облысының ... ... ... ... су ... өндіру проблемасы, өңірдің экологиялық орталықтары.
«Өлкетану» электрондық каталогқа өлке экологиясы туралы 500-ден астам
жазулар енгізілген. ... ... ... ... бойынша толық мəтінді
құжаттарды құруға кірісті. Орталық ... ... ... ... ... қол жеткізу мақсатында «Сарыарқа-оn-
line» web-сайты құрылған.
Жезқазған-Балқаш өңірінің экологиясы
Жезқазған өңірі кең-байтақ еліміздің дəл ... ... ... ... ... бар ... ... орталығы.
Қазақстанның ірі мыс, полиметалл, марганец, сирек жəне ... ... кен ... ... Халық жиі қоныстанған мəдени аймақтар кен
өндірісі орталықтарының маңына шоғырланған.
Жеқазған өңірі - ел ерте қоныстанған аймақ. ... ... ... мен суғару жүйелерінің, кесене мен сарайлардың маңын мекендеген
тайпалардың ... мен ... ... ... ... ... ... пайдалы қазбаларға өте бай. Ол жер
көлемінің үлкендігіне, жердің күрделі геологиялық ... ... ... қоры ... ... болған. Біздің жыл санауымыздан 40-10
мың жыл бұрын осы өңірде мыс кен орындары ... ... еді. ... ... ... қалайы, алтын, күміс балқытылып, өңделген. Оны
жергілікті жердің жер, су аттарынан байқауға болады.
Қазіргі кезде ... ... ... шикізат көзі өте көп. Солардың
ішіндегі ең маңыздылары мыс, ... ... ... ... ванадий жəне құрылыс материалдары. Бұл өңір мыс ... ... ... ... ең ... ... Өлкенің мыс кендері
кембрийге дейігі заманнан бастап, кейінгі палеозойдың пермь ... ... тау ... ... ... ... тіршілік иелерін ғаламдық деңгейде алаңдататын
өзекті жəйттің бірі - ... ... ... ... ... мен ... бастау алған экологиялық күрделі ахуалды
табиғи қалпына қайыра ... осы ... ... мен ... ... терең толғандырып келеді. Өндірістің дамуы мен ... ... ... ... ... өсуі ... өркениет
үрдісімен үндес шаруалар екінші жағынан табиғатты тамылжыған күйде
қалдыруға кері ... ... ... ... осындай ойды онға, сананы санға бөлетін салмақты
əрі түйінді шаруаларды оңтайлы шешуде жүзеге асырылып жатқан ... ... де ... Жезқазған қаласының жер ауданы ... ... ... ... оның 683775 ... қаладан тысқары аумақ. Жалпы жер
көлемі ауылшаруашылығына арналғаны- 831701 гектар, ... ... ... құрылымдарына қатыстысы- 14513 гектар, су қоры 8644 гектар болып
бөлінеді. Тіршіліктің тіні - Табиғат-Ананың ... ... ... ... ... ... ықыласты екендігі күмəнсіз. Алайда,
өндірістің өркендеуі, одан ... ... ... ... ... мен ... қоршаған ортаның кескін-келбетіне елеулі зиянын
тигізіп келеді.
Экологиялық апат мəселесі қазір бар əлемді ... ... ... алаңдатқалы да жылыстап жылдар ауысты. 2000 жылы Алматыда ... ... да, одан ... ... ... Парламент мəжілісінің бір топ
депутаттары мен табиғат қорғау мамандарынан ... ... ... ... ... ... жанашырларының бірлестік ұйымдары да бұл мəселені
жан-жақты терең талқылап, саралап ... ... ... ... адам ... ... ... өркениет деген мағынада) жасалып, алға
қарыштап қадам басқан сайын жаңа қиындықтар мен шешімі ... ... ... көлі - ... ең көне ... ... Жаратылысы бөлек,
жұмбағы мол. Батыс бөлігі ерекше тұщы сулы болса, шығыстағы айдыны айрықша
ащы болып ... ... ... ... тағдыры деп айтуға
болады. Көл ... оның ... ... көк ... ... əсер ... ... көп. Балқаштың тағдыры- Алатаудың
басынан, Қытайдың далсынан басталады. Себебі көл қанасына су жинайтын алабы
сонау ... ... ... ... ... Алатаудың мұзарт
шыңдарынан, Арқаның апайтөс даласынан құралады.
Осыдан бірнеше жыл бұрын көлге ... ... ... 10 ... су ... комбинаттың қалдық сақтау орнынан, жылу орталығынан,
түсті металл өңдеу зауытынан, сауықтыру орындарынан жəне т.б. Сол ... суды ... үшін ... ... ... етік кимей
жақындай алмайтын. Жағалаулар май, мазут. т.б. ... ... ... ... бері комбинат көлге пайдаланылған лас суларын ағызуды тоқтатты.
Балқаштың балығы да азайып барады. Жауапсыздық пен ... ... ... ... Бір кезде маусымына 40-50 мың тонна ... ... ... ... ондай көрсеткіштерге қол жеткізе алмай келеді.
Ауаға зиянды зат тарататын 216 ... ... ... ... зат ... арта ... ... өзі “Испат-Кармет” ААҚ, Балқаш кен-
металлургия комбинаты жəне ... ... ... ірі ... орындарында өндірістің жандануын да
көрсетеді. Балқаш пен Теміртау қаласы ең ... ... ... ... заттардың 73%-і осылардың үлесінде немесе ... 204,2 ... мың ... ... ... да ... Есепті мерзімде оның
аумағына 74,1 мың тонна зиянды қалдық тараған, бұл алдыңғы ... 1 ... ... ... ... ... себеп “Қазақмыс Корпорациясы” ААҚ
бөлімшелерінің кəсіпорындарында жанармайдың көп ... ... ... ... ... ... аумағында əлемдегі ең ірі экологиялық қауіпті үш
обьекті - Семей ядролық сынақ ... ... ... полигоны жəне
Байқоңыр ғарыш айлағы орналасқан.
Ұлан-байтақ елімізді тоталитарлық, əкімшілік жүйенің темір құрсауында
ұстап, азат ой мен ... ... ... ... ... өктемдіктің айқын бір көрнісі-Семей ядролық сынақ полигоны.
Атом жарылыстары бірінен- соң бірі ... 40жыл ... ... ... миллионнан астсм халық радиоактивті тозаңмен тұншығып,
оның ... ... ... ... көз жұмды. Осы 40жылға созылған атом
сынақтарының жалпы қуаты 25мың Хиросима бомбасына тең.
Семей ... ... ең ... ... атом ... ... 29 ... күні жарылған болатын. Жер үстінде жасалған 26
ядролық ... ... атом ... ... ... 800 елді
мекенді отты құйынға орап ... ... ... 90 атом жарылысының 11-
інде радиациялық уы полигон территориясының шегінен асып ауа ... ... ... бастап жүргізілген 300 жерасты сынақтарының əрбір ... ... ... ... ... 30 жарылыстың кезінде атом сəулесі
топырақ пен өсімдікті ... ... ... ... ... зардабын Қарқаралы,
Егіндібұлақ жұртшылығы бірдей көріп, зəрлі уын ... ... ... бас ... Қазақстан денсаулық сақтау министрлігі мен ... ... ... ... ... ... да ... аумағы
радиоактивті заттармен ластанғандығы дəлелденді. Егіндібұлақ, ... ... ... ... басқа жерлеріне қарағанда 1,5-
2 есе көп. Осының нəтижесінде ... ... ... ... ... ... ұшыраған.
Ақтоғай ауданының экологиялық жағдайына Семей ядролық сынақ полигонының
тигізген зардабы орасан зор. Ақтогай территориясы Семей ... ... ... ... ... 230 км, ... ... км қашықтықта. Тəжірибе алаңынан азимут бойынша 215-240 градустар
аралығында. Сы ... ... ... ... ... ... ... халқы радиациялық сəулелену дозаларына ұшырағаны
ақиқат. ... ... ... ... аудан халқының
Семей полигондағы жарылыстар салдарынан белгілі бір мөлшерде ... ... ... ... ... дəлелденді.
Ақтоғай ауданында арнайы əдістемемен радиация зардабыннан болатын
аурулардың бір организмде қабаттасуы зерттелді. Аурулардың қабаттасуы ... ... ... ... ... жəне басқа жерлермен салыстырғанда
жоғары дəрежеде болған. Əсіресе жүйке жүйесі мен сезім органдары ауруларына
асқазан шек ауруларымен, жүрек-қан тамырлары ... зəр ... ... жəне ас ... ... ауруларымен қабаттасуы байқалады.
Қарағанды облысының халқы күрделі экологиялық жағдайға ... ... ... ... ... байланысы бар ауруларға жиі
шалдығады. Оның ... жəне ... ... - ... ... полигонындағы
ядролық сынақтар жүргізген кезде ... ... ... ... ... ... ... ғарыш айлағы Адамзат ғылымының аса үлкен жетістігі екендігі
мəлім. Бірақ сол тұрып жатқан халық үшін оның тигізер пайдасы көп ... ... көп ... ма?
«Байқоңырдан» ғарышқа бірінші адам аттанғаннан бері қаншама ... ... ... ... ... ұшырылды. Соның
нəтижесінде ғылымымыз өркендеп, табиғаттың талай тылсым құпиялары ашылды.
Демек, «Байқоңыр» ғарыш айлағының адамзат баласы үшін де, ... үшін ... орны ... ғарыш айлағының басқа да полигондармен қатар айналадағы орта мен
табиғатқа орасан зиян ... ... ... ... Оның ... бір ... ... метр жерді қамтиды. Аспаннан ... ... ... мен қалдықтары, бұлардың құрамындағы зиянды заттар
топыраққа да, ауаға да, өсімдікке де аз ... ... ... ... ... Солардан жан-жануарлар мен адамдар да зиян
шегіп келе жатқанын осы кейінде ғана ... жүр. ... ... ... ... 1957 ... бері қазақ даласына қаншама зиян əкелді.
1986 жылы Бетпақдалада миллиондаған киіктің қырылып қалуы осы ... ... ... ... ... ... тигізер
кері əсері шаш етектен. Өйткені ол ұшырылғаннан кейін ... ... ... ... соң, ... жəне ... ... бөлініп, жерге
түседі. Бұл отынның құрамында улы отын- гептил бар.
Ресейдің «адасқан» зымырандары Атырау облысының Махамбет, ... ... ... ... жиі құлады. Ал «Байқоңыр» ғарыш айлағынан
ұшырылған «Протон» зымырантасығышының 1999 жылы екі рет ... ... ... ... жері мен ... ... отынымен ластады.
Құлаған зымыран сапарға аттанғанда оған 466 тонна қышқылдатқыш, 181 ... ... Ал ... ... ... (КРТ) сан ... ... аса улы жəне өте ... ... ... ... ... гептил. Бұдан соң басты айналдырып, жүректі
айнытатын ... ... жəне ... (ТМТ), сол сияқты
жүректі айнытуы біршама төмен, қауіптілігі 4-ші ... ... ... ... заттар ағзаға тыныс жолдары, тері жəне асқазан арқылы түскенде
адамды ... НДМГ ... ... қан ... бұзады. Қимыл-
əрекеттерге, аяқ-қолдың ... ... ... тигізеді. Тағы бір
ғалымдардың айтуына қарағанда гептил адамның табиғи клеткаларының түзілісін
бұзады. Демек бұл ұрпақ үшін ... ... ... дене ... іш құрлысы
жəне ақыл-ойы кеміс балалардың тууына себепкер. ... ... ... ... зымыран полигоны 40 жылдан бері айналадағы ... кері ... ... ... ... ... мен Байқоңыр космодромы,
Сарышаған зымыран полигоны облыстың экологиялық ... ... ... ... ... сынақтарды жүзеге асыру үшін салынған
полигон. Бұл ерекше кешен. Онда ракетаға ... ... ... ... ... орай ... Капустин Яр, Жаңа Жер, Плесецк
полигондарынан оқу-жаттығу мақсатында ... ... ... ... ... жерінде атып түсірген. Осы ... ... ... ... ... адам ... кері əсер ... зымыран отыны мен оның құрамды
қоспалары өте көп ... ... ... ... кезде оның ұшыру
аппараттары жерге жанып құлайды. « ... ... ... ... ... ... заңнамасын орындау жөнінде келісім жоқ болғандықтан
зымыран полигонының қоршаған ... ... ... ... ... ... Осы ... туралы əлі күнге дейін жабық ... ... ... зиян ... ... жүр. ... бұл өте ... объекті. Ол үшін Қазақстан-Ресей үкіметаралық келісім қажет.
Əдебиеттер:
Айтуғанов Қ. Ресей ... ... ... ... ... ... Қазақстан.- 2000.-26 қаңтар
Аққұлұлы С. Байқоңыр мəселесi Парламентте қаралды // Қазақстан ... ... (N6).-3 ... К. ... зардабы зор: Ѓалым көзқарасы // Орталық
Қазақстан.- 2002.- 12 қазан.-8 б.
Ақылбаев Ж. ... ... ... пайдасы мен зияны бар? // Орталық
Қазақстан.- 2000.-9 желт.
Ақылбаев М. Батырға лайық Бақия / ... ... ... 16 ... И. ... - өзектi мəселе// Орталық Қазақстан.- 2000.-3 маусым
Су тазалығы - тəн мен жан ...... ... Ол ... ... ... атаулы жойылар еді. Таза
сулы таулы аймақтарда өсімдіктердің мəңгі жасыл ... ... Суды таза ... - өмір ... таза ... яғни бұл ... деген сөз.
Орталық Қазақстан шөлейт-шөлді, табиғи су қорлары жеткіліксіз аймаққа
жатады. Облыстың климаты күрт құрғақты, айқын құрлықты, оте құбылмалы, ... ... жəне ... əрі шаңды желді, қысы аязды, суық желді жəне боранды
ерекшеліктерімен сипатталады. Өзен мен ... ... ... ... ... тым ... өзгешеленеді.
Қарағанды облысындағы су ресурстарының қоры Ертіс-Қарағанды каналын
қоса есептегенде жылына 3,4 миллиард ... ... Оның жыл ... ... ... ... ... Негізгі су көздері Нұра өзені, оның
Шерубай-Нұра жəне Соқыр құймалары, Ертіс-Қарағанды каналы, Каракеңгір ... ... ... көлі ... ... өзендеріне техногендік əсерлердің салдарынан Қаракеңгір жəне
Жезді өзендерінде мұнай өнімдері, мыс, мырыш, ... ... лас ... ... ... ... ... өзендері мұнай өнімдері,
аммони азоты, ниттраттар, органикалық заттары көп суларға жатады. Облыс
суларының ... ... ... кері ... ... отырған
кəсіпорындар «Испат-Кармет» ААҚ, «Карбид» АҚ, «Қазақмыс» АҚ, «Балқаш» АҚ,
Облсуканал» су-канал шаруашылығы ... ... ... көмір өнеркəсібі мен ауыл шаруашылығы кəсіпорындары. Сол ... ... ... мен улы ... ... ... ... мен кешендерін орналастыруда да қолайсыздықтар бар.
Облыстың ағын суларына 90 ... ... ... ... оның 7-і
тиімді жұмыс істемейді.
Нұра Орталық Қазақстан аймағындағы ең үлкен өзен ... ... ... ... ... ... алып ... Қарағанды мен Ақмола
облыстарының жерін басып өтеді. Бұл аймақ күрт ... ... күрт ... қоса жыл бойына жауын-шашын мөлшері ... ... ... ... ... 910 км. Бассейннің ауданы 50 мың шаршы
километрден астам. Нұра ... ... ірі ... бірінен
саналатын Қорғалжын көліне барып құяды. Басқа өзендердің ішінде Нұра ғана
толассыз ағады. Мұның өзі ... өн ... тұщы сулы ... сақталуына
жағдай туғызады. Өзеннің суы маңайындағы суармалы алқаптарды суаруға,
адамдардың дем ... ... ... ... бір ... осы Нұраның суы мен өзен табаны техогендік қалдықтармен
ластанған. Олар пайдаланылған суы Самарқанд су ... ... ... ААҚ, ... ... ... «АБС ... жəне
«КарГРЭС-1» кəсіпорындары. Мұнымен қоймай жыл сайын бір рет Қарағанды тоған
шаруашылығының лас суы да қосылады.
Ал «Карбид» АҚ ... бұл ... ... ... ... ... ... зерттеген кезде топырақтың үстіңгі
қабатындағы сынап құрамы 375 мгр\кг, ал кейбір ... ... ... ... Алдын ала зерттеулерге қарағанда «Карбид» АҚ ... кем ... 50 ... ... ... сынаппен ластануымен қоса қоңыр көмір пайдаланатын
«КарГРЭС-1-дің» электростанциясынан шығатын күлдің шаңымен де ... ... жəне ... ... қалдықтары бар «Испат-Карметтің» болат
өндірісі мен химия ... да ... ... ... ... тазартып, жұртшылықты таза ауыз сумен қамтамасыз
ету ... ... ... қолға алынып жатыр. Денсаулықты сақтау
кепілі- Нұра суының тазалығын күшейтіп, ластанудан қорғай білейік.
Балқаш көлі-Каспий жəне Арал теңіздерінен кейінгі ірі ... ... су ... ... ... –614 км, ені-3,5-ден 44 км-ге дейін. Ең
терең жері 26 ... ... ... ... көл беті 18200 ... км ... ауданы 413000 шаршы километр
Қазір Балқаш араша сұрайды. Азаматтан сауға ... ... неге ... ... ... су деңгейі 2,5 метрге дейін төмендеген.
Көл суы жағалаудан 100 ... ... ... Бұрын балықшылар жылына 10
мың тоннаға дейін балық ауласа, кейінгі кезде оны 1000 тоннаға ... ... ... ... Балқаш көлін қорғап қалу бəріміздің ортақ
міндетіміз. Көл ...... ... тағдыры.
Қалдықтан алынатын өнім мол.
Еліміздің экологиялық жағдайы нашар облыстың бірі – Қарағанды. Өйткені
мұнда зауыттар мен шахталардың 236 ... ... ... ... улы ... атмосфераға шығарылып, ауа ... ... ... ... жəне қоршаған ортаға
қалдықтардың келтіретін зиян көлемі де өсе түсуде.
Қарағанды аймағының экологиялық проблемаларыныңерекшелігі метан ... мен ... ... ... судан атмосфераның ластануы
болып табылады. Жыл сайын бірнеше бірнеше жүз миллион текше метр метан ... ... ... ... ... ... ... күл-қоқысты төгуге
арналған жалпы жер көлемінің өзі 6 мың ... ... 1,5 ... ... өнеркəсіптік жəне тұрмыстық қалдықтар сақталуда.
Қалдықтардың химиялық құрамында неше алуан заттар бар. Олардың ішінде
қоршаған ортаны ластандыратын, ... ... ... ... ... ... да ... қалдықтарды, оның ішінде бас айналдырып, ... ... ... ... ... ... ... астындағы суға, ауыл шаруашылығы өнімдеріне жəне ... ... ... ... ... ... ... Теміртауда 21 өнеркəсіп жəне алты ... ... ... ... ... қызметінің салдарынан көптеген
қатты қалдықтар ашық ауаға төгіліп, табиғатты ... ... ... кəсіпорындар мол шоғырланған. Соның
ішінде көмір ... жəне ... ... қалдықтары, кен өндірісінің
породалары, отын-энергетика комплексінің қалдықтары, күл, ... жəне ... ... ... ... зерттеу институты кен өнімін мол да сапалы
өндіру мəселесімен көп жылдан бері үздіксіз ... ... ... ... ... экологияның тазалығын сақтауға да айтарлықтай үлес
қосуда.
Ал экологияның тазалығын сақтауда шахталардан көмір ... ... ... ... ... да ... зор. Өйткені метан газы өнеркəсіп пен
тұрмысқа қажетті өнім.
Көмір өндіру ... жыл ... ... 200 ... ... метр
өнеркəсіпке қажетті метан газы алынатын болса, оның тек 12 ... ... ... яғни 10 ... ... шахтаның қазандықтарында жағылып
жүр. Қалған метан атмосфераға шығарылып, ауа ... ... ... ... ... көмір ғылыми-зерттеу институтының
бағдарламасында өндіріліп алынған метан газын тұтастай өнеркəсіптік ... ... ... ... ... атап көрсетілуде. Бұдан былай
да экологияның тазалығы үшін ... ... ... ... жаңа ... ... жасай беретіні, ауа кеңістігін ластауды азайту жолында институт
ғалымдары өздерінің ... мен ішкі ... ... береді.
Қарағанды металлургия комбинатының қалдық суды тазалағыш жабдықтары
арқылы жыл ... ... ... ... ... сақтайтын ыдыстарынан
100 мың тоннадан аса лай ... ... Ал бұл ... ... ... ... химиялық элементтердің бар
екені ғылыми зерттеулерде дəлелденген. ... су ... ... ... ... ... яғни ... өнімін мол өндіруге септігі
болатыны байқалды.
Қазіргі кезде Қарағанды қаласында шығарылатын тұрмыстық қалдық заттар
сұрыпталмай, ... ... ... ... ... апарып көміліп
тасталады. Қалалық коммуналдық көлік басқармасының дерегіне ... ... ... табиғатты ластандыратын 180 тонна полимерлік, пластмассалық
қалдық заттар тасылады ... Ал ... ... ... үшін кем дегенде
200 жыл керек.
Қалдықтардың морфологиялық құрамына талдау жасаған кезде 1 текше метр
қалдықта 22 ... ... 38 ... тамақ қалдықтары, 6 процент тоқыма
бұйымдары, 4 процент металл, 3,8 процент ... 18 ... ... ... ... бар ... ... зат алу үшін кеніштерді қопарғанша қалдықтардан алынған заттарды
қайта өңдеген əлдеқайда тиімді ... Егер осы ... ... ... ... ... қағаз-картон табақшаларын, сүйектерден –
сүйек ұнын, тамақ қалдықтарынан- ... ... ... мен пластиктерден- құрылыстық жəне тұрмыстық бұйымдарға, металл
құбырлардың сыртын жабуға арналған шикізат алуға болады. Қарағанды қаласына
көң-қоқысты, өндірістік ... жəне ... ... ... ... Бұндай зауыттан өндірілген өнімдерден алдымен өндіріс үшін ... ... ол ... ... ... ... ... үшін қымбат
бағалы химикаттар қажет емес, қатты ... жəне ... ... ... ... ... қалдықтар залалсыздандырлатындықтан атмосфераға
жəне су көздеріне зиянды қоспалар таралмайды, ... ... ... ... ... қалдықтарымен қапталатындықтан коррозияға
ұшырамайды.
Əдебиеттер:
Əмiреева К. Тозған жерде тоқшылық болмайды // Орталық Қазақстан.-2004.-
5 маусым
Балқаштың өнiмiн американдықтар ... ... ... ... ... орталықтары.
Жер-ана табиғат біздің тал бесігіміз, тірі жан атаулыға атам заманнан
ортақ қазына.
Ѓылымның шамадан тыс ... оның ... ... ... байланысты адам
мен табиғат арасындағы тепе-теңдік табиғаттың сорына қарай күрт ... ... ... да ... ... ұшыратуының зардаптарынан
соңғы 20 жыл төңірегінде экология ... ... ... ... ... қоғам алдында тұтастай экологиялық білім жүйесін құру
міндет тұр. Облыста қоршаған ... ... ... бірнеше ұйымдар
құрылған.
Экологиялық «Сарыарқа» клубы, «Экомузей», «Экоцентр», «Экообраз»,
«Табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... облыстық аймақтық қоршаған ортаны қорғау басқармасы жəне ... мен ... ... ... ... ... ... жүргізуде.
Экологиялық ұйымдар мен қоғамдар ... ... өлке ... ... ... оны ... ... қалыптастыруға, адамдардың
экологиялық білімі мен таным деңгейін көтеруге бағыт ұстануда. ... ... ... ... ... басқармасымен бірлесе ағаш, бұта, гүл
отырғызу яғни көріктендіру, көгалдандыру жұмыстарымен ... ... деп ... акцияны облыстық ЭкоМұражай қызметкерлері
1998 жылдан бері өткізіп келеді. Содан бері 23 рет акция ... ... ... ... үкіметтік емес экологиялық ұйым жергілікті су
ресурстарының жағдайы нашар екендігіне ... ... ... ... тұрғындарының өзенге деген көзқарасын өзгерту, балалар мен біздің
болашағымызға немқұрайды қарамайтындардың басын біріктіру болып ... ... ... жəне ... ... ... қала
ішіндегі шағын өзендердің арналары мен жағаларынан 40 текше метрден ... ... ... ... ... ... ғалым – зоологтары ... ... ... ... ... ... ... сиреп бара жатқан
құстарды сақтап қалумен шұғылданатын ғылыми орталық ашу ... ... ... ... 2004 жылы ашылмақ. Қаладағы зоопарк базасында
құрылатын ... ... суда ... ... ... ... ... Қызыл кітапқа енгізілген суда жүзетін құстардың 21 түрінің 5-
еуі осы зоопаркте қамқорлыққа алынған.
Əдебиеттер:
Əбеу Б. ... ... киiк ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы экологиялық проблемалар8 бет
Қазақстан тарихы: мәдениеттің басты аспектілері46 бет
Каспий өңірінің экологиялық мәселелері13 бет
Маңғыстау өлкесінің экологиялық проблемалары15 бет
Оңтүстік Қазақстан өңірінің ірі қалаларының геоэкологиялық жағдайы46 бет
Пайдалы өсімдіктердің зерттелуі50 бет
"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."16 бет
Іле өңірінің ортағасырлық қалаларының заттай мәдениеті36 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
Адам экологиясы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь