Әл-Фарабидің өмірі мен еңбектері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І. Тарау.
1.1. Әл.Фарабидің өмірі мен еңбектері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Әбу Насыр Әл.Фараби және оның әлем ғылымына қосқан үлесі ... ... ... ... ... ..12
1.3. Фараби және педагогика философиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

ІІ. Тарау.
2.1. Ирандағы Әл.Фараби туындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17 2.2. Әл.Фарабидің Индияда болған оқиғасы Don Robercon ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.3. Орта ғасыр ғылымдарының Әл.Фараби туралы ой.пікірлері ... ... ... ... ... ... ... 22

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Тарихты білмей тұрып қазіргінің қадіріне жету, болашақты болжау қиын дейтін өз қағидасы бар. өміріміздің даму барысын дұрыс түсініп ғылымның бүгіні мен ертеңін танып, бағдарлап отыруда ғылым тарихы маңызды орын алады. Расында адамзаттың жинақталған материалдық байлықтары қандай ұшан теңіз болса, оның рухини байлығының қоры да сондай көп. Бұлардың бәрі – баршаға бірдей ортақ қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей білу, оны қастерлеп бағалай білу, халыққа жеткізу – кейінгі ұрпақтың абыройлы міндеті. Осы кездегі өркені өскен сан салалы ғылым мен мәдениетті жасауға талай елдің, талай ұрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырларда адамзат білімінің молайып, ақыл-парасаттың жетілуіне орасан зор еңбек сіңірген ғұламаның бірі – қазақ топырағынан шыққан данышпан Абу Насыр Әл –Фараби. Фараби және оның шәкірттерінің ғылым мен мәдениетті дамутудағы орнын анықтау, ғылыми мұраларын мұқият зерттеу өте үлкен маңызды жұмыс. Бұл жағдайда білім паздар өте ертеден-ақ аңғарған сияқты. Сондықтан да болу керек, дүние жүзінің әр түрлі халықтарынан шыққан оқымыстылар Әл-Фараби мұраларын мың жыл бойы зерттеп келеді. Әдебиетпен ауызша шығармалардан баска Қазақстанда ғылыми білімнің дамуы да кең тараған. Астрономия, география және басқа да аратылыстану ғылымдары туралы көшпенділердің білімі орта ғасырларда ғылыми тракататтар түрінде кең тараған. Өкіншке орай соның көп бөлігі бізге дейін жеткен жоқ. Бізге Қазақстаннан шыққан көптеген есімдер белгілі, бірақ солардың ішінде Абу Насыр Аль Фарабидің жөні бөлек. Әл Фараби заманында бүкіл ОртаАзия мен Түркістан Араб халифатының ықпалында болған. Соған байланысты қала халқы сауда саттық мәселесінде ислам қалыптасып, дамуына зор үлес қосқан араб, парсы, түркі тілдерін қатар қолданған. Соның ішінде рухани, ғылыми тіл араб тіл болған. Сондықтан осы қалада сауат ашып, осы қалада білімге, ғылымға деген құмарлығы оянған Әл- Фарабидің осы үш тілді жетік білуі заңдылық еді. Ол кейін білім ғылым іздеп, көп жерді аралайды. Ақыры сол кезде әлемнің ғылым дүниесінің орталығы болған Бағдадқа келіп, сонда тұрақтап қалады. Сол кездің әйгілі ғалымдарымен кездесіп, олармен сырлас болады. Грек, латын, санскрит және басқа тілдерді үйренеді. Ол өз заманындағы дамыған ғылым салаларының бәріне, өнеріне өзіндік үлес қосып, елеулі із қалдырады. Одан қалған ғылыми еңбектердің өзінің саны жүзден астам. Сол еңбектерді ғылым салаларына қарай бөлетін болсақ, олар мынандай: астрономия, астрология, математика, логика, музыка, медицина, табиғат ғылымдары, социология, лингвистика, поэзия риторика, философия болып келеді. Қазақстан ғалымдары да бұл салада біраз жұмыстар істеді. Орыс және қазақ тілдерінде Фарабидің философиялық және әлеуметтік- этикалық трактаттарының жинақтары, орыс тілінде математикалық, тарихи философиялық ,логикалық , жаратылыстану -ғылыми еңбектері , Птолемейдің «Алмагестіне» түсініктемелері жарық көрді.Ғұламаның философиялық , ғылыми еңбектерін зерттеуді , түсіндіруді , насихаттауды нысана еткен көптеген ғылыми зерттеу , кітаптар , мақалалар көркем әдеби туындылар басылып шықты. Бұлардың ішінде осы еңбек авторының «Әл-Фараби» , «Фарабидің математикалық мұрасы» (орыс тілінде) , «Сөнбес жұлдыздар» , «Фараби еңбектеріндегі астрономия мәселелері» (орыс тілінде ) , «Фарабидің педагогикалық мұрасы» (орыс тілінде) монография , кітаптары , «Фараби Бағдат шаһарында» атты повесі , көптеген мақалалары бар.Фарабидің философиялық және қоғамдық саяси еңбектерін , көзқарастарын талдауға орын бір шама аз берілді. Фарабидің төл еңбектерінің халық арасында көп белгісіз болып отырғанын ескеріп, біз оның ғылым мен өнер туралы мұраларына арналған тарауларда, көбінесе, ғалымды ана тілімізде сөйлетуге көп көңіл бөлдік.Бұл ұлы ғалымның өзінің ой- парасатын, ойлау, пайымдау, баяндау жүйесін ғана емес, сол замандағы рухани мәдениеттің жай- жапсарын, ерекшеліктерін дұрыс аңғаруға, түсінуге қолайлы болар деп ойлаймыз. Әл-Фараби өздігінен оқып жетілген ғалым. Ол ең алдымен грек ғалымын, оның фәлсафасын, әсіресе ұлы ұзтазы Аристотельдің еңбектерін қызыға оқыған. Әл-Фараби логика, музыка, астрономия және басқа ғылымдар бойынша еңбектер жазған. Әл-Фараби жиһан кезікті ұнатқан. Орта ғасырлық тарихшылар оның қарапайым, аса қанағатшыл, жұпыны ғана киініп, той – думан, ырду-дырдудан бойын барынша аулақ ұстаған адам болғанын жазған. Күндіз ол көбінесе қаладағы бақта күзетшілік қызмет атқарып, тапқан ақшасына сатып алған шырақ жарығымен түні бойы кітап оқумен шұғылданған. Сондай-ақ өзі де «Кемеңгерлік меруерті», «Ізгі қала тұрғындарының көзқарасы», «Мәселенің түп мазмұны», «Ғылымдардың шығуы», «Бақытқа жету» сияқты т.б. көптеген трактаттар жазған.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
..........................................................3
І. Тарау.
1.1. Әл-Фарабидің өмірі мен
еңбектері...................................................................
............5
1.2. Әбу Насыр Әл-Фараби және оның әлем ғылымына қосқан
үлесі......................12
1.3. Фараби және педагогика
философиясы.................................................................
...14
ІІ. Тарау.
2.1. ... ... 2.2. ... Индияда болған оқиғасы Don
Robercon.........................................20
2.3. Орта ғасыр ғылымдарының Әл-Фараби туралы ой-
пікірлері............................22
Қорытынды...................................................................
........................................................27
Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Тарихты білмей тұрып қазіргінің қадіріне жету, болашақты ... ... өз ... бар. ... даму ... дұрыс түсініп ғылымның
бүгіні мен ертеңін танып, бағдарлап ... ... ... ... ... ... ... жинақталған материалдық байлықтары қандай ұшан
теңіз болса, оның рухини байлығының қоры да ... көп. ... бәрі ... ... ... қазына. Сол мәдени мұраны талдап, іріктей ... ... ... ... халыққа жеткізу – кейінгі ұрпақтың абыройлы
міндеті. Осы кездегі өркені өскен сан салалы ... мен ... ... ... ... ұрпақтың таңдаулы өкілдері қатысты. Орта ғасырларда
адамзат білімінің молайып, ... ... ... зор ... ғұламаның бірі – қазақ топырағынан шыққан данышпан Абу Насыр ... ... және оның ... ғылым мен мәдениетті дамутудағы
орнын анықтау, ғылыми мұраларын мұқият зерттеу өте ... ... ... ... ... ... өте ертеден-ақ аңғарған сияқты. Сондықтан да болу
керек, дүние жүзінің әр түрлі ... ... ... Әл-Фараби
мұраларын мың жыл бойы зерттеп ... ... ... ... ... ғылыми білімнің дамуы да кең тараған. Астрономия,
география және басқа да аратылыстану ... ... ... ... ... ғылыми тракататтар түрінде кең тараған. Өкіншке орай соның
көп бөлігі бізге дейін жеткен жоқ. Бізге ... ... ... ... ... ... ... Абу Насыр Аль Фарабидің жөні бөлек.
Әл Фараби заманында бүкіл ОртаАзия мен Түркістан Араб ... ... ... ... қала ... ... ... мәселесінде ислам
қалыптасып, дамуына зор үлес қосқан араб, ... ... ... ... ... ... рухани, ғылыми тіл араб тіл болған. Сондықтан осы
қалада ... ... осы ... ... ... ... құмарлығы оянған Әл-
Фарабидің осы үш тілді жетік білуі заңдылық еді. Ол ... ... ... көп ... аралайды. Ақыры сол кезде әлемнің ғылым дүниесінің
орталығы болған ... ... ... ... ... Сол ... ... кездесіп, олармен сырлас болады. Грек, латын, санскрит және
басқа тілдерді үйренеді. Ол өз ... ... ... ... ... өзіндік үлес қосып, елеулі із қалдырады. Одан қалған ғылыми
еңбектердің өзінің саны жүзден астам. Сол еңбектерді ғылым салаларына қарай
бөлетін ... олар ... ... ... математика, логика,
музыка, медицина, табиғат ғылымдары, социология, лингвистика, поэзия
риторика, ... ... ... ... ... да бұл салада біраз
жұмыстар істеді. Орыс және қазақ тілдерінде Фарабидің философиялық ... ... ... ... орыс ... ... ... ,логикалық , жаратылыстану -ғылыми
еңбектері , ... ... ... жарық
көрді.Ғұламаның философиялық , ғылыми еңбектерін зерттеуді , түсіндіруді ,
насихаттауды нысана еткен көптеген ғылыми зерттеу , ... , ... ... туындылар басылып шықты. Бұлардың ішінде осы еңбек авторының
«Әл-Фараби» , «Фарабидің математикалық мұрасы» (орыс тілінде) , ... , ... ... астрономия мәселелері» (орыс тілінде )
, «Фарабидің педагогикалық мұрасы» (орыс тілінде) монография , ... ... ... ... атты повесі , көптеген мақалалары бар.Фарабидің
философиялық және ... ... ... , ... ... ... шама аз ... Фарабидің төл еңбектерінің халық арасында көп
белгісіз болып отырғанын ескеріп, біз оның ... мен өнер ... ... ... ... ... ана тілімізде сөйлетуге көп көңіл
бөлдік.Бұл ұлы ғалымның өзінің ой- ... ... ... баяндау
жүйесін ғана емес, сол замандағы ... ... жай- ... ... ... түсінуге қолайлы болар деп ойлаймыз. Әл-
Фараби өздігінен оқып жетілген ғалым. Ол ең ... грек ... ... ... ұлы ... ... ... қызыға оқыған. Әл-
Фараби логика, музыка, астрономия және басқа ... ... ... ... ... ... ... Орта ғасырлық тарихшылар оның
қарапайым, аса қанағатшыл, жұпыны ғана киініп, той – ... ... ... ... ... адам ... ... Күндіз ол көбінесе
қаладағы бақта күзетшілік қызмет атқарып, тапқан ақшасына сатып алған шырақ
жарығымен түні бойы кітап ... ... ... өзі де ... ... қала ... ... «Мәселенің түп мазмұны»,
«Ғылымдардың шығуы», «Бақытқа жету» сияқты т.б. көптеген трактаттар жазған.
І. Тарау.
1.1. Әл-Фарабидің өмірі мен ... ... ибн ... ... ибн ... ... 870 жылы ... қыпшақтың әскери қолбасшысының жанұясында туылған. Абу Насыр бала
күнінен ғылымға үйір болып өсті, оның бақытына қарай сол ... ... бай ... бар еді. Әл-Фараби парсы, грек тілдерін үйеренді, осы
тілде ғылыми трактаттар оқиды. Кәмелеттік ... ... соң ол, ... үшін ... ... ... ... Осы мақсатпен Шаш
(Ташкент), Самарқантта, Исфаханда,, Хамадан және тағы ... ... ... Сол ... ... ммен мәдениеттің дамғын
орталықтарының бірі Халифат астанасы Бағдат қаласында ... ... ... өз ... ... жетілдіреді және көптеген көрнекті ғалымдармен
танысып, олардың арасында жетекші орынға ие болады. Бірақ бұл ... ... көре ... ... олармен көзқарасы жараспаған ... ... ... ... ... ... ... Өмірінің ақырғы
күндерін Аллепо және Дамаскіде өткізді Әл-Фараби энциклопедисть ғалым
ретінде ғылымның ... ... ... ... ... ... ... (логика, жаратылыстану, математика) жіне практикалық (этика,
саясат) деп ... ... Оның ... ... теориясы, физика, заң,
әлеумет, астрономия, медицина, логика, философия ... ... ... ... ... оқуыларын дамыта және жалғастыра
отырып Әл-Фараби көзі ... ақ ... ... ... ... атақ ... Арабияның орта ғасырдағы ғылымы осы Әл-Фарабидің
еңбектері негізінде қалыптасады және оның ... Ибн ... Ибн ... ... ... Бекон, Леонардо да ... және ... ... ... Фараби еңбектерінің жалпы саны жүзден асады.
Зерттеушілердің айтуынша Фараби еңбектерін ... ... ... ... бере ... ... Соның салдарынан оның еңбектерінің
арабша көп нұсқасы жоғалып кеткен. Бірақта арабша нұсқасы жоғалып кеткен
еңбектерінің ... ... ... ... ... Оның ... ... ғалымдары кең түрде пайдаланған. Ал араб ғалымдары ... ... де, ... ... де оны ... ұстазы деп
білген.Әсіресе, оның еңбектерін Орта Азия ғалымдары ... ... ... ... ... кездерде неміс, ағыл-шын, француз
тілдеріне аударылған. Мысалы Дерлангер Б. ... ... ... ... ... ... ... Фарабидың "Қитаби музыка ал-кабир" ... ... ... ... бұл ... дүние жүзінде музыка жөнінде
жазылған еңбектердің ең ірісі болып табылады. Немістің белгілі ориенталисы
Диатерци 1890-1895 ... ... ... ... ... ... және
Фараби кітаптарының бірнешеуін арабша бастырған. Европа тілдерінде шыққан
"Ислам энциклопедиясы" атты жинақтарда да әл-Фараби туралы үлкен ... ... ... ... ... жазылған еңбектер көп. Со-лардың
ішінде араб тілінде шыққан "Салсалати Таржим ал ғалам" жинағында. Шамсутдин
Сахидын "Хамус ал ... атты ... ... ... тағы басқаларында
Фараби туралы бірсыпыра мәліметтер келтірілген. Бұл еңбектерде Фарабидың
суреттері де бар. ... ... ... да ... ... ... қашпа мәліметтер айтылады. Кейінгі кезді алатын болса. Фараби туралы
біраз сөз ... ... ... 1942), С.Н. ... ... 1958, 1960), ... 1960 жылы ... шыққан
"Қазақтың байырғы каленьдары" атты енбегінде едәуір мәліметтер келтірілген.
Фараби жөнінде 1958 жылы ағылшын ... ... ... ... Word”) атты ... ... жарияланған. Онда Каирдағы Американ
университетінің жанындағы Шығыстану мектебінде оқылған лекция талданды. Ал,
ол лекцияда Аристотель, әл-Фараби және Ибн-Сина — ... ... ... көз ... және ... оларға қарсы пікірлері айтылады.
Фараби жөніндегі қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Фараби туралы шет ... ... ... ... ССР ... ... кітапханасы кейінгі екі жыл
ішінде жинастырып отыр. Олардың ... шет ... ... аса ... ... жасалған фотосурет кітаптары ... ... ... ... ... ... қаланың
адамдары" деген сияқты еңбектер бар. Жалпы алғанда қазір біздің қолымызда
Фараби ... мен ол ... ... еңбектердің екі томдық материалы
бар. Көп еңбекпен ... ... ... ... ... іске ... Біз ... олардың кейбіреулерінен шама келгенше қазақша және орысша
тілге аудара бастадық. Бірақ бұл іс ... ... ... ... ... мұнан былайда Фараби еңбектерін жинай беруі ... ... ... бұл іске ат ... қажет. Қолда бар еңбектерді
баспаға дайындау ... ... ... ... ... еске сала ... мынандай бір жайлар
бар. Біріншіден, Фарабидің ізімен іс қылған Абу Али Сина, Бируни ... ... ... том ... ... ... Олар туралы өзбек, тәжік,
ғалымдары көптеген еңбектер жазды. Фараби жөнінде ондай ешнәрсе жоқ. Екінші
жағынан Фарабидің туған жері Отырар ... ... ... ... әлі сол ... жатыр. Үстіміздегі жылдан бастап соны қазу, ескі
мұраны зерттеу істері басталмақ. Үшіншіден, дүние жүзіне аты ... ... ... ... ... зор ... Енді бірнеше жылдан кейін
ұлы ұстаздың туғанына 1100 жыл толады. Соған қарсы осы істер жедел ... ... ... оның енбектері мен өмірбаяны жөнінде қысқа
мақалалар мен ... ... ... ... ... Бірақ та, осы ұлы
данышпанның нағыз өзінің ғылыми еңбегі қолға түспей келген болатын. ... жыл ... ... ... ... ... және СССР
кітапханаларынан осы кісінің едәуір еңбектерін қолға түсірді. ... ... ... ... Сол ... ... басы мен ... үзінді
беріп отырмыз.
1979 жылы қазақ тілінде тұңғыш рет талантты әдебиетші Аян Нысаналиннің
аударуымен "Жазушы" баспасында ұлы бабамыздың "Трактат және ... ... ... ... ... ... ... келтірілген Фарабидің қысқа да
болса нұсқа трактаты ''Өлендер өнерінің қағидалары" деп ... ... ... ... ... ... ... негіздерін баяндауға
арналған. Трактат былай басталады: "Рахматы күшті раббымның ... ... ... ... - ... ой ... ... онымен -
«танысқандарға философтың поэзия туралы айтқандарын түсінуге қол ұшын беру
еді.
Ары қарай Фараби араб, ... және ... ... өлең өнеріне де
көңіл бөліп отырады, ақындық пен әуендіктің байланысын да ... ... Ол ... ... ... ... осы жеріне жеткенде
ақындық түйіндеудің әр қилы түрін белгілеу ... ... ... яки мазмұнына қарай топтау мүмкін. Өлшеміне қарай ... ... ... ... қай ... ... ... қатар музыканың деңгейіне де қатысты.
Фараби музыканттар сияқты ақындарды, поэзия өнерін ... ... ... ... ... ... ... сақтау -
сақтамауына байланысты үш топқа бөледі. Ол бұл туралы былай деп ... үш ... ... ... ... ... дарыны өлеңді жазып,
келісті оқуға ... ... ... олар поэзияның көптеген түрінде, не
қайсыбір жеке ... ... ... ... ... керемет бейім
тұрады. Бұл ақындар қандай болғанда да өлең өнерінің сын-сипатымен ... ... тек аса ... мен ... арқасында жырлары ұшқыр,
жүрекке жылы тиіп жатады. Бұл ... ... ... ... һәм ... берік қоныс теппегендіктен, шын мәніндегі екі ой
қорытындысынан үшінші қорытынды тудыратындар қатарына жатпайды...
Екінші топтағы ақындар - өлең ... ... ... қай ... олар қағиданың да, бейнелеу құралының да қайсысына болсада жетік
келеді. ... екі ... ... ... ... ... толық жатқызуға болады.
Үшіншілерінің қатарына алғашқы екі топтағының ... ... Олар ... ... мен ... ... отырса да, поэзияның қағидаларына онша қанық емес".
Фарабидің өлеңдерін логикалық арқауы мен көркемдік өрнегінің өзара сай
келіп, қиюын тауып жатуы ... бұл ... мың жыл өтіп ... ... ... де бой ... шын ақын талантын терең ашып, құлашын кең сермеу үшін оған лайыкты
жағдай, ең ... ... ... деген тамаша қағиданы тұжырымдайды:
"Сондай-ақ өнерді зерттеп, белгілі поэзия ... ... ... ... ... ерекше себептерге байланысты - өзі білмейтін
түрде жазуға сыртқы, не ішкі жағдай итермелейді. ... ... ... ... ... ... өнері, шайырлық туралы көсемдігі мен жол
бастаушылығын замандастары жоғары бағалап, оған ... ... ... оны
"ақындар падишасы" деп марапаттаған. 1944 жылы Бейрутта философия, ... ... ... ... ("Екі ... ... ... мен Ибн
Сина дегенді білдіреді) атты монографиялық зерттеу кітабы жарыкқа шықты.
Мүнда Фарабидің ... өнер ... ... ... әкімі Сайфад-Дауланың
маңына топтасқан білімпаздар шоғырының ішінде шоқтығы биік болғанын растап,
дәлелдер келтіреді.
Фарабидің бір пара ... әлем ... ... ... орны ... ... туралы философиялық рубайлар түрінде болып келеді.
Жайнаған бейне бір гүл әлем сыры.
Құбылған мөлдір нәзік гауһар нұры.
Даналар талай ... ... жоқ ... ... әлі ... қарындас! Қашыңдар жалған жолдан.
Ақиқатты шығарма әсте қолдан.
Бұл дүние мекенің сыйға берген,
Жер нүктеге телміріп болма алаң.
Біз бір мейман бұл жайда ... ... ... күн ... ... тар ... әлем ... ол мәңгілік...
(Аударған А. Машақов)
Ғұламада лирикалық сарында жазылған сырлы, мұңлы өлеңдер де ... және ... ... ... А. ... мен көк жиек ... ... үмітпен жол ашамын.
Қос шөлмекпен өткіздім өмірімді.
Соны медеу ... ... ... көк сия ... тұрса,
Екіншіде шарап бар жайы мәлім.
Даналықты сиямен молықтырсам,
Шарабымен шерімнен айығамын.
Фараби де адам, пенде, оның да ... ... ... бар, ... қоршаған надандық, өзімшіл пенде:
Қашықтасаң туған жер - қалың елім,
Не бір жүйрік болдырып жарау деген,
Шаршадым мен, қанатым талды ... ... ... ... ... ... ... ағып.
Қасіреттің жасына көз жуанар.
О, жаратқан, көп неткен ақымағың,
Құм сықылды тез ысып тез ... аз бір ... ... ... жүгіреді.
Көкірекпен сезініп, күрсініп көп,
Жаным менің түршігіп, түніледі.
Соңғы шумақ кеше мұны Абай атамыз айтып кеткен:
Баламды медіресеге біл деп ... ... шен ... деп бермедім.
немесе
Ойыңда жоқ Салтыков пен Толстой
Я тілмаш, я адвокат болсам деген бәрінде ой, -
деген сияқты ... ... ... еске түсіреді. Бірақта Фараби
дүниеден біржола түңілмейді, ол табандылық, адалдық, адамдық, ... ... ... ... өмір ... ... ... ғалымдардың да өлең
жазуы өзінше бір әдетке айналып кеткен салт, дәстүр ... ... ... ұлы ғалым, медиң ина ғылымының негізін қалаушылардың
бірі - Әбу Әли ибн Сина, энң ... ... ұлы ... Әл-
Хорезми, т. б. кезінде азды-көпті өлеғ-жыр жазумен де айналысқан. Бірақ
орта ғасырдың әдебиет зерттеушілері мен ... ... ... сөз
еткенде көбнесе дерлік Әл-Фарабидің есімін қайталап отырады. Өкінішке орай,
Фарабидің поэзиялық мұрасы біздің дәуірімізге дейін ... ... ... саусақпен санарлықтай аз ғана жыр жолдарының өзінен оның зор ... ... ... йлы, нәзік сезімді, дарынды ақын болғанын аңғару қиын
емес.
1.2. Әбу ... ... және оның әлем ... ... үлесі.
Әбу Насыр Мұхаммед ибн Мухаммед ... ерте орта ... ... бірі ... табылады. Ол көпжақты оқымысты-энциклопедисть және
шығыс рационализмін қалыптастырғандардын бірі ... Осы ... ... ... ... ... ... құрметті атақ берілген Әл-
Фарабидің, бір кездері Орта Азияның етедегі мәдени орталығы болған ... ... ... ... Әл-Фараби осы Отрарда, өзінің ана тілі
қыпшақ тілінде бастауыш білім алады. Фарабидің ... мен ... ... ... даму ... ... келді. Әлемнің атақты оқымыстылары,
философтары, ақындары, музыканттары, бағдатқа жиналды және онда ... мен ... ... ... арасында Орталық
Азия мен Қазақстаннан шыққандар құрметті орындарды иеленді. Солармен бірге
Бағдатқа – білімнің барлық саласынан; музыкадан ... ... ... ... бар Фараби де келді. ... тіл ... ... өлең құрастырудың, риториканың ірі теоретигі ретінде
танылды. Сауатты жазу, ... өлең ... ... ... Әбу ... ... – жан-жақты дамыған музыкант әрі ... ... әрі ... ... музыкалық аспаптарды жасаушы
шебер болды.
Оның көп томдық “Музыка туралы үлкен трактат” деген ... ... ... ... ... ... заманымызға дейін аса жоғары
бағаланады. Фараби геометрияны барлық жаратылыстық-философиялық ғылымдардың
негізі деп ... Ұл ... ... ... ... ... трактатында анық келтірген.
Астроном және астролог ретінде Фарабидің беделі жоғары болды, ол бұл
ғылымдарды арифметика, ... ... ... ... ... ... ... Физика мен жалпы жаратылыстанудан жазған
Фараби еңбектері белгілі. Жалпы физикалық және ... ... ол ... ... ... атап көрсетеді. Фараби
тамаша дәрігер ретінде де белгілі. Дәрігерлік қызыметіне байланысты Фараби,
сол ... ... да ... ... ... ... ... Ғылымның бұл салаларының бәрі ... ... ... ... көп ... ... Саяхатшы ретінде ол,
Қазақстан мен Орталық Азияның, Таяу Шығыстың, Африканың көптеген ... ... ... ... Оның Отрарда, Талас, Шаш, ... ... ... ... ... ... болғаны құжат түрінде
белгілі. Барлық елдер мен қалаларда, Фараби жаратылыс ... ... ... ... ... оқып үйренді, орынның координаталарын
анықтады т.б. Жаратылсытануға Фараби басты мән берді. Ол, ... да ... ... ... ... ... ... әлдеқайда бай және
кең көлемді болып келеді” деп жазды. Өзінің ... бір ... оқып ... ... ... ... ғылымды игеру керек,
өйткені бұл ғылым адамға барынша жақын, ... анық және оған ... ... деп ... ... Фараби өз заманындағы теңдесі жоқ тұлға саналды.
Оның негізгі ...... Оның ... ... ... және ... ертедегі данышпандардың философиялық
еңбектеріне коментарийлер жазуға көп орын берілген. Фарабидің ... ... ... ... ... деген трактаты 1000 жылдан бері Шығыс
университеттерінің оқулық құралы ... ... ... ... ... өрлеуінде үлкен рол атқарды. Бэкон, Л. Да ... ... ... ... ... өз ... үшін Фарабиге қарыздар. Бүкіл
өркениеттің жан дүниесін даму бағытындағы оның білімін бағалау оңай емес.
1.3.Фараби және педагогика ... жас ... ... ... білім беру, оқыту жайлы
ғылым болып саналады. Әл-Фарабидің педагогикалық ... ... ... ... ... оны ... талдап, ашып көрсетуге арналған еңбек
кейінгі кезге дейін болмай келеді. ... ... ... ұлы ... ... ... еңбектерінің араб тілінен аударылмай, зерттелмейғ дұрыс
бағаланбай келуі болды. Фарабидің 1100 ... тойы ... (1975 ... онан ... ... бұл ... ... көп жұмыстар бізге ұлы
ғалымның педагогикалық көзқарастарын, ... ... ... дәрежеге,
ғылыми дұрыс методология тұрғысынан ашып беруге мүмкіндік туғызып ... ... ... ... ... педагогикалық мұрасы» атты
докторлық диссертациясы мен басқа да жарық көріп ... ... ... ... ... ... ... мен аудармаларына сүйенеді. Осымен
қатар Фарабидің бұрыннан мәлім ғылыми-философиялық шығармалары да қайта
қарастырылып, ... ... ... ... ... баяндау
барысында ескеріліп отырылады. Фарабидің педагогикалық ... ... ... ... ретті қабылдадық: «Әуелі Фараби – педагогика ... мен ... ... ... ... ... педагогикалық идеялары,
тәрбиенің мазмұны, түрлері және әдістері туралы көзқарастары; үшінші Фараби
еңбектеріндегі дидактика проблемалары; Төртінші, ... ... оның ... ... ... қолданылуы және жүзеге
асырылуы; бесінші, Фарабидің педагогикалық ... ... ... Батыс педагогикасына тигізген әсер-ықпалы».
Платон мен Аристотель сияқты Фарабидің де саяси және ... оның ... ... алуға болады. Сонымен қатар
Фарабидің ... ... оның ... өнер туралы
пікірлері, қағидалары, ізденістерімен ... ... ... Ол
педагогиканың философиясын жасап, кемелдендіруге ат салысқан ... ... ... ... педагогика- азаматтық немесе саяси философия
құрамына жатады. «Тек тамаша көркемдікке жетуді мақсат ... өнер ... ... - философия немесе абсолюттік мағынада айтқанда, даналық
деп аталады.
Фарабидің анықтауы бойынша педагогика тәрбиеленуші адамның ерік-ниеті
белгілі ... ... ... ... мен ... арқылы басқару, билеу
өнері. Ал басқарушы адам – ... ... ... Оның ... ... ... ... саналатын философиялық-этникалық категория –
ол әрбір адамды ... ... ... ... ... ... ... білімдер арқылы дүниедегі ... ... ... ... ... ойға, жүрекке ұялату, дарыту әрекеті жасалады. «Біз
бақытқа тек әдемілік, пәк тазалықты бойға сіңіру арқылы жетеміз, ал ... ... пен ... ... ... ... ... біз
бақытқа нақ философия арқылы ғана ... ... ... ... дәстүрін дамытып философия ұғымына бүкіл ғылым, білім, өнер
игіліктерін қоса жатқызады, яғни философия – шынайы білімпаздық өнерпаздық,
кемеңгерлік. ... ... ... ... мен ... ... бірінсіз бірі жоқ органикалық, ажырамас, дидактикалық байланысы
қосарланып жүреді. Фараби де ... ... ... қоғамдық жан деп
қарап, өзінің бүкіл педагогикалық этникалық және ... ... осы ... ... алады.
Фарабидің педагогикалық теориясында оқыту мен тәрбие өте тығыз да
біртұтас ... ... ... ... ... ретінде
ерекше, әрқайсысына ғана тән жақтары да ажыратылады. «Оқыту адамдар мен
халықтарды ... ... ... ... ал ...... ... өнер арқылы оларға этникалық қайырымдылық дарыту
тәсілі. ... сөз ... ... ... ал ... ... адамдар мен
халыққа белгілі қимыл-әрекет дағдысын егеді...».
Былайша ... ... ... бойынша оқу- философия
негіздерін, ... ... ... ал ... – ол ... ... белгілі бір адамгершілік, құлық ... ... ... ... ... қалыптастыру бағытындағы әс-әрекеті,
ол шәкірттерге белгілі бір оң қасиетті, сапаны дарыту үшін ... ... ... ... бір ... ... ... тәрбие жұмысаны басты мән
береді. Фарабидің педагогикалық ... ... ... ... оқулықтармен қатар түсініктеме (коментарий), баяндау,
қысқаша шолу, сұраққа жауаптар т.б. ... ... ... да
кездеседі.
Аристотель философиясын үйренудің тоғыз шарты.
Бірінші – философиялық ағымдардың аты-жөнін ...... ... еңбектеріндегі негізгі мақсаттарын тану.
Үшінші – философ болу үшін қажетті ... тани ...... ... ... ... түсіну.
Бесінші – философия ғылымына кірісудің төте жолын тану.
Алтыншы – Аристотель еңбектеріндегі қолданылған ғылыми түсініктерді
талдай білу.
Жетінші – ... ... ... ... адамнан терең жұмбақ
сырларды шешуді талап еткен ... ...... ... ... ... ... қалпын түсіну.
Тоғызыншы – Аристотель ілімін үйрену үшін нендей ... ... ... Тарау.
2.1. Ирандағы Фараби туындылары
Бүгінде Ирандағы көне ... саны ... ... ... ... дейін әртүрлі кітапханалардың қолжазба ... 36 ... ... еді. ... ... ... көшірлген
нұсқаларын есептей келгенде, барлығы 98 қолжазбаның жайы белгілі ... Бұл ... ... ... ... ... бар да аяғы жоқ, аяғы бар ... жағы сақталмағана дүниелер қаншама. Бұған қоса қай ... ... ... да бар.
Иранның Тегеран, Құм, Мешхед, Тәбриз, Исфахан, Рәшт және Иәзд
шарһарларындағы кітапханаларда ... ... ... бәрі де ... ... кей туындыларының аударма қолжазбаларына да сілтеме
жасалып отырылған. Еегеран университеті ... ... ... ... ... трактатының еврей тілінде үш ... ... Муса бей ... ... ... Бен ... және ... бен Аюб аударған
осы тракаттың тағы бір көшірмесі мен аударма ... ... ... ... ... тұр. ... ... Фараби дүние
салысымен оның дүниелереі шетінен еврей тіліне ... ... ... ... ... ... ... тілге қарағанда, еврей тіліне
көп аударлыған болса оған таңдануға болмайды. ... ... ... ... ... ... ... сақталған Фарабидің
қасиде қалыбында жазған жырлары қоса ... өлең ... да ... ... Жалпы, Фарабидің тек араб тілінде ғана ... ... де өлең ... жайлы дерек бар. Алайда оның тек екі рубиі ғана
бүгінге жетіп ... Иран ... ... ... ... ... ... Үндістан, Ливан және Мысырда жарық
көргені айқындалды. Ол қолжазбалардың көбісі ХVІ – ХVІІ ... ... ... ... ... ... ... Арасында
нәсх жазуымен таңбаланған нұсқалар да ұшырасады. Кейбірінде көшірмешінің
аты-жөні, көшірген уақыты дәл ... ... ... ... ... ... ... арасында Мұқамед Мұмин және
Әли табатаби көшірмелері жиі ... Оған ... Әли ... ... Түни ... ... Хусейн Со’ад, Сұлтанмақмұд Әл-Мир Буорги
Мазендарани Ширази, Сұлтанмақмұд Хусейни Бузорги есімді көшірмешілердің ... ... ... ұстазы» аталған Әбу Насыр Әл-Фарабидің
туындыларының санын ғалымдар әлі ... ... жоқ. ... дәлелденбесе де
оның трактаттарының саны кем дегенде 120, әрі дегенде 160-тан асады деп
есептеледі. Ал ... ... ... ... қазірге дейін
Фарабидің мынандай еңбектерінің бар екені анықталған:
Трактат: қолжазба саны
«Хихмет ... - ... ... - 11
«Ақылия» (Ақыл) - 9
«Қос хакім көзқарастарының тоғысы»
(Аристотель және Аплатон ойлары жөнінде)- 6
«Қала саясаты» - 5
«Алшақтық ... - ... ... ... ... - ... басы» (Саясат) - 3
«Сяси қоғам» - 3
«Жұлдыз үкімдері» - 3
«Аристотель метафизикасы», «Заттар ... ... ... болуы» және
«Бақытты игеру» деп аталатын еңбектердің ... ... ... ... ... ... бағытында жазылған трактаттар саны ... ақ: «Ибн ... ... ... түткиіліндегі анық
руаханий күш пен ... ... ... ... ... намысты
қоғам еңбегін қысқаша талдау», «Қысқаша қисын», «Қисын қалыптастыру»,
«Хихметке баулу әдебі», «Бақыт ... ... ... ... ... қала тұрғындарының көзқарасы» деп аталатын Фараби
туындыларының әзірге ... дана ... ... ... ... ... Фараби трактаттарына түсінік жазған ... ... ... және ... (?) ... адамдардың да еңбектері сақтадған.
Туси мен Дауанидің кім екендігі белгілі, ал Жендидіңі кім болғаны ... ... ... Женд ... ... бірқатар ғұламалардың еңбегі
сақтаулы. Әбсаттар Дербісалі ... ... ... ... ... бес бірдей жендидің өмірбаянына тоқталған. Түрки, Түркістани,
Шаши, Тәшкени, Бәнекенти есімдері шығыстаныушылардың қолына түссеәр қайсысы
бір-бір ... ... ... болып шыға келер еді. Фрабидің өһзін қаншама
парсы етіп шығаруға тырысқанымен, ... ... ... ... ... оның ... ... Фраби Түркістани, Фараби Түрки
болғанын айтады. Ирандағы Теһеран университетінің ... ... ... ... мен ... ... жазылған қос бірдей қолжазба
да құнды деректердің бірі.
Иісі адамзаттың игілігін көздеген Фараби еңбектерін сақтап отырған
Иран ... ... ... ... діні ... болғанға дейінгі
деректер де ұшырасып ... Ал ... ... ... ... мұра –
Мұқаммед пайғамбардың ол кезде отқа ... ... ... ... Хосрау пәрвизге дінге шақырып жазған хатының көшірмесі де бүгінде
Теһран университеті кітапханасында сақтаулы тұр. ... ... ... ... ... Фраби трактаттарның біраз көшірмелері елге
жеткізілген.
2.2. Әл-Фарабидің Индияда болған оқиғасы Don ... ... ... 870-950 ... ... ... ... облсында. авт.) шыққан үлкен философ әрі музыкант
болды. Ол Канун (анг. Quanun) ... ... ... ... ... Ол
әлемнің көптеген елдеріне саяқаттаған. Ешкім танымау үшін ... ... киіп ... екен. Индияда жүрген бір күні ол ... ... киіп ... жәй адам ... Индиядағы ең атақты адам Корол
Суффудиннің ... соты ... ... ... Король өзінің королдарға
арналған бөлмесінен қарапайым адамды көріп таң қалады да, ол не ... адам деп ... ... қайда болуғс тиістісіз? – деді король
-Мен ана сіз отырған тақта отыруға тиістімін. –деп ... ... ... ... ... оның бір ... ... Отырған соң біртіндеп королды
ығыстыра бастайды. Корол қатты ашуланды да, күзетшілердің бірін шақырып,
оған өзге бір түсініксіз ... бір ... ... Ол ... ... ... есі тура емес болу ... немесе кісініні таңдандыратын ғажап
адам шығар. Мен бірнеше сұрақтар ... ... адам ... білейін” дейді.
Король сұрақ қою үшін Әл-Фарабиге бұрыла беріп еді; бірақ аузын ... ... ... ... түсініксіз тілде былай ... ... сіз ... Осы ... ... ... мен Әл- Фараби бірнеше сағат
бойы үздіксіз философиялық ... ... ... ... ... шейін дәлелмен немесе қарсы дәлелмен жауап
беріп ... Бұл ... ... ең ... философ-шешендері
қатысады. Олардың бәрі Әл-Фарабиді сүріндіре алмай, таласта жеңіліс ... ... ... шын ... мойындап, Әл-Фарабиге, не қалайсың,
сұрағаныңды үлкен ризалықпен берем дейді. Әл- Фараби ... ... ... дп ... ... ... соң король оны құрметті қонақ етіп, әлемдегі ең
мықты ... ... ... ... ... ... музыка ойынңдар
деп бұйырады. Музыканттар ойнап ... ... ... тоқтатып,
аспаптарының құлақ күйін басқаша келтіріп береді. Содан музыканы қайта
ойнап шығуды ... Бұл ... жиі ... ... ... соң ... ... қуып жібереді. Одан соң ... ... сен ... ... енді ... ... ... екеніңді дәлелде-
дейді.
Әл-Фараби қалатасынан кішкентай үш шек алды да оны керіп ... ... ... қойып ойнай бастады. ... әр ... ... бар ... ду ... ... отырады. Музыка тыңдау
жалғаса береді де тыңдап отырғандар, корол да ... ... ... ... ... Ал ... кілт тоқтайды да, баяу, мүңлы әуен ойнай
бастағанда тыңдап отырғандар бірі орындықта, бірі ... ... ... ... ... ... кетеді. Осы кезде Әл-Фараби бөлмеден жәйлап
шығып кетеді. Содан кейін ол жердін оны ешкім көрмепті. ... ... ... ... таппапты.
2.3. Орта ғасыр ғалымдарының Әл-Фараби туралы ой-
пікірлері
Әбу Наср Әл-Фараби туралы сол кездегі ... ... ... ... ... қалдырған. Ұлы ойшыл Әбу Әли ибн Сина, тарихшы-ғалымдардан
Захируддин әл-Байхакий, Жамолуддин ибн әл-Кифтий, Ибн Әби ... ... ... ... ... өз ... ұлы философ Әбу Наср Әл-
Фараби жөнінде кейбір мәліметтер беріп кеткен. Белгілі шығыстанушы-ғалым.
Аристов солардың ... араб ... ... ... ... ... соны ... тілінен қазақшаға тәржіма жасап, окырманға ұсынуды жөн көріп
отырмыз.
Әбу Әли ибн Сина: Мен ... ... ... және риезиет
(математика, геометрия) ғылымдарын жақсылап меңгердім. Сосын теологияны
оқып үйренуге кіріскенімде ... ... ... ... ... не ... оқып түсіне алмадым. Бұл кітапты жазған кісінің мақсаты
маған құпия болып қала берді. Тіпті оны қырық рет ... окып ... ... ... алдым. Бірақ соныңөзінде мен оны түсіне алмадым. Ақыры
одан үмтімді ... бұл ... ... ... екен деген қорытындыға
келген едім.
Бір күні бесін намазы кезінде кітап сатушыларға бардым. Онда бір ... бір ... ... ... ... ... тұр екен. Ол мені ... ... ... ... ... мен бұл ... білудің пайдасы жоқ
деген оймен әлгіні жақтырмай, алмайтынымды айттым. ... ... ... ал, бағасы арзан - үш дихрам, кітаптың иесі ақшаға мұқтаж», - ... мен ... ... ... ... ол Әбу Наср ... кітабының мақсаты жайында жазылған шығармасы екен. Үйге келген
бойда оны оқуға кірістім. «Метафизика» ойымда жатталып ... ... ... ... ... түсініп алдым. Бұған қатты қуанып кеттім. ... ... ... ... ... ... біраз нәрсе
садақа бердім.
Захируддин ал-Байхакий: Шейх Әбу Наср ... аты ... ... болып, шыққан тегі Түркістаннын Фараб деген жерінен ... Бұл ... ... - ... ұстаз» деген лақап есім алған. Ислам ғалымдары
арасында одан бұрын мұншалыкты ақылы алғыр адам болмаған еді.
Әбу Насырдың көп ... ... Мен Рай ... ... бұл ... ... ... Сол жерде мен Әбу Насырдың
небір шығармаларын көрдім, тіпті ... ... ... ... ... ... Тағы бір айта ... жәйт – көрген кітаптарымның көпшілігі Әбу
Насырдың өз қолымен жазылған яки оның ... Әбу ... Яхия ибн ... ... Әбу Наср ... айтқан екен: «Кімде-кім хикмат (философия,
даналық) білімін оқып ... уге ... ... ол ең ... жас ... ... , әдепті, қайырымды адам болуы керек. Ондай кісі ... ... адал ... ... қылықтардан: күнә, қиянат, зұлымдық пен
аярлықтан таза болуы тиіс. Білім жолына ... жан ... ... ... ... . ... ... оқып үйренуге кіріспек болған
адам білімді де, ғалымдарды да құрмет тұтатын кісі болуы шарт. ... ... ... ... ... ... қадірлейтін болмауы керек. Білімді
кәсіп, өнер етіп алмауы керек әрі оны мал-дүние табу құралы етіп ... ... мұны ... ... ... онда ол кезбояушы саналады.
Жалған ақша таза ақша есептелмейтіні сияқты, жалған сөз ... ... ... Егер ... біз айтқандай емес, теріс мінезді кісі болса, ол
ешқашанда ғалымдар қатарына қосылмайды. Ағаштың өсіп-жетілгенін ... ... ... ... ... басына қонған бақыт тұрақты.
Кімде-кім өзін өз дәрежесіеен жоғары көтермек болса, ондай ... ... ... ... ибн ... Әбу Наср ... - ... түрік
шаһарларының бірі болған Фарабтан шыққан философ. Бұл кісі мұсылмандардан
шығып, әлемге танылған данышпан саналады. Ол Иракка ... ... ... ... Әбу Наср бұл ... ... ... үйренеді. Осы жерде ... сол ... ... жоқ адам ... ... Логиқаға қатысты кітаптарды
зерттеу және оларға түсініктеме жазуда көп іс ... ... ... ... түсті, көпшілікке түсіексіз болған жасырын сырларын ашты
әрі бұл ғылымның пайдалану әдістерін жеңілдетті. Ол өз ... ... үшін ... сөз ... ... ... сөздер
қолданып отырды. Тіті ол логиканы түсндіру, үйрету және ... ... ... тағы басқалар жіберген олқылықтарды да атап көрсетті.
Әбу Насрдың бұдан ... ... ... ва ... - «Ғылымды меңгеру
және оның мақсатын түсіндіру» туралы жазылған ... ... бар. ... ... осы кезге дейін Әбу Насрдан ешкім озып кеткен емес. ... ... ... оған ... әлі ... айта ... ол кісі шыққан
биікке ешкім көтеріле алмаған еді. Дамып келе ... ... ... да оның ... ... жолын пайдаланды деуге болады.
Әбу Насрдың Афлотун (Платон) және ... ... ... кітабы оның философия саласындағы аса көрнекті ғалым
екенін әрі ... ... ... меңгергенін дәлелдейді... Мен философияны
үйренушілер үшін одан («Фараби ... - Н. К.) ... ... ... деп ... Бұл ... ... ғылым салаларына ортақ әрі осы еңбек
арқылы басқа ғылым салаларының өзіне тән ... ... ... ... категориялардың мағыналарын, олардын. неден құрылғанын
түсіну мүмкін емес еді, қалайша сол мән-мағына ... ... ең ... ... ... қалануы мүмкін екендігі дәл осы Фараби ... ... ... Әби ... ... - ... философ, терең білімді данышпан еді,
философияға қатысты пәндерді толық ... ... Ол ... ... ... ... ... ірі ғұлама, мал-дүниемен ісі жоқ,
қарапайым адам еді. Ол ... ... ... мол жан ... Ол ... ... ежелгі дәуір философтарына ұқсайтын.
Әбу Насыр тәуіпшіліктен де едәуір хабардар еді. ... ... ... ... ... тәуіптік тәжірбиені іс жүзінде қолдану
және оның ұсақ-тұйек емін жасау ісін ... ... ... ... ... алғаш барған кезінде бір бауға қарауыл еді, сол
бау ішінде отырып ұдайы хикмат - философия ғылымымен ... Әбу ... ... ... ... ғалымдарының көзқарастары - шығармалары мен оларға
жазылған түсініктерді бас алмай оқып отыратын. Ол өзі жарлы кісі еді, ... бойы ... ... ... айналысатын, кедейлігі сондай, өзіне
қарауылдығы үшін ... ... ... ... еді.
Біраз уақыт Әбу Насыр осылай өмір сүрді. Кейін оның ... ... ... ... ... жазған шығармалары да мәшһүр болып кетеді.
Сөйтіп, оның шәкірттері де көбейеді. Соның ... ол өз ... аса ірі ... ... әмір Сайф ... (Абул Хасан ибн Абдуллох ибн Хамдан ат-
Тағлабий) Фарабимен әңгімелесуді ... ... әмір ... оған көт ... ... Сол арқылы әмірдің, Әбу Насыр
қатысатын жиындарының да ... ... ... ... өзі ... ... ... айтуына карағанда, Әбу Насыр Әл-Фараби бір
жолы Мысырға (Египетке) сапарлап барған, кейн Дамасісге қайтып ... ... Сайф ... Али ибн ... әмірлігінде, осы елде әр-Розий халиф
болып тұрған кезде ... ... Сайф ... ... ... ... ... әкім кісілерімен бірге Әбу Насырдың жаназасында болды. Елдің айтуынша,
Әбу Насыр өте қанағатшыл адам ... үшін ... Сайф ... ерекше
құрметне бөленген екен. Алайда, соған қарамастан Фараби күніне төрт ... ... ... ... ... пайдаланбайды. Сол төрт дихрамды
тіршілікке зәру ... ... ғана ... ... Ол ... не ... деп қайғырмайды екен. Тіпті баспана етерлік үй-жайды
да, өзіне келетін бірен-саран пайданы да ойламай өіпті.
...Елдің айтуына қарағанда, Әбу ... қозы ... мен ... ... ... ... ... Әбу Насыр алғашқы кезде қазы болып істеген дейді. Ғылым
дүниесіне тереңрек ... соң бұл ... ... бар жан-тәнімен білімін
асыра түсуге кірісіп кетіпті, ... ... ... ... үшін ... ... барады екен де, шырақты жағып, кітап оқуга
кіріседі екен. Музыка саласында да ол ... ... Бұл ... да ... шарықтау шегіне жетіп, барынша кемелденіпті, музыка өнерінде
одан озып кету мүмкін емес екен. Жұрттың айтуына ... ол ... ... ... ... міне, сол аспаптан адамның жан жүрегін ... ... бір ... әуен ... ... ... Әбу ... Әл-Фараби логика, музыка және бұл екі пәннен
басқа да бірнеше ... ... ... ... авторы болған.
Сондай-ак, ол мұсылмандардың ең ірі философы саналады, ешкім ... ... ... ... көтерілген емес. Әбу Әли ибн Сина да ... көп ... ... Әбу Әли ибн ... ... ... ... шығармаларын оқып ләззат алған екен. Бұл кісінің, шыққан тегі ... ол сол өз ... ... ... өскен. Кейін өз елінен шығып, ... ... ... ... ... ... барады. Сол кезде ол түрік
тілімен қатар араб ... тағы ... ... ... білген. Әбу Насыр
Бағдатта араб тілін үйренуге кірісіп, бұл тілді жан-жақты әрі терең ... ... осы тіл ... ол ... ... ... ... жолына
түседі. Адамдардың айтуынша, Аристотельдің «Жан туралы» кітабының Әбу Насыр
оқып шыққан нұсқасы табылған. Міне, сол ... ... өз ... «мен осы
кітапты жүз рет оқыдым» деп жазып койыпты. Бұл ... ... ... ... ... Әбу ... сол философ Аристотельдің
«Физика» деген шығармасын қырық рет окыдым, бірақ оны тағы ... ... ... ... жолы Әбу ... Әл-Фарабиден:
- Философия саласында кім мықты, Сіз бе әлде Аристотель ме? ... ... ... Егер мен сол ... ... білім алу бақытына ие болғанымда, онда
мен оның ең мықты шәкірттерінің бірі болар едім, - деп ... ... ... жандар Әбу Насырға тыным бермей, бірі келіп, бірі кетіп
жатады. Ол жазған шығармалар ... ... ... ... ... ... екінші жартысынан бері қарай Қазақстан ғалымдары да ұлы
ұстаздың бай мұрасын жинап, зерттеп тануға өз үлестерін қоса ... ... ... академиясының кітапханасында Әл-Фарабидің елу шақты еңбегі
бар. Олардың ішінде басқа тілге аударылмаған, ғалымдар арасында осы ... ... ... ... «Алмагеске түсініктеме», « Геометриялық
сызықтар ... ... ... ... әл ... әл ... ... бір бір ғылымның шыңын көрсететін аса ірі туындылары бар.
Мұның сыртында соңғы жылдары Қазақстанның Иранда ... ... ... ... ... ... ... Жолдасбеков тауып әкеліп, Алматыдағы
Әл-Фараби атындағы ұлттық университеттің кітапханасына ... ... ... өз ... бір пара ... Олардың көшірмесі (он үш
қолжазба) бүгінде Еуразия ұлттық университетінің Отырар ... ... ... ... Әл-Фараби Мысыр, Шам, Халеб қалаларында
болып, ақырында Шам шахарында ... ... ... ... қайтыс
болады. Оның денесі Шам шахарының Кіші қақпа (Баб ас ... ... ... ... ісін ... ғылымға берілген
шәкірттері көп болған. ... ... ең ... Орта Азияның ұлы ғалымы
Әбу Әли ибн Синаның (Авиценна) ... ... ... ... ... шығыс
ғалымдары оларды бөліп жармай «Қос Фараби» деп те ... ... ... ұлы ... ... ... ... ұлы ғалымдар Беруни,
Бозжани, Омар ... да ... Әл- ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әл-Фараби және Ақжан Машани (Қасым Аманжолов порталынан)14 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Ұлы ғалымның өмірі мен ғылыми ортасы (Әл-Фараби)31 бет
Әбу Насыр Әл-Фарабинің өмірі мен шығармашылығы19 бет
Әл Фарабидің өмірі23 бет
Әл – Фарабидің өмірбаяны, шығармалары9 бет
Әл-Фараби өмірі6 бет
Әль-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы29 бет
Айтыс өнері31 бет
Оқу – тәрбие үрдісінде бала мінезін тәрбиелеу38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь