Экологиялық туризм

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1. Экологиялық туризмнің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1 Экотуризм түсінігі, мәні және оның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2 Экологиялық туризмнің даму тарихы және қалыптасу алғышарттары ... 17
1.3 Туризмнің табиғи туристік ресурстарға әсерін басқару ... ... ... ... ... ... ... .25

2. «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық туризм дамуының қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.1 «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық туризмнің ресурстары мен даму әлеуеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.2 «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық туризмнің даму серпіні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35
2.3 Туристік қызметтің экологияға және Бурабайдың санитарлы.гигиеналық жағдайына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38

3. «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық туризмді жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
3.1 Туристік қызметті экологияландырудың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ..44
3.2 «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық туризмді дамытудың бастапқы бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

Қосымша А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .59
Қосымша Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
Қосымша Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .61
Қосымша В ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
Қосымша Г ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63
Қосымша Ғ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
Қосымша Д ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Туризм, өзінің бағыттарымен, соңғы жылдары әлемнің көптеген мемлекеттерінің шаруашылығының негізгі саласына яғни «пайда көзіне» айналды. Ал бағыттарының ішінде өзін айқын көрсетіп, маңыздылығы жағынан алдыңғы қатарда тұрған ерекше түрі – экологиялық туризм.
Экологиялық туризмнің пайда болу себептері көп, бірақ ең бастылары ол әлемнің жалпы экологиялық жағдайының күннен күнге нашарлауы яғни бүлінуі және техникалық прогресс пен урбанизациядан шаршаған адам баласының табиғатқа яғни таза ауамен демалып нерв жүйке салмағынан құтылуға ұмтылуы.
Туризмнің бұл түрінің пайда блуының басты ерекшелігі, ол осы экологиялық туризмнің тұрақты даму концепциясының арқасында әлемдегі табиғи ортаны қорғауға кететін шығын мөлшерінің бірнеше есе азаюы. Жер шарындағы экологиялық жағдайдың күрт нашарлауы мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдар экологиялық орталықтар, туристтік фирмалар қоғамға қоршаған ортаға зиян келтіруіне төтеп беру жолдарын ізейді. Сонымен қатар жануарлар әлемін қорғау проблемасы туындайды. Осы проблемалардың шешу жолдарын біріктіретін экологиялық туризм болды.
Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) 2002 жылды Халықаралық экотуризм жылы деп жариялады. Сол жылы мамыр айында Квебек провинциясында (Канада) Дүниежүзілік экотуризм саммиті өтті. Осы саммитқа дайындық барысында Дүниежүзілік туристік ұйым (ДТҰ) тәжірибе алмасу мақсатында аймақтық конференциялар мен семинарлар өткізу инициативасын ұсынды. Соған байланысты Алматы қаласында (Қазақстан) «Экотуризм – XXI ғасырдағы ТМД, Қытай және Моңғолия елдерінің өтпелі экономикаларының тұрақты даму құралы» атты, 2001 жылы қазан айында, семинары өтті.
БҰҰ-ның Генералды ассамблеасы мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдарды, халықаралық бірлестіктерді, даму агенттіктерін және әр туристті, экотуризм тұрақты дамудың маңызды факторына айналу үшін, қосымша көмегін тигізуге шақырады, себебі ол қоршаған ортаның биологиялық әртүрлілігі мен жергілікті халықтың әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығын сақтауға жағымды ықпалын тигізеді.
Бүгінгі таңда Қазақстанды экологиялық туризмнің дамуы үшін жаңа құрылып келе жатқан нарық деп қарастыруға болады. Биологиялық және геологиялық әртүрлілік, халықтың минималды тығыздығы, бай тарихи және мәдени мұра республиканың өте зор экотуристтік потенциалын айқындайды.
Әрине, «экологиялық туризм» ұғымы жер шарының адам аяғы баспаған, әрі пайдаланылмаған жерлерімен саяхат жасауды ғана білдірмейді. Қазіргі уақытта бұл ұғым кең ауқымды қамтиды. Ол экологиялық туризмнің басты мақсатымен анықталады: табиғатпен бірігу, оның түпкілікті маңызын ұғыну және қорғау қажеттілігін түсіну. Сондықтан туризмді адамзаттың «ашық» ортада болуымен сипаттауға болады. Сонымен қатар оның көркемдік, экзотикалық, қайталанбас табиғат құбылыстары мен объектілер арасындағы тығыз байланысты білдіретін, адамның ғылыми аймақтанушылық қажеттіліктерін қанағаттандыруын білдіруге болатынын айта кетуіміз керек.
Орнитолог, археолог және көркем өнерпаздар сияқты ғылыми қызығышулығы бар туристерді қанағаттандыруға арналған экологиялық туризмге қарағанда рекреациялық туризм өзі қажет ететін қонақжай комплекстерімен, спорттық қарулануымен нәзік экожүйелерге көбірек зардабын тигізеді.
Экологиялық туризмнің объектілері табиғи аймақтар, тарихи ескерткіштер, ғылыми және білім беруде қолданылатын мәдени және архитектуралық ескерткіштер болып табылады. Бұл экологиялық туризмнің жан-жақты болуын қамтамасыз етеді.
Қазақстанның табиғи климаттық зоналары (жеке шөлді аймақтар, таулы аймақтар) спорттық және ғылыми бағытта экологиялық туризмнің ерекше формасы «экстремалды туризмді» дамытуға мүмкіндік береді. Бұл адам аяғы баспаған және адам өмір сүруге бейімделмеген аймақтарға экстремалды жағдайларда тіршілік ету және өзін-өзі ұстау стратегиясын қалыптастыру мақсатында саяхат жүргізу. Айта кетерлік жағдай, экологиялық туризмді дамыту үшін әр түрлі табиғи ресурстар қажет. Дәл осы жағдай туризмдік жұмыстардың территориялық аймағын және олардың қай бағытта жүруін анықтайды.
Экологиялық туризмнің ресурстары болып табылады:
- табиғи – климаттық факторлар: рельеф, су объектілері, флора және фауна,
ерекше және қызықты қарапайым табиғи аймақтар.
- тарихи-мәдени ескерткіштер: белгілі бір аймақтағы адамзаттың
материалдық және рухани мәдениеті, айналадағы ортамен тығыз байланысты тарихи, археологиялық, мәдени ескерткіштер [32].
Берілген дипломдық жұмыстың негізгі - мақсаты Экологиялық туризмнің Қазақстан экономикасының дамуына әсерін зерттеп, «Бурабай» ұлттық паркінің экотуризмінің дамуына анализ жасау, аймақтың экотуризмін одан әрі дамытуда ұсыныстар жасау.
Президентіміз Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстан – 2030 Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі, және әл-ауқатының артуы» атты жолдауында «тек шикізатқа бағдарланған ел болып қалмау үшін жеңіл және тамақ өнеркәсібін, инфрақұрылымды, мұнай мен газ өңдеуді, химия мен мұнай химиясын, машина жасаудың жекелеген шағын салаларын, ғылымды қажет ететін түпкілікті өндірістерді, қызмет ету саласын, туризмді, оның ішінде экологиялық туризмді бұрыннан да ілгері қарқынмен дамытуға тиіспіз», «жылға дейінгі бастапқы кезеңде өз мүмкіндіктері мен бәсекелестік қабілеті тұрғысынан келешегі бар еңбекті қажет ететін салаларға көңіл бөлу керек. Бұл басымдық тәртібімен айтатын болсақ – ауыл шаруашылығы, орман және ағаш өңдеу өнеркәсібі, жеңіл және тамақ өнеркәсібі, туризм, тұрғын үй құрылысы және инфрақұрылым жасау. Осы салаларды дамыту арқылы біз экономиканың құрылымдық мәселелерін ғана емес, жұмыспен қамту және кедейлік мәселелерін шешеміз, бұл қазіргі кезде ерекше және маңызды нәрсе» деген,
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1 ҚР Заңы 04.10.1999г. ”Об основах туристской деятельности в Казахстане”.
2. Закон Республики Казахстан “О туристской деятельности в Республике
Казахстан” // Казахстанская правда. – 2001, 14 июня.
3 Карпова. Г.А. Экономика современного туризма Герда, 1998
4 Мырзабеков. Ж.М. Особо охраняемые природные территории Казахстана: экология, биоразнообразие и перспективы развития их сети. – Алматы,2000
5 Л.И. Егоренков «Экология туризма и сервиса». – Москва: 2003
6 В.В. Храбовченко «Экологический туризм» - Москва 2004
7 Косолапов А.Б. Рекреационные ресурсы Борового.– Россия: ДВГАЭУ, 2000
8 Ирена Енджейчик Современный туристский бизнес – Москва: 2003
9 Котлер Ф., Боуэн Дж., Мейкенз Дж. Маркетинг. Гостеприимство и туризм: Учебник для вузов/ Пер. с англ. под ред. Р.Б. Ноздревой. – М.: ЮНИТИ, 2001.
10 Менеджмент туризма: Учеб. Для студентов /Авт.сост. И.В. Зорин.– М.: РМАТ,2001.
11 Жандеев М.Ж Курорт Боровое. Алматы, 1981.
12 Основы менеджмента туризма /Науч. ред. В.А. Квартальнов. – М.: РМАТ, 1999.
13 Сенин В.С. Введение в туризм: Учебник. –М.: Наука, 1993.
14Сукачев В.Н. Кокшетауские горные леса Москва 1947.
15 Михайлов В.Ф. Бурабай. Алматы, «Кайнар» 1979.
16 Никитин С.Н. «Боровое». Алматы, Казахстан, 1970.
17 А. Казбеков. Бурабай накануне ХХ1 века, Астан 1998.
18 Александрова А, Ю. Международный туризм. - М.: Аспект-Пресс, 2002. - 463 б.
19. Егоренков Л,И. Геоэкология: Учеб. пособие. - М.: МПУ, 1993. -300б.
20. Егоренков Л.И. Основы социальной экологии: Учеб. пособие. -М.:
МПУ, 2000.-133б.
21 Забелина Н. М., Аралова Н. С. Путешествие в национальный парк. -М.: Физкультура и спорт, 1990. - 191 б.
22. Карманная энциклопедия туриста.- М.: Вече, 2000. - 462 б.
23. Квартальнов В.А. Туризм: Учебник.-М.: Финансы и статистика, 2002.- 320 б.
24 Лини Ban Дер Ваген. Гостиничный бизнес: Учеб. пособие. - Ростов-на Дону: Феникс, 2001.-416 б.
25 Малая энциклопедия стран: Справочник. - М.: ООО ACT, 2000. -720б.
26 Маринин М. М. Туристские формальности и безопасность в туризме. - М.: Финансы и статистика, 2002. - 144 б.
27. Папазова Ю. и др. С Яной вокруг света: Пер, с болг. - М.: Прогресс, 1993.-352 б.
28 Туристские маршруты: Справочник. - М.: Профиздат, 1990. - 256 б.
29 Усыпкин Г. Очерки истории российского туризма. - М.; СПб.: Гер-да, 2000. - 86-87б.
30 Хрипкова А .Г., КолесовД. В. Гигиена и здоровье. - М.: Просвещение, 1984.-45 б.
31 Туризм саласындағы статистика – 2005
32 Сергеева. Р.Т. Экологический туризм Ростов на Дону, 2004
33ТОО “Экопроект”. Концепция развития экологического туризма
Республике Казахстан (проект). – Алматы, 2000.
34 Казахстанская ЭкоПравда – 2001, №155.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................5
1. Экологиялық туризмнің ... ... ... ... мәні және ... Экологиялық туризмнің даму тарихы және қалыптасу алғышарттары....17
1.3 Туризмнің ... ... ... ... ... Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық туризм
дамуының ... ... ... ... ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық туризмнің
ресурстары мен ... ... ... ... табиғи саябағындағы экологиялық туризмнің
даму
серпіні.....................................................................
........................35
2.3 Туристік қызметтің экологияға және Бурабайдың ... ... ... ... ... табиғи саябағындағы экологиялық туризмді
жетілдіру
жолдары.....................................................................
............44
3.1 Туристік ... ... ... ... ... ... ... табиғи саябағындағы экологиялық туризмді
дамытудың ... ... ... бағыттарымен, соңғы жылдары әлемнің ... ... ... саласына яғни «пайда көзіне»
айналды. Ал бағыттарының ішінде өзін айқын көрсетіп, ... ... ... ... ... түрі – экологиялық туризм.
Экологиялық туризмнің пайда болу себептері көп, бірақ ең ... ... ... ... жағдайының күннен күнге нашарлауы яғни бүлінуі
және техникалық прогресс пен ... ... адам ... яғни таза ... ... нерв ... ... құтылуға ұмтылуы.
Туризмнің бұл түрінің пайда блуының басты ерекшелігі, ол ... ... ... даму ... ... ... ... қорғауға кететін шығын мөлшерінің бірнеше есе азаюы. Жер ... ... күрт ... ... және ... ... экологиялық орталықтар, туристтік фирмалар қоғамға қоршаған ортаға
зиян келтіруіне төтеп беру жолдарын ізейді. Сонымен ... ... ... проблемасы туындайды. Осы проблемалардың шешу жолдарын біріктіретін
экологиялық туризм ... ... ... (БҰҰ) 2002 ... ... ... жылы деп
жариялады. Сол жылы мамыр айында ... ... ... ... ... ... Осы саммитқа дайындық барысында
Дүниежүзілік ... ұйым (ДТҰ) ... ... ... ... мен ... өткізу инициативасын ұсынды. Соған байланысты
Алматы қаласында (Қазақстан) «Экотуризм – XXI ғасырдағы ТМД, Қытай ... ... ... экономикаларының тұрақты даму құралы» атты, 2001
жылы қазан айында, семинары өтті.
БҰҰ-ның Генералды ассамблеасы ... және ... ... ... бірлестіктерді, даму агенттіктерін және ... ... ... ... ... ... айналу үшін, қосымша
көмегін тигізуге шақырады, себебі ол ... ... ... мен жергілікті халықтың әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығын
сақтауға жағымды ықпалын тигізеді.
Бүгінгі таңда Қазақстанды экологиялық туризмнің дамуы үшін жаңа ... ... ... деп ... ... Биологиялық және геологиялық
әртүрлілік, халықтың минималды тығыздығы, бай ... және ... ... өте зор экотуристтік потенциалын айқындайды.
Әрине, «экологиялық туризм» ұғымы жер шарының адам аяғы баспаған, әрі
пайдаланылмаған жерлерімен саяхат жасауды ғана ... ... ... ұғым кең ... ... Ол ... ... басты мақсатымен
анықталады: табиғатпен бірігу, оның түпкілікті маңызын ұғыну және ... ... ... ... ... ... ... болуымен
сипаттауға болады. Сонымен қатар оның көркемдік, экзотикалық, қайталанбас
табиғат құбылыстары мен объектілер арасындағы тығыз байланысты ... ... ... ... ... білдіруге
болатынын айта кетуіміз керек.
Орнитолог, археолог және көркем өнерпаздар сияқты ғылыми қызығышулығы
бар ... ... ... ... ... ... туризм өзі қажет ететін қонақжай комплекстерімен, спорттық
қарулануымен нәзік экожүйелерге ... ... ... ... объектілері табиғи аймақтар, тарихи ескерткіштер,
ғылыми және білім беруде ... ... және ... ... ... Бұл ... туризмнің жан-жақты болуын
қамтамасыз етеді.
Қазақстанның табиғи климаттық зоналары (жеке ... ... ... ... және ... бағытта экологиялық туризмнің ерекше формасы
«экстремалды туризмді» дамытуға мүмкіндік береді. Бұл адам аяғы ... адам өмір ... ... ... ... ... ету және ... ұстау стратегиясын қалыптастыру мақсатында
саяхат жүргізу. Айта кетерлік ... ... ... ... үшін ... табиғи ресурстар қажет. Дәл осы ... ... ... ... және олардың қай бағытта жүруін анықтайды.
Экологиялық туризмнің ресурстары болып табылады:
- табиғи – климаттық факторлар: рельеф, су ... ... ... және ... ... ... ... тарихи-мәдени ескерткіштер: белгілі бір аймақтағы адамзаттың
материалдық және рухани мәдениеті, айналадағы ортамен ... ... ... мәдени ескерткіштер [32].
Берілген дипломдық жұмыстың негізгі - ... ... ... ... ... ... ... «Бурабай» ұлттық паркінің
экотуризмінің дамуына анализ жасау, аймақтың экотуризмін одан әрі дамытуда
ұсыныстар жасау.
Президентіміз ... ... ... – 2030 ... өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі, және әл-ауқатының артуы»
атты жолдауында «тек шикізатқа бағдарланған ел болып қалмау үшін ... ... ... ... ... мен газ ... ... мен мұнай
химиясын, машина жасаудың жекелеген шағын салаларын, ғылымды қажет ететін
түпкілікті өндірістерді, қызмет ету ... ... оның ... туризмді бұрыннан да ілгері қарқынмен дамытуға тиіспіз», ... ... ... өз ... мен ... қабілеті
тұрғысынан келешегі бар еңбекті қажет ететін салаларға көңіл бөлу ... ... ... ... ... – ауыл шаруашылығы, орман және ағаш
өңдеу өнеркәсібі, жеңіл және тамақ өнеркәсібі, туризм, ... үй ... ... жасау. Осы салаларды дамыту арқылы біз экономиканың
құрылымдық мәселелерін ғана ... ... ... және кедейлік мәселелерін
шешеміз, бұл қазіргі кезде ерекше және маңызды нәрсе» ... ... ... ... күрес мәселелерін көтере отырып, Президентіміз өз
стратегиясының маңызды мәселесі ... ... ... саласын және әсіресе
туризмді дамытуға негізделгенін атап көрсеткен болатын.
Бурабайдың геоэкологиялық ... ... ТМД ... ... Бұл ... ... жүйе ... өздеріне тиесілі бөлік шамасын
үлкейтуде. Сонымен қатар қазіргі уақытта осы ... ... ... туристік жобаларды құрастырушы болып табылады. Соның ішінде
соңғы жобалардың бірі – TREDA болып саналады. ... ... ... бұл жоба аса маңызды роль атқаруда. Оның ... ... ... ҚХР ... ... ... өзенінің маңайында
аймақаралық туристік ортвалық ашылды. Ресей мемлекеті бұрынғы ТМД елдерінің
және жақын орналасқан мемлекет туристеріне ... ... ... білдірді. Бұл жобаның туризмді дамытудың 2005 ... ... ... ... ... ... және туризм комитеті
аймақ үшін ... зор ... ... ... негізгі
концепциясын қорытып шығарды [4].
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
- экологиялық туризмнің мәнін ашу;
- Қазақстан ... ... ... даму ... ... ... туризм – аймақ пен экономиканы тұрақты дамыту құралы
ретінде қарау;
- экологиялық туризм – экономикалық тұрақты даму ... ... ... ... ... ... талдау;
- Қазақстан Республикасында экологиялық туризмнің даму жолдарын
сипаттау және ашу;
- ... ... ... ... білу мен оның ... ... ... үшін маркетингтік зерттеулер жүргізу;
- Бурабайды экологиялық туризм орталығына айналдыру үшін қажетті
шаралар қолдану;
- ... ... ... ... ... ... мақсатымен қойылған талаптар кіріспеден, үш ... және ... ... ... ... ... ... таңдалынып, оның маңыздылығы және объекті ... жол ... ... мен ... жұмыстары анықталып, теориялық
және әдістемелік негізі қарастырылып, ... ... ... ... ... ... бөлімде авторлардың болжауы бойынша экологиялық ... ... ... ... ... екінші бөлімі «Бурабай»
мемлекеттік ұлттық табиғи саябағын мысал ... ала ... ... дамытудың қазіргі замандағы қалпын зерттеуге арналған.
Үшінші бөлімде экологиялық туризмді дамытудың жолдары қарастырылады.
Соңғы ... ... ... ... және осы ... шығатын нақты ұсыныстар жасалған.
Зерттеудің әдістемелік негізін ғылыми әдебиеттердегі ... ... ... және ... ... беру ... ... Зерттеу қарсаңында қажетті ғылыми салыстырмалы-құқылы, ... ... ... ... және ... ... Қазақстандық және шетелдік
авторлардың туристік жұмыстары, ... ... ... материалы,
индустриалық туризмнің американдық ассоциациясы жасаған публикациясы және
жүргізген саяхаттары, мәдени танушылық туризмді ... көп ... ... ... табылады.
Дайындық жұмыстарында ғылыми, білім беру, энциклопедиялық материал
көздері, жарнамалық басылымдар ... ... ... ... ... ... Қолданылған әдебиеттердің жалпы
тізімі 34 атаумен берілген жұмыстың соңында келтірілген. Жұмысты қосымшалар
аяқтайды.
1. Экологиялық туризмнің теориялық негіздері
1. Экотуризм ... мәні және оның ... ... ... түсінігіне көп уақыттар бойы
нақты анықтама бермеді. Оның себебі – маркетологтардың туристерді ... ... ... ... табиғатқа және оны ... сөз ... ... ... ... да ... туроператорлар
қоршаған ортаны қорғауда айтарлықтай мән берілмеді. Сондықтан да экотуризм
түсінігі көп уақыттар бойы туризм теоретиктеріне сыншыл ... ... ... ... ... ... ... мейрамханада түскі
асты ішіп болғанша, автобус жүргізушісі автобус ішінде ауа тазартқыштың
жұмыс істеуі үшін ... ... бойы ... ... ... ... туристерге ыңғайлы болғанымен, жергілікті халықтың денсаулығына
зиянды ... ... ... ... П.Шэклфордтың айтуы бойынша «экотуризм»
туризм индустриясында он жылдан астам уақыт ... ... ... бұл ... 1978 жылы Миллер туризмнің тұрақты даму тәсілі ретінде
қарастырған [3].
Кейбір жағдайда бұл табиғаттың түртілмеген ... ... деп ... ...... ... ... жабайы өсімдіктер мен жануарларды ... ... ... ... ... – бұл ... экологиялық тепе-
теңдікті қамтамасыз ететін күш, яғни экотуризм – «табиғи және ... ... ... білу және сол ... ... ... ... ететін табиғи туризм».
Экотуризмге көзқарастарда кездесетін географиялық анықтама да ерекше
көрініс табады. ... ... ... яғни экотуристерді
жеткізушілер тұтынушылардың талғамы мен ... ... ... ... ... ... ... және
қабылдайтын туристік жақ зерттеушілерін ойландыратын жайт елдегі әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... пен ... рөлі.
Экотуризм жөнінде анықтамалардың ішінде біздің көзқарасымызбен
үйлесетіні – ... ... ... ... ол: ... ... ... ортаға қамқорлық көрсету
жатыр. Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану және ... ... ... ... ... ... ... көрсететін табиғат зонасына
қатысушылардың шектелген санымен ... ... ... ... ... ... ұйымының (TIES) ,берген
анықтамасымен көп ... бар: ...... ... қолдау көрсетумен және қоршаған ортаны қорғай отырып, табиғи
зоналарға, аймақтарға жүргізілетін ... мол ... ... ... ... ... үшін TIES берген экотуристің он
парызын мысалға келтірейік:
- ... ... мен ... ... Тек із ғана ... тек фото ғана алып ... ... әлеміңді танып-білу;
- Жергілікті халықты сыйлау;
- Қоршаған ортаға зиянын тигізетін бұйымдарды сатып алмау;
- Әрқашанда тек ... ... ... ғана ... Қоршаған ортаны қорғаудағы бағдарламаларға қолдау көрсету;
- Қоршаған ортаны қорғау тәсілін ... ... ... ... ... ететін ұйымдарға қолдау көрсету;
- Экотуризм қағидасына қолдау көрсететін фирмалармен бірге саяхат
жасау.
Экотурист парызына сәйкес «British Airways» әуе компаниясы жолаушыларға
төмендегідей ескертпелер (British Airways ... ... Піл ... немесе оған ұқсас сирек кездесетін ... ... ... сатып алмаңыз;
2. Жергілікті өндірістң өнімдері мен қызметтерін тұтынуға ... Осы ... Сіз ... ... дамуына өз үлесіңізді
қосасыз;
3. Жануарларға қиянат жасамаңыздар және өсімдіктерді жараламаңыздар.
4. ... ... ... абай ... ... ... – олар ... адам денесін жаралап тастайтын тірі ағзалар;
5. Көптеген елдер қоршаған ортаны қорғау мәселесімен ... ... сіз ... ... ... ... араласаңыз сіз
оларға өз үлесіңізді қосасыз;
6. Егер сізде қоршаған ... ... ... ... ... ... оған ... қатынасыңызды айтыңыз;
7. Тірі табиғатты мекендейтін ... ... ... ... ... ететін ортасын немесе табиғи өмір салтын бұзбаңыз;
8. Қорықтарда немесе ұлттық саябақтарда өсімдіктерге зиян тигізбес үшін
тек көшелермен ғана жүріңіз. Шылым ... ...... шылым
өрттің себебі болуы мүмкін.
Наташа К.Верд экотуризмге берілген анықтамаларды белсенді және белсенді
емес деп екіге ажыратқан. ... ол ... ... ... ... ... ... пен болашақ туристер үшін аймақтың
табиғи ресурстары мен ... ... ... ... ... ... мәдени, табиғи ... ... ... ... және көмектеседі». Белсенді анықтамаға
мысал болатын көзқарас халықаралық выживания қоғамының ... ... ... ... туристік территорияларды игерудегі
қызығушылықтарын, ... ... мен ... қорғауды, жергілікті
халықтың қоршаған ортаны қорғаудағы экономикалық ынтасын қамтамасыз етуді
ынталандырады».
Экотуризмнің ... ... ... ... ... ... ... кезінде қоршаған ортаны танитын кез-келген саяхат;
2. Ең негізгі құндылық табиғат болып табылатын саяхат;
3. ... ... ... ... ... ... ... қолдауға
жұмсалады;
4. Экотуристер жабайы табиғат ресурстарын қорғау және ... ... ... ... ... – бұл ... әрекеттер «экономикалық жұмсақ» болатын саяхат.
Жоғарыда көрсетілген көзқарастардың барлығы экотуризмнің дамуы жөнінен
нақты статистикалық мәліметтер алуға мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... келуі және түсімдері түсінігінің орнына
«табиғи туристік ресурстарға бағытталған ... ... ... ... based tourism) ... ... ... [6].
Бұл ережелер басқа терминдердің қолданылуымен тереңдетіледі: «табиғи
туризм», «жұмсақ туризм», «жасыл туризм», ... ... және т.б. ... орай ... ... ... ... деп жариялады: «туризм мен экотуризмнің ешқашанда нақты айырмашылығы
болмайды. Экотуризм туристік ... ... болу ... және ... ... үшін үлгі болып табылатын алдыңғы қатарлы сала болу қажет»[5].
Маркус Эндикотт берілген түсініктерді төмендегідей ажыратуды ұсынды:
«Экотуризм – қоршаған ... ... ... әсер ететін саяхат
немесе табиғатқа жасалған турлар. Қазіргі кезде нағыз экотуризм мен ... ... ... ... ... даму ... ... болсақ,
тұрақтылық термин ретінде Рио-де-Жанейрода өткен БҰҰ-ының конференциясынан
кейін ... ... ... бұл идея одан да ерте ... ... Тұрақтылық
идеясы американдықтардың жетінші ұрпақ алдағы, ... ... ... ... ... ... Мен ... туризмді
қоршаған орта мен мәдениетті біріктіретін ауқымы кең ... ... ... қатар туризм индустриясының толығымен қаржылық
жауапкершілігі. Сондықтан ... ... ... ... және ... оқиғалы туризмді қамтуы қажет. Бизнес және индустрия ретінде бизнес
жүргізудің жауапкершілігі мол ... ... ... ... деп аталды. Бастапқы кезде бұл түсінікті туризмнің әлеуметтік және
мәдени жауапкершілігі жөнінде әлеуметтік белсенді халық пен ... ... Бұл ... ... ... ... ... термині туристің мәдениетіне саяхат жасауы
туралы, ал «мәдени» - өз ... тыс ... ... ... ... ... шығу ... келетін болсақ, ол жасыл партияның
саясаткерлерімен және қоғамдық қозғалыс қызметімен байланысты» [6].
Соңғы талқылаумен ... қою ... ... көп ... ... туризм деп
ауыл туризмі (агротуризм) түсініледі. ... ... ... ... ... туризмге мынадай түсінік ... ... ... ... табиғатпен етене араласудағы қызмет». Бұл ... ... ... шағын қыстақтар өмірімен танысқанда, жаяу
экскурсияларда, флора мен фаунаны ... су ... және ... ... ... Италияда экотуризмнің үш бағытын бөліп
көрсетеді: ... және ... ... ... және «спорт».
Экотуризммен бірінші бағыт байланысты, себебі онда ұлттық парктер, қорықтар
және курорттық ... ... ... ... орта жөніндегі ақыл-кеңес беру кеңесі экотуризмге
өздерінің анықтамасын берді. Бұл анықтаманы экотуристік ... ... және ол ... ... ... ... «Экотуризм
табиғатты танумен байланысты туризм түрі және ол ... ... ... ... ... сақтауда өз орнын алу керек» [10].
Қарастырылған анықтамалардың барлығын жалпылайтын болсақ, экотуризмнің
үш негізгі компонентін бөліп көрсетуге болады:
1. «Табиғатты тану», яғни ... ... ... болуын және
туристердің жаңа білімдерін, қабілеттіліктерін алуды жобалайтын ... ... ... ... тек қана ... ... сәйкес емес,
сонымен қатар туристердің, туроператорлардың ... ... ... ... ... қатысуы түсініледі.
3. «Жергілікті халықтың қызығушылығын сыйлау» - бұл тек қана ... мен ... ... ... ғана ... сонымен қатар туристік
дестинацияның әлеуметтік-экономикалық ... ... рөлі де ... болу ... – бұл ... ... болу өнері. Бұл ағылшындардың туризм
жөніндегі жастар конференциясының логотипін еске ... ... ... ... ... ... ... қорғау іс-шаралары тәжәрибесі көрсеткендей, жұмысты «жермен емес,
адамдармен» жүргізу қажет, яғни ... ... өмір сүру ... және ... ... ынталандыру керек.
Жоғарыда барлық қарастырылған анықтамалар негізгі сұраққа ... неге ... ... ... ... ... ... отыр?
Бұл мәселе осыдан отыз жыл бұрын ... ... ... ... ... ... ... болды. Туризмнің бұл ... ... ... ... Бұл ... ... бере ... қайда және қалай дамыту, кімге сүйену және қай ... ... ... ... ... ... термині туризм аналитиктері
(талдаушылары) немесе оқымыстылар емес, маркетологтардың ... ... яғни ... ... деген сұраныстың пайда болуымен,
туристердің қажеттіліктері ... ... Егер ... ... ... ұсынысты қалыптастыратын туристік ұйымдар (турфирмалар,
туризм жөніндегі әкімшіліктер) айналысса, онда экотуризм жаңа ... ... ... құндылықтарға, табиғатты қорғауды ... ... ... пайда болды, яғни сұраныс барысында. ... ...... нақты іс-әрекеттерге талаптануына
экономикалық әрекет ететін жаңа ... ... ... туризм қоғамының
(The Adventure Travel Society ) жетекшісі ... ... ... ... ... ... ... туризм секілді жалтақ
терминдерді көбінесе туризм тәжірибесінен алыс адамдар қолданады. Олар
экономикалық жағын ... яғни ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты ... ... ... ету ... ... сөз ... ... – экотуристің қозғалтқыш күші болып табылады».
Демек, экотуризмнің анықтамасы біздің көзқарасымыз бойынша келесідей
болу ... ...... сұранысқа негізделген, жергілікті
халықтың қызығушылығын ... ... ... ... өз орнын алатын
және табиғатты танудағы туристік қажеттіліктермен байланысты туризм түрі».
Бұдан экотуризмнің қозғалтқыш күші ... ... ... ... ... ... ... жетекші фактор деген түсінік
үлкен қате болып табылады. Бұл ... 1975 жылы ... ... ... мектептердің еңбектерінде ... ... ... және аймақтық туризм жөніндегі әкімшіліктер арқылы, ЕҚАТА
жүйесі арқылы дамыту қате ... ... ... ... байқағанымыздай, тек туристер мен
турбизнес экотуризмді дамытады. Экотуризм жөніндегі кениялық сарапшы ... ... – бұл ... пен ... ... ... деп ... айтпаған. Демек, экотуризм әкімшіліктермен емес,
экономикалық ... ... ... ... Сондықтан да бюджеттен ақша
құралдарын бөлу өтініші негізінде емес, ал бизнесмендерге, ... ... ... жөнінде сөз қозғалу керек. Әйтпесе
нарықтық жағдайға қабілетті ... ... ... ... ... орнына, біз Қазақстанның барлық аймағындағы ... ... ... ... ... жалғастыра береміз.
Осы автордың «экотуризмге» берген анықтамасынан кейін, экотуристер
ағымының бағыты мен географиясын ... ... ... ... елдердің (АҚШ, Германия, Жапония, Ұлыбритания) ... ... ... ... Пәкістан) дәлелдеген. Осы идеяны дайындай отырып,
экотуризм отаны деп туристік ... ... ... бірінші топтарының құрылуы мен пайда болу орындарын ... ... ... ... ішкі ... ретінде экотуризм
өте әлсіз дамығаны белгілі. ... ... бұл ... ... ... жоқ, ... өте аз. Қоршаған ортаны қорғауға күші, уақыты,
қаржысын бөлетін ... ... көп ... ... ... ... ... туризмге жатқызады, яғни мемлекет құралдарынан
қолдау табу салдарынан туристік ұсыныс ... ... ... ... мен ... төрт ... ... [12]:
1.Ғылыми туризм. Ғылыми экотурларда туристер табиғатты зерттеудің әр ... ... ... ... ... ... бақылаумен
байланысты, тынық мұхитындағы ... ... ... ... экотурлар бүкіл әлемге әйгілі. Әрине мұндай ... ... ... ... ... ... қорықшалар, ұлттық парктер,
табиғи ескерткіштер. Ғылыми туризмге шетелдік ғылыми-зерттеу экспедициялары
жатады, ... ... ... ... ... студенттердің далалық іс-тәжірибелері жатады;
2. Табиғат тарихына турлар. Бұл қоршаған ортаны және жергілікті мәдениетті
танумен ... ... ... мұндай турлар арнайы жабдықталған
экологиялық соқпақ жолдармен созылып ... ... ... ... ... олар ... мен ... парктер
территориясында ұйымдастырылады. Мұнда табиғат туралы гидтер экскурсия
жүргізеді, мектеп оқушылары мұғалімдерімен ... ... бұл ... ... ... ... мұны ... дамуының неміс моделі»
деп аталады;
3. Шытырман оқиғалы туризм. Бұл түр жаңа әсер алу, дене ... ... ... ... жету мақсатындағы табиғатқа демалыс (outdoor),
қозғалыстың белсенді тәсілімен байланысты ... ... ... мына
түрлері кіреді: альпинизм, құздарға өрмелеу, спелеотуризм, тау және жаяу
туризм, су, ... және тау ... ... каньонинг, жылқымен туризм,
маунт байк, дайвинг, парапланеризм және т.б. Бұл ... ... ... ... ... түрі. Шытырман оқиғалы туризмді көбінесе
«ауыр экотуризм» деп ... ... ... ... ... ... қорғауға деген ынтадан басым түседі. Алдағы уақытта экотуризмді
айтқанда, шытырман ... деп ... ... ... ... ... спорттық туризммен (альпинизм,
спелеология, парапланеризм және т.б.), ... ... ... көмегімен
орын ауыстыратын белсенді туризммен (жаяу, велосипедпен, қайықпен, салмен
және т.б.) теңестіріледі.
Спорттық туризм шытырман оқиғалылығына және ... ... ... ... ... бару ... саяхат деп бөлінеді.
Сонымен қатар шытырман оқиғалы туризм қозғалыстың белсенді емес ... ... ... ... – автомобильдер көп жүретін қиылыстар ... ... BASE – тік ... биік ... ... ... теле ... және т.б.) ұшу аппараттарымен арнайы
парашюттардан секіру.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... - бұл тек шытырман оқиғалы саяхат ... ... ... туристер
үшін ерекше элементтері бар турлар. Бұл ... ... ... ... кең спектрін ұсына алады: ... ығыр ... жаяу ... ... экспедицияға дейін.
Ағылшындық жетекші туроператор «Exodus» шытырман оқиғалы ... ... ... and ... holiday – ... ... ... барлық
шеткі аумағына саяхат;
European Destinations – велосипедпен немесе жаяу қозғалыспен еуропалық
елдердің ЕҚАТА-на қымбат емес қысқа мерзімді туризм;
Walking and trekking – ... ... ... ... ... Бұл ... (туристің жүгін арнайы жүк көтеруші немесе көлік арқылы
тасиды) арнайы экологиялық соқпақ жолдармен жаяу саяхат;
Multi Activity Holidays – ... ... ... ... ... ... ... джиппингті қамтитын дене ауыртпалығының
ұзақтығы бір аптаға жуық саяхат;
Overland – жүк автомобильдерінің ... өте ... ... үшін ... ... ... ... саяхаттар жылы климатты елдерде (Африка,
Оңтүстік Америка, ... Азия ... ... Ал
туристер өзінің бірінші сапарында бірнеше елдерге саяхат жасайды.
4.Табиғи резерваттарға, ЕҚАТА-ға саяхат. ... ... ... және ... табиғи объектілер мен құбылыстар туристердің
көпшілігін тартады. Мысалы, Латын Америкасында болған туристердің 48 ... ... ... ... ... ... ... мен
қорықтардың басшылығы ... ... ... ... ... нақты мысал АҚШ-тағы Йеллоустоун ұлттық паркі. Мұнда
экскурсия минут бойынша есептелген және ол ... ... ... ... ... өте жиі ... ... түрлі-түсті жарықтармен, әуенмен, театрлық ... ... ... ... ... бұл ... жақсы дамыған, сондықтан оны «экотуризм дамуының австралиялық
моделі» деп аталады.
Халықаралық саяхат динамикасын талдай ... ... ... (WTO, WTTC) мен ... ... көзқарастарын халықаралық
туризм және оның ішінде экотуризмнің қазіргі заманғы даму тенденцияларын
бөліп көрсетуге болады.
БТҰ-ның ... Vision 2020» ... ... 2020 ... ... туристік саяхаттар 1,6 млрд-қа өседі. 2000 жылы 702 ... ... 2010 жылы – 1,018 ... 2020 жылы – 1,6 ... саяхат
күтіледі. Бұл 1996 жылмен (592 млн. саяхат) салыстырғанда үш есе көп. ... ... ... ... ... есебін біріктіру жұмысы туралы еске
алу қажет. Сондықтан да көрсетілген ... ... деп ... ... ... ... де сала ... жайлы болжамын жасау керек.
Болашақта алдыңғы қатарлы түрі болып круиздер, экологиялық, шытырман
оқиғалы, танымдық, тақырыптық туризм болып табылады.
Г.А.Папирян ... ... ... ... жаңа ... ... Бұл ... туризмнің өз демалысын әр жылы теңізде, сонымен қатар
жаңа түрлерге орын ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлік түрі мағынасында айтылған. Белсенді
емес демалысқа мода кетеді, ... ... ... ... ... қарқыны тауға саяхат үшін тән, әсіресе шытырман оқиғалы
және ... ... ... үшін тән.
Көптеген авторлар зейнеткерлік жастағы туристердің ... ... ... ... Бос уақыттың болуы, материалдық жетістік,
психологиялық және әлеуметтік ... ... ...... ... оптимистік көзқараспен қарауға жол беріледі. Көптеген сеньорлар,
әсіресе АҚШ, ... және ... ... экотурларға міндетті түрде
қатысады. Бұл тенденция халықаралық ... 35-54 ... ... табады.
Туризм және саяхат жөніндегі халықаралық релизінде 2010 жылы ... және ... ... дамуында үлкен орын алады, 100 млн. ... ... ... деп ... Онда ... әлемнің мешеу елдерінде,
аймақтарында экономикалық өсу мен тұрақты дамуды жүзеге асыратын құрал
ретінде ... ... ... ... туризмнің тұрақты дамуының ажырамас ... ... ... ... ... қағидаларына мыналар
жатады: саланың тұрақты дамуы үшін құқық базасы мен экономикалық тұрақты
жағдайды ... ... ... ... мен ... ... реттеу;
халық арасында ағартушылық-агитациялық жұмыстардың жүргізілуі;шешім
қабылдау процесіне ... ... ... беру ... ... ... реализациялау; көлік жүйесін экологиялық тұрақтылықпен қамтамасыз
ету; табиғи кешендердің ... ... ... баға ... экотуризмнің әйгілілігі тек қана қоршаған орта жағдайының
нашарлауынан ғана емес, сонымен қатар ... өмір сүру ... ... яғни ... психологиялық ауырлықтың өсуіне де байланысты.
Экологиялық туризмнің жалпы туризмнен айырмашылығы неде?
Біріншіден, экотуризм – территориясы жақсы сақталған табиғи ... ... ... ... қорықтар, табиғи ұлттық саябақтар,
қорықшалар және басқа қорғалатын териториялар жатады.
Екіншіден, ... – ең ... ... ... ... ... ... эксплуатациялау технологиясы визуальды
түрде өтеді, яғни көрікті жерлерді қарау, пейзажды ... ... ... әлемін бақылау және тыңдау түрінде (құстардың ән айтуы, су
сылдыры, жапырақтың ... иіс ... ... мен ... ... және ... ... (өзен суының мөлдірлігі). Дәл осы ... ... ... ... ... табиғи территориялар шегінде
табиғи ресурстарды қолданудың бірден-бір жолы ... ... ... ... ЕҚТТ-да жүріс-тұрысын қадағалайды,
соның ішінде қатаң ... ... ... ... ... ... арнайы жолды пайдалануы керек, өсімдіктерді жұлмау, ... Бұл ... ... ... ... ... ұстанымды шарты
болып табылады.
Төртіншіден, экотуризм жергілікті ... ... ... береді, ұлттық-дәстүр мен әдет-ғұрыптың жаңғыруына әсер ететін
дәстүрлі ұлттық өнер ... ... ... ... ... ... белгілі
пайда келтіреді және әлеуметтік экономикалық дамуына әсер етеді.
Өзіндік ерекшелігі бар ... ... ... ... де ... ... айырмашылығы бар.
Бұқаралық туристер ұйымдасқан және жеке түрде белгілі жерлердің шегінде
үнемі саяхаттайды, көп ... өз ... ... ... ... аз ... ... территорияларда сапар шегеді,
және олар саяхаттың шектелген жағдайлары мен ыңғайсыз шарттарына ... ... ... ... қызығушылық деңгейіне қарай
бөледі. Мысалы, Lindberg экотуристердің төрт тобын бөліп көрсетеді.
- Бірінші ... ... беру ... мүшелері алғашқы табиғатты
зерттеумен айналысатын ғылыми зерттеушілер;
- Екінше топқа жергілікті жердің ... білу ... ... ... ... адамдар;
- Үшінші топқа табиғаттың қашық бұрыштарына – ерекше саяхат үшін
баратын адамдар;
- Төртінші топқа табиғатқа шығу өте ... ... ... деп есептейтін адамдар жатады.
Экологиялық туризмді тұрақты туризм деп ... ... яғни бұл ... ... ... ... ... тек табиғи, мәдени-тарихи
көрікті жерлерімен ... үшін ғана ... ... жіне ... жас ... шынай ортаның алғашқы қалпында әрі қарай сақтау мақсатында сапар шегу.
Экологиялық туризмнің басқа ... ... ... ... осыдан
тұрады. Экологиялық туризм үнемі бұқаралық туризмнің баламасы ретінде
қарастырылады.
Экологиялық туризм жиі ... ... ... ... және ... ... ол туристік қызметтің ең перспективалы
және динамикалық түрде дамып келе жатқан формасы болып табылады.
1.2 Экотуризмнің даму тарихы және ... ... ... болу алғышарттарының ішінде ең басты рөлді табиғи,
мәдени-тарихи туристік ... ... ... ... ... ... туристік келу өсімі қарқынына тікелей пропорционалды
өседі. ... ... ... ... ... БТҰ деп ... XX1
ғасырда туризмді дамытудағы көрсеткіштеріне сүйенсек, туристік сұранысты
қанағаттандыру және туристік ресурстарды ... ... ... ... ... ... ортаға және туристік ресурстарға кері әсері
1970 жылдары шетелдік және ... ... ... ... ... антропогендік прессинг және оның дамудағы
тежеуші әсерлері туристік индустрияның барлық секторында және ... ... ... ... ... ... көпшілігінде кездеседі.
Мысалы, 1973-1983 жылдарда Польшада осы себептерге байланысты өзендер мен
көлдерге туристік маршруттар 40 %-ға, ал ... 70 %–ға ... ... ... 60 %–ға ... 1976 ... бастап АҚШ-тағы
Балингер каньонындағы туристерге қызмет көрсететін ... ... ... және ... ... ... кетуінің орташа қарқыны
әдеттегіден 86 есе өсті [8].
Әлемдік шаруашылық ғаламдануының өсіміне сәйкес жердің географиялық
қабықтарында кері ... де ... ... ... ... ... және жер ... экожүйенің бұзылуы және биоәртүрліліктің азаюы;
- су, топырақ, ауа ластануының ұлғаюы;
- адамның іс-әрекетімен пайда болған ... ... ... ... ... және ... дамудағы
теңсіздіктің күшеюі;
- азық-түлік қауіпсіздігі және халықтың денсаулығына қауіптердің өсімі;
- энергия және басқа да табиғи ... ... ... мәселелердің ғаламдық сипаттарын ескере отырып, ... ... ... ... шешу мүмкін емес.
Неміс кеңесшілер Кеңесі ғаламдық өзгерістер бойынша әлемнің ... ... ... ... ... атап ... ... синдромы. Мысалы, маргиналды жерлерді шектен тыс өңдеу
(Саха синдромы) немесе рекреациялық даму және ... бұзу ... ... Даму ... ... дамытудың әртүрлі бағдарламаларын жүргізуден
пайда болған ландшафтардың экологиялық бұзылуы (Арал ... ... ... дамудағы экологиялық стандарттарға көңіл ... ... ... ... синдромы. Мысалы, қалдықтарды бақылаумен немесе бақылаусыз
көмудегі қоршаған орта ... ... ... көкейкестілігі ұлғайды, сонымен қатар табиғи, мәдени-
тарихи туристік объектілерді ... ... ... ... ... ... де күрт ... 1999 жылға дейін шетелде
осы тақырыпқа байланысты 400 ... ... Оның ... ... ... ... ... бүкіләлемдік кеңесі, «Жасыл әлем»ұйымының 1986 жылы
жарыққа шыққан 21 ғасырдағы туризмнің тұрақты даму ... ... for travel and tourism ... Бұл ... ... ұлттық
әкімшіліктерге, туристік, сауда ұйымдарына, сонымен қатар туристік қызметті
тұтынушыларға бағытталған. Тұжырымдама ... және ... ... ... ... күн ... негізделеді. Бұл 1992 жылы 14 ... ... ... қорғау және дамыту жөніндегі Конференциясында 182 үкіметтің
жан-жақты бағдарламасымен бекітілген (UNCED) [5].
Тұрақты даму деп туристік ресурстарға ... ... ... Ол ... жету үшін ... ... пайдаланса, сондай
жылдамдықпен қайта жаңарту немесе баяу қайта жаңаратын ресурстарды жылдам
қайта жаңаратын ресурстарға көшумен басқарылуы тиіс.
«Күн ... 21» ... ... ... ... ... ... табылатын табиғи және мәдени ресурстарды
қорғаудағы туризм және саяхат индустриясының қызығушылығын белгілеу;
-ұзақ ... даму ... ... үшін ... ... ... емес ... біріккен күшін реттеу маңыздылығы;
-алдыңғы қатарлы салалардағы анықталған мақсатпен іс-әрекеттер және
оған жету ... ... ... ... және ... емес ... арасындағы
серіктестіктермен маңыздылығы көрсетіледі; ... мен ... және ... маңыздылығы талданады, туристік индустрияның
өмір сүру қабілеттілігін жасаудан түсетін үлкен табыс жарияланады.
Бұл құжат туризмді дамытудағы мына қағидаларды пайдалануды ұсынады:
-туризм және ... ... ... ... ... ... ... және саяхат экожүйені сақтауда, қорғауда және қалпына келтіруде
өз орнын алу керек;
-туризм және саяхат өндіріс пен ... ... ... модельге
негізделу керек;
-туризм және саяхат саласындағы ... ... ... болу ... ... ... қоршаған ортаны қорғау бөлінбейтін бөлігін
құрау керек;
-туризмді дамыту мәселесі қызығушы азаматтардың (жергілікті ... ... ... ... ... деңгейде
қабылдану керек;
-мемлекеттер туристер мен туристік салаға ... әсер ... ... ... бір-біріне ескерту керек;
-туризм және саяхат әйелдер мен жергілікті халыққа жұмыс орындарын
ашуға ... ... ... ... ... ... ... мен қызығушылықтарына
қолдау көрсетіп және қамтамасыз ету керек;
-туризм және саяхат индустриясы ... ... ... халықаралық
құқыққа негізделу керек [7].
Туризм бойынша ұлттық әкімшіліктер тоғыз облыстың ... ... ... атап ... ... ... ... ету мақсатындағы туристік
инфрақұрылым сыйымдылығына баға беру;
2.Туристік ұйымды дамытудағы экономикалық, әлеуметтік, мәдени, табиғи
құрамына баға ... даму ... оқу, ... ... түсінік;
4.Туризмді өмірге қабілетті дамытуды жоспарлау;
5.Дамыған және дамушы елдер арасындағы ... ... ... ... ... ... барлық секторының даму үрдісіне қатысуды қамтамасыз ету;
7.Туризмнің даму үрдісінің бөлінбейтін ... ... ... ... ... отырып туристік өнімді жасау;
8.Жергілікті деңгейде өмір сүруге қабілетті дамуға жету қарқынын
есептеу;
9.Өмір ... ... даму үшін ... ... ... ... үшін 10 ... қарастырылды:
1.Табиғи туристік ресурстарды пайдалану үрдісіндегі рециркуляция, қайта
пайдалану, ... ... ... және ... су ... ... сумен басқару;
5.Қауіпті заттармен басқару;
6.Көлікпен және тасымалдаумен басқару;
7.Жерді пайдаланумен басқару және жоспарлау;
8.Қоршаған орта мәселелерін шешуде ... ... ... ... даму ... ... сүруге қабілетті даму үшін серіктестік.
Үкіметке, өнеркәсіпке, үкіметтік емес ұйымдарға және бұқаралық ақпарат
құралдарына бағытталған ... көп ... ... ... кейін
бес жылға есептелген алға даму бағдарламасы орындала бастады. Лондонда
(1997 жыл, ... және ... (1997 жыл, ... өткізілген бірінші екі
жиналыстан төмендегідей қорытындылар жасалды:
-туризм индустриясы тиімді басқарумен және ... ... ... ... ... ... орнын алатын әлеуеті бар. «21 ғасыр күн
тәртібі» саланың дамуы жөніндегі негізгі құжат ретінде кең ... ... ... барлық жақтардың орындалуымен ынталандырылуы қажет.
-тұтынушылар, қоғам, жеке сектор және туристік ұйымдар арасындағы
жақын ... ... ... ... даму ... алға ... есептеу жүйесінің үлкен көлемде
болуы қажетті;
-тұрақты даму үшін туристік инфрақұрылымды кеңейту үрдісімен ... ... ... және ... емес болу
керек және одан түсетін түсімдер туризм инндустриясына қоршаған ... ... ... үшін ... керек;
-халықаралық, ұлттық және жергілікті қаржылық органдар экономикалық
қолдау көрсетілетін критерийлер бөлігі ... өмір ... ... дамуды
қамту керек;
-тұрақты дамудың қазіргі заманғы зерттеулері туроператорлық қызметке
енгізілу ... ... ... саласындағы білім күшейтілу ... ... және ... ... ... ... ... оқу
орындарында;
-жарнама тұтынушыларды ... ... рөл ... ... ... ... ... қатар жаңа қағидалармен жұмыс істеуге
мәжбүр етеді. Оны мыналар ... ... ... ... ... ... видеофильмдер көрсету, демалушылар үшін билеттерде, жолда
жүру аксессуарларында, парақшаларда пайдалы ... ... ... ... ... ... аймақтарында «21 ғасыр күн тәртібін»
белгілі бір шарттарға сәйкес қағидалардың қолданылуын зерттеу үшін ... ... даму ... ... ғаламдық этикалық
кодексінде де көрініс табады. Ол жұмыста БТҰ-ның ... 1997 ... Ол ... ... «салтанатты түрде оны, БТҰ мүшелері,
әлемдік туристік индустрия ... ... ... ... мен ... делегаттары қабылдай отырып, барлық
халықтың қоғамдық таңдауына сыйластықпен саяхат пен ... ... ... ... ... ... қолы жетерлік, жауапкершілікті
дамуға мақсатты болу ... деп ... даму ... ... өте сирек кездесетін табиғи объектілер
мен құбылыстар, табиғи резервацияларға өзекті ... ... ... ... территорияларда тұратын ... ... ... ... ғана күн көреді. әсіресе бұл таулы
территорияларға тән. ... Бас ... ... ... 2002 ... тау жылы және ... туризм жылы деп бекер жарияланбаған.
Бұл екі іс-шараны өткізуде мейлінше көп ... ... ... ... ... үлкен мүмкіндік туғызады.
Сонымен қатар тұрақты даму тұжырымдамасы көптеген туризм сарапшыларымен
сыншылдықпен қабылданған. Оған едәуір ... ... ... - аса мағыналы
емес «тұрақты (статикалық, қозғалыссыз) даму (қозғалыс, динамика)» сөз
тіркесі. «Өмір сүруге қабілетті ... деп ... ... болар еді.
Одан басқа, аймақтық деңгейде «даму» өмірдің батыс стандарттарына
жетуге ұмтылу ... ... ... болмайды, жергілікті
қауымдастықтардың ... ... ... ... ... Осы ... жарнамалық уәделерге емес, дәстүрлі есепке
алу қажетті. Экотуризм жөніндегі американдық сарапшы Рон Мадер ... - бұл ... ... ... Бұл тек қана қаржы-өнеркәсіптік кешен
емес, химиялық тыңайтқыштар емес және де алып ... ... Адам ... ... ... тауарларына және де жылдам баю схемасына
сатуға болмайды. Даму - бұл өзінің ішкі ... және ... ... ... әлеуетін тану» [6].
Республиканың барлық аумағында дерлік тұрғындарың экологиялық сауаты
жетіспегендіктен қоршаған орта ... ... ... ... ... ... Дәл осы уақытта табиғи орта кез-келген
әсерге сезімтал.
Қазақстанның қазіргі заманда табиғи ортасы ... ... және ... ... ... ... ... етеді.
Республикадағы табиғат экожүйесін қалпына келтіру мен ... ... алу үшін елде ... ... мен мемлекеттің экономикалық мұқтаждың
арасында бір қалыптылық болу ... ... ... ... пен ... үшін ... ... ішкі және сыртқы саясат.
Қазақстан Республикасында экологиялық ... ... үшін ... және ... ортаны қорғау Министрлігі жағынан арнай жүйелейтін
құрылым - Қазақстан Республикасының Экологиялық ... даму ... ол ... ... Үкіметінің жоспарымен жұмыс істейді.
Орталықтың міндеттеріне проблемаларды анализдеу, әлеуметтік ... ... ... ... ... ҚР ... ... шарттарына, БҰҰ қоршаған ортаны
қорғау және оны ... ... ... 1992) ... Н. Ә. ... халыққа деген «Қазақстан – 2030» жолдауында
қоршаған ортаны қорғау және дамуды тұрақтандырудың Көпуақытылық ... (КЭБ) ... және ... ... – 2030» атты ... ... жүзеге асырылды.
КЭБ-нің негізгі мақсаттары - қоршаған орта мен қоғам арасындағы тығыз
байланыс, сонымен ... ... ... орта ... ... ... ... мақсатқа жетудің 4 негізгі басты бағыты бар:
- Қауіпсіз экологиялық орта құру;
- ... ... ... қолдану;
- Өсімдік және жануар әлемнің көптүрлілігін сақтау;
- Тұрғындардың экологиялық ақпараттану деңгейі
Қазіргі заманғы ... ... ... әлде ... маңызды
проблемаларда. Қоршаған орта жағдайы туралы арнайы мекемелердің қорытындысы
бойынша ең бірінші кезекте:
- Су ... ... ... ... ... ... территориялардың атмосферасының ластануы;
- Су объектілерінің су ағыстарымен ластануы;
- Қоршаған ортаның қатты және ... ... ... Ормандар мен ерекше қорғалатын орындардың жетіспеушілігі.
- Ландшафтты және биологиялық көптүрлілікті сақтаудың бір жолы ... ... ЕҚТТ ... құру ... ... ... ... туризмдегі проблемаларды
шешу маңыздылығы сәйкес ... Ең ... ... ... даму үшін
қоршаған ортаның жақсаруы, ал туристік сферада туризмнің табиғатқа ... ... ... ... ... ... Ұзақ уақыттық 2030 «Экология ... ... ... ... экотуризмнің дамуы кірген
жоқ.
Мүмкін, ... ... ... ... ... туризм
тенденциясына әсер етер.
Біріншіден, қоғамдық өндіріс болашақта дами түседі. Ол адам жүйке
психологиясына жүк ... ол бос ... ... болсын табиғи, шынайы
жабдықталған орында өткізгісі келеді.
Екіншіден, табиғат ресурстарын өндіріске енгізілуі табиғи ... Осы ... ... ... ... түсе отырып,
өндірістік және ауыл шаруашылығының ... ... ... бөлініп
шығады.
Үшіншіден, қазіргі заман ... ... ... ... Сондықтан, өмірді оңайлату салтымен ... ... ... демалу және туризм сферасын дамыту керек.
Бұл процесстер бүкіл әлем ... үшін әр ... ... ... Қазақстанда экотуризмнің дамуына әсер етуді азайту үшін
әр түрлі жергілікті және мемлекеттік деңгейде ... ... ... ... керегі:
Туризм сферасына жақындаудың жаңа жолын табу туризмнің ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау.
Туристік мекемелердегі жұмысшылардың біліктілігін арттыру, экологиялық
туризмде көрсетілетін бағдарламалық қызмет аясын кеңейту.
Туристерге қызмет көрсетуде ... ... ... дайындау,
сонымен қатар байланыс саласындағы мамандар, компьютерлік ... мен ... және ... ... ... ... объектілерді шетелдік туристерге көрсету үшін даярлайды.
Жекеленген Қазақстан аумақтары табиғи, географиялық ... әр ... ... ... ... ресурстарымен жабдықталған.
Тұрақты меңгерілетін экологиялық туризм әр салада ... ... ... ... аз ... саласында өмір сүретін туристік
объектілерді сақтау және тұрақтандыру деңгейін көтеру. Экологиялық туризмге
жақсы ресурстарымен ... ... ішкі және ... ... және денсаулық сақтау қажеттіліктерін қанағаттандыру.
Мемлекеттік саясаткерлердің мақсаттары халықаралық ... ... ... ... ... ... қатар:
- экологиялық туризм саласында халықаралық туристік мекемелер мен
компаниялар арасында қарым-қатынасты күшейту және кеңейту;
- халықаралық конференцияларда, семинарларда, көрмелерде
Қазақстандағы ... ... ... арттыру жайында ұлттық
ұйымдардың мемлекеттік деңгейде таныстыруы;
- Дүниежүзілік экологиялық ... ... ... ... үшін маркетингтік анализ жасау.
Қазіргі уақытта туристік қызмет республикадағы болып ... ... ... ... жүйенің нарықтық механизмге көшіру, әр түрлі
формадағы жекешелендіру әсер ... ... ... ... айналысатын «Экожоба» ЖШС мамандарының айтуы бойынша экологиялық
туризм басқаруының ерекше түрін ұсынды. ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық, мезоэкономикалық және
микроэкономикалық.
Кешенді экологиялық ... ... ... екі жақты
басқаруымен шешілуі керек - ... ... ... және спорт
Министрлігі, мәдениет Министрлігі және Қазақстан Республикасының ақпарат
және қоғамдық келісім Министрлігі, ... ... ... және ... Министрліктерінің сәйкесінше қатысуы.
Мезоэкономикалық деңгей орталық экономикалық жағдайда тұрады,
экологиялық ... ... бөлу ... ... бір ... ... ... мемлекеттің қызығушылығын қадағалау мақсатында
мынадай ұйымдар жұмыс істейді – Орталық Банк, Мемлекеттік шекара комитеті
және ... ... ... ... қызмет көрсету
мекемелерін анықтайды. Ондай мекемелерге жататындар:
- Турлар, тур операторлар, ... ... ... ... ... Турагенттер – қызмет көрсету пакеттерін құрушы туристік ... ... ... ... Орналасу орындары (қонақ үйлер, отельдер, кемпингтер, турбазалар,
уақытша қабылдау орындары );
- Сувенирлік бұйымдар дайындайтын кәсіпорындар;
- ... ... ... ... көрсететін мекемелер (гид-тасымалдаушылар,
ақша айырбастау пункттері, жалға алу фирмалары);
- ... ... ... ... ... мекемелері.
Қазақстан өзіне тән мамандандырылған, әлеуметтік-экономикалық
жағдайдағы аумақты дамыту ... ... ... ... пайда түсіру қарқындылығын анықтауға ... Егер ... ... ... ... экологиялық зиян өнеркәсіп орналасса,
онда олардың зияндылығын жою үшін ... ... құру ... ... бар территорияларда ерекше мән берілетін жағдай,
қоршаған ... ... және ... экологиялық ортаны құру.
Қазақстан Республикасы тұрақты экологиялық ортаға ... ... ... ... ... және ... әсерін көру үшін
табиғи шаруашылықтық жүйесін қайта бағалау сатысына өткізу керек.
Экотуризмнің пайда болу алғышарттарының ішінде ең ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюы: ойнайды.
Бұл ауыртпалықтар туристік келу ... ... ... ... ... Туристік Ұйымның (бұдан кейін БТҰ деп қолданылады) XXI
ғасырда туризмді дамытудағы көрсеткіштеріне ... ... ... және туристік ресурстарды тиімді пайдалану сұрақтарында
қарама-қайшылықтар туындайды.
1.3 Туризмнің табиғи туристік ресурстарға әсерін басқару
Бәріне ... ... ... ... ... көп ... табиғи
туристік ресурстарды пайдалануға бағдарланған. Шетелде олар «nature based
tourism» (табиғи туризм) атауына біріктірілген. Оның ... ... ... ... ... даму идеясын жүргізудегі негізгі құрал болып
табылатынын дәлелдейді. Егер бұл ... ... ... қолына тисе жаппай
туризмнен де көбірек қауіп тигізуі мүмкін. Сонымен қатар белгісіз ... көп ... жол ... ... ... ... әкеп соқтыруы
мүмкін.
Туризмнің табиғи кешендерге бір-бірінен ажыратылуы қиын тікелей әсері:
1. Аң аулау, балық аулау үрдісінде флора және фаунаны жою, ... ... ... алу жолында табиғи жағдайларды бұзу
және т.б.;
2. ... мен ... ... өмір ... ... ... ... жасалған жағдайлармен, ұялары мен індерін бұзумен,
оларға тынышсыз атмосфера мен кедергі жасау;
3. Адам ... ... ... ... ... арқылы шаруашылық қызметтен (ормандарды шабу, топырақтағы бұзылу)
аурулар, инфекцияларды туғызады.
Туризмнің табиғи кешендерге жанама әсері:
1. Тіршіліктің табиғи ортасының ... ... ... компоненттеріне ғаламдық антропогендік әсер
(топырақ және су ... ... ... шабу және эрозияның
дамуы, климаттың ғаламдық өзгерісі, атмосфераның ластануы және ... ... ... ... ... ... өзгерістер,
мутанттар) жасанды түрде жануарлар мен өсімдіктерді жасауы (сурет 1).
Сурет 1. Туризмнің табиғи кешендерге тікелей әсері
Көбінесе баяу қалпына келетін ... мен ... ... ... аз ... ... ... табиғатқа әсерін басқарудың тікелей және жанама әдісі бар.
Тікелей басқаруға табиғи кешендерге ... ... ... ... ... ... табиғи территорияларды және туристік көрікті табиғи
объектілерді зоналау, ... ... ... ... ... ... Басқаша айтсақ, бұл мәжбүрлеуге негізделген саясат
(айыпақылар, кіру қағаздарын жазу ... ... ... ... ... ... ... білім деңгейін көтеру жолымен, жергілікті
халыққа жануарлар, өсімдіктер әлеміне ... ... ... ... ... ... ... Екі басқару тәсілін бірдей
қолдану керек, әйтпесе біріншісі екіншісінсіз нәтижелі болмайды ... ... ... және ... ... түсіну үшін әлеуметтік-
экономикалық дамуы артта қалған аймақтарға беретін мүмкіндігін қарастыру
керек:
1.Жергілікті халыққа ... ... ... ... да ... ... ... экономиканың табысты салаларын ... ... ... ... көліктік кешен, сувенирлер өндірісі,
халық қолөнері және ... ... ... ... сұранысты арттыру және қосымша инвестицияларды
тарту арқылы ауыл шаруашылығын және ... ... ... және ... коммуналдық мекемелерінің жұмысын жақсарту;
6.Туристік ресурстарды ұтымды пайдалануды ... оның ... ... ... мен ерекше қорғауға алынған табиғи территориялар;
7.Көп жерлерді табиғи күйінде ... қалу ... сол үшін ... ... ... ... дамыту;
9.Жергілікті мәдени және табиғи құндылықтарды қорғауды ынталандыру;
10.Жергілікті ... ... қол ... ... ... ... ... [11].
Сурет 2. Туризмнің табиғи кешендерге жанама әсері
БТҰ экотуризмді дамыту үшін келесідей ... мен ... ... территориялар мен қауымдастықтардағы тұрақты даму және
табиғи территориялардың жақсаруы мен қорғалуын жетілдіру қажет;
2.Экотуризм әрбір ел, ... ... үшін ... ... және ... ... ... талап етеді; оны дәл басқа
жердегідей етіп ... ... ... тәртіпсіз және анархиялық
негізде дамытуға жол бермеу керек;
3.Экотуризм үшін ... жеке ... және ... қосқандағы барлық қызығушы жақтар арасында тиімді ... ... ... ... ... ... қорықтарды және төменгі, ортаңғы дәрежедегі
зоналарды қосқандағы территорияларды зоналаудың нақты критерилерін қамту
керек.Бұл ... ... ... ... ... және барлық жақтар
оны қадағалау қажет;
5.Әсіресе қонақ үйлердің және басқа да ... ... ... паркертегі ақпараттық орталықтардың және тағы
басқа экотуристік обьектілердің дизайны және жоспарлануы табиғи және ... ... ... ... аз ... ... ... керек;
6.Ұқсас негізде экотуристік ауданда қолданылатын көлік және байланыс
құралдары қоршаған ортаны ластаудың төменгі деңгейінде болу ... ... ... көлік түрлері мен тыныштықты бұзатын спорт түрлерін
қолдануға міндетті түрде шек қою ... ... мен ... ... ... сол ауданның
жағдайына байланысты ережелерге сәйкес қатаң жүргізілуі қажет;
8.Осыған ұқсас, басқарудың жоспарында туристердің саяхатты ... ... ... ... ... қолданылуы шарт;
9.Барлық экотуристік үрдісте ... ... ... мен әсер ету ... ... ... ... және
мониторингті қамтитын құқықтық және ұйымдастырушылық механизмдерді ... ... ... ... ... біршама бөлігін
жергілікті қауымдастыққа,табиғатты ... ... ... ... ... қаржылық және тағы басқа механизмдерді енгізу;
11.Осыдан кейін табысты,экономикалық тұрақты және ... ... ... экотуризмді қамтамасыз ету. Егер табыс түсімінің
перспективасы болмаса, жеке ... ... ... болар еді,
жергілікті қауымдастықтар арасында және таиғатты қорғау мақсатына ... ... ... бизнеспен байланысты барлық тараптар теріс әсерді
әлсірететін шығындарды ... білу ... Ол ... ... ... ... ... дейін технологиялық экономикалық және
қаржылық талдауда қарастырылуы қажет;
13.Экотуризмнің ... ... ... ... мен ... ... бөлу қажет. Онда ... ... ... мен ... ... ... кәсіпкерлер мен туристердің арасында
және ... ... ... ... қатар ереже бұзушыларға
санкция қарастыру. Ынталандыру да қажет, бірақ осы орайда ... және ... ... ... ... реттеу
және инициативаларды тиянақты қадағалау керек;
14.Экотуристік обьектілер және ... ... ... ... ... аймақтық және мүмкіндігінше жалпы
еуропалық деңгейде оның сапасына сәйкес тұрақтылық ... ... ... көңіл аудару керек. Сонымен қатар жергілікті сертификация жүйесінің
аккредитациясы мүмкіндігінің шетелді туроператорлар мен ... ... ... мақсатын қарастыру керек;
15.Экотуризмді басқару мен тұрақты дамудағы міндетті шарттар ... және ... ... ... ... ... менеджерлері мен
қызметкерлері , сонымен қатар жергілікті халықтар экотуризмнің жалпы және
ерекше аспектілерін ... ... ... орай бұл ... ... ... ... болуы шарт. Әсіресе, экотуризм үшін ... ... сол ... ... ... ... ... гид-
экскурсовод болуы шарт;
16.Экотуристер саяхат уақытында да, оған дейін де ... ... ... қажет етеді. Дәстүрлік туризмнен экотуристік
әсердің айырмашылығы болып табылатын элементтердің бірі ... ... ол ... ... ... парақша, жолнұсқау, түсіндіруші
орталықтар, «экомұражайлар», белгіленген соқпақ жолдар және де ... ... ... секілді әртүрлі қалыпта беріледі;
17.Жарнамалық қағаздарда саяхат болатын жердің экожүйесі, флора, фауна,
жер бедері, геологиясы ... ... ... ... әсер ... толық ақпарат қамтылу қажет. Мұнда сонымен қатар
орналастыру орны мен ... ... ... ... ... ... ... әрекеттер жөнінде кеңестер көрсетілу қажет;
18.Экотуристік өнім үшін маркетингтік каналдар және жарнамалық құралдар
тұтынушыларға ұсынылған ... ... ... қажет.
Тұрақты дамытудан максималды табысты қамтамасыз ету және табиғи
экожүйеге минималды кері әсер ету үшін ... ... ... қызығушы жақтар бірлескен негізде өзінің ... ... мен ... орындауға міндеттемелер алу қажет.
2. «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябақтағы экологиялық туризм
дамуының қазіргі жағдайы
2.1 ... ... ... ... саябақтағы экологиялық
туризмнің ресурстары мен даму әлеуеті
«Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ ҚР Үкіметімен 2000 жылы 12
тамыздағы №1246 ... ... ... ... және ... ... құрылды.
Ұлттық парктің жалпы көлемі 83150 ... ... ... парк
республикалық дәрежедегі ерекше қорғалатын табиғат аймақтар ... ... ... ... мекемесі болып табылады және ... ... ... парк ... тұлға болып есептеледі, өз балансы және банкте
бюджеттік , ... есеп ... ... ... ... мөрі және штампы,
бекітілген үлгідегі бланкысы бар. Сондай-ақ белгіленген тәртіпте бекітілген
символикасы бар.
Бурабай Ұлттық паркінің ... ... ... ... ... және ... ... комплексті объектілермен,
тарихи, мәдени ескерткіштерді, тарихи мұраның басқа объектілерді сақтау,
сондай-ақ ... ... ... және ... - ... ... объектілерді қалпына келтіру.
Мемлекетттік ұлттық табиғи парктің жағдайларды, орман ... ... ... ... ... және туристік
рекреациялық мүмкіндігі жайында толық білу ... оның ... ... ... жылы ... ... ... комитеті Бурабай ұлттық паркін құру
туралы ынта білдірді. Ақпараттық экология орталығының табиғат кооперативі,
Қазақ ССР-ң ... ... ... Бурабай мемлекеттік ұлттық
паркінің сызбасының ғылыми ... ... ... ... ... табиғи жағдайлары мен антропогендік кешендердің бұзылуы
зерттелді. Климаты, геологиялық және ... ... мен жер ... ... ... ... жануарлар дүниесі, көлдердің,
гидробиология, ихтифунистикалық сипаттамасы енгізілген аймақтың ... ... ... Ауа және су ... ... ... орта мен топырақ жамылғысының бұзылуы және
антропогендік қызметтің ... ... ... анықталып, іс жүзіне
асырылды [15].
Қарастырылып отырған аймақ орманды дала және далалық климатқа ... ... жазы ... қысы ... қыстан жазға ауысу өте
жылдам өтеді.
Жаз уақытында ауаның температурасы айтардықтай жоғары екені байқалады
(шілдеде – ... ... Ауа ... ... жоғарылылығы 39º-
40º жылдың жылы уақытында атмосферада және топырақта құрғақшылық байқалады.
Бұл ... ... ауа ... жиі ... ... Жыл
бойы ауа температурасы үздіксіз жүрісі байқалады. Жыл ... ... ... ... және ... байқалады.
Жауын-шашынның жылдық орташа мөлщері 295 мм., оның көп мөлшері жаз
айларына келеді, орташа мөлшері 50-70 мм. ... ... ... ... ...... (орташа 32%). Желдің жылдамдығының жылдық орташа
көрсеткіші 3,5-4,5 м/с. ... ... ... ең жоғарғы
көрсеткіші секундына 8,3 м/с., ал ең баяуы секундына 2м/с. ... ... ... ... ... жазғы жауындар, найзағайлар ойнаған
нөсер түрінде өтеді, қар жамылғысы біркелкі емес, алғашқы қар қазан ... ... ... ... ... шамамен 25-35мм.
Бурабайдың геологиясын П.А. Драверт (1929,1930,1940) зерттеді. Оның
айтуынша ... ... ... бұл ... ... ... ... мен түбектері шығып тұрған теңіз ... Тау ... ... ... ... ... оның орнында көлдер мен
лагундар пайда болып, оларды көмір түзілу процесі жүріп ... ... ... ... пер кезеңінде, Бурабай маңында ... ... ... ... ... ... алмасып, бұл
процестер нәтижесінде ... ... ... түріне гранит гнейстерге
айналды. Үлкен қысым мен ... ... ... ... ... ... өзгерістерге түсірді де оларды гнейстерге, слюдалық,
хлоридтік, жалғанмүйіз слоництер, мүйізшілер түріне айналды. Кей ... ... ... енді.
Мұнан кейін де Бурабай маңы тағыда теңізге ... Мұз ... ... ... жән ... көршілес елдерді мұз басты.
Климаттың ылғалдылығы біртіндеп азайып, мұз ... ... ... болды. Көптеген көлдер мен ... ... ... ... ... ... мен өзендер бір жолы кеуіп кетті.
Қазақстанның солтүстік облыстарының ... ... ... қалпына
келді.
Бурабайдың көптеген жоталары мен жартастарының шындары алып жастықтарды
елестетін, шеті дөңгілене біткен дәу ... ... ... ... Геологияда мұны гранит массивы деп ... ... жел ... ... және жылдық температура кенет өзгеруінің бұзу әрекеті,
судың химиялық және ... ... ... көптеген апандардың,
тесіктердің пайда болуына әкеліп соғады.
Осының нәтижесінде таулар да, ... да, ... ... ... ... ерекше тартымды да көрікті етті. Бурабай ... ... ... ... ... ... ванадий, мыс және ... ... бар ... геологиялық және тектоникалық құрылымы оның қазіргі жер
бедерінен көрініс тапты. Мұнда оның үш түрі ... ... ... ... және ... ... тауларыбатысқа қарай ұзындығы 35 шақырымға созылып
жатқан шағым тау тізбегін құрайды. Оның ... ... ... ... ... солтүстігіне Айнакөл көліне тіреліп, Бөлектау тауымен бітеді.
Тізбек оңтүстік және солтүстік жотадан тұрады, орта тұсында ... ... ... Тізбектің ең биік нүктесі – Көкше шыңы солтүстік
жотада орналасқан. Оның теңіз деңгейінен ... 887м., ... ... биік ... ... ... ... аңғарының ғажайып тұтас көрінісі
ашылды. Одан солтүстікке қарай Жекебатыр тауы ... Тау ... өте ... , тік ... жиі ... ... ... оңтүстік беткейінің
кішігірім Иманай бұлағы шығады да Аулие көліне құяды. Орман жапқан таулар,
аймақта жайлы ... ... ... ауа ... ... жауын-
шашынды көбейтіп, дала желдерінен қорғайды. Ұсақ таулы бедер, Щучье мен
Бурабай ... ... ... ... –батыста қоршап тұр. Бұл
бедерге жоталар, созыңқы жалдар тән. ... ... 5 және 20 ... мен ... ... ... ... рельефті болып келеді, кез келген жерлерде ... ... ... ... ... ... рельефті
пенеплан деп атайды, аудармалы жазық, ол бір ... биік ... ... ... ... ... ... солтүстікте, аймақтың
батыс шетінде кездеседі. Жазық Сарыбұлақ, Қарабұлақ ... ... көл ... ... Мұнда ұсақ түрлі бедерлер де
кездеседі.
Қарастырылып отырған аймақ өзінің көлдері көптігімен, өзендер жүйесінің
аздығымен ... Қар ... ... қоры ... табылады. Көктем қар суының тасуы
сәуір айының екінші тоқсанында басталып, 5 -15 күнге дейін созылады. Кіші
су жолдарымен қар суы бір рет ... Су ... ... суы ... ... ... Су тек Сарыбұлақ өзенінде ғана сақталады. Қыста кішігірім
су жолдарын қар басады. Аймақтың ... ... ... аз. ... мен ... су ... 80% қар ... 15% жаңбыр суымен және тек
5% ғана жер асты суымен қоректенеді.
Аумақтың гидрологиялық ... оның ... және ... ... ... АҚ ... бойынша
Бурабай гранитті массивінде бес сулы көкжиек бар. Сулы көкжиек ширекті
шөгінділерге жатады.шөгінділер ... және ... ... ... ... Су ... ... грави және ұсақ тасты
қабаттарында орналасқан. Гранит барлық жерде таралған 15-20 метр тереңдікке
дейін граниттің көп ... ... ... бірге олар тектоникалық
жарықшақтармен ерекшеленеді. Жер асты сулардың ... 0,2-12,4 ... ... ... ... 30-60 ... ... Бурабай граниттік
кеніштерінің дебиті 0,2-10 л/сек. Гранит сулары аңғарларында бұлақ түрінде
ағып ... Жер асты ... ... 0,03-0,5 г/л. Жер ... ... ... ... санаториялар мен демалыс үйлер үшін ішімдік
ретінде ұсынуға болады. ... АҚ ... ... жер асты ... қоры мен табиғи ресурстары берілген.
Бурабай көлінің су жинау алаңының ... 164 ... км., ... ... ... 0,18, жауын-шашын көлемі – 110 мм.
Қазіргі уақытта жер асты ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі [16].
Өсімдіктер дүниесі. Бурабай өлкесі қазақстанның орманды дала аймағына
жатады. Ландшафтың ... ... ... орай ... ... ... ... тараған. Ұлттық парктің өсімдіктер дүниесі
алуан түрлі, қарағай, қайын ормандарының кезектесуімен ерекшеленеді.
Саябақтың өсімдіктер ... ... ... ... ... Оның ... ... және қатты қиғаштығы, басқа аймақтарға
қарағанда жауын-шашынның көптігі (300-500мм.), ылғалдың көптігі ... ... ... өмір ... ... жасайды.
Саябақ айлағында орманды батпақтар ... ... ... тұщы көлдердің жоғалуының салдарынан, қайың-қарағай орманды
батпақтанған бөлігі. Онда жас қайыңдардың ... ... және ... ... ... аяқ алып ... өте қиын.
«Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағының аумағы - шексіз ... ... ол ... ... ... деп те ... болады.
Саңырауқұлақтардың орындарын қарағай, қайың ормандарда кездестіруге болады.
Ал оның кейбір түрлері ашық алаңқайларда, жол ... де ... ... ... ... кезде қазіргідей болмаған. Мұздық дәуірінен
мұнда қарағай емес, емен мен үйеңкі өскен. ... 1929 ... ... ... ... ... ... ашылды. Бурабайда
бұл ағаштардың қалдықтарының табылуы, баяғы заманда бұл ... жылы ... ... ... ... ... ормандар өскен. Мұздық дәуірінен
кейін бұл ормандар қарағай ормандарға ауысқан.
Гидрография және ... ... ... ... ... ... көлдерден және шағын бұлақтардан тұрады. Көкшетау
маңындағы көлдер тектоникалық түрге жатады. Олар көлемді, ... және ... ... ... Ең ірі көлдерге Үлкен және Кіші Чебачье, Шортанды ... ... ірі су ... ... ... аймақтары және елді мекендер
орналасқан. Көтем - жазғы кездерінде бұл су ... ... ... келеді.
Таулы-орманды массивінде орналасқан кішігірім көлдер сол жерде мекендейтін
жануарлар үшін аса ... Оған ... ... ... және ... Светлое көлдері жатады.
Кішігірім дала көлдері ұлттық саябақтың шет жақтарында орналасқан, олар
қар суымен ... ... ... суы ... және ащы, таяз және ... ... және кішігірім өзендермен берілген.
Ең ірі өзен Бурабай көліне құятын, ұзындығы - 24 км. – ... ... ең ... ... Кокшетау тауы, Абылайхан алаңы,
Абылайхан тағы, Бурабай тауы, Жекебатыр тауы, ... , ... ... ... үңгірі, Ыбырай соқпағы, Кенесаря Касымұлы үңгірі.
Көкшетау таулары батыс бағытта ... 35 ... ... ... тау ... тұрады. Ол оңтүстік қанатпен Щучинск қаласына
жақындап, солтүстігінде айнакөлге тіресіп ... ... ... және Солтүстік жоталардан тұрады, олар орта тұсында Ақылбайасуымен
аласарып бөлінеді. Бүкіл жотаның ең биік нүктесі – Көкше шыңы – ... ... Оның ... деңгейінен биіктігі – 947 м. Айнакөл көлінен
салыстырмалы биіктігі – 640 м. ... шыңы ... ... алып тастар орын
алған.
Абылай алаңының ауданы ... ... 250*500 м. ... ... – Көкшенің тау ұштары. Қазіргі кезде ... ... ... осы ... ... жүргізіледі. Бурабай
шатқалының көрікті жерлерінен таныстыруды бастайды.
1991 жылы бұл алаңда Абылайдың 280 ... ... ... ... ... оңтүстік жотасының ең биік ...... тау ... ... бөлігінде орналасқан. Бурабай ... ...... тауы тұр. ... ... Ақылбайасуы
аялдамасы тұсынан жақсы көрінеді. Шынында да алыстан қарағанда, жасыл ... ... ... ... ... дұлығасы шешілмеген алып батыр
бейнесі көз алдына келеді.
Ұлы Оқжетпес Абылай хан алаңынан 300 м. ... ... ... ... ... ... ... деңгейінен биіктігі –
300 м.
Әулиекөл көлінің солтүстік бөлігінде Көкше мен Теміртау тау ұштарының
аралығында терең ... ... ішке ... ... Ортасында жегі үгіткен
қабатта тіктес гранит қабаты таңқаларлық пішінді құрастырады. ... ... ... тас ... ... оның осы атын суреттеп
«Сфинкс» деп атайды.
Атап өткеніміздей, Көкше тауының орта тұсында бедерлігі ... ... ... және ... ... ... ... 5-6
м. тас, тас өзенді елестетеді.Бұл қызықты геолого-геоморфологиялық ... ... ... ... мен ... ... тар ... Көкше тауының жалғасы
болып табылады. Әулиекөл деңгейінен Теміртау – 175 метрге, Бөлектау – ... ... ... етегінде ҚР Қарулы күштер министрлігінің
демалыс орны орналасқан.
Әулиекөл көлінің тереңдігі әркелкі: ең ... ... ... және ... ... ... қамыс және басқа өсімдіктер басып
кеткен. Әулиекөлінің солтүстік жағалауы – тасты, шығысы – құмды, түбі ... ... ... ... ... қарағайлы орманмен ұласады.
Әулиекөл – ағынды тұщы суат. Негізінен Сарыбұлақ өзенімен қоректенеді,
ол ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... ... басқа көлге тағы үш кілт құяды. Ең ірісі – Иманай кілті
батыстан ... ... ... Оңтүстікте «Қызылтас» жартасының ... ... көл ... оның суы ... бай. ... кілт «Горелый» мысы
мен «Кенесары үңгірі» аралығында «Тихий» шығанағына ... ... және ... ... тас ... келе жатып Жекебатыр, Бурабай,
Кокшетау тауларын, Окжетпес шыңын, Жұмбақтас аралын ... ... келе ... ... жабдықталған автокөлік тұрақтарын көресіз.
2.2 «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық
туризмнің даму серпіні
Қоршаған ортаның ... ... ... экологиялық туризмнің
дамуымен тікелей байланысты. Қазіргі ірі қалалардағы ... ... ... ... ... ... шығуға итермелейді.
Дамыған елдерде демалыс уақытын екі кезеңге бөліп, оны табиғатта ... ... ... ... ... бойынша «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ
қызметкерлері төмендегі ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
б) экология-туристтік маршруттарды жобалау және ұйымдастыру;
в) бір күндік экскурсия, демалыс саяхаттарын, атпен серуендеу және ... ... ... паркке келгендердің назарына ақпараттық қызмет көрсету;
д) көрмелік жәрмеңкелерге қатысу;
е) баспа жұмыстарын жасау және әзірлеу.
Ұлттық парк ... ... ... ... ... ... жүргізуде. Қашықтықтығы 9 км. құраған Кенесары үңгірі мен Айнакөл
аялдамасы арқылы өтетін маршрут жыл сайын сұранысқа ие.
«Бурабайдың» көрікті ... ... ... көп ... атпен серуендеу
маршруты жаз уақытында үлкен сұраныста. Қыс мезгілінің демалыс және мейрам
күндерінде туризм ... ... ... хан ... ... ... жаңа ... арқылы қызмет көрсетуде.
Мәліметтерге жүгінетін болсақ, 2008 жылы жалпы 58529 адам Бурабайға әр
түрлі ... ... ... Оның көп ... ... және ... бос ... рекреация және демалушыларға тиеді (сурет 3). Іскерлік
және кәсіби мақсаттармен келгендер 27033 адам болса, денсаулықтарын қалпына
келтіріп, ... бос ... ... 25753 адам. Ал қалғаны
таныстар мен туысқандарға бару (3754 адам), коммерциялық шоп-турлар, ... ... (34 ... және т.б. өзге мақсаттармен (1955 ... ... ... бөлімшенің көмегімен туристерге маршруттық парақша беріліп,
олардың қатысуы ... ... ... ... ... ... экскурсиондық маршруттары арқылы өтетін туристік фирмалардың ... ... ... санаторийлердің басшыларымен іскерлік
байланыс орнығады. 2005 жылы 1575 маршруттық ... ... ... маршрут бойынша 19391 туристер өткен.Үлкен ... ... ... ...... ... ... арқылы – 6219 адам;
- Щучинск – Бурабай курорттық аймағы ... ... – 4914 ... ... хан ... – сарқырама №2 маршрут – 2780 адам;
- Абылай хан алаңы – ... ... №4 ... – 2133 ... Абылай хан алаңы – Оқжетпес №7 маршрут – 1066 адам;
- Көк шығанақ – ... көлі №3 ... – 83 ... ... хан ...... тауы №1 маршрут – 984 адам;
- Жыл бойы табиғат мұражайы жұмыс істейді. Республиканың Қызыл
кітабына енген жануарлар мен ... ... ... ... ... мен
фауна туралы мәліметтерді жинауға болады. Мұражайда 6 көрме бөлмелері бар.
Үшеуінде Солтүстік пен Орталық ... ... ... ... 200-дей түрлерінің экспонаттары қойылған. Қалған ... ... ... ... ... аумағындағы минералдардың,
жәндіктердің, өсімдіктердің, жабайы ... және т.б. ... ... ... Барлығы 200-ге жуық. Жыл сайын 80 мың
адам Табиғат мұражайына келеді.
2008ж. Ақмола облысы бойынша жеке кәсіпкердің ... ... жеке ... саны 20 ... 6202 ... ... ішінде,
туристік фирмалар 2849 адамға, орналастыру объектісі бойынша 3353 адамға
қызмет көрсетілген. Сондай-ақ қызмет көрсету көлемі 2537 мың теңгені, соның
ішінде резиденттерге ... ... ... ... 77 мың ... ... ... туристерге 1919 мың теңге көлемінде қызметтер көрсетілді.
Жүйелі түрде жарнамалық-ақпараттық өнім шығарылып ... ... - ... жол ... – 1000 дана, музей бойынша буклеттер – 500 дана,
күнтізбе – 1500 дана, карта-сызба – 1000 дана.
Астана («Зимний ... ... ... ... ... ... (I аймақтық туристік жәрмеңке), Алматы (IV Халықаралық
туристік жәрмеңке) қалаларында өткен туристік көрмелік-жәрмеңкелерге ... ... ... ... мен ... ... және ... жөндеу
жұмыстары жүргізілуде.
Қазір төмендегідей жобалар жасалуда:
- Бурабай, Үлкен Шабақты, Кішкентай Шабақты көлдерінде омбылық
«Азимут-спорт» ... ... ... ... ... жүзуге
арналған жеті күндік туристік бағдар;
- Аталған территорияларда өсетін ... ... ... ... түрі
жөнінде қызықты ақпарат алуға болатын 1,5 шақырымға ... ... Екі ... ... ... ... ... үш түрі: қармен жүргіш
шана, шаңғы және жылқы.
- «Бурабай алтыны» туристік бағдары. Мұнда пайдалы қазбалар
орындарын көруге және қызықты ... ... ... ... уақытта «Бурабай» мемлекеттік ұлттық ... ... ... үшін ... аталғандар қажет:
1. Ұлттық саябақтың территориясына кіретін туристер мен келушілерге қызмет
ететін мына аумақтарда маусымдық ... ... ... ... ... «Көгілдір шығанақ» кемпингі жобалары;
- сауда орталықтарын сувенирлер мен орман өнімдерімен айналысатын сауда
орындарын ... ... ... мен ... қызмет көрсететін аумақта қолайлы жағдай туғызу
жобасы;
- «Үлкен Шабақты» көліндегі «Әнші аралда» жазғы шатырлық лагерь жобасы;
- «Рассвет» ... ... ... ... лагерь жобасы;
- автотұрақ жобасы;
- жағажай жобасы.
2. Атпен және жаяу бағыттары сызбасы, сондай-ақ көпкүндік.
Жазғы кезеңде туристерге тиімді қызмет көрсету үшін ... ... ... экскурсиялар және жарықтар көлемін ұлғайту. Ол үшін
жаңа техникалар алу және туризм ... ... ... ... ... ... “Газель” – 2 бірлік;
- “ПАВЗ” автобусы – 3 бірлік;
Штаттар бойынша:
- рекреация және туризм бойынша жетекші ... ... ... үшін ... – 2 ... ... – 2 ... жүргізуші – 5 адам.
Жазғы және қысқы кезеңдерде төменде көрсетілген ... және ... – 5 ... ... ... – 5 ... еспе ... – 5 бірлік;
- батут – 2 бірлік;
- фаэтон – 2 бірлік;
- велосипед – 10 ... ... – 6 ... ат шаналар – 3 бірлік;
- шана – 20 бірлік;
- “Буран” қармен жүргіш шаналары – 2 бірлік.
Жоғарыдағы аталған ... және ... ... штат ... ... туристік сапарлар, экскурсиялар және жорықтар көлемінің
ұлғаюы жөнінде айта аламыз. Бұл “Бурабай” мемлекеттік ұлттық табиғи
саябағына туристерді ... ... ... ... ... болатынына сенеміз.
2.3 Туристік қызметтің Бурабайдағы экологиялық және санитарлық-
гигиеналық жағдайына әсері
Бәріне белгілі, туризмнің қазіргі заманғы түрлерінің көп бөлігі табиғи
туристік ... ... ... ... ... даму
идеясын жүргізудегі негізгі құрал болып табылатынын дәлелдейді. Егер бұл
ақылсыз, ... ... ... тисе ... туризмнен де көбірек қауіп
тигізуі мүмкін. Сонымен қатар белгісіз ... ... көп ... ... ... кешендерді бұзуға әкеп соқтыруы мүмкін.
Туризмнің табиғи кешендерге әсері бір-бірінен ажыратылуы қиын ... Аң ... ... ... ... ... және фаунаны жою, шаруашылық
қызметпен айналысуға территорияларды алу жолында табиғи ... ... ... ... мен жануарлар әлемінің өмір сүруінің табиғи ... ... ... ... ұялары мен індерін бұзумен,
оларға тынышсыз атмосфера мен кедергі жасау.
3. Адам ... ... ... ... қалдықтары өнімдері
арқылы шаруашылық қызметтен (ормандарды шабу, топырақтағы ... ... ... ... 1).
Кесте 1
Туризмнің табиғи орта компонентіне әсерінің үлгілері
|Компонент ... ... ... салдары |
|1 |2 |3 ... ... қар ... ... |
| ... ... , ... |
| ... ... ... , |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... | ... ... ... ... |
| ... оның бөліктерін |өсімдіктердің жеке |
| ... ... ... ... |
| ... және т.б.) ... ... таралуы |
| ... үшін ... | |
| ... ... т.с.с. | ... ... ... ... ... ... сызығының , |
| ... су ... салу ... өзгеруі, |
| | ... мен |
| | ... ... |
| | ... , ... |
| | ... ... |
| | | ... табиғи кешендерге жанама әсері:
1. Тіршіліктің табиғи ортасының өзгерісі;
2. Географиялық қабық компоненттеріне ғаламдық антропогендік әсер ... су ... ... ... шабу және эрозияның дамуы,
климаттың ғаламдық өзгерісі, атмосфераның ластануы жәнет.б)
3. Адамның алдын-ала құрылымын анықтап ... ... ... түрде жануарлар мен өсімдіктерді жасауы.
Көбінесе баяу қалпына келетін өсімдіктер мен ... ... ... аз ... ... шегеді.
Туризмнің табиғатқа әсерін басқарудың тікелей және жанама әдісі бар.
Тікелей басқаруға табиғи ... ... ... ... ... ... алынған табиғи территорияларды және туристік көрікті табиғи
объектілерді ... ... ... ... ... ортаны
ластауды минимизациялау. Басқаша айтсақ, бұл мәжбүрлеуге негізделген саясат
(айыпақылар, кіру ... жазу ... ... ... болып табылады.
Жанама басқару халықтың білім деңгейін көтеру жолымен, жергілікті
халыққа жануарлар, өсімдіктер әлеміне сыйластық ... ... ... ... ... ... Екі ... тәсілін бірдей
қолдану керек, әйтпесе біріншісі ... ... ... ... ... және ... ... түсіну үшін әлеуметтік-
экономикалық дамуы артта қалған аймақтарға ... ... ... ... ... ... ... басқа да салаларда жұмыс
орындарын ашу;
2.Жергілікті экономиканың табысты ... ... ... ... тамақтандыру, көліктік кешен, сувенирлер өндірісі, халық қолөнері
және т.б.);
3.Валюта айырбастауды ынталандыру;
4. Өндірілетін өнімдерге сұранысты арттыру және ... ... ... ауыл ... және тамақ өнеркәсібін дамыту;
5. Көлік және тұрғын-үй коммуналдық мекемелерінің жұмысын жақсарту;
6. Туристік ресурстарды ұтымды пайдалануды ... оның ... ... ... мен ерекше қорғауға алынған табиғи территориялар;
7.Көп жерлерді табиғи күйінде сақтап қалу ... сол үшін ... ... ... Ғаламдық коммуникацияны дамыту;
9. Жергілікті мәдени және табиғи құндылықтарды қорғауды ынталандыру;
10.Жергілікті халықтың демалысқа қол жеткізушілігін ... ... ... ... экологиялық және санитарлық-гигиеналық жағдайы. Бурабай ауа
бассейнінің ластануын ... ... ... ... жалпы
циркуляциясы арқылы ластанған заттар орасан зор ... ... ... ауа ... ... ... ... жүздеген, мыңдаған
шақырымдарға тарауы әбден мүмкін.
“Бурабай” ... ... ... ... ... ... ... Бұл территорияда ірі өнеркәсіп орталықтары ... ... ... ... рөл алатын Шортанды ... және ... ... ... басында Бурабай су ресурстарының экологиялық жағдайында
өзгерістер болды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... айналып, жерасты суларынан және атмосфералық жауын-шашынмен
қоректенетін және ... ... ... ... ... ... Бурабай курорттық зонасындағы адамдардың ақылсыз
шаруашылық ... ... мен ... ... ... әсерін
тигізді. Шортанкөл, Айнакөл көлдерінде аралдар пайда болды. Кейбір жерлерде
су ... ... ... ... ... ... деңгейінің түсуі
Әулиекөл көлі бойынша 0,025 ... ... ... 0,22 м/жыл. Судың
қайтуы, әсіресе Әулиекөл (Бурабай) көлінде температураның өзгерісіне, судың
тұздылығына өзгеріс әкелді. Ол өзгерістер ... ... ... ... ... әкеп ... ... сақтау мәселесінің өзектілігі осы табиғи кешеннің
ерекшелілігімен анықталады. Қазіргі кезде ... ... ... ... 16 ... ... және ... жалпы саны 65 мыңнан астам 20-
дан аса пионер лагерьлері бар, ал ұйымдаспаған туристерді ... ... саны 200 ... ... су режимінің нашарлауына себеп болып отырған коммуналдық
шаруашылыққа жұмсалатын су көлемінің артуы. Көлдердегі қар еру мен мұз ... ... ... су келуі мен пайдалануында су балансы теріс
коэффициентте болады, яғни нәтижесінде көлдердегі су ... ... ... ... ... ... ... кешеніне төніп тұрған қауіпті
ескере отырып, көлдердің түбін шөгінділерден қорғауға және ... ... ... ... ... ... зонасындағы экологиялық жағдайдың жақсарту үшін ... ... ... ... Мемлекеттік саябақтың территориясындағы судың тұтынылуын барынша
азайту;
2. Барлық демалыс, пионер лагерьлері зонасын ... ... ... түрде қосу;
3. Химикаттар мен ... ... ... қоймасын
шаруашылықтарда салу;
4. Антропогендік қалдықтарды сақтайтын территорияларды жасау.
Туристік қызметті ... ... ... қоршаған ортада өзгерістер
міндетті түрде болады. Қазіргі кезде көптеген зерттеулерде қоршаған орта
мәселелері және оны ... ... орын ... Осыған дейін туристік
қызметті талдау жөніндегі зерттеулерге көп көңіл бөлінбеген, тек туризмнің
бірнеше түрлері және жер ... ... ... ... ... ... қарастырылды [19].
Өкінішке орай, туризмнің теріс әсері оң әсерден басым түседі. Оның
ішінде ... ... жану ... көлік құралдарын
қолдану салдарынан теңіз, көл, ... су ... ... және ауаның
сапасына әсері; туристердің жергілікті және жабайы ... ... ... ескерткіштерді жазып-сызу арқылы бұзуы және т.б. Бұлар
қоршаған ортаға ... ... ... бірі ... ... ... қоршаған ортаға теріс әсер еткен жаңа қонақүй
кешендері мен инфрақұрылым құрылысы саясаты әсіресе 1970 ... ... ... ал ... ... бұл ... ... емес. Кейбір елдерде,
мысалы Үндістанда теңіз жағалауында ғимарат құрылысына шек қойылған.
Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ұзақтылығын
қамтамасыз ету үшін ұзақ кезеңге бағытталуы тиіс. Бірақ көптеген елдер,
әсіресе ... ... ... ... олар ... және ... ... деп шешеді.
Табиғи қоршаған ортаға әсерін бағалау үшін ... ... ... ... ... нормативтік актілер әлсіз жұмыс
істейді, ал табиғатты ... ... ... жоқ. ... ... ... ... ететін нормативтік базаның болмауы ... ... ... ... ... Осы ... мамандар қоршаған ортаға
тигізетін әсерін өздері жүргізуге міндетті. Қоршаған ортаны қорғау, оған
келешекте келтірілетін ... ... ... ... және жеңіл.
Экологияға әсерін есепке ала отырып, туризмді дамыту саясаты күннен
күнге өзекті бола түсуде және ... ... ... қоршаған ортаны
қорғауға көптеген бағдарламаларды ұсынып отыр.
Рекреациялық аймақты қорғау және қайта құруға табиғи ... ... ... ... ... ... мен ... ормандарды
білу, рекреациялық жерлерді қорғау, жер асты сулары мен ... ... ... әуе ... ... ... ... қызметінің тигізетін кері ... ... ... ... ... ... ... қалдықтармен ластануы,
т.с.с. Рекреациялық қызметті дамыту көп адамдардың шоғырлануына әкеп
соқтырады, ... ... ... ... әсер ... Табиғи
ресурстарды қорғау мәселелері рекреациялық территориялардың іске қосылуына
дейін шешілуі тиіс, яғни жобалау ... ... ... ... ... ... шаруашылықты дамытудың негізі немесе “қала негізін
қалаушы база” болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... және олардың жоғарғы құндылықтарын сақтауға барынша
бағытталуы тиіс.
Туризм әдетте табиғи ресурстарды және ... ... ... қалпына келтіру және ұтымды пайдалану факторы ретінде рөл
атқарады. Ол мына жағдайларға әкеп соқтырады:
Біріншіден, шетелдіктерді ... ел ... ... әсер ... өз ... ұзақ уақыт қалдыру үшін рекреациялық ресурстарды
дамытуға тырысуы. Ол үшін әлеуетті ... ... ... ... ... ... ... сапар уақытысында жаңа, қызық және
пайдалы нерселерді іздеу және табуға тырысушылық.
Үшіншіден, туризмнен түскен ... ... ... ... және қалпына
келтіруге пайдалану мүмкіндігі.
Қазіргі кезде Еуропаның көптеген елдерінде туризмді дамыту және ұлттық
құндылықтарды қорғауға дұрыс жолды белгілеу ... ... және ... ... енгізді. Соңғы уақытта табиғатты қорғауға,
жаңа ұлттық саябақтарды және қорықтарды ... ... ... ... анықтамалар беруге бағытталған іс-шараларды көптеген
елдер қабылдау үрдісінде. Осы іс-шаралардың барлығы ... ... ... ... туризмге теріс әсер етуін тоқтатуға бағытталған және сол
мезетте табиғи-географиялық жағдайды, табиғи-географиялық ортаны жақсарту
және ... ... ... ... ... шуға ... ... және
тазалықты жүргізу де туризмді дамыту талаптарының нәтижесі болып табылады.
Экологиялық туризмнің биологиялық ... ... ... өздері барған территориялардың қорғаушыларына айналатынында
да ... Шет ... ... ... ... ... ... табиғатын қорғау үшін барлық күштерін және уақыттарын ... ... ... ... ... туристер келетін территориларды
ақпарат көздері көмегімен, ғалымдар, экологтармен кездесу ... ... ... ... ... экологиялық тепе-теңдікте
сақтайды.
3. «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық
туризмді жетілдіру жолдары
3.1 Туристік қызметті экологияландырудың ... ... ... ... ... ... ... демалу кезіндегі
функционалды жерлерді таңдау, рекреанттардың ... бір ... ... ... ... ... қоса отырып, рекреация процестерінің ғылыми талдауына сүйене
отырып жаппай көпшілік демалысына территориялардың комплексті ... ... ... ... ... орналастырудан басқа (су
қоймаларын тазалау, батпақтанған жерлерді құрғату, суару жүйесін қондыру,
т.б.), алдын-ала қарастырылған жолдың жүру ... ... бөлу ... ... ... ... ... маңызы зор. ... ... ... ... келу ... бақылауға мүмкіндік
береді.
Жасанды және табиғи ағаш биотоптары мен ... ... ... ... ... ... ... құрылуының
негізі болып табылады. Осындай ... және ... ... ... топталуға төзімді, себебі олардың
құрамында алаң шөптер ... бар ... ... жерінде орналасқан демалыс орындары эстетикалық
және психологиялық ... ... ... ... ... ... емдік әсері айтарлықтай жақсы.
Ландшафттың аймақтық, ормандық-мәдени, орман шаруашылық шаралардан
басқа маңызы зор ... ... ... ... (палатка
орны, алаң, тамақ ішу орны, суға бару жолы, т.б.). Көптеген тығыздандырылып
отырғызылған көшеттер сансыз көп жолдардың ... ... ... ... ... ... ... архитектуралық формалар
құрылымы, орман жиһаздарын ... ... ... ... ... орындар, ағаштар қоры және т.б. рекреациялық қызмет көрсету
түрлері енеді. Рекреациялық ... ... ... ... ... ... бастапқы демалыс орындарын ұйымдастыруымен
анықталуы мүмкін. Сол сияқты басқа бұзылған табиғат комплекстерін ... ... ... ... ... ... дигрессия әсерінен
болуы мүмкін [17].
Туристік жұмыстар жүргізудегі табиғи және ... ... ... мақсатына:
- Ағымды құрастыру және перспективалық бағдарламалар қолдану
мақсатында экологиялық туризм объектілерінің күйін периодты бақылау ... ... ... ... ... ... ортаға тигізетін экологиялық
ауыртпалығын ескере отырып, туристер тобын ұйымдастыру;
- Экологиялық маршруттарды және инфрақұрылым мен туристерге қызмет
көрсетуді, тасымалдауды қалыптастыруда қазіргі ... ... ... ... ... ... қолдану;
- Әрбір экологиялық туризм объектісіне шекті мәні күн сайын, ай сайын
және жыл сайынғы қатысу регламентін ... ... ... ... ... периодын анықтау;
- Белгілі бір объектіге жету үшін ең қолайлы маршруттарды анықтау;
- Туристік ұйымның табиғи аймақта демалып жатқан ... ... ... ... ... жоспар жолымен қамтамасыз
ету;
- Аз мөлшерде қорғалуына қарамастан, ЕҚАТА-тан тыс орналасқан
экологиялық туризм ... ... ... ... ... дамытуды және қызмет көрсету ортасын ескере отырып,
экологиялық туризм ... ... ... ... ... біртіндеп азайтуды қамтамасыз ету;
- Лицензияны тек қана туристік фирмалардың өздері қолданған табиғи
ортаның тазалығын сақтауды ... ... ... ... ... ... ... нақты анықталуы қажет.Талаптарды орындамаған жағдайда
туристік фирмалардың лицензиясын қайтарып алу;
- ... ... ... ... ... аймақтарда
табиғатты қорғау ережесін қатаң сақтау қажет.
Мемлекеттік ұлттық табиғи ... ... ... ... ... ... ... қолдану зоналарында ұйымдастыру
мүмкін. Мемлекеттік табиғи қорықтар ... ... ... ерекше қатаң талаптар қойылады. Бұл жерде экологиялық туризм
қатаң ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Тапсырыс берушілер аймағында ... ... ... ... ... регламенттелуі қажет.
Аса құнды және әлемдік мұра тізіміне ... ... және ... ... ... ... ... объектілері болып
табылатынын ескере отырып, оларға орасан зор ... ... ... ... ... ... ... етеді (16 қараша 1972
жылы),онда табиғи және ... ... ... ... ... Бұл конвенция бойынша әрбір мәдени, ... мұра ... ... ... және ... кез келген түрінің жоғалуы толтырылмас
шығын мен мұраның кедейленуіне әкеліп соқтырады.
Өкінішке орай, туристік жұмыстардың мүмкіндіктері құқықтық ... Бұл ... ... ... ортасын басқаруды әсерлі
ететіндей құқықтық актілер қабылдану керек.
Заңдық жобаны қайта құру немесе қарастыру екі ... ... ... біріншіден, экологиялық туризмнің ресурстарын қолдану сұрақтары мен
тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғауды, ... және ... ... мен ... ... ... кеткен қаржы
мөлшерін қайтаруды қамтамасыз ететін ... ... ... заңды
жобаларын ұсыну.
- екіншіден, экологиялық туризм субъектілерінің (туристік ұйымдар,
фирмалар және т.б.) ішкі ... ... және ... ... ... ... нормативтік базалар ұйымдастыру және құрастыру.
Әлемдік мұра тізіміне қосуға бағытталған және әлемдік табиғи ... ... ... ... мен ... ... ... регламентациясы қажетті екенін айта кету керек. Нормативтік актіде
статустың өзгеруінің қатаң шарттарын, шекараларын және ... ... ... қажет.
Әрине, әлемдік мұра тізіміне кіретін объектілерге ... ... ... ... ... ... Заңына сәйкес бұл
аймақтарға иерархиялық құрылымда заңды түрде жоғарғы орын берілуі тиіс [1].
Басқару мен ... ... ... ... туризм:
- бағалы табиғи аймақтарды қорғауды ұйымдастыруға, соның ішінде экологиялық
туризмнің негізгі ... ... ... ... ... ... бөлуге әсерін тигізеді;
- экологиялық туризмнің объектісі болып саналатын археологиялық және тарихи
ескерткіштерді қорғауға қаражат ... ... ... туристерді таза және бұзылмаған табиғи аймақтар ... ... ... ... ... ... ... тұрғындарды экология бағытында сауаттандыру, себебі, олар
туристер қызығушылығын өз табиғи жақсарып келе жатқан аймақта айқын ... ... ... ... ... болсақ, 2008ж.
туристік фирмаларда қызметкерлердің орташа санын 2007ж. ... ... ... 44 ... 51 ... ... болатын, Бурабай жалпы Қазақстанның
2008ж. 1.3 % ... ... ... саны 2007ж. 17 тіркелген, ал 2008
ж. 11 % өсіп, 19 дейін жеткен. Қызмет көрсетілген ... ... екі ... ... 7975 ... 8011 адамға, яғни ... 2 ... ... саны ... ... ... ... адам
күні 1 % , 2004 ж.- 15134, 2005 ж. – 15233. ... ... құны 6 ... 17277 мың ... 18293 мың ... ... Көрсетілген туристік
қызметтер көлемі 4201 мың теңгеден 4521 мың ... ... яғни 9 % ... ... ... ... табыс 27478 мың теңгеге жетіп, 2007ж.
(27478 мың теңге) салыстырғанда 26 % ... ... ... ... Бурабай курорттық зонаға туристер өз қызығушылықтарын артуда. Яғни
осы аймақ ... үшін өте ... ... ... болады .
Қорыта келе, Эдвин Уэй Тиэлдің «Circle of ... атты ... ... ... ... ... үшін, ұзақ күрес
демократиядағы ең бағалы ... ... Ол ... ... ішінен, ең қиыны – ... ... Бұл ... ... және ... ... ... болып
табылады. Сонымен қатар, айналадағы ортаны бақылау болашақ ұрпақтардың жер
планетасындағы аса бағалы табиғи және ... мұра ... ... ... ... ... әлемнің дамыған мемлекеттерінде ХХ ғасырдың 60-ж. соңы мен ... ... ... орта ... жақсарту және қолдау жөнінде
бағдарламалар ... Осы ... ... ұйымдастыру үшін
арнайы мемлекеттік мекемелер құрылды: Айналадағы ортаны қорғау агенттігі
(АҚШ, ... ... ... ... комитеті (ФРГ), Айналадағы орта
және мәдениет министрлігі ... ... орта ... ... (Швеция) және т.б. құжаттар тапсырмалары айналадағы
табиғи орта сапасының ... ... ... ... ... ... үшін бақылау жүргізу және өндірістің әсерлі механизммен
қамтамасыз етуде, ... ... ... ... ... ... ... кесірі құжат тапсырмаларының бірі болып саналады.
Америка Құрама Штаттары. ХХ ғасырдың 30-жылдарында ... ... ... ... ... ... Мемлекет аумағының үлкен жерлерінде ... ... ... ... соқтырған, ауаға шаң-тозаң көтерілді.
Бұл шаңды жел мемлекет ... ... ... Эрозия өсімдіктің беткі
қабатын қорғаушы жамылғылардың қызметтерін ... ... ... Бұл
антропогендік құбылыс жедел шараларды қолдануға әрекет еткізді. 1935 жылы
жер жамылғысын қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастырушы ... ... ... ... ... ... проблемалар туындады. Бұл Эри,
Онтарио, Гурон, Мичиган, Верхнее көлдерінің ластануы болды. Бірте-бірте ... «Ұлы ... кету ... бар ... деп атай ... Оны ... үшін ... шаралар мен күштер қажет етілді. Келесі дағдарыстық
жағдай, ... ... ... Атлант мұхитына құяр жеріндегі жолды
қысқарту мақсатында Флорида каналының салынуы. Түбек ... ... ... канал құрылысы жабылды.
1970 жылы АҚШ-та өткізілген конгрессте қаьылданған «атмосферадағы ... ... ... ... ... ... қорғау агенттігі
құрылды. Ол ұйымдастырушылық қамтамасыз ету мақсатында ұлттық бағыттар
ұстанды. Бұл ... адам ... және ... ... ... ... тигізетін ластану көздері анықталды және ... ... ... сапаны өңдеуші ұлттық стандарт қабылданады.
Жоғарыда келтірілген ережелерге қоса, аса ... және өлім ... ... ... ... ұлттық стандарт қолданылады.
Келтірілген ережелерден басқа, ең негізгі болып есептелетін, жердегі және
ауадағы ... ... ... ... ... байланысты
тасталынған қалдықтарға айналадағы ортаны қорғау ... ... ... сай ... ... қорғау жұмыстарын
басқару құрылымы қазіргі уақытта белсене әрекет ете бастады.
Көптеген басты стратегиялық ... ... АҚШ ... ... ... ... ... атқарушы аппаратында
шешімнің экологиялық тәжірибелерін және координаттық ... ... ... және Ақ үй ... ... қорғау
шешімін қабылдауда ерекше роль атқарады.
Негізгі табиғат қорғау ... ... ... ... қорғау агенттігі болып табылады. Оның негізгі ... ... ... мақсатында жалпы ұлттық бағдарламалар құру, ғылыми
зерттеулер ұйымдастыру, табиғат ... ... ... министрлік пен
ведомство арасындағы серіктестікті нығайту. Агенттілік жанында айналадағы
орта жағдайына сай жаңа ... ... ... аймақтық басқару
жүйесі бар. Құрылымның төменгі деңгейінде ... ... ... және ... ... қарастырылады [20].
Бір уақытта арнайы табиғат қорғау құрылымының қызмет етуімен АҚШ-та
экологиялық бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Мысалы, АҚШ армиясының
инженерлік корпусы су шаруашылық ... ... ... өз ... ... ... экологиялық проблемалар,
мұхиттар жөніндегі сұрақтар бойынша ... ... ... ... айналадағы орта сапасын нормалауды ұйымдастыру және т.б.
Ауқымды ... ... ... ... ... ... өндіріс пен пайдалану көлемінің теңдесі жоқтығында. АҚШ-ң ... ... ... ... жалпы дүниежүзілік үлесіне 5%-ң әлемде
энергия пайдаланудың 25%-на сәйкес келеді. ... ... ... ... 36%, ... ... 79% ... Мұнай шикізатын
пайдалану жөнінен АҚШ-та адам басына есептегенде 7 есе үлкен ... ... ... Бұл әлемдегі ең ірі тұрмыстық және өндірістік
қалдықтарды ... ... ... ... ... ... және ... саясатында, халық
қоныстандыруда қалыптасқан жағдайларды ескере отырып, 1993 жылы ... ... ХХІ ... ... ... жоспарын өңдеу үшін 25
экологиялық аймақты қосқан президенттің ... даму ... ... ... ... ... бағыттары: тұрғындар санының тұрақтылығы, тұтыну
құрылымының шегі, қалдық көлемін азайту, өндірістің экологиялық ... және ... ... ... ... ... даярлаудан бастап ликвидациямен немесе утилизациямен
аяқталатын ... ... ... ... ... ... ... даму
концепциясының жүзеге ... ... ... ... ... ... «Бурабай» Мемлекеттік ұлттық табиғи саябағындағы экологиялық
туризмді дамытудың бастапқы бағыттары
Экологиялық туризмді дамыту айналадағы орта сапасының нашарлануымен
байланысты болып ... ... ... ... ... ... тұрғындардың «табиғатқа шығу» талаптарымен түсіндіріледі.
Дамыған ... ... ... екі ... бөліп және оны
табиғатта өткізеді.
Экологиялық туризмнің артықшылығы. Экологиялық туризм қызығушылығының
тууның негізгі себебі – ... орта ... ... ... ... ... мен ... аймақтарында ластану
көрсеткіштердің өсуінен экологиялық туризм қызығушылығының тууына ... ... ... ... ... туризм дамуының негізгі артықшылығы –
экологиялық туризм аймақтарының тұрақты дамуы, ... ... ... табиғи қорғау сипаттамасы, тұрғындардың экологиялық
дүниетанымын сипаттауда нарықтық механизмдерді қолдану.
Экологиялық туризмге негізделген аймақтардың ... ... ... ... қамтамасыздандырылады, жергілікті тұрғындардың
қызмет ету аясында жаңа жұмыс орындарын ... ... ... тұрғындардың өмірлік деңгейінің жақсаруына негізделген.
Экологиялық туризмнің табиғи қорғау сипаттамасы ... ... мен ... ... ... ... сақтау болып
табылады. Бұл мақсаттарды орындау үшін экологиялық туризм тәжірибесінің
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... және ... ғылыми тапсырылыстар қолданылады.
Рекреациялық ... ... мен ... ... ең ... рольді
туристтерден және әр түрлі федеральды, аймақтық, жекеменшік, ... ... ... ... ... аудандардағы тұрғындардың экологиялық дүниетанымы
жергілікті халықтың жол сілтеуіш және ... ... ... ... ... тазалаушы және т.б. ретінде туристік
маршруттарда қызмет ету ... ... ... ... табиғи ландшафтысы рекреациялық тартымдылығы және оның ... ... мен ... ... бере алатынына көз
жеткізгеннен кейін, ... ... ... ой ... ... ... ... нашар пайдалану, ол аймақты рекреациялық қолданудан
шығарып ... ... Бұл оны ... мен ... ... қозғаушы күш пен стимулы болып табылады. Қызмет көрсету сапасын
төмендегідей ... ... ... ... ... - бұл ... тұтынушылардың талабы мен физикалық
мүмкіншілігіне ... ... ... ... ... ... аурулары анықталатын адамдардың бесмыңдық шыңға шығуын және
күніне 20 км ... жол ... көз ... ... ... Сондықтан
туроператорларға экотуристердің физикалық дайындықтарын талап ететін тізім
керек.
Орындау дұрыстығы мен уақыттылығы - ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасында, путевкіде, ваучерде,т.б.
келтірілгендерге сәйкес келуі қажет. Бұл транспорт, ... ... ... және ... ... ... сәйкес келу керек екенін білдіреді. Ал
қонақ үй келісімде көрсетілгендей категорияда болу ... және ... ... ... ...... қызметтер экотуристерге жасалынатын дұрыс
жағдайды қамтамасыз ету керек. Мысалы, таудағы экскурсияларға көрсетілетін
қызметтерге ... ... ... ... ... газ, плита) кіруі керек.
Ал туристердің орын ауыстыруы транспоттау ... ... емес ... ... мен ауру ... ... ... де міндетті болып саналады.
Қызмет көрсету этикасы – қызмет ... мен ... ... үлгі болу ... және ... ... туристерге сыпайлы, жан-жақты
және мейірімді болуына кепіл болу керек. Егер де ... ... ... ... ... ... болса, онда
олардың туристерді экотуризмге шақыруын елестету қиын.
Жайлылық – ... ... ... ... экстремальды болса да, ол
ең біріншіден демалыс, ал демалыс минимальды болса да, жайлы болғаны жөн.
Әсерлілік – ... ... ... тартымды жерлерде
ұйымдастырылуы керек және ол ... ... ... сонымен қатар
көрсетуге тұрарлық қызықты объектілерге толы болуы ықтимал.
Ыңғайлылық – ... ... ... оны ... ... ... Егер ... радиостанцияларды қолданып
білмесе, оған оны ... ... жоқ. ... ... аяқ-киім, киім-кешек,
кілемдер, ұйықтауға арналған қапшықтар, сумкалар көлемі жағынан экотуристің
физикалық құрылымына сәйкес келу керек.
Жобалық құжаттану туристік ... және ... ... ... керек. Ресей Федерациясының туристік жұмыс ... ... ... ... ... қауіпсіздігі, денсаулығы,
туристің жеке заттары және қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... Тұтынушыларды сегменттеуге негізделетін кіріспе.
2. Оның қасиеттерін көрсететін ... ... ... гомогендік, өлшемділік, сыйымдылық, ... ... ... және т.б.).
3. Геодемографиялық қасиеттері бойынша сегменттеу ... ... ... ). ... ... ... транспорттың бар болуы, туристердің әлемнің әр
түрлі елдеріндегі өзін-өзі ұстау стереотипі, ... ... ... ... жөнінде түсінік және т.б.
4. Әлеуметтік-экономикалық қасиеттеріне қарай сегменттеу: ... ... ... ... ... ... әр ... мүшелік, т.б.
5. Психологиялық ... ... ... ... ... демалыс стилін таңдау,қазіргі заманға сай
туристік қызметтер мен аймақтарға деген арақатынас, турлар мен
қызметтерді тұтынудың ... ... ... Зерттелетін сегменттегі экотуристің маркетинг профилі.
7. Туристік қызмет көрсетуден ... ... ... ... ... ... көрсету орны, топ көлем, экскурсиондық қызмет көрсету
сипаты), турды жоспарлау (өңдеу сатысы мен уақыты, ... ... ... ... ұйымдастыру (сегментті ұстанатын
ақпараттар жүйесін тасымалдау, жарнамалық қатынастың ... ... ... ... сызбанұсқасы, т.б.) [19].
Жобалау негізін қызмет көрсетілген вербальдық моделі құрайды. Оған:
- экотуристерге қызмет көрсетудің формалары мен ... ... мен ... ... ... өткізу мүмкіндігі мен санына, түріне
қойылатын талаптар;
- керекті мөлшердегі қызмет ... саны және ... ... ... туристерге қызмет көрсету кепілдігі;
- туристік ресурстар иелерімен, ... ... от ... ... ... КЖМ ... ... жобалаудың қорытындысына іс-қағаздарын дұрыс толтыру жатады.
Керекті толтырылатын құжаттар:
- туристік саяхаттың технологиялық картасы;
- туристік ... ... ... ... путевкаға қосымша ақпараттық қағаз;
- туристерге қызмет көрсету бағдарламасы.
Ең соңында қызмет көрсету сапасын бақылау әдісін ... ... ең көп ... – визуальдық әдіс (эксперттердің ... ... ... ... ... ... объектілерді
қарау), аналитикалық әдіс (қызмет көрсетушінің құжаттары мен проспектіне,
менюіне және т.б. анализ жасау), әлеуметтік әдіс (туристерден және ... ... ... ... ... ... өз ойын
білу).
Экотуризм Қазақстандық турфирмалар үшін жаңа бизнес болып ... ... ... тартымды, тіпті ұсақ операторлар құлдыраудан қорықпайды
(сурет 4). Экономикалық жағынан тұрақты Австралияның өзінде жыл ... ... ... ... ... ... ... 6 түрлі себебі
бар:
1. Қаржылық менеджменттегі жағдайлар;
2. Нарық тұрақсыздығы, инфляция, фирманың ішкі тұрақсыздығы;
3. Бақылаудағы кемшіліктер;
4. Маркетинг жағдайлары;
5. Адам ... мен ... ... Сыртқы консультативтілікті дұрыс қолданбау.
Жаңа туристік нарық сегментіне отандық турфирмалар ішінде тәжірибелі және
менеджмент пен маркетингті ... ... ... жөн. ... әлі де қарастырылады.
Қазақстан Республикасында экологиялық туризм аумағындағы туроператорлар
жұмысы сертификаттауды талап етеді. Сонымен қатар, мемлекет ... ... ... ... ... ... (қызмет
көрсетушілер дайындығының сәйкестігі, қажетті заттардың бар болуы, туристік
заңды жобалардың талаптарын бақылау және т.б.).
Сурет 4. Экотуризмнің турбизнестегі ... ... ... ... ... ... ... құқы және
қоршаған ортаны қорғау міндеті Қазақстан Республикасы заңының баптарында
көрсетілген.
Экотуристік фирмаларда сапа ... ... ... ... ... ... ... Олар: тұтынушыларға қажеттіліктерін нақты
білу, туристік фирмаларға қызмет көрсетушілердің сапа стандарттары жөнінде
білуі және осы ... ... ... ... қызмет көрсету, қонақжайлылық, біріншіден, туристер мен қызмет
көрсетушілер арасындағы ... ... онда ... ... ... ... ... дайындығы мен моральдық қасиеттеріне
тәуелді. Мейрамханалардың, қонақүйлердің, ... ... ... ... келеді. Сондықтан жетістікке жету үшін қызмет
көрсетушілердің ... өсуі ... роль ... Бір ... ... көрсетушілер шын жүректен бір ғана нәрсеге сену керек: ... ... (TQM - Total Quality ... қана фирманы алға алып
шығады. Әрине, экологиялық турларға қатысушылардың әр түрлі ... Олар ... ... ... ... ... ... екендігін түсінсе де, оны іске асыру үшін өз уақыттарын жібергісі
келмейді [24].
Қызмет ... ... ... ... етене араласу,
жергілікті жердің мәдениетімен танысу сапасы жатады. Алайда, ... ... ... ... өз ... бар ... адамдармен жұмыс
жасаймыз. Сондықтан әдеттегідей үйрету әдістері (лекция, монолог және т.б.)
қажет болады. Экотуристердің ... ... ... ... жөн.
Біз сіздерге туристерді оқыту әдісін ұсынамыз. Оған гуманитарлық және
жаратылыстану дисциплиналары кіреді:
- әңгіме айтушыларды, әншілерді, әртістерді, жергілікті өнер ... ... ... ... ... бар ... ... Мысалы, пайдалы қазбалар, жан-жануарлар туралы
ақпараттар беру үшін;
- жан-жануарлардың, құстардың дауысын қолдану;
- табиғи ... ... ... бар ... ... фото ... түсуге рұқсат беру. Бұл
туристерді көп тартады.
Оның барлығы ... пен ... ... ... ... ... ... әр түрлі жарнамалық қағаздар, буклеттер,
брошюралар беріледі. Бұл ... ... ... үшін ... ... ... ... істеу әдістерін былай түсіндіреді:
«берілген ақпаратқа назар ... біз өз ... ... ... ... ... оның орнына біз экотуристерге өмірден мысал келтіреміз».
Біздің ойымызша ... ... ... ... база жоқ, ... ... ... кедергі болмау керек. Бір айтакетерлігі, қоршаған ортаны
қорғау болашақта келтірілетін зардаптарды жоюға ... ... ... ... ... ... ... экологиялық туризмді дамыту
жөніндегі жағдайларға, өзіндік сала ретінде қарастыруға көңіл бөлінген жоқ.
«Қазақстан ... ... ... ... жаңа ... ... ... қазіргі замандық ерекше формасы болатынына үміт арта
бастады. Өкінішке орай, 2004 жылғы 13 маусымда қабылданған «ҚР ... ... ... туризм түсінігімен бірге 1992 жылғы
«Туризм» туралы ҚР заңында «туристік ... ... ... ... құндылықтарды қорғау» түсінігі жоқ екенін айта кету керек.
Қазіргі ... ... ... экологиялық туризмді таңдайды,
себебі жаяу экскурсиялық ... саны мен ... және ... ... ... ... туризмнің басты негізі – айналадағы ортаның
сапасы. ... ... ... ... т.б. ... және тарихи
аймақтарда туристер жағдайын жақсарту үшін бұл ... ... ... ... ... ... ... экологиялық туризмді дамытудың
негізі болып саналады. ... Өте ... ... ... ... ... ... Туристік маршруттар жүйесі мен ұйым жүргізген жұмыстарарқылы туристік
топтарға қызмет көрсетуге құрылған жүйемен айналысады;
3. Өзіндік дара дайындаған ... ... ... ... ... ... арнайы табиғи резерват бойынша және белгілі бір
аймақта экологиялықшегі бар шаруашылық ... ... ... ... ... ... дамытудың әлемдік экономикалық
жүйе ретінде республика интеграциясы қарастырады. Соның ішінде, бір уақытта
табиғи құндылықтарды ... ... ... және ... ... ... ... бағыты.
Жоғарыда келтірілгендердің барлығы, мемлекеттік экономикадағы
экологиялық туризмнің орны мен ... ... ... ... ... ... ... және дамыту стратегиясын анықтайды.
Туристік жұмыстар әсерінен айналадағы ... ... ... ең ... бірі ... ... Соңғы жылдары туристердің айналадағы
табиғи және мәдени-тарихи ... ... ... ... Оның ... жаңа
технологиялардың пайда болуына байланысты туризм индустриясына алыс ... қиын ... ... ... ... ... туризмнің ресурстары айналадағы
табиғи ортамен ... ... ... ... және ... мәдени
құндылықтар болып табылады. ... ... ... ... тарихи-мәдени ескерткіштеріне қатысушылықты тіркеу әлемдік
тенденция деп аталады. Бүкіләлемдік және ... ... ... ең бағалы объект түрде, танушылық және білім беру бағытында
табиғи ерекшелігі бар, архитектура, ... және ... ... мұра ... ... ... айтылады. Экологиялық туризм ресурстар
қатарына, әрине, ЕҚАТА аймағында ғана орналасқан ... және ... ... айта кету ... ... ... ... да әсерлі
табиғи аймақтарда немесе оларға жақын туристік зоналар да болуы мүмкін.
Халықаралық туризм жағдайының қазіргі ... ... ... ... ... өзгерістер бар екендігін анықтайды. Ол Ғылыми
техникалық прогресстің жедел дамуымен сипатталады. Берілген ... жаңа сапа ... ... ... ... Бұл ... ... үшінші мыңжылдықтағы жаңа ойдың
қалыптасуы болып саналады. Оның ... ... ... басқа тұтынушы
түрлердің пайда болуында. Тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандыру
үшін құрылған бағыт альтернативті, ... ... ... және ... ... ... ... Экологиялық жағынан қарағанда туризм
табиғатты ... бір ... ... ... сатыда туризмді дамыту
үлкен құбылыс ретінде табиғи ресурстардың жаңа ... адам ... ... ... Бұл ... аймақтарда экологиялық проблемалар туғызды. Олар
рекреациялық аудандарда қонақжайлылық құрылым мен ұйымшыл емес туристер
тобы тарапынан ... ... ... ... ... ... экологиялық проблемалар депрессиялық аудандардағы
экологиялық дамумен алмастырды. Бұл негізгі әлеуметтік-экологиялық мағынаны
білдіреді. 90- ... ... ... туристік нарық экономика
саласының басқа даму тенденциясына қарай, ... ... ... ... ... Бұл ұйымның туристік өнімді өндірген кезде тұтынушылар әр
түрлі талғамына қарай көп көңіл бөлуін білдіреді. Нарықта жаңа ... ... ... болды. Жаңа нарық адамның денсаулығына қауіпсіз ортада
демалуын жоғарғы дәрежеде сипаттайтын туристік сұраныстың жаңа ... Бұл ... ... қанағаттандыру үшін туристік
ұсыныстың өндірістік экологизация қажет. Ол екі бағытта жүруі мүмкін: бұрын
пайда болған ұсыныстың ... ... ... ... ... ... ... болдырмау, экологиялық таза өнімдерді
пайдалану ұйымы, т.б.) және ... ... ... болған туристік
ұсыныстың экологиялық диверсификациясы. Экологиялық туризм аз ажыратылған
жаратылыстану – ... ... ... ... байланысты. Бұл
жағдайда рекреациялық ресурсы болып олардың экологиялық жақсартылған
жағдайы ... ... ... өнім әсіресе, өздерін өзгеріске
баулитын мемлекеттерде өте мәнді болып келеді.
Бурабай – дамудың ішкі және ... ... ... ... зор аймақтың
бірі болып есептеледі. Ол ... ... ... ... ... ... ... болжамы бойынша, осы ғасырдың
басында өзінің ... ... және ... ... ... ... ағымы күтілуде.
Бурабайдың табиғи ресурстары қуатты экотуристік Бурабай ... ... ... ... ... бұл ... ... мен қайталанбастығы. Бірақ
туристер өмірінің ... ... ... ... ... шегі бар ... және басқа да факторларды ескеру қажет.
Екіншіден, экологиялық туризмнің негізгі принциптерін сақтай ... ... ... мен ... және ... ... мүмкіндіктерімен
айналысатын Қазақстан Республикасының Ғылыми академиялық қиыршығыстық
бөлімі ... ... ... ... Сонымен қатар экотурларды
ұйымдастыруға жоғары санатты мамандарды тарту.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ұлттық саябақтар бағдарлмасының жүйесін құру. Белгілі бір
инфрақұрылымдық дамуда, Бурабайды болашағы зор ... ... ... ... ... және ... білім берумен
айналысатын туризмде кәсіпқой кадрлар даярлау.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 ҚР Заңы ... ”Об ... ... ... в
Казахстане”.
2. Закон Республики Казахстан “О туристской деятельности в Республике
Казахстан” // ... ... – 2001, 14 ... ... Г.А. ... ... ... Герда, 1998
4 Мырзабеков. Ж.М. Особо охраняемые природные территории Казахстана:
экология, ... и ... ... их ...... Л.И. ... «Экология туризма и сервиса». – Москва: 2003
6 В.В. Храбовченко «Экологический туризм» - Москва ... ... А.Б. ... ... ... ... ... Ирена Енджейчик Современный туристский бизнес – Москва: 2003
9 Котлер Ф., Боуэн Дж., Мейкенз Дж. Маркетинг. ... и ... для ... Пер. с ... под ред. Р.Б. Ноздревой. – М.: ЮНИТИ, 2001.
10 Менеджмент туризма: Учеб. Для студентов ... И.В. ... ... Жандеев М.Ж Курорт Боровое. Алматы, 1981.
12 Основы менеджмента ... ... ред. В.А. ... – М.: ... ... В.С. ... в туризм: Учебник. –М.: Наука, 1993.
14Сукачев В.Н. Кокшетауские горные леса Москва 1947.
15 Михайлов В.Ф. ... ... ... ... Никитин С.Н. «Боровое». Алматы, Казахстан, 1970.
17 А. Казбеков. Бурабай накануне ХХ1 века, Астан 1998.
18 Александрова А, Ю. ... ... - М.: ... 2002. ... ... Егоренков Л,И. Геоэкология: Учеб. пособие. - М.: МПУ, 1993. -300б.
20. Егоренков Л.И. ... ... ... ... пособие. -М.:
МПУ, 2000.-133б.
21 Забелина Н. М., Аралова Н. С. Путешествие в национальный парк. ... и ... 1990. - 191 ... ... ... туриста.- М.: Вече, 2000. - 462 б.
23. Квартальнов В.А. Туризм: ... ... и ... ... ... Лини Ban Дер Ваген. Гостиничный бизнес: Учеб. пособие. - Ростов-на
Дону: Феникс, 2001.-416 б.
25 Малая энциклопедия стран: Справочник. - М.: ООО ACT, 2000. ... ... М. М. ... ... и безопасность в туризме.
- М.: Финансы и статистика, 2002. - 144 б.
27. Папазова Ю. и др. С Яной ... ... Пер, с ... - М.: ... ... ... ... Справочник. - М.: Профиздат, 1990. - 256 б.
29 Усыпкин Г. Очерки истории российского ... - М.; СПб.: ... - ... Хрипкова А .Г., КолесовД. В. Гигиена и здоровье. - М.: ... ... ... ... ... – 2005
32 Сергеева. Р.Т. Экологический туризм Ростов на Дону, 2004
33ТОО “Экопроект”. Концепция развития экологического туризма
Республике ... ...... ... ... ЭкоПравда – 2001, №155.
Қосымша А
Туристер-резиденттерді сапар ... ... ... ... ... ... ... облысы |
| |2004ж |2005ж |2004ж |2005ж ... бос ... |53228 |168189 |16 |2583 ... және ... | | | | ... | | | | |
| ... мен туысқандарға|12060 |33363 |203 |3376 ... адам | | | | ... және ... |10599 |681385 |1 |24275 ... адам | | | | ... адам |665 |8145 |- |- ... адам |720 |8644 |- |- ... шоп-турлар, |76717 |7194 |172 |- ... | | | | ... ... адам |896 |56534 |- |811 |
| | | | | ... ... ... ... мақсаттарына қарай бөлу
|Сапар мақсаттары ... ... ... ... |
| |2004ж |2005ж |2004ж |2005ж ... бос ... |6459 |11663 |5 |530 ... және демалыс, | | | | ... | | | | ... мен ... |3330 |3169 |22 | ... адам | | | | ... және кәсіби |19883 |238080 |11 |711 ... адам | | | | ... адам |10 |71 |- |- ... адам |239 |43 |- |- ... шоп-турлар, |1266 |1865 |- |- ... | | | | ... ... адам |180 |6273 |- |- ... ... ... негізгі көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |Қазақстан ... ... |
| |2004ж |2005ж |2004ж |2005ж ... фирмалар |3221 |3732 |44 |51 ... ... | | | | ... адам | | | | ... ... саны, |751 |846 |17 |19 ... | | | | ... ... |292738 |250764 |7975 |8111 ... саны, адам | | | | ... ... |143548 |75213 |4951 |4992 ... ... | | | | ... адам күні |629213 |422509 |15134 |15233 ... жолдамалар құны,|3472507 |4185117 |17277 |18293 ... ... | | | | ... ... ... |2611117,9 |4201 |4521 ... ... мың | | | | ... | | | | ... қызметтен түскен|4108221,3 |5902628,3 |21795 | 27478 ... мың ... | | | | |
| | | | | ... ... ... ... көрсеткіштері (2007ж)
| ... түрі ... ... |Туристік ... |
| ... ... мың адам ... ... |
| | ... ... |қаржы, млн. |
| | |млн. ... ... |
| ... ... ... | | |
| | ... ... |ішкі | | ... |10649 |4365 |3004 |3280 |30553,4 |6526,5 ... ... | | | | | | ... |456,1 |40,4 |218 |197,7 |5902,6 |554,6 ... | | | | | | ... |1361,3 |264,2 | |1097,1 |23153,5 |5317,5 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |69 | |140,6 |256 |532,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |391,6 |130,4 | |261,2 |9,1 |2,2 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |2412 |828,6 | |1583,4 |1232,2 |119,6 ... | | | | | | ... ... ... Д
-----------------------
Туризмнің табиғи кешендерге тікелей әсері
Аң аулау, балық аулау, флора және фаунаны жою, табиғи жағдайларды бұзу
және ... мен ... ... ұялары мен індерін бұзумен, оларға
тынышсыз атмосфера мен ... ... ... ... ... ... қалдықтары өнімдері
арқылы (ормандарды шабу, топырақтағы бұзылу) ... ... ... ... жанама әсері
Тіршіліктің табиғи ортасының өзгерісі
Географиялық қабық компоненттеріне ғаламдық антропогендік ... ... ... мен ... ... ... өзгерістер,
мутанттар)
Сурет 3. Туристерді сапар мақсаттарына қарай ... ... ... ... ... ... ... менеджменттегі жағдайлар
Нарық тұрақсыздығы, инфляция, фирманың ішкі тұрақсыздығы
Бақылаудағы кемшіліктер
Маркетинг ... ... мен ... ... ... дұрыс қолданбау

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығыс Қазақстан облысының экологиялық туризм дамуы51 бет
Экологиялық туризм географиясы20 бет
Экологиялық туризм дамуында Қазақстанның ерекшеліктері21 бет
Экологиялық фактор туризм дамуына кері әсер ететін факторларының біреуі46 бет
Қазақстанда экологиялық туризмнің дамуы105 бет
Қазақстандағы экологиялық туризмнің дамуы58 бет
Кологиялық туризмнің Қазақстандағы дамуының алғышарттары мен перспективалары45 бет
Оқушыларға экологиялық білім берудің теориясы мен әдістері58 бет
Алматы облысының экологиялық туристік бизнесті дамыту перспективалары77 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар. Ерекше қорылатын табиғи территориялар – қоршаған ортаны қорғау шараларының бір түрі. Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь