Экономиканы кластерлік жүйемен дамытудың теория-әдістемелік негіздері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 Экономиканы кластерлік жүйемен дамытудың теория.әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.1 Кластер түсінігі мен құрылымы және экономиканы дамытуда кластерлер жобасын пайдаланудың маңыздылығы ... ... ... ... .. 8
1.2 Туризм кластерінің даму ерекшеліктері. ... ... ... ... ... ... ... ... 20
1.3 Туризм саласында кластерлік жүйені дамытудың шетелдік тәжірибесі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27

2 Қазақстандағы туристік кластердің дамуы мен туризм саласы.ның қазіргі жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 36
2.1 Туризмнің Қазақстан экономикасындағы даму тенденциясы және осы саланы дамытудың алғышарттары ... ... ... ... ... ... 36
2.2 Туризм пилоттық кластері жобасын іске асыру ... ... ... ... ... . 44
2.3 Туризм саласы мен туристік кластер дамуының ағымдық жағдайын талдау (Алматы қаласы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

3 Туризм кластерінің Қазақстан Республикасы экономикасын.дағы даму мәселелері мен перспективалары ... ... ... ... ... ... ... 66
3.1 Ұлттық туризмді дамытудың өзекті мәселелері мен оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 66
3.2 Туризм кластерін қолдау шаралары мен даму перспек.тивалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 74
3.3 Алматы қаласындағы туристік кластердің даму бағыттары мен өзекті мәселелерін шешу жолдары және дамытудың перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 82

Қорытынды 89

Қолданылған әдебиетер тізімі 95

Қосымшалар
Кіріспе

Бәсекелестік – нарықтық экономиканың тиімді қызмет етуі үшін қажетті басты механизм. Әлемдік экономиканың жаһандануы мен халықаралық экономиканың бәсекелестігі жағдайында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілетсіздігі әлемің алдыңғы қатарлы елдерінің даму деңгейімен айырмашылықты қысқартуға бағытталған барлық талпыныстарымызды жоққа шығара отырып, Қазақстанды әлемдік экономикадан тыс қалдыруы мүмкін. Сол себептен біз үшін еліміздің бәсекеге қабілеттілігін арттыру мәселесі өзекті болып табылады. Осыған орай мемлекетімізде алдыңғы он жыл ішінде әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру мақсаты қойылып отыр, сонымен қатар экономиканы әртараптандыруға бағытталаған және ұзақ мерзімді перспективаға негізделген индустриалды-инновациялық стратегияны жүзеге асыру ісі бастау алды. Стратегияда экономикадағы жетекші салаларды кластерлік үлгімен дамыту қарастырылған, сол себептен елімізде осы бағытта әр түрлі жұмыстар атқарылып жатыр.
Қазіргі кезде кластерлерлер елдердің, сол сияқты жекелеген аймақтардың экономикасын дамыту мен бәсекеге қабілеттілігін көтеруде танымал әрі маңызды құрал болып табылады. Кластер – бұл қосымша құнды құру үрдісінде өзара байланысқан жабдықтаушыыр, өндірушілер, тұтынушылар, өнеркәсіптік инфрақұрылым элементтері мен зерттеу институттарының жүйесі. Ол адам капиталы, ғылыми, инновациялық және өндірістік әлеуеттердің шоғырлануымен сипатталады, әйтпесе кластерлер тұрақты әрі бәсекеге қабілетті бола алмайды. Кластерлік жүйе алдыңғы қатарлы елдер экономикасының көп бөлігін қамтыған. Күннен күнге кластерлер экономикалық дамудың ұлттық және аймақтық жоспарларының маңызды құраушысына айналуда. Дәстүр бойынша кластерлер теориясы көп жағдайда қызметтер секторының, оның ішінде туризмнің, жоғары қарқынен дамып келе жатқаны мен болашақтағы зор әлеуетіне қарамастан өндірістік өнеркәсіпке бағытталған.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ниетімен жасалған Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін бағалау жобасы нәтижесінде анықталған жеті салада кластерлік бастаманы енгізу жөнінде шешім қабылданды. Оның ішінде туризм индустриясының ел экономикасындағы перспективті салалардың бірі және осы саланың өркендеуі мен дамуы үшін нақты нарықтық мүмкіндіктердің бар екендігі анықталды. Қазақстанның туризм үшін қажеті табиғи ресурстары бар бола тұра оны дамытуда өзінің мүмкінідіктерін толығымен қолданбайды деуге болады. Сол себептен «туризм» пилоттық кластерін дамыту мен оның перспективаларын анықтау өзекті мәселе болып табылады. Еліміздің әлемдік туризм нарығында өзінің орнына ие болуына ерекше мүмкіндігі бар, ол үшін туристер үшін тартымды жаңа территориялар мен объектілерді ашып, оларды қамсыздандыру керек. Туризм кластерінің дамуына барынша қолайлы жағдай жасау осы мақсаттағы тиімді әрі жедел жолдардың бірі.
Қазіргі уақытта туризм әлемдік шаруашылықтағы неғұрлым қарқынды дамып келе жатқан салалардың бірі және ең табысты бизнестердің бірі болып табылады. Ол мемлекет экономикасы үшін маңызды болып табылады. Туризмнің негізгі үш оң әсерін байқауға болады: ол шетел валютасының құйылуын қамтамасыз етеді, төлем балансы мен жиынтық экспорт сияқты маңызды экономикалық көрсеткіштерге жағымды әсерін тигізеді, халықтың жұмысбастылығын арттыруға көмектеседі. Сонымен қатар туризм экономиканың 32 саласының дамуы мен елдің инфрақұрылымын дамытуға жағдай жасайды. Сондықтан Қазақстандағы басымдықты кластерлердің бірі – туризм кластерінің дамуына баса көңіл аудару маңыздылығы сөзсіз.
Кластерлік теорияның негізін қалаушы Майкл Портер зерттеулері, сонымен қатар басқа да кластерлік зерттеулерде дәстүрлі түрде басты назар өндірістік өнеркәсіпке аударылған. Бұл басымдық қызмет көрсету секторының, оның ішінде туризм маңызының өсуі мен оның зор болашақ әлеуетіне қарамастан әлі де сақталуда. Туризмге тән осы салада қызмет етуші объектілердің дамуы мен табыс алуында бір-бірімен тығыз байланыста болуы
Қолданылған әдебиетер тізімі

1. Л.С.Спанкулова. Проблемы развития кластерной экономики промышленности на региональном уровне// АльПари. - 2004. - №2-3. -с.91-95.
2. М.Ж. Тұрсымбаева. Экономиканың шикізаттық құрылымын өзгертуде кластердің рөлі // АльПари, 2005, №4, 43-45б.
3. К.Сарин. Помогут ли нам кластеры?// Мир Евразии. -2005. -№6. - с.28-31.
4. М.Афанасьев, Л.Мясникова. Мировая конкуренция и кластеризация экономики // Вопросы экономики.- 2005.-№4.- c.79-82.
5. С.Байзақов, Н.Райхан. Қазақстан экономикасын кластерлер көтереді // Ақиқат. -2005. -№1. - 15-22б.
6. А.Бельгибаева. Кластер как инструмент повышения конкурентоспособности сельскохозяйственной продукции // Транзитная экономика.- 2006. - №4. - с.43-46.
7. А.Л.Шалабекова. Применение кластеров в управлении экономикой // АльПари. -2005. -№3. – с.55-58.
8. А.Казбек. Стратегия «быстрых побед» в экономике Казахстана позволит добиться ощутимых результатов в ближайшие 5 лет // Деловой мир. -2005. -№6. – с.26-29.
9. М.Темирбаев. Успешные кластеры – пример общенационального согласия // Деловой мир. - 2005. -№1. – с.20-22.
10. S.Nordin. Tourism clustering and innovations// European Tourism Research Institute materials. – www.etour.se.
11. Е.Давыденко. Казахстан – туристическая Мекка?// Мир Евразии.-2005. -№6. -с.48-51.
12. PricewaterhouseCoopers, 2001, adapted from Poon 1993 & Cooper et al. 1998 in “Structure performance and competitiveness of European tourism and its enterprices”, 2003.
13. Porter M.E. “Clusters and the new Economics of Competition”, Harvard Buisness Review, Issue 6, Nov/Dec 1998.
14. Портер М. Конкуренция. – СПб.: Вильямс, 2002. – 495с.
15. Gunn.S.A. Tourism Planning/ Washington: Taylor and Francis, 1994.
16. Текенов У.А. Теоретические и практические аспекты формирования и развития кластерной системы в Казахстане// Казахстан-Спектр. -2006. -№1. – с.93-97.
17. С.Байзаков, А.Калабаева. О развитии экономической школы кластерного анализа в казахстане// Экономика и статистика. -2004. -№5. – с.11-18.
18. Мастер-план развития туристского кластера Алматинской области на 2007-2008 годы, октябрь 2007г.
19. Исмаилова Д. Понятие туристического бизнеса и его значение в экономике страны// Экономика и право Казахстана. - 2004. -№4. -с.51-53.
20. Н.Ким. Компании и рынки. Туризм. Обратите внимание// Nationаl Buisness. -2006. -№1. с.34-35.
21. Отчет о проделанной работе за 2006 год и задачах Министерства туризма и спорта Республики Казахстан по развитию индустрии туризма, физкультуры и спорта на 2007 года, презентация Министерства и туризма Республики Казахстан.
22. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі Агенттігі мәліметтері, www.stat.kz ақпараттық сайты.
23. Қазақстан Республикасының Туризм және спорт министрлігінің Туризмді дамытудың жағдайы мен перспективалары туралы жылдық есебі, Қазақстстан Республикасының Туризм және спорт министрлігінің мәліметтері бойынша.
24. Отчет о проделанной работе за 2006 год Министру туризма и спорта Республики Казахстан Т.Досмухамбетову, данные Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан.
25. Қазақстан Республикасында туристік саланы дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы, Қазақстан Республикасының № 231 Жарлығы, 29.12.06ж.
26. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты Қазақстан халқына Жолдауы, 28.02.07ж., www.zakon.kz ақпараттық сайты.
27. Презентация кластерного развития туризма, данные Министерства Туризма и спорта Республики Казахстан.
28. «Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 13.06.2001ж., №231
29. www.cluster.kz ақпараттық сайты.
30. Стратегия развития туристской отрасли Казахстана, презентация промежуточного отчета консалтинговой компании IPK International, 20.12.02г.
31. Журкабаева Бахытгуль// Капитал.- 2006г.- 19 декабря, инфор-мационный сайт.
32. С.Аяғанов. Жүйелілік болмай, жүрісімізден жаңыла беретініміз анық// Егеменді Қазақстан. - 2006. -30 қыркүйек. - 2б.
33. Мастер-план развития туристского кластера города Алматы на 2007-2008 годы, Алматы, ноябрь 2007г.
        
        МАЗМҰНЫ
|Кіріспе………………………………………………………………………… | |4 |
| | | |
|1 ... ... ... ... ... |8 |
| ... | ... ... ... мен ... және экономиканы дамытуда |8 |
| ... ... ... ... | ... ... ... даму ерекшеліктері. ………………………….. |20 ... ... ... ... ... дамытудың шетелдік тәжірибесі.|27 |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... ... ... мен туризм саласы-ның |36 |
| ... ... ... ………………………………………. | ... ... ... ... даму ... және |36 |
| |осы ... ... алғышарттары…………………… | ... ... ... ... ... іске асыру………………… |44 |
|2.3 ... ... мен ... ... ... ... ... |51 |
| ... ... ... ... | |
| | | |
|3 ... ... ... ... экономикасын-дағы даму |66 |
| |мәселелері мен перспективалары……………………... | ... ... ... ... ... ... мен ... шешу |66 |
| ... | ... ... ... қолдау шаралары мен даму |74 |
| ... | ... ... ... ... кластердің даму бағыттары мен өзекті |82 |
| |мәселелерін шешу жолдары және дамытудың | |
| ... | |
| | | ... | |89 |
| | | ... ... тізімі | |95 |
| | | ... | | ...... ... тиімді қызмет етуі үшін қажетті
басты механизм. Әлемдік экономиканың жаһандануы мен ... ... ... ... ... бәсекеге
қабілетсіздігі әлемің алдыңғы ... ... даму ... ... ... ... ... жоққа шығара
отырып, Қазақстанды әлемдік экономикадан тыс қалдыруы мүмкін. Сол ... үшін ... ... ... ... мәселесі өзекті болып
табылады. Осыған орай ... ... он жыл ... әлемдегі
бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру мақсаты қойылып отыр, ... ... ... бағытталаған және ұзақ мерзімді
перспективаға ... ... ... ... ісі ... ... ... экономикадағы жетекші салаларды
кластерлік ... ... ... сол ... елімізде осы бағытта
әр түрлі жұмыстар атқарылып жатыр.
Қазіргі кезде кластерлерлер елдердің, сол сияқты жекелеген аймақтардың
экономикасын ... мен ... ... ... танымал әрі
маңызды құрал болып табылады. Кластер – бұл қосымша құнды құру ... ... ... өндірушілер, тұтынушылар, өнеркәсіптік
инфрақұрылым элементтері мен ... ... ... Ол ... ... ... және өндірістік әлеуеттердің шоғырлануымен
сипатталады, әйтпесе кластерлер тұрақты әрі ... ... ... Кластерлік жүйе алдыңғы қатарлы елдер экономикасының көп бөлігін
қамтыған. ... ... ... экономикалық дамудың ұлттық және аймақтық
жоспарларының маңызды құраушысына айналуда. Дәстүр бойынша кластерлер
теориясы көп ... ... ... оның ... ... ... ... келе жатқаны мен болашақтағы зор ... ... ... ... ... ... ниетімен жасалған Қазақстанның
бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... жеті ... бастаманы енгізу жөнінде шешім қабылданды. Оның ... ... ел ... ... салалардың бірі және осы
саланың өркендеуі мен дамуы үшін ... ... ... ... анықталды. Қазақстанның туризм үшін қажеті табиғи ресурстары бар
бола тұра оны ... ... ... ... ... ... Сол ... «туризм» пилоттық кластерін дамыту мен ... ... ... ... болып табылады. Еліміздің ... ... ... ... ие ... ерекше мүмкіндігі бар, ол үшін
туристер үшін тартымды жаңа ... мен ... ... ... керек. Туризм кластерінің дамуына барынша қолайлы жағдай
жасау осы мақсаттағы ... әрі ... ... бірі.
Қазіргі уақытта туризм әлемдік шаруашылықтағы неғұрлым қарқынды дамып
келе жатқан салалардың бірі және ең ... ... бірі ... Ол ... ... үшін маңызды болып табылады. ... үш оң ... ... ... ол ... ... ... етеді, төлем балансы мен жиынтық экспорт сияқты маңызды
экономикалық ... ... ... ... ... арттыруға көмектеседі. Сонымен қатар туризм экономиканың 32
саласының дамуы мен елдің инфрақұрылымын дамытуға жағдай жасайды. Сондықтан
Қазақстандағы басымдықты кластерлердің бірі – ... ... ... көңіл аудару маңыздылығы сөзсіз.
Кластерлік теорияның негізін қалаушы Майкл Портер зерттеулері, сонымен
қатар ... да ... ... дәстүрлі түрде басты ... ... ... Бұл ... ... ... ... ішінде туризм маңызының өсуі мен оның зор болашақ әлеуетіне қарамастан
әлі де ... ... тән осы ... ... етуші объектілердің дамуы
мен табыс алуында ... ... ... ... мен ... ... салалар дамуына тәуелді болуы сияқты ерекшеліктерді ... ... ... ... ... маңыздылығы өзекті. Кластерлер туралы
білімді өсіріп, кластерлік тұжырымдаманың не үшін ... ... ... жеке және ... ... үшін маңызды, өйткені бұл
механизмді іске қосу арқылы кез келген субъект ... ... ... ... өсу мен ... өз ... қоса ... жұмыстың негізгі мақсаты туризм индустриясын дамытудағы
кластелердің қалыптасу және даму ... ... ... және
тәжірибиелік тұрғыдан негіздеп ... және ... ... ... ... ... жаңашылдықтың жоғары деңгейі мен
бәсекеге қабілеттілікті арттыратын құрал ретіндегі рөлін ғана емес, сонымен
қызмет сферасы үшін ... ашып ... ... ... ел
экономикасын дамытуда ... ... ... оның ... ... ... сәйкес дипломдық жұмыста келесідей міндеттер
қойылған:
– кластерлердің түсінігін, ... даму ... ... ... ... ... ... маңыздылығын айқындай
отырып, теориялық негіздерін ашып көрсету;
– кластерлік жүйенің еліміздегі бағдарламасы мен оның ішіндегі ... ... ... ... ... даму ... мәліметтерге сүйене отырып Қазақстандағы туризм саласының даму
жағдайын зерттеу және ... ... ... ... туристік кластер дамуының жүзеге асуының алғышарты
ретіндегі қаланың инфрақұрылымын, ... үшін ... ... ... ... ... талдай отырып,
туризм ортасын зерттеу;
... ... ... кластерін дамытуда оның қатысушылары
алдында тұрған өзекті мәселерді анықтау, ... ... ... мен ... ... ... ... туристік кластер мен жалпы туризм саласының дамуына
кедергі болып табылатын тетіктерді ... және ... ... ... ... ... ... белсенді жүргізу, қалыптасып жатқан
толыққанды нарықтық қатынастар шеңберінде оны жүзеге асыру бағыттарын
анықтау;
– туризм ... ел ... даму ... бағалау.
Зерттеудің пәні – туризм кластерін белсенді ... мен ... ... ... ... беретін негізгі бағыттарды анықтау
және даму перспективаларын бағалау.
Зерттеудің нысаны – ... ... ... ... ... ... ... мен осы салаға тиесілі
инфрақұрылым жағдайы негізінде саланың бәсекеге қабілеттігінің деңгейі.
Дипломдық ... жазу ... ... мен ... ... ... ... және отандық зерттеушілердің еңбектері,
Қазақстан Республикасының Туризм және ... ... ... ... ... сондай-ақ мерзімдік басылымдарда
жарияланған материалдар мен интернет сайттарының ... ... ... ... ... және ... ... жүйелі және жағдайлық талдау
әдістері кеңінен пайдаланылды.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, 3 ... 9 ... ... соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшалар ұсынылған.
Иллюстрация ретінде 5 ... және 17 ... ... ... 99 баспалық
бетте орындалған.
1 Экономиканы кластерлік жүйемен ... ... ... ... ... мен ... және экономиканы дамытуда кластерлер
жобасын пайдаланудың маңыздылығы
Ағылшын тілінде «claster» сөзінің көптеген мағынасы бар, бірақ ... ... ... ... да бір ... ... мен нақты бір
мақсатқа жету үшін жекелеген элементтерді біріктіру болып табылады. Осы
мағына бұл ... ... ... да ... ... түсінігі экономикада жаңа болып саналады. ... ... ... ... рет 1990 жылы ... ... экономист,
әлемнің әртүрлі елдерінің 100-ден аса саласын зерттеген Майкл Портердің
«Ұлттық бәсекелестік артықшылықтары» атты ... ... Оның ... ...... бір ... қызмет ететін және өзара бір-бірін
толықтыратын географиялық көршілес орналасқан өзара байланысты компаниялар
(жабдықтаушылар, ... және ... және ... ... ... беру ... мемлекеттік басқару ұйымдары, инфрақұрылымық
компаниялар) тобы. Бірінен бірі жақын орналасқан ... ... ... тұтынушылары үшін бір бірінен оқшау компанияларға
қарағанда анағұрлым ... құн ... ... ... ілеспе
экономикалық әсерден ұтады. М.Портер елдің бәсекеге қабілеттілігін жеке
фирмалардың ... ... ... ішкі ресурстарды тиімді
қолдануға бейімделетін әртүрлі ... ... ... ... ... ... деп ... Яғни, Портердің негізгі тезисі
перспективті бәсекелестік артықшылықтар ішкі ... ... ... ... [2]. Кластердің географиялық масштабы бір қаладан
немесе аймақтық- әкімшілік ... бір ел ... ... ... ... дейін өзгеруі мүмкін.
Кластерлер қызмет тиімділігін, ... ... ... ынталандыру мен жаңа кәсіпорындардың құрылуына жағдай жасау
үшін қандай да бір аймақтың, жекелеген аудандардың, тіпті ... ... мен ... ... ... ... ... жүргізудің шарттары мен нарықтағы сұраныстың өзгеруіне ... ... ... ... ... ... өмірге қабілетті, өзін
жеткілікті түрде қамтамасыз ете алатын, сәтті ... ... ... тән ... ... жаңа ... технологиялар негізінде фирмалар, ғылыми мекемелер,
жергілікті және аймақтық билік органдарының ... ... ... ... мен ... ... ... жаңа мүмкіндіктерді бере алатын өндіріс,
өнімді өткізу, инвестицияларды ... ... ... ... мен жаңа ... ... ... мен ашықтығы, қол жеткізе алушылығы,
кластердің барлық қатысушылары үшін мәліметтер мен ... ... ... құру мен ... өткізу нарықтарына, жұмыс
күші нарығы мен ноу-хау нарығына Интернет арқылы қол жеткізе алу;
- ортақ мақсаттарға ... ... ... ... мен ... ... ... тұтынушылардың өсіп келе жатқан сұранысын
қанағаттандыруға бағыт ұстаушылық;
- кластерге тиесілі шағын, орта кәсіпорындарды қолдау мен дамыту [1].
Кластердің өмірлік ... ... ... ... ... сатысы –
негіздің болуы, алғышарттар, яғни аймақта компаниялар мен ... да ... ... ... Одан кейін кластердің пайда болуы орын алады, бұл
кезде агломерация ... ... ... ... ... ... ... арқылы ортақ мүмкіндіктерді жүзеге асыруды бастайды.
Кластер өзінің дамуын бастағанда аймақтағы сол немесе байланысты қызметтің
жаңа қатысушылары пайда болады және ... жаңа ... осы ... ... ... ... туындайды. Кластердің есеюі әрекет етуші
тұлғалар қандай да бір критикалық массасына ... ... Ол ... ... тыс ... басқа кластерлермен, қызмет
бағыттарымен, аймақтармен дамытады. Бұл ... ... ... жаңа ... жаңа ... құру ... басталады. Осылайша біртіндеп өзгеру
келеді – уақыт өте келе нарықтар, технологиялар мен ... ... ... өмір ... өмір сүруге қабілетті болу, ... ... ... үшін инновацияларды өндіріп, өзгерулерге икемделу
керек. Ол бір немесе оның ... ... ... ... ... ... алады немесе өнімдер мен қызметтер жеткізілетін жолдарды
өзгерте алады.
Жіктелу бәсекелестік пен инновацияны ... алса да, ол ... ... ... тәуекелдер мен қақпандардан ... ... су асты ... бөліп көрсетуге болады. Бұл
осал жерінің болуы, өйткені мамандану аймақтың шектеулігіне әкеле алады, ал
технологиялық үзіліс ... ... да бір ... бұза ... ... ... ... құрылымдар бағыттың мүлдем өзгеруін
кешіктіруге немесе қажетті қайта құруға ... ... ... ... ... ... саясаттың икемсіздігінен болады. Бәсекелестік қысымның
төмендеуінен корпорация көмегімен инновациялардың итермелеуші ... ... ... ... ... ... бұл кезде өткен
жетістіктерге үйренген кластер енді өзгеруші тенденцияларды көріп білуге
жағдайы болмайды [3].
Кластердің жалпы құрылымы күрделі ... ... ... 1) [4]. ... сол ... ... ... байланысқан бірегей ішкі ақпараттық
орта шеңберінде де біріккен. Кластер кеңесі аймақтық басқаруды қамтиды және
бизнес ... ... ... ... Оның міндеті тек қана
аналитикалық болып табылады. Кластер ... ... – құн ... ... ... ... және сыртқы ортамен әрекеттесуде ортақ
логистикалық терезе. Бұндай құрылым ... ... ... ... ... ... 1
Кластердің қызмет етуінің негізінде Портердің ромбі жатыр, басқаша оны
«Даймонд моделі» деп ... ... 2). ... ... ... ... қажеттілік пен оған негізделетін кластердің
бәсекеге қабілеттігін ... ... ... ... және ... ... ... әкімшілік және ғылыми-техникалық
инфрақұрылым ресурстарының сәтті сәйкестендірілуі есебінен туындайды. Бұл
жағдайлар ... мен сапа ... ... ... ... және ... ... құрамдас бөлшектер мен технологиялық
жабдықтар бағытында инновацияларды енгізуді қамтамасыз етеді, бұл оларды
неғұрлым ... ... ... Мысалы, төменгі Манхэттеннің
мультимедиялық кластері өзара байланысты салаларда қызмет ететін және ... ... ... ... ісі, ... мен ... ақпарат сияқты
фирмалардан тұрады. Кластердің бәсекеге қабілеттігі өсуі үшін талапшыл ... ... ... бар ... ... оның ... ... сұраныстан ерте туындайды және жаңа тауарларға ... үшін ... ... болып табылады.
«Даймонд» моделі»
Сурет 2
Ромб ортасындағы өзара әрекеттесулердің «кресті» (сурет 2) жергілікті
әкімшілік және ... ... ... ... көретін оның
барлық құраушыларының өзара қажеттілігін көрсетеді. Осы айтылған әкімшілік
және институционалдық орталар ... ... мен ... ... ... жетіліп отырады және оның құрылымына түрлі мүмкін
нысандағы инвестицияларды ынталандырады.
Кластерлерде бәсекелестік пен кооперцияның ... ... Олар ... жазықтықтарда бола тұра бір-бірін толықтырып
тұрады. Әлемдік нарықта кластерлер жүйе мен ... бір ... ... бұл ... тең ... ... және глобальді
бәсекелестік тенденциясына төтеп беруге мүмкіндік ... ... ... ... та ... асырылады, бұл кезде трансакциялық
шығындарды біршама төмендетуге жағдай туады.
Қазіргі кезде әлем жоғарғы қарқынмен ... келе ... ... ... ... уақыт жоқ, ең үздік технологиялар,
әдістерді іріктеп алып, оларды біздің жағдайларымызға ... ... ... ... ... ұқсас ережелермен дамуда, сонымен ең үздік
брендтер, бизнес пен экономикалар қалай да болса ... ... ... ... ... экономиканы кластеризациялау феноменіне
1990-жылдардан бастап ерекше ... ... және ол өз ... ... негізі болуда. Бұл үшін елдер мен аймақтар деңгейінде кластерлер
ісі бойынша ақпараттық-талдау жұмыстарын жүргізетін, сонымен ... ... ... ... деңгейлерде білім ... ... ... ... ... ... ... болу себептері ұлттық артықшылықтардың
себепшілерімен тікелей байланысты және ... ... ... ... ... Бір бәсекеге қабілетті сала өзара ... ... ... ... бәсекеге қабілетілігін жасауға көмектеседі.
Мұндай сала ... өзі ... мен ... аса ... ... ... ... Ондай саланың елде бар болуы жабдықтаушы ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бәсекеге
қабілетті жабдықтаушылар да елде ... ... ... ... мүмкіндік туғызады. Олар екіншілерін технологиялармен қамтамасыз
етеді, ортақ өндрістік ... ... ... ... ... ... ... кезде оның құрамындағы
барлық өндірістер бір-біріне өзара қолдау көрсете ... ... ... ... бағыттары бойынша тарайды. Бір саладағы белсенді
бәсекелестік кластердің басқа салаларына тарайды, ... ... ... ... ... ... ... жатқан кластерлерінің болуы – ішкі бәсекелестер тобы
бар жерде факторларды тудыру процесін ... ... ... салалар
кластерінің барлық фирмалары ... ... та ... ... ... адам ... инвестициялар
жасайды, бұл өз кезегінде жаңа фирмалардың жаппай пайда болуына әкеліп
соғады. ... ... ... ірі ... ... және мамандануға
мүмкіндік тудырады [5].
Кластерлер кәсіпорындар мен салалардың ... ... ... ... ... ... қол ... бәсекелестіктің арқасында кластерлер ішінде неғұрлым тиімді
мамандандыруды құруы; неғұрлым ... ... ... болуының
нәтижесінде тауарлар мен қызметтер сапасын жақсартуы, т.б.
Кластерге ортақ технологиялық тізбекте ... яғни бір ... ... ... ... ... ... тиіс. Жалпы алғанда,
соңғы өнімге қайсысы неғұрлым жақын болса, сол соғұрлым жоғары ... ... және ол үшін ... ... ... ... ... жүйе тек
қана соңғы өнім иелеріне ғана емес, ... ... ... ... болу үшін арналған [6].
Кластердің өндірістік құрылымын талдау оның ... ... ... ... ... ... ... айрықша ерекшелігі болып оның бірқатар оң әсерлер шеңберінде
пайда болуы табылады, ең алдымен ... ... ... Оның ... ... бірінде қандай да бір өнім немесе қызмет түрін өндіру
үшін кластердің инновациялық ядросының болуы.
Екінші оң әсер ... ... ... ... ... ... қамту әсері
өнімнің бірнеше түрін өндіру үшін бір уақытта ... ... ... ... ... ... Бұл фактор көпфункционалды табиғатымен
сипатталады. Фирмаларды кластерге біріктіргенде қамту ... ... ... ... шығындарды минималдау кезінде ... ... ... ... ... пайда болады.
Кластердің үшінші оң әсері болып өнімді жалпы стандарттау жағдайында
туындайтын ... ... ... ... ... ... ... бойынша таралады. Бір саладағы белсенді бәсекелестік кластердің
басқа да салаларына таралады. ... ... ... ... жаңа
өндірушілер ҒЗТКӘ-ге түрлі қадамдарды ынталандырады және жаңа стратегиялар
мен квалификацияларды біліктіліктерді енгізуде жаңа құралдарды қамтамасыз
ете ... ... ... ... ... кластерлік құрылымдау мемлекеттің жалпы
экономикалық саясатына елеулі әсер етеді. Бұл ең ... ... ... ... ... ... қажетті инфрақұрылымды құру
мен біліммен байланысты (сурет 3) [4]. Кластерлерді дамытуға негізделген
саясат мемлекеттің бәсекеге қабілеттілігінің ... ... ... ... ... ... 3
Кластерлік бағдарламаның маңыздылығы оның қоғамың іскерлік өмірінің
барлық аспектілерін қамтуында: ... ... ... сыбайлас
жемқорлық, тәуелсіз сот мәселелері, т.б. кластерлер шеңберінде талқыланады.
Әр кластердің дамуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... Индустриалдық -
Инновациялық даму стратегиясының» шеңберінде және ... ... ... ... қабілетті экономикаға
және бәсекелестікке қабілетті ұлтқа» Жолдауына негізделе отырып , ... ... ... ... ... ... арқылы Қазақстан экономикасын әртараптандыру ... жаңа ... ... ... жылдың шілде айында «Қазақстан экономикасын өндіруші емес
салаларда кластерлерді ... ... ... ... бастау
алды. Қазақстанның кластерлік даму бағдарламасы ... ... бас ... және ... қабілетті экономиканы құрудағы
талпынысында ... ... бірі ... ... ... Қазақстанның Үкіметі, ал мердігерлер кластерлер концепциясының
негізін қалаушы, ... ... ... стратегия және бәсекеге
қабілеттілік Институтының жетекшісі, әлемнің ... ... ... ... ... Портер бастаған «Austin Associates» ... ... ... ... Майкл Портер жобаның ғылыми
кеңесшісі болды. Бұл инициативаның басты мақсаты – экономиканың ... ... емес ... ... және ... ... арттыру.
Жоба шартты түрде 3 кезеңге бөлінді: ... ... ... ... ... ... ... асыру. Бірінші кезеңінде
Қазақстан бәсекелестік артықшылықтарға ие нарық сегменттерін ... 150-ге жуық ... емес ... мен ... ... талдау
жасалды. Бәсекеге қабілеттілік екі негізгі критерий бойынша бағаланды:
саланы дамыту үшін ... ... ... мен ... ... ... Берілген сала жұмысбастылықты қамтамасыз ету ... ... әсер ... мен ... саланың өсуі
зерттелді, сонымен іскерлік ортаның бағасы да маңызды критерий болды.
Бағдарламаның екінші ... ... 23 ... ... мен ... үшін қазақстандық, аймақтық және әлемдік деңгейдегі нарықтың
тартымдылығы мен динамикасы ... ... ... саладағы соңғы
5-10 жылдағы сұраныс пен ұсынысты бағалау көмегімен осы көрсеткіштердің
келесі 5-7 ... ... ... жасалды.
Осы талдау Қазақстандағы ғана емес, сонымен ... ... ... ... жөнінде көзқарас қалыптастыруға және соның
нәтижесінде қарастырылатын кластерлердің санын 9-ға дейін ... ... ... ... салалар бірнеше критерий бойынша іріктелді. Бірінші
критерий – адамдық ресурстар саны мен ... ... ...... қатысушы кәсіпорындардың орналасуы. Яғни, шикізатты өндіретін,
өңдейтін және соңғы қосымша құнды ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне жақын орналасуы. Бұдан
кейін табиғи ресурстардың, инфрақұрылымның болуы назарға ... ... ... ... ... ... ... сала
таңдалып алынды [9].
Осы кластерлерге шығындар бойынша талдау жасалды, анығырақ ... ... ... ... ... ... Аймақтық нарықтағы тауарлардың экспорт ... ... ... үшін оның ... мен ... ... ... сипаттайтын карта жасалды.
Қазіргі кезде жоба үшінші кезеңде, оның ... 7 ... ... ... жөнінде шешім қабылданды. Төменде еліміздің жеке
секторларында ... ... жеті сала ... туристік сала;
- құрылыс материалдарын өндіруші сала;
- тоқыма ... ... ... ... ... қызметтер;
- металлургия өндірісі
- мұнай-газ машина құрылысы.
Осы кезеңде әр кластер үшін оның ... ... ... мен ... алдына қойылатын мақсаттар анықталды және осы
анықталған мәселелерді шешу мен қойылған ... жету үшін ... ... құрылды. Бұл, біріншіден, кластер ішінде өзара ... ... ... ... ... ... ... кластерді
жалпылама көруді жетілдіруге, үшіншіден, бағдарламаның барлық қатысушылары
үшін ортақ мәселелерді айқындауға мүмкіндік береді.
Бұдан басқа кездесулер ... ... ... ... ... ... ... қосатын әрбір кластерді, сонымен қатар
сәйкес кластерлердегі пилоттық жобаларды дамыту бойынша іс-шаралар жоспары
әзірленді. Бұл жоспарлар кейін Қазақстан ... ... ... ... 25 ... ... Кластерлердің жаңа мәселелерінің
туындауына байланысты анықталған жоспарларға өзгертулер енгізіліп ... ... ... ... ... және жеке ... ... құрылады. Бұған қоса, кластер өзінің жеке инициативаларын
да жүзеге асырады.
Нормативтік актілерді әзірлеу ... ... ... ... қабылдануы жақын болашақта кәсіпкерлік климатты жақсартуға
мүмкіндік береді. Бұл жұмыс бизнеспен ... ... ... ... ... ... заңнаманы жетілдіру мен кластерлік топтарда
жұмыс істеу ... ... ... ең ... әрі қысқа жолы
екендігін түсіне бастады.
Жеті кластердің әрқайсысы үшін бірқатар ... ... ... ... ... іске ... ... қол жеткізіп жатыр. ... ... ... ... ... ... ... әзірленіп, енгізіліп жатқан іс-шаралар
жоспарына жылдам жауап ... ... ... мен ... ... мемлекеттік органдардың өкілдері іс-шаралар жоспарында ... ... тез ... ... мақта кластерінің де аймақтық және халықаралық
нарықтарда бәсекеге қабілетті болу ... ... Бұл, ... ... ... ... ... мен Тәжікстанда
өндірілетін шикізаттық ресурстарға еркін қол жеткізу ... ... ... ... жаңа ... ... мен ... болған тоқыма
кәсіпорындарын жарақтандыру, адам ресурстарын дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... мақта мен тоқыма
өнімдеріне жоғары сұраныс және ... ... ...... ... ... ... мен Таяу Шығысқа жақындығы маңызды мәнге ие.
Тағы бір перспективті сала Қазақстанның ... ... ... ... Осы кезге дейін халықтың аз саны мен территорияның кеңдігі
негізінен теріс ... ... ... ... егер ... жол ... оңтайландырып, логистикалық қызметтер сферасын
дамытсақ, онда ... ... ... ... Қазақстанға үлкен
экономикалық дивидендтерді береді.
Осылайша, экономиканы кластеризациялау ... ... ... ... ... мен ... экономикалық қауіпсіздігін
күшейтуде оң әсерін тигізуі тиіс бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... сұхбаттарының бірінде
Қазақстанның көптеген басқа ... ... ... ... ... көбірек екендігі жөнінде айтып кеткен, бұл біз
үшін ... баға ... ... [8]. Егер ... ... бәсекеге
қабілеттігін арттыруға бағытталған жалпыұлттық келісімнің үлгісі болатын
жеке және ... ... ... ... ... бірігіп
дамытылатын болса, онда үлкен жетістіктерге жетуге болатыны әрине сөзсіз.
1.2 Туризм ... даму ... ... кластерлік теориялар мен ... ... ... ... ... күнде де осы басымдық қызмет көрсету
секторының, сонымен ... ... өсуі мен оның ... ... әлі де бар. ... ... ұйым ... туризм жөнінен
мамандандырылған халықаралық ұйымдардың зерттеулерінің талдауына, сонымен
мемлекеттердің туризмді дамыту ... ... ... ... ... және ... ... тікелей әсер ететін ... ... ... қатар оның болашақта өз ... ... ... ... ... ... жөнінде болжам бар [10]. Қазірдің өзінде көптеген елдер ... үшін бұл сала ... пен ... ... ... ... ... туризм әлемдік шаруашылықтағы неғұрлым қарқынды дамып
келе жатқан салалардың бірі және ең ... ... бірі ... ... ... ... ... иеленуі экономиканың
жаһандану үрдістері мен адамдардың басқа ... ... ... ... ... шартталады.
ДТҰ және туризм мен саяхаттардың дүниежүзілік кеңесінің бағалаулары
бойынша туризм өнеркәсібіндегі бір ... ... ... ... ... ... ... орны сәйкес келеді. Туризм тікелей ... ... ... 32 ... ... ... тигізеді және мемлекеттің
инфрақұрылымының дамуына жағдай жасайды.Туризм аймақтық және ұлттық дамуда
маңызды ... ... пен ... көзі ... ... ... да ... әлем экономикасындағы ең аз зерттелген өнеркәсіп түрі [11].
Туризмге кластерлік тұрғыдан қарау тек қана қызмет көрсету ... ... ұзақ ... ... ... ғана емес, оған
ерекше сипаттар тән болуынан қызықты.
Туризм ... ... өте ... ... оның ... ... өте ... Ол өзіне үйден тыс жерде саяхат жасай отырып керек
болатын өнімдер мен қызметтердің кең ... ... ... ... қосады. Мейрамханалар, қонақ-үйлер, авижолдар, саяхаттар
бюросы, дүкендер, т.б. секторларды ... ... ... ... ... түрі жоқ ... болады (сурет 4) [12].
Туризм дамуына тікелей не жанама түрде экономиканың 30-дан аса ... ... бұл – ... сауда, коммуникация мен байланыс, ... ... ... ... ... ... парктер мен демалыс
орталықтары.
Туристің өзінің өндіріс процесіне ... ... ... ... ... бұл ... тән ерекше сипат болып табылады. Тағы бір
ерекшелігі: өндіріс сферасында ... ... ... ... ... ... ... бақылап, құн түзеуші тізбектегі басқа қатысушылардың
қанағаттанарлық жұмыс атқаратынына ... ... ... бар ... ... ... бұл ... емес, өйткені туристік өнім өндірісі
мен жеткізілуі бір уақытта жүзеге асырылады. Алайда ... ... ... негізделуі мүмкін. Мысалы, турист қонақ-үйге оның жақсы ... ... ... мейрамхананың нашар қызметінің салдарынан
қайта келмеуі мүмкін. Туризм ... мен ... ... ... клиенттердің сұранысын қанағаттандыру үшін қажет
болып табылады.
Туризм секторының моделі
Сурет 4
Басқаша айтқанда, жақсы қызмет ететін кластерге ... ... ... ... ... құра ... Туризм кластерінде туристтің
тәжірибесі тек қана ... ... ... ғана емес, сонымен қонақ-
үй, мейрамхана, сауда нүктелері мен көліктің қолайлы жағдайлары ... ... ... ... мен ... ... болуы
мүмкін. Өйткені кластер мүшелері өзара байланысты және біреулердің ... ... ... біреулерінің тиімділігін арттыруы тиіс [13]. Бұл
туристік бизнесті ұйымдастырушы оператолар бірігіп ... ... ... ... мен ... кеңейте алатындығын білдіреді.
Туризм кластеріндегі бос аралықтарды анықтай отырып және синергияға жету
мақсатында ... пен ... ... ... жасап жаңа туристік
өнімдер мен қызметтерді жасауға және прогрессивті бәсекелестікті ортаға қол
жеткізуге болады.
Туризм ... ... ең ... мәселе оның орналасу орнын анықтау
болып табылады. Кластердің орны қаланың бір ... ... не ... ... ... ... те болуы мүмкін. Бұл орын әдетте табиғи түрде
өздігінен қалыптасады, бірақ кластер толық әлеуетіне жетуі үшін ... ... ... ... стратегиясы, мемлекеттік қолдау,
инфрақұрылымға инвестициялар ... ... ... іске ... ... мүмкін. Тартымдылық, қызметтер, ақпараттағы өзара ... ... ... және бұл ... ... тұйық
кеңістігінде орналасуынан көпті ұтады. ... ... ... мен ... көлемі және керекті қызметердің аз көлемі бола тұра,
олардың өзара жақын орналасуы арасында таңдау бар ... оның ... ... ... жоғары болады. Туризм саласында тартымдылық
басты күш болып ... ... ... неғұрлым күшті бәсекелестікті тудырады.
Үнемі жаңа ... ... ... ... ... өзгеріске не құлдырауға
ұшырайды. Сәтті құрылған ... ... ... ... ... сол сияқты жалғыз кәсіпкерге де қосымша құнды құрады. Алайда
туризмдегі бірлесу ... оңай ... ... ... кішігірім
операторлардың көптігі − өндіруші өнеркәсіпке қарағанда ... құру ... ... ... ... ... өздеріне
бір жүйенің бөлігі ретінде қарауы керек.
Көптеген туризм ... ... ... мен ... тығыз байланыстары болады. Туризм кәсіпорындары мен сектордан
тыс қатысушылар ... ... ... ... ... үшін ... Сонымен бірге, екі не одан да көп ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, АҚШ-тағы Калифорния штатының Напа алабындағы шарап пен
туризм кластерлерінің арасындағы байланыс [10].
Енді туризм ... ... ... ... бойынша қарастырайық.
Өндіріс факторларының шарттарына тоқталатын болсақ, туризмдегі ... ... ... ... көрсеткіштерге мемлекеттің табиғи,
археологиялық және мәдени ... ... ... ... ... қабілеттігі маманданған көрсеткіштермен де өлшенеді. Ондай
көрсеткіштер ... ... ... адам ... ... ... қажетті ресурстарға қол жеткізу мүмкіндігін
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... қолдауының кең қамтылуын жатқызуға болады. Осы ... ... ... ... ұстау үшін тұрақты ... ... ... ... факторларының шарттары бойынша, ішкі және шетел туристері де
жергілікті сұранысқа әсер ... Бұл сала ... ... ... ... ... ... өздері туристік аймақтарға
келетіндігімен ерекшеленеді. Сұраныс шарттарын қарастырғанда басты назар
туристік орынға келуші ... ... мен ... ... ... ... мен құрылымына аударылуы керек болғанда, жедел
келген туристтердің ... ... ... өсіп келе ... дұрыс позицяларды және күшейіп келе жатқан тұтынушылар мен
жергілікті қоғамның туристік мәдениетін ... да ... ... және ... ... мен ... жаңа ... мен
өндіріс мүмкіндіктерін ертерек анықтауда маңызды ... ... ... ... ... ... сапаны басқару жүйесі қызметін
атқарады және бәсекеге ... ... ... ... ... ... бәсекелестік пен қарсыластық екі деңгейде бола
алады – жергілікті және мемлекетаралық. Жергілікті компаниялардың әрқайсысы
білікті ... ... ... ... мен нарықты ... ... ... ... ... (қонақ-үй, мейрамханалар, саяхат
агенттіктері сияқты) ... ... ... пен ... ... жаңа өнімді таныстыру арасында байланыс ... ... ... ... ... ... аясында жүреді.
Байланысқан және қосалқы салалар бойынша бәсекеге қабілетті туризмнің
аумағы маманданудың деңгейімен, өзінің әртүрлілігімен, ... мен ... ... ... ... ... қатынастардың
жақсы қызмет етуін талап етеді. Бәсекеге қабілетті болу үшін жігерлі және
жаңашылдыққа бейім ... ... ... Бұл ... ... ... ... персоналды оперативті,
техникалық және әкімшілік деңгейде ... ... ... ... ... ... инженерлер мен архитекторлар, сонымен осы
салаға қатысты басқа да қызмет көрсетуші ... ... да ... ... ... ... етуші
субъектілер, құрылыс өнеркәсібі, дүкендер, саяхат жасау ... ... ... ... тазалау, шаңғы мектебі, азық-
түлік пен өнеркәсіп индустриясы, мәдени орталықтар, спорт заттары, машина
тұрақтары және де ... ... ... жол, әуе ... ... жолымен жету
әдістеріне деген қажеттілігі болады.
Туризм ... ... ... ... ... ... инвестициялайды, оларды қалыптастыруда ат салысады, басқарады және
біршама деңгейде туризм дамуының әзірлемелерін жасайды. Туризм мен ... ... ... ... ... өсуі осы ... ... пен назарды арттырды. Қоғамдық шаралар туризмді дамытуға ... қоса ... ... ... білім беру, зерттеулер, саясат,
валюталық бағам, заңдар, инвестициялық саясат, қоршаған ... ... ... ... ... ... ... арқылы туризм кластерлерінің
бәсекеге қабілеттігіне кері не оңды әсер ете ... ... және ... ... құрылған ынтымақтастығы кластердің даму бағыты мен
динамикасын, сонымен бірге ... ... де ... ... ... модельдері мен көрсеткіштері әдетте ортақ
ұқсастықтарға ие. Себебі кластерлер сияқты ... бұл ... ... түрде
өздігінен қалыптасады, бірақ әзірлеменің бағыты толық әлеуетіне жетуі үшін
дамытуды қажет етеді. Бұл ... ... ... ... қолдау,
инфрақұрылымға инвестициялар және маркетингік шаралар болуы мүмкін.
Туризм кластеріне әсер ететін факторлар ... ... әсер ... ... ... келеді ( сурет 5) [15].
Туризм кластеріне әсер етуші факторлар
Сурет 5
Елімізде болған үлкен өзгерістер туризм нарығына ... ... ... пен ... саясаты арқасында Қазақстан перспективті
туристік бағыт ретінде әлемде танымал болып келе ... ... ... ... мен ... ... әрекет етуде.
Туризм − аймақтық және ұлттық дамуда маңызды құрал, табыс пен
жұмысбастылықтың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және өндірістік қызметтердің санқырлы,
күрделі жүйесін білдіретін туристік ... ... ... ... ... ... және қоғамның демалу мен көңіл-күйін көтеруге
деген ... ... ... ... ресурстарын жұмылдыру
қабілеттілігімен халықтың тұрмыс деңгейін көтереді.
Туризмдегі байланысқан ... мен ... ... ... ... ... шоғырлануы мен бірлестіктерін
түсінуде кластерлік әдіс тиімді болып табылады. ... ... ... ... объектілерін біріктіре отырып елдің ... ... бола ... ... ... ... ... Туризм
саласын дамытуда кластерлік әдіс − оның әлеуетін арттырудағы ... ... ... ... ... ... дамытудың шетелдік тәжірибесі
Кластерлік инициативалар өтпелі экономикасы бар елдерде ерекше
мағынаға ие ... ... ... ... ... ... құқықтық, әлеуметтік және ... ... ... ішіндегі неғұрлым алдыңғылары өздерінің
бағдарламалары мен ... ... ... ... ... ... ... байқау үшін ... ... ... ... әрі ... ... мүмкіндіктерді тапты [16].
Ірі кластерлерді дамытудың шетелдік тәжірибесі біршама және оң болып
келеді. Бұл – Солтүстік және ... ... ... ... ... автокөлік компаниялары, Италиядағы сәнді ... ... ... өндіретін Калифорниядағы топтар және Португалия мен
Швециядағы ағаш өңдеуші өнеркәсіп. Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... деңгейдегі кластерлер
тәжірибесі де маңызды [17]. Олардың қатарына, мысалы, Голливудтағы ... ... ... ... ... ... ... өндіру кластері, Карлсвадтағы гольф үшін қажетті жабдықтарды шығару
бойынша кластер [14].
Ал туризм саласының белсенді дамуы Италияда (Рим, ... ... ... ... ... (Лас-Вегас, Гавай аралдары), Египетте
(Каир, ... ... ... (Бангкок) байқалды. Интернет
ақпараттық жүйесі мен көптеген әдебиеттерді қарастыру нәтижесінде 2003-2005
жылдар ... ... ... елдерінде туризмді дамытудың
бағдарламалары қабылданғандығы анықталды.
Осы әлемдік туристік ... ... ... ... ... үш, төрт және бес ... қонақ үйлер, театрлар, ойын-
сауық орталықтары құрайды. Сонымен қатар аталған туристік ... бай ... мұра мен ... жағдайлардың рөлі
маңызды болды. Осы өңірлердің туризм индустриясының тиімді ... ... ... ... қолдау көрсетуі, сондай-
ақ туризм инфрақұрылымын қалыптастыруда мемлекеттік-жеке әріптестік ықпал
етті.
Оңтүстік Африка ... ... ... ... ... ... қандай әдістер қолданғанын қарастырйық.
Бай әрі көпқырлы тарихы бар Оңтүстік Африка ... үшін ... ... ... бірі бола алар еді. Алайда олардың нәсілдік шектеу режимі
ұлтты оңашаландырды, осы шарттар ... және ... ... туризм мен демалыс индустрияларының ... ... ... дамуы тарихи түрде қалыптаспады, осы аймаққа алғашқы қызығушылық
тек қана 1994 жылғы демократиялық сайлаудан кейін ғана ... ... ... жаңа ... бастамасы болды, оның әлеуеті анық көрініп,
шетелдік келушілердің саны тез қарқынмен өсте бастады.
1994 жылдан ... ... жыл бойы ... өсуі зор ... 1993 ... ... 1998 жылғы 5,7 млн. дейін [10]. Сонда да 1990-жылдардың
соңында шетелдік туристердің төмен деңгейі байқалды. Глобальді ... ... ... ... ... ... Африканың туризмін дамытуда
осы саланың белсендігі мен араласу қажеттілігінің ... ... және жеке ... бірігіп, шетел туристерінің санын өсіру
мақсатында ол үшін ... орта құра ... ... қолдау үшін
қомақты қаржы бөлінді. 1998 ... ... ... ... ... деп ... бұл ... мемлекеттің жауабын білдіріп, басшылықты
біріктіруге және индустрияны дамытуға бағытталды. Осы әрекет қоғам мен ... ... бар ... ... одан ... нәтижесінде
ортақ стратегияға әкелді.
Кластерлік бастама түрлі сектордағы туризмге қызығушылығы ... ... жаңа ... ... мен ... диалогтың ашылуы нәтижесінде болды. Одан басқа, ынтымақтастық
арқылы тиімділіктің артатыны айқын бола ... ... ... ... ... жобалары әзірленіп, олар сәтті жүзеге асып жатты.
Кластерлердің жеті аймағы ... ... ... ... тақырыптық және
төртеуі жергілікті деңгейде. ... әдіс ... ... ... ... болды. Ол экономикалық қауымдастықты ұстанған бағытты
қолдау және жұмысбастылықты қамтамасыз ету, жергілікті деңгейде ... ... ... мақсаттарға жету үшін белсенді қызмет етуге
итермеледі. ... ... ... ... ... ... істеу мен Оңтүстік Африка елінің туристік әлеуетін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық құрылымы болды
және бизнес, үкімет пен жұмыс ... ... ... бәрі ... ... (ТБТ) ... (сурет 6) [10]. Жобаның кеңес алу жұмысы Жаңа
Зеландияның осындай бір фирмасымен, Кластерлік Навигаторлар мен ... ... беру ... ... ... ... ... оны толықтай
дерлік Туризмнің Кластерлік Консорциумы (ТКК) жүргізді, Оңтүстік Африканың
Жобалау Консалтингімен басқарылды. Жоба ... ... ... ... ... ... ... жетістіктері
қызығушылығы бар тұлғалармен одан әрі дамытылуы тиіс ... жылы ... ... ... және ... ... туризмді кластерлеу үрдісіне екі жергілікті ... ... ... ... ... ... жұмыс күші негізінен шағын
бизнес пен ... ... ... ... ... Бұл
кластерлердің жергілікті туризмге қалай әсер ететіндігінің мысалы болуы
керек ... ... ... ... ... ... білу
мақсатында кеңейтіп, төртке жеттті.
Оңтүстік ... ... ... ... ... бастаманың негізгі төрт ... ең ... ... ... ... ... ... туризмнің
кластерлік даму әдісін сынау;
- төрт түрлі жердегі ... ... ... ... әртүрлі деңгейлер – ұлттық, тақырыптық, жергілікті, арасындағы
байланысты дамыту;
- осындай кластерлік ... ... бар ... да ... деңгейдегі атқарылған жұмыстар жақсы нәтижелерді көрсетті.
Алайда, тәжірибе көрсеткендей ... ... ... асырылған
кластерлік әдіс неғұрлым тиімді болды. Осы деңгейде қатысушылардың
персоналды ... ... ... ... ... және көп ұзамай байқалады,
сондықтан қатысуға деген ынта да артады. Қатынастардың жүзеге ... тыс ... ... ... оған ... кластерлік үрдіс әлі де
жүріп жатады. Өйткені бірігіп ... ... ... ... ... қатысушылар осы қатынастарды одан әрі жалғастыруға енді өздері
мүдделі болады. Бұл ... ... ... ... ... неғұрлым
органикалық және одан әрі өзі дамитын болып табылады, оны тек іске ... ... енді ... ... жергілікті төрт кластердің бірі −
Хайелитшадағы кластерді қарастырайық. Хайелитша ... ... ... ... ... ол Кейптаун қаласына жақын орналасқан. Кейптаун туристер
келуі жағынан елдегі өңірлердің ... ... ... Бұл ... ... ... ... жартысына жуығын қабылдайтынын
білдіреді (жылына шамамен 750 000 адам). Хайелитша шетелдік ... ... ... 25 км ... орналасқан [10].
Үрдіс бастауын алғанда туризм өзінің алғашқы фазасында ғана болды және
жергілікті экономиканың өте осал ... ... Ол ... ... өтетін жер болды. Саяхатты ұйымдастырушы операторлар бұл жерді
ұсынған жоқ. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... үрдіс басталмас бұрын ... ... ... ... ... ... ... спонсорлауда және
басқаруда Батыс Мыстың Провинциялық ... ... ... ... ... ... осы ұйым кластерлік үрдісті бастады. Бірінші
қадам басшылық тобын құру және басқа ұйымдарды білдіретін қызығушылығы бар
көптеген тұлғаларды жинау ... ... ... 1999 жылы ұйымдастырылған семинарды
өткізу болды. Семинарда 80 қатысушы болды, оның ішінде сол ... ... мен ... ... ... ... Семинардағы
қатысушылардың шағын тобы өзеті мәселелерді анықтап, талқылау үшін жиналды.
Оның ішінде: ... ... ... ... ... ... ... мен білім беруді жақсарту, туризм кластерлері жайлы
ақпаратты кеңейту мен ... ... ... ... ... ... қатар туризм секторы шегінде басқа да ... ... ... ... ... ... өкілдері
туризмді дамытудағы мәселелерді жақсы білгендіктен ең маңызды мәселелерді
анықтау соларға тапсырылды.
Осы кезде ... ... ... қолдау тапты, бірақ әлі де ... ... мен ... ... қамтамасыз етіп тұру, басшылық тобын
нығайту, қолдау көрсету үшін өткен ... ... ... ең ... ... ... іске асыруды үйрену қиындық туғызды.
Кластерлеудің мақсаты ... ... ... ғана ... оны әрі
қарай қатысушылардың өз ниетімен дамытуы болды.
Барлық елдердегі кластерлер ... ... ... ... ... бірігуде басты ынта кейбір жағдайда өзара жақын
орналасу болса, кейде ... ... үшін ... ... ... мысалы бұл жағынан ерекшеленді, себебі бұл аймақта бастапқыда
бірлескен топтар, не қоғамдағы ... ... ... ... ... бола тұра ... ... арасында қоғамдық капиталды құрып,
жергілікті туризмді дамыту үшін ... ... ... Осы өте ... ... ... ... үшін ... ай ... ... Африкадағы туризм сферасында кластерлік үрдіс
басымдықты қажеттілікті іске қосу ... ... ... ... ... орын ... кедергілер бағдарламалар мен бастамалар
арқылы толығымен ... аз ... ... ... саны ... ... ... елдің тартымдылығы біраз артты.
Оңтүстік Африкадағы кластерлік даму барысында анықталған тәжірибелік
маңызы бар қорытындылар:
– Белсенді қолдауды қамтамасыз ету.
Қолдау мен ... ... ... Тобы ... ... қажет етеді, сонымен қатар қатысушыларды ... күш ... және ... ... Күшті қоғамдық қатысу.
Белсенділікті тудыратын қоғамдағы шешуші адамдардың энергиясын және
формалді емес ақпаратты пайдалану маңызды.
– Қатысушылар шеңберін кеңейту.
Кластерлік ... ... ... ... ғана ... керек, кей кездерде ол жаңа қатысушылардың қосылуы мен
шекаралардың ... ... ... ... ... кластер ішіндегі тиімді
байланыстар мен синергия есебінен дамытылуы тиіс.
Сонымен қатар туризм ... ... ... ... Хорватиядағы
туризм болып табылады [18]. Ондағы кластер қатысушылары: Хорватияның Туризм
министрлігі, қонақ-үй кешендері, туроператорлар, мейрамханалар, ... ...... ... ... анықтаған,
келісілген шарттары негізінде ұлттық экономиканы дамыту не ... ... ... ... ... ... шетел елге, заңды не жеке тұлғаға
жер учаскілерін, жер асты байлығын немесе басқа да ... ... ... пайдалануға беру туралы ... ... ... ... ... ... мұражайлар, білім беру
мекемелері, қатысты салалар. Жұмыс топтары маркетинг пен ... ... ... ... ... ... заңдық және реттеуші орта
сұрақтары бойынша құрылды.
Хорватиядағы туризм кластерін дамытудың стратегиясы − әртараптандыру
стратегиясы. Әртараптандыру жолы ... бұл ... ... ... ... ... ... өнімдерінің бәсекелестік артықшылықтары
арқылы Хорватия халқы мен қонақтарына бірегей әрі жоғары сапалы ... ... ... ... қол ... ... ... қосымша құн мен
сапасы жоғары өнім жаппай туризмді алмастырды. Кластерді ... ... ... ... ... қатысушыларының күшімен әзірленді.
Стратегия шеңберінде туристік кластерді дамытудың негізгі ... ... ... ... ... ... даму; туризмді дамыту ойын ... ... ... ... ... ... сапасы, кластер
қатысушыларының өз еркімен қатысуы.
Стратегияны жүзеге асыруда ... ... ... ... ... менеджментін жүзеге асыру;
- Барлық мүдделі жақтардың, әсіресе жергілікті бірлестіктер, ... мен оның ... ... ... ... ... ... бизнес-бірлестіктер мен қоғам арасындағы өзара қатынастарды
күшейте отырып, туризм мен қызмет көрсетуге ... ... ... Жеке және ... ... арасындағы іс-әрекеттерді келісе
отырып жүргізу;
- Өңірлер арасыдағы кооперация мен ... ... ... қол
жеткізу.
Стратегия мақсаттары негізгі үш Ұлттық бастамаға ауыстырылды:
а) тұтынушылар сұранысына негізделген ... ... ... ... жүгіне отырып, туризмдегі жаңашылдықты дамыту;
ә) мүмкіндіктерді кеңейтуді бақылау мен ... өнім ... үшін ... туризмді дамыту үшін ақпараттық технологиялар қызметі.
Кластерлерді қалыптастырудың ... ... ... ... үшін кластер жүйесін қалптастырудың бес сатысын бөліп көрсетуге
болады:
әлеуетті қатысушыларды ... мен ... ... бұл 2005 ... ... ... АҚ ұйымдастыруымен өткізілген
салалық кездесулер барысында сәтті жүзеге асты деуге болады);
ортақ стратегияны әзірлеу (кластерлік ... ... жеті ... бөле ... республикада кластерлік дамуды қалыптастырудың бірегей
стратегиясы әзірленді);
пилоттық жобаны әзірлеу (2005 жылдың 25 маусымында Қазақстан ... № 633 ... ... ... ... ... бекіту туралы» қаулысы қабылданды);
стратегиялық жобаны ізірлеу (елімізде осы саты Аматы қаласы мен облысында
туритсік кластерді дамытудың шебер-жоспарын ... ... ... қабілетті салалық нарықты қалыптастырудың қорытындысы ... ... ... сатысы.
Соңғы 10 жылда 20 елде жүзеге асырылған 500-ден аса ... ... ... ... ... біршама
арттыратындығын дәлелдеді [3]. Сондағы ... ... ... ... ... құру, экспорттық ... ... ... ... және жаңа ... даму ... ... елдерде, ал елдердің ішінде - әртүрлі ... ... және ... ... ... ... байқалады. Қай
жерде ұлттық ерекшеліктер кластер ішінде өзара алмасуға мүмкіндік тудырса,
елдің маңызды ... қолы сол ... ... ... ... кластердің дамуы мен туризм саласының қазіргі
жағдайын талдау
2.1 ... ... ... даму ... және ... ... алғышарттары
2004 жылдың шілде айында Қазақстанда бәсекеге ... ... даму ... ... ... Жоба ... ... анықтаудың бас кезінде-ақ турбизнес өкілдері олардың қызмет
сферасында мониторинг өткізу ... ... ... ... ... осы бағдарламаның пилоттық жобасын енгізу туралы шешім
қабылданды.
Қазақстандағы осы ... ... ... ... ... оның әлемдік
экономикадағы алатын орнын айтып кеткен жөн. Халықаралық ... ... ... пен ... ... ғана орын ... ең ірі экспорттық
сала қатарына кіреді. Басқа ... ... ... ... ең ... ... ... табылады және оған дүние
жүзіндегі барлық жұмыс ... 60%-ы ... ... ... ... ... ... бойынша осы саланың 2005
жылғы әлемдік ЖІӨ-ге қосқан үлесі 10,6% құраған, немесе 4,7трлн.долл., ал
2015 жылға ... бұл шама ... ... ... немесе 7,8трлн.долл
құрайды [20].
Бұл сала басқа тауарлар мен ... ... ... ... жағдайында әрекет етеді. Қазақстанның әлеуетті туристерге аз
шамада қызықты болуы туралы қалыптасқан ... бас ... ... ... ... және ... көрсету сапасын жақсарта
отырып республиканың экотуризм, спорттық және бизнестуризмін құру ... бар ... ... ... ... қоса, турбизнесте құрылатын
кластер шеңберінде ортақ саясатты әзірлеуге дайын ... және ... ... ... енді ... туризм жағдайына келер болсақ, статистикалық
мәліметтерге қарағанда Қазақстандағы туристік белсенділік өсу ... ... ... ... ... ... бірге кластерлік
дамыту бағдарламасын жүзеге асырумен байланысты мемлекеттік қолдау туристер
санының артуы сақталатындығы туралы ойлауға негіз ... ... ... және тұтастай республика бойынша туристік қызметтің 2006 жылғы
қорытындылары бойынша жүргізілген статистикалық зерттеу ... ... ... ... ... ... оң даму үрдісі
байқалады (сурет 7) (21(. Мұны ... ... ... ... ... келу ... 2005 ... салыстырғанда 19%-ға өсіп, 5200 мың ... ... ... ... ... адамдар саны да 8%-ға өсіп, 3550 мың
адамды құрады. Бұдан отандастарымызда ел табиғатын, халық ... ... және ... ... ... т.б. жерлерде
денсаулығын түзету мүдделерінің артуын көре ... ... ... саны
шамамен 29,8%-ға артып, 3900 мың ... ... Ол ... ... ... және басқа халықтардың мәдениетіне, табиғатына, ... ... ... байланыстырылады (21(.
Сурет 7
Қазіргі кезде қызмет көрсетілген адамдар санына қарай келу туризмі
үлесі қалған екі түріне ... ... 41% ... Бұл ... ... осы саласының отандық ЖІӨ-ге негізгі табыс әкелетіні ... ... ... функциялардан көрінеді: біріншіден, ол – валюталық
түсімдердің көзі және, ... ... ... ... кеңейтеді. Ал шығу
туризмі мен ішкі туризмнің үлестері 31% және 28% ... ... ... сайын туризм саласында қызмет атқаратын субъектілердің табыстары
өсіп келе жатыр, ... ... ... түсімдер де осы
тенденцияға ие (сурет 8) (21(. Тұтастай ... ... ... ... ... 2006 жылы ... жылмен салыстырғанда
14,6%-ға артып, 35000 мың теңгені құрап, ... осы ... 7052,4 ... ... бұл 2005 жылғыдан 8%-ға артық (22(.
Сурет 8
Қазіргі кезде елімізде ... ... 80 ... ... 820
туристік агенттік әрекет етеді. Олардың тек шамамен 20% ғана ... мен ішкі ... ... қызмет көрсетеді. Қалған ... ... ... ... ғана ... етеді (3(.
2006 жылы турагенттік іспен шұғылдануға 750 ... ... ... ... 69 ... мен 681 турагенттік туристік қызметті
жүзеге асырады (23(.
ҚР ... ... ... ... ... ... ... көрсететін адамдарының саны туризмнің үш түрі де бойынша
өсу тенденциясына ие (сурет 9) (22(.
2006 жылы Қазақстан Республикасының 903 ... ... және  38 ... 416,3 мың ... пен ... қызмет көрсетіп, бұл қызмет
көрсетулердің көлемі 2306,4 млн.теңгені ... (24(. ... ... ... ... ... ... қатысатын 37
туристік ұйым қызметін жүзеге асырады.
Туризм түрлері бойынша туристік фирмалар қызмет
көрсеткен келушілер саны
Сурет 9
Туризмнің негізі болып ... ... ... ... ... Туризм құрылымындағы қомақты үлесті орналастыру объектілері
иеленеді, статистикалық мәліметтер бойынша ... саны 2006 жылы ... ... 10) (21(. ... ... тұратын және оларға қызмет көрсету
үшін пайдаланылатын қонақ үйлер, ... ... ... ... ... ... мен ... да ғимараттар, құрылыстар
жатқызылады. Олар меншік нысанына байланысты түрлі болып келеді (қосымша Ә)
(21(.
Сурет ... ... ... ... ... ... ... өсу тенденциясына ие (қосымша Б). 2006 жылы олар 1535 мың ... ... Бұл ... жылдың көрсеткіштерімен салыстырғанда 25,3%-ға
өскен, сәйкесінше көрсетілген қызметтер көлемі де артып, республика ... ... 21527 ... ... (24(.
Қазіргі уақытта ҚР Туризм және спорт министрлігінің жылдық есебіне
сәйкес республика территориясында қонақ-үйлерден ... 13 ... ... 10 ... 2 эстрадалық ... ... ... 1 ... пен 4 ... ... парк, 7 демалыс паркі, 48
туристік база, 40 ... ... 13 ... ... 15 ... 23 ... да ... жай қызмет етеді (23(. Осы ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады.
Туристік қызметке жасалған талдау Астана және ... ... арғы ... ... ... ... ... мақсатта болатынын
(іскерлік туризм) және олар ... әрі ... ... ... ... ... үйлерге тоқтағанды жөн санайтынын көрсетті. Елдің іскерлік
орталықтары – ірі қалалардағы халықаралық ... ... ... ... әрі ... дәл осы ... ... байланысты болады (25(.
Жұмыс істеп тұрған туристік фирмалар мен ... үй ... ең көп саны ... қаласында (605), Шығыс Қазақстан (124),
Қарағанды (122), Алматы облыстарында (71) және ... ... ... осы ... ... ... саны ... қарағанда
артық болып келеді (қосымша В) (22(.
Қазақстандық шығу туризмі сегментіндегі ... ... ... ... ішінде, турфирмалардың көптеген басшыларының айтуынша, «су жағасындағы
туризм» иеленеді. Бұл ... ... және ... ... Екінші кезекте коммерциялық мақсаттар тұр.
Ал ішкі туризм ... ... көбі не ... ... ... мен таныстарға бару мақсатында саяхат жасайды (қосымша Г). ... ... ... ... ... ... көбі ... тыс
жерлерді таңдайды. Шығу туризмі бойынша шекаралас Қытай мен ... ... ... ... мемлекеттеріне бару үлесі артығырақ (сурет 11,
сурет 12) [22].
Соңғы кездегі ... ... ... ... ... ... Республикасы Статистка агенттігінің 2000 жылдан бастап
алғандағы деректерін талдау ... ... ... ... 2000 ... 60 ... шамамен 165 елге дейін кеңейгенін
көрсетеді [25]. Көбінің келу ... ... ... ... ... ... ... Ғ).
Қазақстанның туристік қызмет көрсетулер нарығында 3,2 мыңға жуық адам,
1,5 мың кәсіби гид пен экскурсияшы жұмыс істейді. Туристік нарықтың ... 98,3 %-ін ... ... ... ... саны ... дейін) иеленеді. 250 адамнан аспайтын персоналы бар ... ... ал ... ... ... (25(. ... қарағанда,
туристік ұйымдардың көпшілігін шағын және орта ... ... ... ... ... ... негізделген экономикалық өсімнің
тиімді генераторы болып табылады.
Сурет 11
Сурет 12
Туризмді дамыту көлік инфрақұрылымын дамытумен тікелей ... ... ... әуе ... ... Ішкі туризм мақсатында
көбінесе автожол көлігі пайдаланылады. Жыл сайын республикалық ... ... ... ... ... ... ірі ... объектілерге
апаратын жолдар бар (қосымша Д).
Елде әр ... ... ... ... ... және ... ... қанағаттандыруға кең мүмкіндікті қамтамасыз
ететін ... ... ... ... және ... қабілетті туристік
кешеннің жұмыс істеуі үшін жағдайлар жасалуда, ұлттық туристік ... ... ету үшін ... ... ... ... ... материалдық-техникалық базасын ... ... үшін ... ... туризмге ерекше көңіл бөліп, оны дамытудың алғышарттары
бар. ... бұл ... және ... негіздердің болуы. Мысалы, бұл
жақында 1500 жылдық тойын тойлап өткен бүкіл түркі ... ... ... ... мен осындағы Қожа Ахмет Яссауи кешені. Бұл ... әр ... ... құштар екен. Бұдан басқа 2000 жылдық ... ... ... және оның ... ... ... ... көрікті табиғат пен іскерлік орта, сол сияқты әр аймақтардағы:
Көкшетаудағы ... мен ... ... ... Шайтанкөл,
Павлодардағы Баянауыл сияқты көркіне көз ... ... және ... көп. Еуразияда орналасқан Қазақстан табиғатының ... ... ... бай – бұл дала мен ... ормандар мен көлдер, сондай-
ақ табиғаттын бірегей ескерткіштері, қорықтар мен ... ... ... геосаяси жағдайы, саяси тұрақтылық, көпұлттылық пен ... ... ... ... ... ... ... түрлілігі
– осының бәрін мемлекеттің ... ... ... алғышарттарына
жатқызуға болады.
2.2 Туризм пилоттық кластері жобасын іске асыру
Елбасының Қазақстан ... ... ... әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» атты 2006 ... ... ... жеті ... ... ... ... басқа Елбасының «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты 2007 ... ... ... ... ... ... емес ... экономикалық әртараптандырылуын қамтамасыз ету, ... ... ... жан-жақты жаңғырта жаңарту жолы таңдап алынғаны
жөнінде сөз қозғалған. Онда «бұл жолда Қазақстан мен ... ... ... әрі ... озық ... ... ... іске асыра
отырып, біздің: біріншіден, қандай да бір табыстарға қолымыз ... ... ... жаңарту қарқынын жеделдете түсуіміз қажет; ... ... ... ... ... ... мен ... барлық салаларына тарату керек» (26(. Аталған межені бағындыруда
мемлекетімізде жүзеге асырылып келе жатқан экономикамыздың ... ... ... ... жеті ... ... оның ... туристік
кластердің алар орны ерекше екені дау тудырмас.
Туристік саланы дамытудың 2006-2011 жылдарға ... ... ... ол ... ... Президентінің Жарлығымен
2006 жылдың 29 желтоқсанында бекітілді. Оның ... ... ... және ... ... арттыру туралы шаралар жүзеге
асырылып жатыр. Бағдарламаның негізіне туристік саланы ... ... ... Ал оны ... ... ... туристік
әлеуетіне зерттеу жүргізген ІРК Халықаралық консалтингтік компаниясының,
сондай-ақ туризмді тұрақты ... ... ... ... және одан да көп жылға жоспарлауды дұрыс деп санайтын Бүкіләлемдік
туристік ұйым ... ... ... ... ... ... дегеніміз ( бұл туристік индустрияны
өркендетіп, әлемдік нарықта бәсекеге ... бола ... ... ... және туристік қызмет көрсетуді қолға алу. ... ... ... ... ... бағалау бойынша зерттеулер
жүргізу мен туристік индустрияның даму стратегиясы анықталған.
Туристік кластер жасаудың ... ... ... ... ... ... индустрияны одан әрі дамыту стратегиясын
айқындау мақсатында Қазақстан өңірлерінің туристік әлеуетіне ... ... үшін 65 млн. ... ... ... ... бөлді
(20(. Аталған зерттеулерді жүргізу үшін ... ... ... қызмет көрсетулердің әлемдік нарығына туристік өнімді жылжытуда
көшбасылық орынды иеленуші “International consulting group on tourism “ ... ... ... ДТҰ мен ... ... ... ... мүшесі болып табылады, ... ... ... ... мен маркетинг бойынша мамандырылған ноу-хауы
бар. Сонымен Еуропа, Солтүстік Америка, Африка мен ... ... ... ... ... ... ... берушілер мен зерттеу
инстиуттарымен кооперациялық байланыстары бар халықаралық жүйеге ие. ... 50 ... жеке және ... ... ... ... 1000 ... аса жоба мен маркетингтік зерттеулерді жүзеге асырған.
2005 жылдың қазан айында Қазақстанның туристік әлеуетін ... ... ... ... ... бойынша,
Қазақстанның бәсекелік артықшылықтары мен ұзақ мерзімге арналған кластерлік
бастамалар ескеріле отырып, елдің туристік ... ... ... ... ... ... жобаларды іске асыру көзделді,
олардың бірі ... ... ... ... ... ... ... эксперттер Алматы қаласы мен Алматы облысы, сонымен
Ақмола, Маңғыстау, Шығыс Қазақстан мен Ұлы ... жолы ... ... облыстарындағы инфрақұрылым мен туристік әлеуетіне зерттеулер
жасады. Қазіргі кезде ... ... мен ... ... ... туристік
кластер жобасына сәйкес іс-шаралар жүзеге асырылып жатыр. Ақмола облысында
басты назар Астана мен ... ... ... ... ... ... алғашқы шаралар болып заңнаманы жетілдіру,
инвестицияларды тарту, туристік сала мамандарын даярлау табылады. Мысалы,
заңнамаға ... ... ... ... ... ... кедергілерді болдырмауға бағытталады.
Пилоттық кластерлер жобасы қатарында қонақ-үйлер, жол, ... ... ... ... авиа тасымалдау мен темір жолдары
географиясын кеңейту ақпараттық-маркетингтік ... ... және ... органдар қолдауы, т.б. қарастырылған.
Қазақстандағы туристік кластердің жалпы сипаттамасына келер болсақ оны
кластер картасы арқылы ... ... ... 13) ... кластердің өзегі ( қызметтерді көрсетушілер, өзгеше айтқанда,
Қазақстанға шетелдік ... ... ... ... ... туристік
агенттіктер мен туроператорлар болып табылады. Қонақ-үйлер, демалыс ... ... да ... ... ... ... ... буындары
болып табылады және туристік агенттіктер ұсынатын қызметтер пакетіне жиі
кіреді.
Тарту орындары туристік кластер ... өте ... жағы ... ... олар тек туристердің сұраныстарын ғана емес, сонымен ... ... ... бір ... ... ... ... бірегей мәдениеті (тарихи туризм), әсем жабайы табиғатының болуы
(экологиялық ... ... ... ... ... туризм секілді
қозғалыстағы демалыс түрлерімен айналысу мүмкіндіктері болып табылады.
Өкінішке орай, ... ... ... ... қандай түрлерін
дамыту қажет екені туралы нақты ұғымдары жоқ.
Туристік кластер картасы
Сурет 13
Туризмнің түрлерін түсінбеудің ... өз ... ... ... ... ... ... Келушілер туристік
кластердің өте маңызды бөлігі болып табылады, себебі ... ... ... ... кластердің картасының өзі өзгеріп отыратын
болады. Туристік қызметтерді жанама жеткізушілер ... ... ... қауіпсіздігімен шұғылданатын ұйымдар болып. Бүгінгі күнде
аталмыш сектордың туристік ... ... ... ... ... дамытуған арналған қажетті құрамдастардың бірі
білім беру ... ... ... мен ... ... ... ... беру мекемелері туристік кластерге мамандар ... ... ... ... дамымаған, өйткені
белгілі бір мамандардың (мысалы, тарихи туризм білімі бар ... орын ... ... ... ... ... бойынша негізгі
институттар Спорт және туризм академиясы, сондай-ақ «Тұран» университеті
болып табылады.
Туроператорлардың, ... ... мен ... аталмыш саланың белгілі бір мәселелер бойынша пікірлерін
көрсетумен шұғылданады. Аталмыш қауымдастықтың мүшелігіне кіру үшін ... кем ... 5 жыл ... тәжірибесіне ие болу керек, бұл осы
компаниялардың орнықтылығын, туризм нарығын білуді сипаттайтын оң ... ... ... ... және ... ... мен Индустрия
және сауда министрлігіндегі туризм ... ... ... ... ... жүзеге асыратын, туризм саласын бақылаушы органдар
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жалпы сипаттағы қызметтерді атқарады [28]. Сонымен қатар, кем ... ... бір ... ... ... ... кездесулер өткізетін
үйлестіруші комитет бар. Өкінішке орай, бұл қатысушылар мен ... ... ... ... – аталмыш проблеманың ықтимал шешімі»
режимінде жүзеге асырылады. Іс жүзінде интерактивті сұхбат және ... мен ... ... ... нақты бөлу орын алуға тиіс
еді, өйткені кейбір мәселелер ең алдымен кластер қатысушыларының қатысуымен
шешілуге тиіс. ... ... ... ілгерілетілетін өнімдердің
маркетингі жатады, себебі саланың қатысушылары ... ... ... ... қабілетті болатынын, оның қандай тұтынушыны
қызықтыратынын нақты білуге тиіс.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... жанама
мемлекеттік органдар бар. Ауыл шаруашылық министрлігі экотуризмге тартудың
бір ... ... ... ... және орман шаруашылығы департаментінің
қызметін қарайды. Сыртқы істер министрлігі ел аумағына ... ... ... және ... ... ... ... туристерді қызықтыратын объектілер саны ... ... ... түрлерін ұсынады: мәдени, этникалық,
экологиялық, ... ... және ... ... қатар, аталмыш
активті толық дамыған деп айтуға болмайды, өйткені туристік ... ... ... үшін ... бар. ... Ұлыбритания, Оңтүстік
Корея, Франция, Германия мен Жапонияның туристік нарықтары үшін күреседі.
Бұл нарықтар IPK ... ... ... ... неғұрлым үлкен қызығушылық білдірген. Ең перспективті нарықтар
Ұлыбритания мен Оңтүстік Корея ... ... ... бұл ... ... ... 10% және 8% ... Екінші басымдықты
нарықтар қатарына Франция мен Германия, ал үшінші басымдықты ... елі ... ... Е) (30(.
IPK компаниясының алдын-ала зерттеулері бойынша шетел туристеріне
Қазақстанның ... ... ... 70%), ... дамытудағы
басты назар осыған аударылады. ... ... ... 74%-ы
Қазақстанның кең байтақ, жабайы табиғатын, 68% - шексіз жазықтықтар ... 63% - ... ... 59% - тауларды, 58% - ... ... ... ... ... (30(. Бұл ... альтернативасы
жол таңдамайтын көлікпен саяхат жасау және киіз үйлер мен трейлерде тұруды
білдіретін ... ... (50%) ... мүмкін. Орташа қызығушылықты шетел
туристері мәдени және тарихи турлар, ... ... ... білдіреді,
сонымен 20-30% турист үшін бірнеше Орта Азия ... ... ... Ұлы ... ... көру тартымды. ІРК мәліметтері бойынша неғұрлым аз ... ... қала ... ... ... ... турлары мен
аңшылық ие (қосымша Ж) (20(.
Кластерлік дамуға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды жетілдіруге және жаңартуға,
санаторийлік мекемелердің материалдық-техникалық базасын нығайтуға, жыл
бойы демалушылар толастамайтындай етіп курорттың ... ... ... түрлері мен сапасын жақсартуға күш салынып келеді. 2005 жылы Щучье-
Бурабай ... ... ... ... ... ... дайындалды. Онда қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... жолдарын жөндеу және де
өзге жұмыстарды атқару көзделген. Мұндай көлемдегі шараларға 9,7 ... деп ... оның 9,1 ... ... бюджеттен
қарастырылуы қажет болатын (32(.
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... ... кешенін іске асыру шетелдік
капиталды ... ... ... ықпал етеді. Сондықтан да ... ... ... және ішкі ... ... ... және
өңірлік билік деңгейлерінің іс-қимылын нақты үйлестіруді қамтамасыз ету
мақсатында жоғары деңгейлі ... ... ... жеке
бастамалардың дамуына жәрдем ету, саланың ақпараттық кеңістігін ... ... ... және ішкі ... жылжуының тиімді жүйесін
әзірлеу, инвестициялау және салық салу ... ... ... актілер қабылдау үшін барлық алғышарттар бар. Бұл ... ... ... ... іске ... ... ... кластерлік дамуының негізгі бағыттары.
Туризм саласын кластерлік дамыту Жобасын жүзеге асыру Үкімет өкілдері,
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен ... да ұйымдар арсындағы неғұрлым тығыз ... ... ... ... мен ... ... ... ағымдық жағдайын талдау
(Алматы қаласы)
“Экономиканың басым секторларында пилоттық кластерлерді жасау мен
дамыту ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2005 жылғы 25 маусымдағы № 633 ... ... ... ... облысында “Туризм” пилоттық кластерін жасау мен дамыту жөніндегі
жоспар ... ... ... ... ... ... Бұл үшін арнайы
жұмыс тобы құрылған. Оның құрамында ... ... ... ... ... ... пен ... Республикасының Индустрия және
сауда министрлігінің сауда және туристік қызметін ... ... ... және ... ... ... кластерді дамыту бөлімінің
өкілдері бар. Бұл ... ... ... ... зор және ... әлеуеті жоғары аймақ болып табылады (сурет 14)
(29(.
Қазіргі уақытта Алматы қаласындағы туристік қызметтер ... ... келе ... ... үшін ... ... туризмнің барлық түрлері
бойынша тұрақты өсу байқалады. Оны ... ... ... ... ... ... және Алматы қаласының өзінде
экономикалық қызметтің барлық сфераларының біршама дамуымен, сонымен бірге
қаладағы туризмді дамыту ... ... ... ... жүзеге
асырылуымен түсіндіруге болады. Қала тұрғындары әл-ауқатының жақсаруы
демалыс пен ... ... ... ... ... ... ал ... жатқан сұраныс өз кезегінде туристік фирмалардың дамуы мен олардың
табыстылығын ынталандырады.
Бәсекелестік артықшылықтар
Сурет 14
Алматы қаласында ... пен ... ... ... ... ... байқалуда. 2006 жылдың соңына турфирмалардың саны 720-ға
жетті. Бұл ... жыл бойы ... ... ... қызметкер және
жазғы кезеңде 5000-ға жуық қызметкер жұмыс істейді ... ... ... бойынша қаланың турагенттіктері қызмет
көрсеткен туристер саны да біршама артып келеді. 2002 жылы 79,3 мың ... ... ... 2005 жылы ... ... ал 2006 ... 9
айында – 106 мың адам, бұл ... 2005 ... осы ... 5%-ға ... Сәйкесінше туристік қызметтің табыстары да
өсуде. 2004 жылы ... ... ... ... ал 2005 жылы - ... млн теңге көлемінде
табыс алды. 2006 жылдың 9 айында табыс көлемі ... ... ... жылдың осы кезеңі көрсеткішінен 8%-ға артты (33(.
Қаланың туристік қызметтің негізгі субъектілерінің көп ... ... ... ... ... фирмалар иеленеді (сурет 15). Туристік
ағымдарды қалыптастыру мен ... ... ... ... ... қаланың
туристік кәсіпорындары – заңға сәйкес функционалды ... ... ... ... ... ... 15
Диаграммадан көрініп тұрғандай, турфирмалар кластер ядросының 91%-ын
құрайды және тек 1% ғана жеке ...... жеке ... ... ... тиесілі.
Туристік қызметтер нарығының тағы бір маңызды құраушысы ... ... ... ... арасында ірі қонақ-үйлер басым болып
келеді, сонымен жекелері де ... ... Бұл ... ... ... ... ... жатқандығын куәландырады. Ал
жеке орналастыру ... ... ... ... және орташа қонақ-
үйлердің ... ... ... мен ... ... ... ... қызметтер сапасын бәсекелестік жағдайында реттеу жағдайлары
қалыптасады.
Туристік ағымдардың дамуында ... ... ... ... атап ... ... ... үйлердің жалпы саны, олардың қызмет
көрсету сапасы мен деңгейі, және ең бастысы – ... ... ... ... ... ... үш түрі ... – ішкі, келу, шығу туризмдері (сурет 16) (34(. ... шығу ... ... туристер саны басым болып келеді. Бір
жағынан бұл ... ... ... ... ... ... – бұл
басқа елдердегі демалыс пен саяхат үшін қала мен ... ... ... туристердің бұл ағымын азайту үшін қала мен облыста қазіргі күні
тартымды демалыс пен ... ... ... сұранысы бар балама
қызметтерді құру қажет.
Сурет 16
Шығу туризмінің технологиялық тізбегі қарапайым: клиент ( турагент (
әуекомпаниясы – ... ...... ... ... ... орналастыру орындары мен тамаққа кетеді. Осы
қызметтердің барлығы шетелдегі ... ... ... ... ... ... ... шетел елдері иеленеді.
Қаланың өз ... ... ... сату мен визаларды
тіркеуден пайыз есебінен құралады. Негізгі ағым бұрыннан белгілі Түркия мен
Тайланд ... ... ... ... ... Египет елдеріне
бағытталған (34(.
Қала экономикалық түрде турфирмалардың ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ойын-сауық кешендері қызметінен
бюджетке табыс әкелетін келу және ішкі туризмнің дамуына мүдделі.
Келу ... ... ... ... құрамдастардан тұрады,
шетелде: клиент – туроператор – авиакомпания, ал ... ... ... ... пен ...... ... көрсету – туристік
сұраныс тауарлары. Осындай технологиялық тізбек тек қана ... ... ... ... үшін ғана ... ... ... іскер туристердің басымдылығын ... ал ... ... турфирмалардың қатысуы мен ... ... ... ... ... шығындары бұл – көлік ... ұшып ... ... жайғасу, тамақтану, естеліктерді сатып алу
мен басқа да сатып алулар. Сонда экскурсиялар мен туристік бағдарларға ... 3% ... ... И) ... ... ... ішкі ... неғұрлым тұрақты, себебі ол
республикадан тыс ... және ... ... ... ... Оның технологиялық ... ... ... ... – туроператор – ... ... ... ... ... қамтитын бағдар (тур). Ішкі
туризм үшін шығындардың жұмсалуы мүлдем басқа (қосымша И) (33(. Бұл ... ... ... шығындар басым, сол себептен турфирмалар шығу және
келу ... ... ... ... ... иеленеді және
басқа қызмет көрсету сфераларына одан да көп пайда әкеледі.
Алматы ... ішкі және келу ... ... ... ... ... ... ие, екеуінде де іскерлік мақсатта
келу басым (қосымша К) (33(. Бұл тенденция, бір ... ... ... ... жағынан қаладағы қызмет көрсету ... ... ... ... мақсаттарда келген шетелдік және өз
еліміздің туристерінің шығындарын көбіне кәсіпорындар жауып тұрады. ... ... ... ... үшін ... ... деңгейі жоғары
болғандықтан олардың келуге ынтасы ... ... ... ... ... ... құрылымы
қонақжайлық пен қызмет көрсету сфералары құрамдастарының ... ... ... арқасында қалыптасты (сурет 17).
Алматы қаласындағы туризм кластерінің құрылымы
Сурет 17
Ал енді осы кластер қатысушыларының ... ... ... ... ... ... дамуына мемлекеттік бақылауды
әкімшіліктің Кәсіпкерлік пен ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету деңгейі мен
сыйымдылығы әртүрлі, арзанынан бесжұлдыздыларына ... 70 ... ... ... негізгі көрсеткіштер оң тенденцияға ие
(кесте 1) (33(. Қонақ-үйлер қоры өсіп, жылдан ... ... да ... жатыр. Соңғысы нөмірлердің құнына тәуелді, ал қаладағы бағалар жоғары
болғандықтан максималды толығу іскер ... ... ... ... ... ... ... басқа да іс-шаралар өткізілген уақытта
ғана байқалады. Қазіргі уақытта халықаралық қонақ-үйлер желісіне кіретін
«Холидей Инн» мен ... ... ... ... ... 1 ... ... қонақ-үйлері мен басқа да орналастыру
орындары 2004-2005 ... ... ... ... |Бір ... ... | ... |нөмірлердің ... ... ... %|
| ... ... ... |кереуеттер | |
| | ... ... | ... |2945 |6180 |621959 |27,6 ... |3044 |6250 |906107 |39,7 ... 20-50 адам ... үлкен емес мейманханалар құрылысымен
бірге жеке қонақ- үй бизнесі де ... келе ... ... ... ... ... ... нарығында ең мобильді және шетел, ішкі туристердің
арасында сұранысқа ие болып табылады.
Қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... тәртіп
органдары жүзеге асырады.
Қызмет көрсету мен туризм сфералары үшін кадрларды даярлау әртүрлі
деңгейлерде және ... ... ... ... ... ... жоғары кәсіптік білім еруге ... ... мен ... ... ... 8 жоғарғы оқу орны мен 4 колледж ... ... ... ... барлығы дерлік жеке
меншік және орта бизнес дәрежесіне ... Қала ... ... бұл кәсіпорындар саны олар нарықтық жағдайларда әрекет
ететін ... жыл ... ... ... 2) ... 2 Алматы қаласындағы тамақтандыру кәсіпорындары
|Жыл ... ... ... ... мен |
| | | ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... саны | ... саны | ... саны ... |135 |12312 |622 |13956 |162 |10807 ... |127 |12083 |594 |13531 |140 |9594 ... ... тұрғандай, 2005жылы тамақтандыру кәсіпорындарының
жалпы саны азайған, бірақ ... ... ... ... саны ... ... Бұған себеп сферадағы ұсыныс сұранысқа жауап бере бастауы ... әлді ... ... ... ... ... ... үшін бұл жақсы, өйткені Алматыдағы тамақтандырудың әртүрлілігі мен
сапасына қалаға келген туристердің оңды әсер алуы ... ... ... ... ... ... ... театрлар мен кинотеатрлармен, ... ... ... павильондарымен, демалыс парктері, балалардың ойын
алаңдары, түнгі клубтар мен дискотекалармен, ... мен ... ... боулинг пен биллиард залдарымен көрінеді.
2005 жылы қалада барлығы 113 парк ... ... ... ... Осы ... 76 мейрам мен қыдырыс, 37 коцерт пен ... ... ... ... ... ... ... көркейіп,
техникалық түрде қайта жабдықталған. Бұл көбірек демалушыларды қабылдап,
түрлі жас дәрежесіндегі келушілердің ... ... ... ... балалар аттракциондарын дамытуда үлкен жұмысар атқарылды.
Кейбір парктерде аттракциондармен жабдықталу деңгейінің ... ... ... жай ғана таза ... ... демалу үшін орын қалмаған.
Сол себептен жаңа ... ... салу ... ... ... ... ... жұмыстан тыс уақыт пен демалыс
күндерінде демалыстың ... ... ... ... ... Алматы
қаласының тұрғыдары тарапынан сұраныс өсіп келе жатқандықтан бұндай
кәсіпорындардың саны өсіп келе ... ... 3) (33(. Бос ... өткізу
инфрақұрылымы туристерге де қызмет көрсету үшін пайдаланылады.
Кесте 3 2004-2005жылдардағы бос уақытты өткізу объектілері
|Жыл ... ... ... мың адам ... |176 |3031,2 ... |206 |3980,8 ... ... ... қоры ... ең ... ... ... үнемі жаңа мұражайларды құру мен ... ... ... ... ... ... 4) (33(. Осының бәрі экспозициялардың
сапалық жақсаруы мен олардың түрлерінің кеңеюіне әкеледі.
Кесте 4 ... саны мен ... ... ... ... бойынша мәліметтер
|Жыл |Кәсіпорындар|Барлығы экспонаттар |Олардың ішінде жыл бойы |
| ... | ... саны ... |11 |341809 |64115 ... |16 |397477 |55137 ... ... ... ... Алматы қаласында конгресс
орталығын салу көзделеген. ІРК ақпараттарында 500 ... ... ... 3 ... ... қазынасына шамамен $1млн.әкеле алатыны
көрсетілген. Алматы қаласында эксперттердің ойынша бұл ... ... ... өткізуге мүмкіндік береді және ... ... ... ... ... [20].
Мәдени демалысқа деген сұраныстың өсуіне байланысты қалада ... ... ... саны да ... ... 5) ... 5 Алматы қаласындағы концерттік ұйымдар
|Жыл |Кәсіпорындар |Барлығы |Филармониялық ... |
| ... | | | ... |14 |762 |489 |273 ... |19 |912 |513 |399 ... ... ... және ... ... ... орталығы
ретінде қалыптастырудың мемлекеттік бағдарламасына байланысты мәдени-
сауықтыру кәсіпорынадарының барлық түрлерін ... ... ... мен ... ... ... қолайлы климаттық жағдайды
және қала маңайы мен одан тыс орналасқан ... ... ... Қалаға жақын жерде әйгілі біркүндік және көпкүндік ... Іле ... ... ... ... ... құнды архитектуралық ғимараттар мен
тарихи оқиғалармен байланысты орындарының – қорғандар, Кіші топтағы ... ... ... тізімін қамтиды.
Түрлі әдебиеттер бойынша жүргізілген маркетингтік ... ... ... туризмді дамытудың күшті және осал жақтары
анықталды, олардың ішінде ... ... ... ... өтейік.
Күшті жақтары:
- Орталық Азия аймағының елдері үшін «қақпа» қызметін ... ... ... Оған қоса осы ... ... айында Қазақстан
Республикасы Президентінің нұсқауымен халықаралық стандарттарға
сәйкес әуежай салына ... ... ... ол альпинизм, тау-шаңғылық, сноубординг, шаңғы тебу
сияқты спорт түрлерін, сонымен қатар тау ... су ... ... ... ... ... ... аймақта ландшафттардың кең спектрінің орналасуы, экологиялық
туризм негізінің болуы – Еуразияның орталық бөлігінің ... ... ... ... жолы бағдарындағы тарихи, археологиялық, қажылық және танымдық
объектілер мен ЮНЕСКО бағдарламасын жүзеге асыру барысында олардың
маңызының ... ... ... мен ... тұратын халықтардың мәдениетте, тұрмыста,
ұлттық тағамдарда қоса ... ... ... ... ... ... ... стилі – номадтар мәдениеті (киіз үйлер,
салттар, спорттық жарыстар, киім мен ас үй).
- Саяси тұрақтылық.
- Бүркіт пен ... ... ... ... аңшылықты ұйымдастырып,
оған қатысу және көру мүмкіндігі.
- ... пен ... ... ... ... кәсіби қызметімен бірге
өткізу мүмкіндігі.
- Халықаралық спорттық-көріністік туризмнің ірі ... ... ... ... ... аймақтары мен қалаларымен салыстырғанда туризм
түрлерінің, демалыс пен сауықтырудың кадрлық қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... ... жағдайының осал жақтары
әлемнің неғұрлым жақсы дамыған елдер және ... ... ... ... деңгейімен салыстырыла отырып бағаланады. Ұлыбритания,
Германия, Франция, Жапония, Оңтүстік Корея туроператорларының пікірлерінше
Алматыдағы туризмнің осал ... ... ... ... Туристік қызметтердің әлемдік нарығында қаланың белгісіз ... ... әрі ... ... ... ... ... төмен деңгейі бола тұра бағалардың жоғары болуы және
бағалар мен ... ... ... ... аз ... ... ... туризм үшін елеулі және танымал қызықты объектілердің
жетіспеуі;
- Қызмет ... ... ... осал ... мен ... тілдерді нашар білу;
- Осы елдерде туристік қызметтерді қлыптастыру мен жүзеге ... ... ... ... ... ... Қазақстан және
Алматының өзінде туристік қызметтер нарығын игеруде тоқтатады. Мысалы,
француздық, яғни париждік ... ... мен ... ... әлемдік нарықтағы әрекет етуші ұсыныстардың тек 1%-ын ... ... ... істеудің тәжірибесі бар француз туроператорлары
бағалардың жоғарылығын, ... ... ... ... және ... ... атап өтеді. Нәтижесінде Алматы қаласының туристік атағы
өте төмен.
Алматы қаласының туроператорлары мен ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтер сферасының қазіргі
жағдайындағы мынадай осал жақтары анықталды:
Визаларды алуға көп ... ... мен ...... ... ... бір ... визалық тәртіп бойынша тіркелген мемлекеттердің ... ... ... оған тек қана 28 ел ... ... және технологиялық стандартты жарнамалық материалдардың
аздығы (карталар, жол сілтеуіштер, буклеттер), ... бәрі ... ... ... ... ... қатар жапон, корей, араб, қытай
тідерінде берілген.
Қазақстан мен Алматы қаласы бойынша ... ... ... ... ... ... әлеуетін насихаттау төмен
дәрежеде, шетелдердегі Қазақстан өкілдіктері мен консулдықтарындағы
ақпараттық ... ... ... ... ету нашар
дамыған.
Көлік қызметкерлері отандық туризм мәселелеріне немқұрайлы қарайды:
- Халықаралық сапарлардың кестесінің қолайсыздығы мен ... ... ... ... ... ... ... кезінде жөнелтілсе, шетелден келетін қонақтар Алматыға таңғы
төрт кезінде келеді. Кейбір күндері Алматы әуежайы кесте ... ... бес ... ... ... ал бұл 850 адам бір
мезгілде келіп түседі деген сөз. Бір адамның құжатын ... ... ... мен ... ... орта ... үш ... кетіреді. Одан кейін бір тәулік бойы әуежай бос тұрады.
- Алматыдан Түркістанға, Алакөл мен Балқаш ... ... ... ... ... ... ішкі авиабағыттардың
болмауы.
- Жақсы жабдықталған автобустардың, сапалы жолдардың болмауы, жол
бойы сервисінің ... ... ... ... ... ... жоққа шығарады.
- Турфирмалармен келісімі бар ... ... ... ... ... аяқ ... өз ... бағаның өскенін
хабарлап, турагенттіктерді ыңғайсыз жағдайға қояды.
- Орналастыру мен көлік сферасының сандық және сапалық дамуы осал:
- Қызмет көрсету деңгейі, ... ... мен ... ... қонақ-
үйлердің кең ассортиментінің болмауы. Әсіресе шағын және орта
деңгейдегі екіжұлдызды немесе одан ... ... ... ... басым үш және бесжұлдызды қонақ- үйлердің
бағалары өте жоғары және ... мен ... сай ... ... ... ... дайындығы мен сервисінің, ... ... ... төмендігі және тіл білмеушілігі орын
алған.
- Алматы қаласында орналастыру, тамақтану, ... ... ... ... мен ... ірі ... ... қызмет құны өте жоғары және сапасы өте ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсетудің халықаралық стандарттары бойынша қосымша оқытуды қажет
етеді және міндетті түрде тым болмаса бір шет тілін ... ... ... ... сай ... мен ... қызметінің
жетіспеуі.
- Алматы және оның маңындағы табиғи объектілер мен тарихи- мәдени
ескерткіштер кешендеріндегі экскурсия ... шет ... ... ... жақсы қызмет етуіне кедергі болып табылатын басты
қауіп қаладағы туристік ... ... ... Осы ... ... ... ... осы қауіпті болдырмауы тиіс.
Қазақстандағы туризм дамуындағы Алматы қаласының мықты және осал
жақтарын талдау ... шыға ... ... ... ... анықтауға болады. Ол – туристік қызметтердің халықаралық нарығында
қаланың тартымды туристік ... ... Сол ... ... ... жету
мүмкіндігі туады:
– қала туризмінің дамуы бойынша іс - ... ... ... бәсекелестікті арттыру мен Қазақстанның шикізатты емес салаларының
дамуы бойынша іс - шаралар жоспарын әзірлеу;
– қаладағы қоғамдық және жеке ... ... ... ... ... индустриясы әлеуетінің бәсекеге
қабілеттігін альтернативті, өңірлік және әлемдік ... ... ... мен ... облысындағы туристік кластер дамуының
мысалында туризм саласының ... ... ... ... мен ... ... ... ескере отырып
толық Қазақстан үшін туристік кластер ... мен ... ұзақ ... ... құрылады.
3 Туризм кластерінің Қазақстан Республикасы экономикасындағы даму
мәселелері мен перспективалары
3.1 Ұлттық туризмді дамытудың өзекті мәселелері мен ... ... ... ... үшін ... экономиканың ең табысты
салаларының бірі болып табылады, ... ... зор ... әлеуетінің
болуына қарамастан бұл тенденция біздің еліміз үшін әлі ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
стандартты аэропорттар болмай біз үлкен ... ... ... да күте ... күні ... шетел азаматтары үшін демалыс орны ретінде
көрінбейді. Бұл бірнеше объективті себептерге ... ... ... 5 ... мәселесін атап көрсетуге болады:
Білікті мамандардың болмауы мен зерттеулердің аз мөлшері.
Туризм саласында ... ... ... ... ... уақытта тек мемлекеттік мекемелер зерттеулер жүргізуде).
Қазақстандық ... ... ... өз күштерімен жүргізеді. Сондай-
ақ туристік объектілерді, мысалы, ойын-сауық паркінің құрылысын ... жоқ. ... ... ... ... қызметтерге халықаралық
сұраныс, сондай-ақ Қазақстанға келуші туристердің қалаулары жеткіліксіз
зерделенеді. Туризм саласының барлық білім беру ... ... ... мен ... ... ... бар мамандармен қамтамасыз
етпейді. Білім беру жүйесі құрылатын ... үшін ... ... ... ... ... қажет.
Туристік кадрларды сапалы дайындауды қамтамасыз ету үшін мыналарды
орындау қажет:
Халықаралық тәжірибеге сәйкес Дүниежүзілік туристік ұйым ... ... ... «Қазақстан Республикасының бакалавриат ... ... ... ... ДТҰ ... туризм
мамандықтары келесідей: туризм менеджері, халықаралық туризм ... пен ... ... ... ... ... ... туристік агенттіктерде сатулар бойынша ... ... ... менеджер, туризмнің белсенді түрлері, жолсеріктер мен
экскурсоводтарды даярлау (35(.
туристік сала үшін кадрлар дайындайтын жоғары оқу ... ... ... ... «WTO - Ted Qual» сертификатын енгізу;
республикада ғылыми-практикалық конференциялар өткізуді және кадр ... ... ... ... ... мәселелері жөніндегі халықаралық
туристік іс-шараларға Қазақстанның қатысуын ұйымдастыру;
туристік кадрлар даярлауды жүзеге асыратын ... және орта оқу ... оқу ... ... ... оқулықтар мен көрнекі
материалдарды әзірлеуге қатысу;
гидтер, экскурсияшылар, туризм нұсқаушыларын қоса алғанда, ... ... оның ... ... қорғалатын аумақтар мен
мемлекеттік ұлттық парктер үшін, оқытып-үйрету семинарлары мен ... ... ... негізде жүргізу;
Еуропа білім беру қоры мен халықаралық ынтымақтастық шеңберінде ... ... ... ... құрылымы» (ҰБҚ) пилоттық жобасын іске
асыруды және Алматы қаласында ҰБҚ әзірлеу жөніндегі Үйлестіру орталығын
және ортаазиялық өңір ... үшін ... да ... халықаралық жобалар
құруды жүзеге асыру.
Бұдан басқа, халықаралық сарапшылардың қорытындысы бойынша туристік
саланы дамыту жөніндегі ... ... бірі оның ... ... ... табылады. Республикада саланың ғылыми-әдістемелік
базасы жоқтың қасы, ал осы уақытта ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ұлттық туризмнің
даму болашағын зерттеу және болжамдау жөніндегі орталықтар бар ... мен ... ... осал ... проблема дамыған инфрақұрылымның, атап айтқанда, халықаралық
стандарттарға ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Туристік ынтаның көптеген ... ... ... ... бірі ... ... халдегі жолдарға байланысты
объектілерге жету қиындығы болып табылады.
Көптеген, ... ... ... кемпингілер,
мейрамханалар Кеңес Одағының кезінде салынған. Қазіргі ... ... сыни ... табылады және жөндеуді талап етеді. Осы бағытта туристік
компаниялар USD 260 миллион сомасына 29 инвестициялық жоба ... тек 8 ... іске ... перспективалары бар [29].
Мамандардың ойынша туризмнің дамуына неғұрлым әсер ететін қонақ- үй
бизнесі, көлік, туристік агенттіктер, сонымен ... мен ... ... ... ... ... ие. ... осы
обьектілерге ерекше көңіл бөліп, олардың ... ... ... ... көрсету аясын кеңейтуді жүзеге асыру керек. Туризм инфрақұрылымының
жеткіліксіз дамуын, ... ... ... ... ескере
отырып, мынадай өңірлерде үш, екі жұлдызды санаттағы қонақ ... ... ... құрылысына бағытталған өңірлік деңгейдегі “Еурокемпинг” жобасын
іске асыру шеңберінде мейманханалар, қонақ үйлер мен мотелдер, сондай-ақ
кемпингтер желісін ... ... ... құрылысының басымдықтарын
айқындау қажет.
Қазақстан Республикасында санаторийлік-курорттық істі ... ... ие, ол ... ... іске ... талап етеді: санаторийлік-
курорттық объектілерге сертификаттау және жіктеу жүргізу, олардың ... ... ... ... ... ... Қапшағай су қоймасындағы,
Алматы облысындағы ... ... ... облысындағы Каспий теңізі
жағалауындағы ... ... ... ... және ... дамыған аудандарда, Жібек жолының қазақстандық учаскесінің
орталығы – Оңтүстік ... ... ... ... ... ... қатар Жібек жолының Қазақстан аумағындағы бөлігінің ... ... ... қаласында тартымды туристік орталық құру,
сауықтыру туризмін ұйымдастыру бойынша халықаралық ... іске ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру сынды
кешенді жұмыстарды іске асыруды да жоспарлауда.
Қазақстан аумағында тұрақты рейстермен жұмыс ... 6 ... бар. ... авиа ... алыс ... 7 ... ... бар. 12 авиакомпания ТМД елдерінен тұрақты рейстермен жұмыс
істейді. 8 халықаралық әуе ... ... ... ... қол ... 7 әуе ... және ішкі ... қол жеткізу мүмкін 6 әуе айлағы бар.
Кейбір жергілікті ... ... ... ... да
пайдаланады, бірақ олар негізінен қымбат ... үшін ... ... ... ... қиын ... ... арналған. Кейбір қонақ-
үйлерде автомобильдерді ... беру ... ... ... ... маршруттар мен бағыттар жеткілікті дәрежеде дамымаған ... ... ... ... ... ... ... Осы
орайда туризм саласындағы перспективті жобаларды жүзеге асыруда бірінші
кезектегі ... ... ... ... ... бірқатар
бағдарламалар қарастырылған.
3) Әкімшілік кедергілердің болуы да ... ... ... ... ... болсақ, құқықтық-нормативтік базаны жетілдіру және
визалық және ... ... ... ... шешу маңызды. Бұл мәселе өз кезегінде
мемлекеттік бағдарламаны іске асыруға барлық мүдделі ... ... және жеке ... ... қызмет
етуін талап етеді. Сондықтан туристік ... ... ... ... ... мен ... ... қызметінің жұмылдырылғаны бұл күнде аса маңызды болып
отыр.
Туризм сферасында бұл ... шешу үшін ... ... ... тек ... ғана ... сонымен аэропорттарда да алу
мүмкіндігі жөнінде ұсысынтар қарастырылуда. Азаматтары ... және ... ... ... ие ... тізімін үлкейту қажет.
Сонымен бірге туристік кластер шеңберінде қызмет ... ... ... ... ... ... ... еместігі де шешу
жолдарының бірі бола алар еді. Мұндай ... ... ... шеше ... ... олар мақсатты бағытталаған мемлекеттік
саясат тарапынан бақылануы тиіс.
Маркетингтің болмауы.
Елімізде көптеген әдемі ... ... да, олар ... ... танымал емес. Уникалды туристік әлеуеті бар, бүкіл әлем үшін ашық,
туристерге қауіпсіз туристік ... ... ... ... ... ... елге ... маңызды факторы болып табылады.
Маркетинг стратегиясы келесі бағыттарда жүзеге асады:
- «Қазақстандағы туризм» атты бірегей ... ... ... Қазақстанның туристік әлеуеті туралы ақпаратты
жекелеген сайттарда іздеу арқылы табуға болады (қосымша Л) [36].
- ... ... ... ... BBC, CNN, Euronews, Discovery, Tourism
and Adventures, «Әл-жазира», т.б. ... ... ... ұйымдастыру;
- қазақстанның туристік потенциалы бойынша ... ... ... ... ... ... ... жекелеген
видеороликтерді әзірлеу;
- алдыңғы қатарлы БАҚ мен ірі ... ... ... және ... ... ұйымдастыру;
- ірі көрмелерге қатысу және сонымен ... ... ... ... де ... ... Мысалы, 2008жылы Берлин
қаласында серіктес ел ретінде «ІТВ» халықаралық туризм ... ... ... ал 2007жылы Германиядағы БАҚ
өкілдері мен алдыңғы қатарлы туроператорлар үшін презентацияны өткізу
[29].
Қаржылық ... ... бұл ... ... барлық «экспериментті»
кәсіпорындар қақтығысуымен шартталады. Салаға мол инвестиция тарту сынды
стратегиялық маңызды міндет, сонымен ... ... мен ... ... арттыруда мемлекеттік қолдаудың мықты болуын
талап етеді.
Туризмнің экономиканың басымдықты салаларының бірі болып ... осы ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Бұл оларға салынатын ... және ... ... [37]. ... ... ... ... мен жеңілдіктерді ұсыну жолымен ... ... да ... ... ... ... қауіпсіздік мәселесі.
Туристің қауіпсіздігі мемлекеттің саясатына, туроператорлар мен
турагенттердің турларды ұйымдастыру кезінде ... ... ... ... ... ... пен техногендік
сипаттағы жағымсыз зардаптардың өсіп отырған жағдайында қауіпсіздікті
қамтамасыз ету мәселесі ... ... ... ... ... ету үшін ... ... туристік кадрларды арнайы даярлауды және туристерге қызмет ... ... мен ... ... қауіпсіздік
техникасы жөніндегі нормалардың, ережелердің сақталуын бақылауды жүзеге
асыру мәселесін пысықтау;
- туристік ортаны қорғау және күзету;
- қорғану және ... ... ... халықты және туристерді
ақпараттандыруды қамтамасыз ету;
- ұйымдасқан қылмысқа, ... және адам ... ... ... ... және ... ... қанауға қарсы күрес
жүргізу;
- Қазақстанға туристік және өзге де көші-қон ағындарының кіріп кету, оның
ішінде ... атын ... ... ... ... өтіп
кету мүмкіндігінің алдын-алу үшін бақылауды күшейту;
облыстар мен Астана және Алматы қалаларында ... ... ... ... ... ... ақпараттық қызмет құру.
Жоғарыда айтылғандай, Қазақстанның басымдығы ұсынылатын ... ... ... ... ... ... ... және т.б.). Бұл түрлерінің әрқайсысы өзіне тән ерекшеліктеріне
байланысты бірқатар мәселелерге ... ... ... шағын. Шетелдік компаниялардың іскерлік
жоспарлары ертерек Қазақстанда ашқан тек өздерінің бизнестерімен шектеледі.
Бұнда өсу ... ... ... қазір отандық бизнесмендердің
өзі бос нарықтарды ... ... Сол ... ... ... ... ... болатын сфераларды іздестіретін бизенсменердің
ағымы енді өспейді деуге болады. Ал саяси ... ... ... ... ... ... саяси аренада күш алып келе жатыр. Және
өткізілетін жері ... мен ... ... ... және ... мен ... шетелдік туристердің зор ағымын тарта алады.
Экстремалдық спорт туризмі еліміздің кеңдігіне қарамастан ... ... ... ... ... саны өте аз. ... тау ... атпен жүруді жақсы көретіндер туралы да солай айтуға болады. Спорттың
экстремалды ... ... ... емес ... оларды Қазақстанда
күтетін экстремалды тұрмысқа дайын емес [38].
Сонымен қатар кластер ... ... ... ... ... білу керек. Олар қолдаушы институттар (ғылыми
орталықтар, университеттер, қоғамдық ... ... ... мен ... ... ... мемлекетік сектор органдары мен
жеке бизнес арасындағы ... ... ... мүмкін. Әрине, туристік
қызметтер нарығында 100%-дық кепілдік бола ... Ең ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін
орындамауынан немесе ауырып қалған автобус жүргізушісінің келген рейсті
күтіп алмауынан ... ... ... мүмкін. Алайда бұл қиындықтар
дұрыс, әрі профессионалды жұмыс пен ... ... ... ... ... азаяды.
Сонымен қатар елімізде қалыптасып жатқан кластерлік жүйеге шекарасы
неғұрлым кең халықаралық ... ... ... енгізуге болады. Мысалы,
туристер алдымен ... ... ... ... одан кейін қыста шаңғы
тебуге Қазақстанға немесе суға түсуге Ыстық көлге келе алар ... ... ... мен ... ... ... негізгі
бағыттар мыналар:
- жаңа ораластыру және демалу объектілерін салу, көлік пен тасымалдау
кешенінің қызметін ... т.б. ... ... ... ... ... тартымды ел ретінде Қазақстанды үгіттейтін тиімді
маркетингтік ... ... ... ... ... ... оның ішінде визаларды тіркеу
процедурасы мен бақылау жүйесінің күрделелілігін әлсірету, «туристік
өнімнің» ... ... ... ... үшін салық ставкасын
төмендету;
- қазақстандық туристік ұсыныс пен сұраныс жайлы ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... туристері үшін жеке қауіпсіздік пен беріктілікті қамтамасыз
етуде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жағдай жасау, сол арқылы туризм қызметінің
жоғары технологиялық кешенін қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... басқарудың барлық деңгейлерінде жүгізу;
- туристік объектілер құрылысын қаржыландыру.
3.2 Туризм кластерін қолдау шаралары мен даму ... ... ... ... туризмді жатқызуы біздің
республикамыздың халықаралық туризм нарығында маңызды орынға ие болу
керектігін ... ... ... ... мен ... ... ... өткізілді. Олардың бәрі туризм ... ... ... ... ... ... ішіндегі фирмалардың өзара байланыстарын
ынталандыруға бағытталған. J.E. Austin ... ... ... ... ... ... анықтау жұмысына
қатысқан Мартин Вебер «Қазақстандағы ... ... ... ... неғұрлым үлкен мүмкіндікке ие» екендігін бөліп көрсетті.
Мемлекет туризм дамуына ... ... ... бастады. 2006 жылы саланы
қаржыландыру 12 есеге артты. 2005 жылы Қазақстан туризмге тек 32млн. теңге
бөлді, ал бұл сома осы жолы ... ... ... ғана ... ... 2 есе аз (20(. Қазақстан Республикасында туризмді дамытудың 2007-
2011 жылдарға арналған мемлекеттік ... іске ... ... бюджет қаражатынан қаржыландыру сомасы 59318221 мың.теңгені
құрайды, оның ішінде: 2007 жылы – 2329668 мың теңге; 2008 жылы – ... ... 2009 жылы – 30635357 мың ... 2010 жылы – 2774656 ... 2011 жылы – 2941135 мың ... көптен күтілген және ұзақ
мерзімді назары себепсіз емес (26(. ... ... ... ол ... 32 ... ... ... және елге
келуші бір турист қосымша 9 жұмыс ... ... ... 2010 ... ... ... Орта Азия аймағының туризм
орталығына айналдыра алатын саланың одан әрі ... мен ... ... ... ... ... стратегиялық
жоспарлау мақсатында туризм саласының 2006-2011 жылдарға ... ... ... ... кеткендей, туризм кластері жобасын дамыту үшін мемлекет
тарапынан қолдау бойынша көптеген мәселелер ... ... ... ... мақсатында туристік визаны тіркеу үшін консулдық
алымдардың базалық мөлшерлемесін 5-10 АҚШ долларына дейін төмендетілді және
мерзімі 3 айға ... ... ... ... ... визаны тіркеу 35 АҚШ
доллар тұратын болса, мерзімі 1 айға дейін ғана болды.
Сыртқы және ішкі ... ... ҚР ... Қауіпсіздік комитетінің
біріккен бұйрығымен осы жылдың 1 шілдесінен шетел туристерінің ...... ... өту ... ... ... ... Алматы мен Астананың халықаралық аэропорттарындағы бақылау- өткізу
пунктерінде қояды. 57 елдің азаматтары үшін ... ... ... ... – олар ... Астана мен Алматының халықаралық
аэропорттарында ала алады. 28 ... және ... ... ... қазақстандық визаны арнайы шақырусыз, ... ... бере ... ала ... Уақытша тіркелу процедурасын оңайлату
мәселесі шешілді [39].
Дамыған елдер үшін визаларды беру ... ... ... ... ... санының өсуіне әкелді. 2003 жылы тіркелген
визалар саны 147 мың, 2004 жылы – 187 мың, 2005 жылы – 211 мың ... ... 9 ай ... бойынша бұл көрсеткіш 212 мыңға жетті (41(.
Туризм кластері мен ... ... ... ... ... бойынша мамандар даярлау бағыттарының жобасы әзірленіп, Білім және
Ғылым министрлігі мен Еңбек пен ... ... ... ... берілді. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... мен ... және Спорт Қазақ Академиясында
гидтер, аудармашы гидтер, ... мен ... ... ... ... ... ... шеңберінде туралы
мамандықтар бойынша 15студентті оқытуға квота бөлу жөнінде және ... ... ... ... 200-ге ... ... жөнінде шешім
қабылданды. Ұлттық табиғи парктер мен ерекше қорғалатын ... және ... ... ... ... үшін ... 0,2 айлық есеп
көрсеткіші мөлшерінде бірегей тарифтер бекітілді [28].
Туризм объектлеріне апарар 115км автокөлік жолдарын жөндеу жұмыстары
бойынша сұрақтар ... ... ... ... ... ... ... шағын авиацияны дамыту мәселелері де шешілді.
Осы кезеңде «Байқоңыр» ғарыш айлағының туристік мүмкіндіктерін қолдау
мен ... ... Иран ... ... ... теңізі бойынша
круиздерді ұйымдастыру жобасын жүзеге асыру бойынша шаралар қабылданды.
Соңғысы Қазақстан-Ресей үкіметаралық комиссиясы ... ... ... құптауға ие болды.
Туризм пилоттық кластерін дамыту бағдаламасы шеңберінде түрлі елдермен
ынтымақтастық жөнінде кездесулер ... ... Ұлы ... ... ... туризм сферасында ынтымақтастықты дамыту мен
ақпарат алмасу мәселелері ... ... ... ... Ұлттық бюросы
өкілдерімен, экологиялық туризм бойынша Кенияның Ұлттық туристік ... ... ... ... ... ... ... және
кедендік сұрақтарды шешу жөнінде Польша мемлекетінің өкілдерімен кездесулер
болды (41(.
Қазақстанды ... елі ... ... ... ... туристік
жәрмеңкелер мен көрмелерде қатысу ұйымдастырылады. Бүкіләлемдік туристік
ұйымның іс-шаралар күнтізбесіне енгізілген KITF – ... ... ... ... ... “Белуха” халықаралық туристік
фестивалі Шығыс ... ... жыл ... ... 2005 жылы ... әлемнің 23 елінен 200-ден астам компания қатысты, ал 2006 жылы
оның экспоненттері 30 елден 450 ... ... ... ... 2006 ... Испания, Франция, Ресей, Өзбекстан, Ұлыбритания елдерінде
өткізілген жеті жәрмеңкеде («Vakantiebeurus», ... «ITB», ... ... «Ұлы ... жолы ... туризм», т.б.) қатысу ұйымдастырылды.
Сонымен қатар ... ... ... туристер ағынын елдің орталық және
солтүстік өңірлеріне тарту, ел ордасы – ... ... ... ... ... қалыптастыру табылатын “Астана-Демалыс” халықаралық
қазақстандық туристік көрме жыл ... ... ... [25]. ... ... интеграциялану мен Қазақстанда сырттан келу туризмін
ынталандыру үшін үлкен туристік әлеуеті бар ел ретінде ... үшін ... XVI Бас ... (UNWTO) 2007 жылы ... ... кеңес құрамына ұсыну туралы шешім қабылданды.
Өткен жылы Қазақстан ... ... және ... ... ... туристік өнімнің брэнді мен логотипі әзірленді
(қосымша М). ... ... ... және ... ... Қазақстан,
Ұлы Жібек жолы бойынша жолсілтеуіштер мен каталогтарды әзірлеу (CD, ... жылы ... бен ... ... ... 180 мың ... өнім әзірленді (қосымша Н). 54 елдегі Қазақстан Республикасының
дипломатиялық өкілдіктеріне жарнамалық материалдар жіберілді [21].
2006 жылдың ... ... ... ... ... ... (BBC, CNN, Euronews) республиканың ... ... ... ... ... белсенді жарнамалаудың нәтижесінде шетелдік туристер ағымы
артып, елдің танымал болуының деңгейі ... ... ... шығатын
«Travel Daily News» баспасымен 2006 жылдың қарашасында ... ... ... ... ... ... ... атанды (24(.
Аймақтық деңгейде сырттан келу туризмін дамыту үшін неғұрлым тартымды
аудандарда туристік ... ... ... ... келетін құрылыс салудың бас жоспары бойынша ... ... ... даму ... келер болсақ, осындай қолдау
мен реттеу көмегімен бұл кластер мен оның ... ... ... ... ... көптеген басшылары қысқа мерзімді туризм дамуын
оң ... ... ... ... қызметтерді жүзеге асырудан табыстар
өсетінін бағаласа, тек 7% ғана төмендейтінін болжайды [11].
Туризм ... ... ... де, ... деңгейде де өсіп келе
жатыр. Аталмыш саланың әлдемдік деңгейде жорамалдағы ... ... 5,86% ... ... бұл ... Орталық Азия аймағында
туризмнің орталығы атануының нақты мүмкіндіктерін арттыра түспек. Бұл ... ... ... ... ұстанымын тағы бір мәрте
қуаттауға себеп болары сөзсіз.
Болжамдарды ескерсек, 2011 ... ... ... елде 368300 орынға
арналған қонақ үйлер салу қажет.
Бұл ретте ... ... ... ... арттыру
мақсатында мынадай мәселелерді шешу қажет:
- халықаралық бизнес-қоғамдастықтың Қазақстанның туристік мүмкіндіктері
туралы хабардарлығын ... және осы ... ... ұйымдармен,
оның ішінде Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Шетелдік
инвесторлар кеңесінің ... ... ... ... ... ... ... тобы арқылы ынтымақтастықты дамыту;
- туристік-этнографиялық кешендер түріндегі объектілердің құрылысы, бос
уақытты өткізу және ойын-сауық индустриясы желісін құру ... ... және ... даму ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау қоры мен басқа да ... ... ... мен ... ... арқылы туристік
және жәдігерлік өнім индустриясын құру және ... ... ... ... ... туризмін дамыту үшін неғұрлым тартымды, әлемдік
стандарттарға сәйкес келетін туристік инфрақұрылым ... ... ... ... бас ... әзірлеу;
- киіз үйлер дайындайтын кәсіпорындарды қалпына келтіру және жаңаларын
салу, ... ... ... ... жаңа жұмыс орындарын ашу.
Шартты түрде орта есеппен бір шетел туристі бюджетке 500 АҚШ долларын
түсіретін ... онда 2006 және 2008 ... ... келу туризмінен
бюджетке түсім мөлшері 3,4 млрд. АҚШ долларды құрайды, ал 2006–2010 жылдар
аралығында – 4,7 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... бұл ... ... саясат жүргізуге және туризм инфрақұрылымын дамыту жөніндегі
мемлекеттік, жекеше және туристік ... ... ... ... болады. 2006 жылдың мәліметтеріне сәйкес
республика аймақтарынан қарастыруға барлығы 86 инвестициялық жоба ... ... ... ... 20-сы «Қазына» тұрақты даму қоры мен
Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... жылдары әзірленген шебер-жоспарлар негізінде Алматы, Ақмола,
Шығыс Қазақстан, Маңғыстау және Оңтүстік Қазақстан облыстарында ... құру және оны ... ... ... ... қажет.
Қазақстанның әлеуеті туристік ... іс ... ... ... ... ... бере алатындықтан, экономикалық орындылығын ескере
отырып, сонымен ... ... да ... ... шебер-жоспарлар жасаудың
мүмкіндігін қарау қажет. Бұл ретте оларды іске асыру жөніндегі ... ... ... ... етуге айрықша назар аударған
жөн.
Осы аймақтарда және жалпы ... ... ... ... ... ... ұстанатын бағыттар мен маңызды нарық
сегменттеріне ... ... ... ... мен ... ... ... (қысқы, су асты спорты);
- қызықты және оқиғаларға толы туризм;
- табиғи / ауыл / экологиялық туризм;
- мәдени-танымдық ... қала ... ... ... ... ... туризм.
Сол уақытта туристік өнім нарықтың үш аспектісіне бағытталуы тиіс:
сауықтыру, қызықты сезім мен танымдылық мақсаттар.
Мына ... ... ... біріктіретін туристік кешендер
құрылысы бойынша жобаларды әзірлеу мен жүзеге асыру жоспарлануда:
– Қапшағай қаласында ... және ... ... ... және ... ... құрылысын
қамтамасыз ету үшін техникалық-экономикалық негіздеме (ТЭН)
мен жобалық-сметалық құжаттама (ЖСҚ) әзірлеу;
– жаңа ... ... ... Канаверал мысының
Невада штатындағы (АҚШ) әрекет етуші ұқсас ... ... ... ... жақын аймақта ( мұражай,
планетарий, ұшуларды бақылайтын мини-орталық пен ... ... ... т.б. құру).
Туристік кластерді дамыту перспективаларының бірі ретінде Каспий
теңізі бойынша халықаралық круизді ... ісі ... ... ... ... Астрахань (Ресей), Махачкала (Дагестан), Баку
(Әзірбайжан), Энзели (Иран), Түркменбаши (Түркменстан) ... ... Осы ... ... бойымен теңіз круиздерін ұйымдастыру үшін
жолаушылар лайнерінің құрылысы немесе оны иемдену мәселесін шешу ... ... ... ... ... ... ... кешенін іске асыру туристер ағынын ел азаматтарының да,
шетелден келушілердің де есебінен одан әрі көбейтуге жәрдем ететін болады.
Ақырғы ... бұл ... ... ... елеулі арттыруға
әкеледі және Қазақстанның қызмет көрсетулердің ... ... ... ... пен ... ынтымақтастықтың маңызды
саласы ретінде әлемдік туристік нарыққа ... ... ... ... ... ... емес ... ішіндегі біршама кірісті
саласына айналуға мүмкіндігі бар, ... ... ... туристік
индустрия құрылатын болады. Бұл ... ... ... ... ... орталығына айналуына нақты жағдайлар мен
мүмкіндіктер жасалады.
Халықаралық сарапшылардың бағалауы бойынша, туризмді дамыту ... ... ... шаралар сәтті іске асатын болса
туристер ағынының ... ... ... ... ... ... кезеңде (2007 - 2009 жылдар) ішкі туризм бойынша 2007
жылғы 3,4 млн. туристен 2009 жылы 4,0 млн. туристке ... ... ... ... ... 2007 ... 4,5 млн. ... жылы 6,0 млн. туристке дейін;
– екінші кезеңде (2010-2011 жылдар) ішкі ... ... ... 4,1 млн. ... 2011 жылы 4,5 млн. ... дейін, ал
сырттан келушілер туризмі бойынша 2010 жылғы 7,0 млн. туристен
2011 жылы 9,5 млн. ... ... ... ... есебінен сонымен қатар халықтың жұмыспен
қамтылуы 2007 жылғы 447,6 мың адамнан 2011 жылы 550,0 мың ... ... ... ... ... ... ... дамытудың, оның ішінде
жоспарланған және қазіргі күні ... ... келе ... ... ... бастамасының негізгі мақсаты – қазіргі заманғы тиімді және ... ... ... құру. Соның ішінде жұмыс орындары санын арттыру,
мемлекет бюджетіне түсетін салық түсімдері, шетел валютасының ағымы, ... ... ... ... мен ... ... Ол, бір ... және шетел азаматтарының туристік қызметтерге ... ... үшін кең ... ... ... ... ... айтарлықтай үлес қосады.
3.3 Алматы қаласындағы туристік кластердің даму
бағыттары мен өзекті мәселелерді шешу жолдары және
дамытудың перспективалары
Алдыңғы бөлімде ... ... мен ... ... ... ... ... әрбір секторы үшін даму бағыттары келесідей
болуы мүмкін.
Мемлекеттік реттеу секторы бойынша – қалада бар ... ... ... мен кәсіпкерлік секторлардан туризм ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету. Туризм мен қонақжайлықтың басқа да ... ... мен ... негізінде әкімшілік ресурстармен кластер дамуының
сатыларын бақылау мен реттеу.
Қонақ - үй ... ... ...... ... және одан ... ... қонақ-үй қызметтері аясын қарқынды кеңейту. Жеке
меншіктегі шағын және орташа ... ... ... ... қызметтердің
кең спектрін ұсыну, қызметтердің бағыттары бойынша мамандану (іскерлік,
спорт және танымдық ... ... ... ... ... Алматы қаласында
тұратын халықтардың мәдени мұрасының көптүрлілігін интерьер жасауда қолдана
отырып шағын және орта қонақ-үйлердің ... ... ... ... ... жөндеу. Қала маңында қарапайым туристік ... ... парк ... ... ... лагерлерьдің құрылысын жүзеге
асыру, оларды автотуристер үшін минималды ... ... ... ... ... ... ... ету.
Қоғамдық тамақтану секторы бойынша – Қазақстан халықтарының ұлттық ас-
үйлері бар ... ... мен ... ... ... ... колоритін
көрсететін интерьерлік безендіру, музыкалық ... мен ... ... ... ... көңіл бөлу керек.
Көлік секторы бойынша кластерлік бастамалар ... ... ... ... маңыздылығы жөнінде бірінші орындағы әуе көлігін қарастыру
қажет. Туристер ағымы ... ... және ... ... мен ... ... тікелей рейстерді біршама арттыру
маңызды. Жаңа ұшу ... ... ... ... үшін ... ... ... және ірі сомолеттерді ... ... 2007 ... ... ... ... ... мен «Эйр Қазақстан» компаниясының осы жылдың мамыр
айында лизингке алған екі боингі осы ... ... ... ... ... ... көрсетілетін қызмет сапасын жақсарту,
шекаралық кедергілерді өту, жүкті алу ... ... ... тілінен
басқа да шетел тілдеріндегі ақпараттық стендтерді жасау тиіс. Қалаға ... ... ... ... ұшу барысында алуы үшін
қала мен қала маңының туристік-рекреациялық мүмкіндіктері ... ... ... ақпарттық материалдарды қамтамасыз ету.
Туризмнің дамуы үшін маңыздылығы бойынша екінші болып автокөлік
табылады. ... күні оған ... ... және қалалық автобустар
паркінің сандық және сапалық кеңейту керек болып тұр. ... ... ... ... ... ... ... мен қауіпсіздікті
қамтамасыз ету, қала мен оның маңы ... ... ... ... жағдай жасауға көңіл бөлген жөн. ... ету мен ... ... ... ... факторы болып
жүргізушілер құрамы мен гид-жолсеріктерді арнайы ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар үшін де ... ... ... талаптарды жоғарлату қажет.
Темір жол көлігінде Орта Азия аймағындағы елдер бойынша Ұлы Жібек жолы
бағдарын жүзеге асыру үшін арнайы туристік ... іске қосу ... ... ... ... ... керек. Алматы 1 мен 2
вокзалдарында қала бойынша экскурсиялық ... мен осы ... ... ... ... бар шетел тілдеріндегі
ақпараттық тақталарды орнату жөн.
Қауіпсіздік секторы бойынша тегін ... ... ... мен шет
тілдерді білетін жұмысшылары бар туристік полицияның ... не ... ... ... ... түйіндері болып табылатын әуежай, темір жол мен
автокөлік ... ... ... ... телефондары бар
ақпараттық тақталармен қамтамасыз ету керек.
Туризм мен демалыстың барлық түрлерін кадрлық қамтамасыз ету секторы
бойынша ... ... ... компаниялар, қонақ-үйлер мен
турфирмалардан бастап олардың қызметкерлерінің мамандық деңгейін ... ... ... ... ең ... әдісі маманданған қысқа
мерзімді семинар-курстарды өткізу ... ... ... мен ... ... жыл ... ... аттестациялауды енгізу қызмет
көрсетудің сапасын біршама жоғарлатуға мүмкіндік береді. Жоғарғы ... ... оқу ... ... мен ... ... мамандықтарының тізімін кеңейту қажет.
Мәдени-сауықтыру объектілерінің секторы бойынша алдыңғы жылдарға
неғұрлым перспективті ... ... ... ... бұл ... ... Азия ойындарын өткізуге ... ... ... ... не ... ... ... барлық спорт және
мәдени-сауықтыру объектілеріне шетел тілдерінде ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлер қатарында,
қорғаныс қызметінен даяшыларрға дейін шет тілдерді білетін адамдар міндетті
түрде болу керек.
Экскурсиялық ... ... ... ... ... жаңа ... ... бар объектілерді жаңарту арқылы қала мен қала ... ... ... ... ... Бұл ... 2007 және ... негізгі іс-шаралар қатарында «Боралдайдағы сақ қорғандары»
археологиялық паркі мен ... ... ... ... болады. Екі парк – «Әл Фараби паркі» мен ... ... ... кинотеатрлар, қонақ-үйлер мен сауықтыру
кәсіпорындарын жабдықтау есебінен Алматы қонақтарының демалу ... және ... ... ... ... бағдарлар мен автокөлік
тұрақтарын, демалыс алаңдарын, туристердің жаппай ағындары байқалатын
жерлерде көру алаңдарын ... ... ... ... ... ... бағдарлар сызбалар, бағдарларды ұйымдастырушылар мен
қаланың анықтама қызметтерінің байланыс ... болу ... ... шешу үшін ... ... мен ... ... әкімшіліктерімен
келісілген іс-әрекеттер қажет. Осы ... ... ... қажет
етеді, сонымен бірге демалушылардың максималды мүмкін тәуліктік көлемін
анықтап бақылау керек.
Алматы ... ... ... ... ең ... ... ... тарапынан шешілуі керек. Туризмді экономиканың бір сферасы ретінде
дамытуда осы екі ... ... ... ... ... болады.
Жергілікті және қалалық деңгейде туризм дамуының келесі мәселелері
бойынша мемлекеттің белсенді ... ... ... ... альтернативті нарықтарын үнемі бақылау мен
қаланың келу және ішкі ... ... ... ... ... ... ... туристік кластердің Үйлестіруші Кеңесінің тиімді
қызмет етуін қамтамасыз ету;
– жаңа объектілер құрылысы мен ... ... ... ... ... мен ... ... есебінен кең туристік-
рекреациондық ортаны қалыптастыру;
– шетелдердегі мемлекеттік органдар құрылымын пайдалана отырып, қаланың
туристік әлеуетін барлық ... ... мен ... ... мен ... ... мен ... шараларды
ұйымдастыру;
– шетел тілдерінде қала мен оның маңы ... жол ... ... мен ... ... шетелдік туроператорлар мен БАҚ үшін Алматы қаласы мен оның ... ... ... ... туризмді салауатты өмір салтының ең жақсы түрі ретінде насихаттау;
– қала шеңберінде туризм инфрақұрылымы ... ... ... мен ... ... үшін Алматы қаласындағы туристік кластерді дамытуға қатысуы
қызметтің осы бағытына деген сенімінен ... және ... ... ... ішкі және ... туризм нарығындағы туризм
мен демалыс қызметтеріне сұраныстың өсуі салдарынан қалада туристік
кәсіпорындар санын одан әрі арттыру;
– шетел ... ... мен ... ... ... жаңа бағдарлар мен
туризм түрлерін меңгеру ... ... ... кеңейту;
– шағын және орта ... жеке ... ... ... ... ... бірге туристік өнімді ілгерлету
бойынша бірегей маркетингтік саясатты қолдау.
Осы туризм кластері ... ... ... ... түрлерінің тұрақты дамуына сүйене отырып ... ... ... болжанған (кесте 5) (33(.
Кесте 5 Алматы қаласы үшін болжам мәліметтері
|Туристер ағыны | ... ... ... жыл ... адам) |2006 ж. | ... |2006 ... |
| | | ... |пайызбен |
| | |2007ж. |2008ж. | | ... ... |125,0 |128,0 |130,0 |102,4% |104,0% |
| | | | | | ... ... | | | | | ... ... |60,0 |75,0 |120,0% |150,0% ... туризм |32,0 |34,0 |40,0 |106,2% |125% ... ... |157,0 |158,0 |160,0 |100,6% |102,0% |
| | | | | | ... ... | | | | | ... ... |75,0 |85,0 |107,1% |121,0% ... ... тұрғандай Алматы қаласында туристік ағындардың
тұрақты оң тентенциясы күтілуде. Және де ... ... ... ... ... Бұл ... ... өзі ұйымдастыратын іскер туристер және туризм мен ... ... ... жоқ басқа да сапарлар. Экономикалық ... ... ... ... ... ал ... табыстарда әсер
кластер қатысушылары арасында қалыптасқан ... ... ... ... туризмнің өсуі нәтижесінде қаланың қызмет көрсету
сфераларында жұмысбастылық деңгейі мен жергілікті бюджетке түсімдер ... ... ... ... келесідей болжауға болады: 2007 жылы – 5
млрд.486 млн.теңге, ал 2008 жылы – 6 млрд. 858 млн.теңге [33].
Алматы ... мен ... ... ... ... ... ... болып мыналар табылады:
1) маңызды жалпыжүйелік мәселелерді шешу (әкімшілік кедергілер,
қаржыландыру, ... ... ... қауіпсіздікті
қамтамасыз ету);
2) инфрақұрылымды туризм сегменттері бойынша дамыту:
– Алматы қаласындағы 1000 ... ... ... ... ... және ... маңызы бар, туристік объектілерге
апаратын жол торабына жөндеу жұмыстарын жүргізу, ... және ... ... (экологиялық және мәдени-танымдық туризм);
3) Алматы қаласы мен облысында туризм дамуына әсер ететін туристер
үшін тартымды маршруттарды жетілдіру, оның ... ... ... мен ... тау ... ... ... бөлу, «Жібек
Жолының меруерті» атты халықаралық поезды ұйымдастыру жобасын
жүзеге асыру. ... ... ... пен ... ... су ... ... зоналарын құру, Хоргоста еркін
экономикалық аймақты ... ... ... ... одан әрі ... ... және ... парктерін құру).
Қорытынды
Қазіргі күні Қазақстан экономикасындағы басымдықты бағыттардың ... ... оның ... ... өсіп келе жатқан туризм ... және ... ... ... ... ... деңгейін
біршама жоғарлату болып табылады. Бұл, ең ... ... ... жатқан жаһандану үрдістері мен халықаралық ... ... ... туризмді дамыту үшін қажетті бай табиғи және мәдени-танымдық
реурстарды ... ... оның ... әлі де ... ... алмайды.
Қазіргі күні Қазақстандағы туристік қызмет индустриясын дамытудың негізгі
мақсаты – қазіргі заманғы тиімді және бәсекеге қабілетті ... ... Ол, бір ... ... және ... ... ... деген қажеттіліктерін ... ... ... ... ... үлес қосуды білдіреді.
Осыған орай дипломдық жұмыста кластерлер, ... ... ... әдістемелік және тәжірибиелік тұрғыдан негізделіп зерттелген,
еліміздегі туризм кластері жобасның іске асуы мен ... сала ... ... ... ... өзекті мәселелер айқындалып, туризм
кластерін ... ... ... ... және даму ... ... ... мен мәліметтерді талдау нәтижесінде
келесідей қорытындылар мен ұсыныстарды келтіреміз:
кластер дегеніміз - ... ... да бір ... ... ... ... компаниялар, университеттер мен басқа да
институттар тобы. Бір-бірінен алыс орналаспай, олар ... ... ... ... ... тұтынушылары үшін неғұрлым жоғары
құнды құруға, ... ... ... ... ... ... ұтыс ... Олардың әрекет етуі мен өмір сүру ... ... ... ... ... ... пен түсінушілікке,
қолдау мен нарық ерекшеліктеріне байланысты болады;
кластерлер ... ... ... ... ... ... қамтуы мен экономикалық саясатқа оң әсер ... ... ... экономика дамуына жағдай жасап, сол арқылы ұлттың әл-
ауқатын арттырады;
туризмге кластерлік тұрғыдан қарау тек қана ... ... ... ... ұзақ ... ... болғандықтан ғана емес, оған
ерекше сипаттар тән болуынан да ... ... ... ... өзі ... процесіне қатысып, соңғы ... ... ... осы ... ... етуші объектілердің дамуы мен
табыс алуында бір-бірімен тығыз байланыста болуы мен туризм саласының басқа
салалар ... ... ... Осы сияқты ерекшеліктерді ескере отырып,
туризмнің кластерлік әдіспен дамуының маңыздылығы өзекті;
кластерлерді дамыту ... ... ... ... ал ... туризм
кластерінің қалыптасуы мен дамуы жөнінен ол ... ... ... ... ... ... мен ... елдерінің ортақ
ұқсастығы кластерлік бастамалардың мемлекет тарапынан болуы мен қолдаудың
мықты ... ... ... және жеке ... ... ... санын өсіру үшін қолайлы орта құрылып, басты назар индустрияны
дамытуға бағытталды. Осы әрекет қоғам мен жеке сектордағы қызығушылығы ... ... одан ... ... ортақ стратегияға әкелді. Ал
Хорватияда туризмді дамыту стратегиясы ... ... жолы ... қол ... ... жоғары сапасы мен
бәсекелестік артықшылықтары ... бұл ... ... ... ... бірегей әрі жоғары сапалы құндылық ретінде көрінді. Екі елде де
кластерлік үрдістің жақсы жоспарланған ұйымдастырушылық құрылымы болды және
ол бизнес, ... ... ... ... Қазақстанның жағдайында
туризмді дамыту үшін осы екі ... де ... ... ... сала ... оң ... ... Біріншіден, туристер
санының тұрақты артуы сақталуда: 2006 жылы келу ... 2005 ... 19%-ға ... 5200 мың ... ішкі ... бойынша 8%-ға өсіп,
3550 мың адамды, ал шығу туризмінде шамамен 29,8%-ға артып, 3900 мың адамды
құрады. Екіншіден, ел ... үшін ... ... ... ... ... ... қалған екі түріне қарағанда артық болған қуантады (41%, ал
шығу туризмі мен ішкі ... ... 31% және 28% ... ... ... қатар бюджетке түсімдер, шетелдік валюта
ағымы, осы салада жұмыспен қамтылғандар саны өсуде. Туристер ... ... ... ... келеді;
Алматы қаласының туризм кластері кейбір мәселелерге қарамастан жақсы дамып
келе жатыр. Бұл ... ... ... оның ... ... ... пен іскерлік белсенділіктің, сонымен қатар
спорт туризмі мен экстремалды ... ... ... ... түрлерімен
айналысуға мүмкіндіктердің болуында. Туризмнің жалпы ... ... бұл ... да туристер ағыны жылдан жылға артуда: 2005
жылы 150,9мың адамға қызмет көрсетілді, ал 2006 жылдың 9 айында – 106 ... бұл ... 2005 ... осы ... салыстырғанда 5%-ға артық.
Сәйкесінше туристік қызметтің табыстары да ... 2006 ... 9 ... ... ... ... ... алдыңғы жылдың осы кезеңі
көрсеткішінен 8%-ға артты. Туризм түрлері бойынша ... шығу ... ... (47%, ал келу ... – 34%, ішкі ... – 19%). ... бұл ... әл-ауқатының артқанын білдірсе, екінші жағынан – ... ... ... пен ... үшін қала мен ... ... ақша.
Сондықтан туристердің бұл ағымын азайту үшін қала мен ... ... ... ... пен ... ... дамыту, сұранысы бар балама
қызметтерді құру қажет. Сонымен бірге туристік кластер қатысушылары ... ... ... ... 91%-ын ... ... және тек 1%
ғана жеке кәсіпкерлерге тиесілі.
2004 жылдың шілде айында Қазақстанда бәсекеге ... пен ... ... ... ... ... пен жеке ... өкілдерінің бірігіп
қызмет етуі нәтижесінде туризм саласындағы кластерлерді дамыту бойынша іс-
шаралар өз жемісін беріп жатыр. Елдегі ... ... ... ... ... облысында құрылып, дамып келе жатыр, осы аймақтардағы ... ... ... екі жыл ішінде Маңғыстау, Ақмола, Шығыс Қазақстан
мен Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... Оңтүстік Корея, Франция, Германия мен Жапония, ... ... ... ... ... ... туристеріне ең алдымен Қазақстанның
табиғаты, әсіресе ландшафттары қызықты болса, орташа қызығушылыққа Каспий
теңізі круизі мен Ұлы ... жолы ... ие, одан ... орынды «Байқоңыр»
кешені және экстремалды туризм объектілері иеленеді.
туризм кластері мен жалпы ... ... ... ... ... олар ... мен зерттелген Алматы қаласы үшін де ортақ: кластер
қатысушыларының арасындағы нашар байланыс пен ... ... ... ... ... ... ... ұғымы жөніндегі білімдерінің
таяздығы; нашар дамыған инфрақұрылым; маркетингтің әлсіз болуы; әкімшілік
кедергілер, оның ішінде визаларды алу ... көп ... етуі мен ... ... ... мамандардың осал даярлығы және шетел тілдерін білу
деңгейінің төмендігі; туризм үшін елеулі және ... ... ... ... ... ... ... бола тұра бағалардың жоғары
деңгейі;
еліміздегі ... ... ... ... тежеп, оның толық әлеуетіне
жетуін бәсеңдететін осы мәселелерді болдырмау үшін ... ... ... ... мен ... ... қатысуымен
мәселелерді талдау бойынша семинарлар мен кездесулерді ұйымдастырып тұру;
инфрақұрылым кешенін дамыту мен ... оның ... ... ... үшін жұмыстар жүргізу; мемлекеттік ... ... ... ... мен ... мерзімділігін қамтамасыз ету;
кластер дамуына әсер етуші факторларға ... ... ... ең күштілерін
таңдап, басты екпінді соларға жасау; ... ... ... ... күш ... ... ... бағыттарда тиімді маркетинг саясатын
жүрізу; туризм бойынша мамандықтар тізімін арттыру, ... ... ... бөлу; туризмнің даму болашағын зерттеу және ... ... ашу; ... ... ... басты екпін мемлекет пен жеке
сектор арасындағы ... ... ... ... ... ... мен
бағалар деңгейін төмендетуге жасалуы тиіс; кластерлер өздерінің ... қана ... ... ... көліктік, қонақ-үй құрылымдарын
ғана емес, сонымен ірі қаржылық-несиелік ұйымдарды, сауда және ... да ... ... ... бірге мақсаттар мен
перспективаларды көре отырып, соларға жету үшін халықты, ... ... Қай ... ... жаңа ... ... жүзеге
асырудан бас тартпау. Туындаған бастамаларға серпін ... ... ... ... мен бақылау жүргізу;
ұсынылған шаралар кешенін іске асыру туристер ағынын ел ... ... ... ... ... ... Бұндай кластерлер
интенсивті қарқынмен дамиды, соның арқасында елдің ... ... ... ... саны 2007 ... 3,4 млн. ... 2011 жылы 9,5
млн. адамға дейін көбейеді. Экономикалық оң әсер де ... ... ... мемлекет бюджетіне түсетін салық түсімдері, шетел
валютасының ағымы, т.б. артады. 2006 және 2008 ... ... ... ... ... ... шамамен 3,4 млрд. АҚШ долларды, ал
2006–2010 жылдар ... – 4,7 ... АҚШ ... ... ... мен ... ... жүйесі арқылы кластерлер экономикалық ... бола ... ... ... шығара бастайды, бұл өзіндік
шығындарды төмендетуге, капитал шоғырлануы мен ... өнім ... ... ... ... ... ... Ал жақсы жарнама
туристердің тұрақты ағымын, осы сектордан жоғары пайда алуды, Қазақстанды
әлемге ... ... ... ел ... ... және ... нарықта
туристік өнімді тиімді өткізуге мүмкіндік береді. Сонда ғана елімізде
қазіргі заманғы ... ... ... ... әлемдік нарықта бәсекеге
қабілеттілігіміз арта түседі.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... экономиканың ең жанданған және перспективті салаларының
бірі ... ... ... ... ... ... даму беталысы, мемлекет
тарапынан қолдау деңгейі мен ... ... осы ... ... ... Бірлесе, біздің экономиканың бәсекелестік қабілетін
арттыруға және ... ... жеке ... ... ... бар.
Қолданылған әдебиетер тізімі
1. Л.С.Спанкулова. Проблемы развития кластерной ... на ... ... ... - 2004. - ... М.Ж. ... ... шикізаттық құрылымын өзгертуде
кластердің рөлі // ... 2005, №4, ... ... ... ли нам ... Мир Евразии. -2005. -№6. -
с.28-31.
4. М.Афанасьев, Л.Мясникова. Мировая конкуренция и ... // ... ... 2005.-№4.- c.79-82.
5. С.Байзақов, Н.Райхан. Қазақстан экономикасын кластерлер ... ... -2005. -№1. - ... ... ... как ... ... сельскохозяйственной продукции // Транзитная
экономика.- 2006. - №4. - с.43-46.
7. А.Л.Шалабекова. Применение кластеров в ... ... ... -2005. -№3. – ... А.Казбек. Стратегия «быстрых побед» в экономике Казахстана позволит
добиться ощутимых результатов в ближайшие 5 лет // Деловой ... -№6. – ... ... ... ...... ... согласия
// Деловой мир. - 2005. -№1. – с.20-22.
10. S.Nordin. Tourism clustering and innovations// European ... ... ...... ... ...... Мекка?// Мир Евразии.-2005.
-№6. -с.48-51.
12. PricewaterhouseCoopers, 2001, adapted from Poon 1993 & Cooper ... 1998 in ... ... and ... of ... and its enterprices”, 2003.
13. Porter M.E. ... and the new ... of ... Buisness Review, Issue 6, Nov/Dec ... ... М. Конкуренция. – СПб.: Вильямс, 2002. – 495с.
15. Gunn.S.A. Tourism Planning/ Washington: Taylor and Francis, 1994.
16. Текенов У.А. ... и ... ... ... ... ... ... в Казахстане// Казахстан-Спектр. -2006.
-№1. – с.93-97.
17. С.Байзаков, А.Калабаева. О развитии экономической школы кластерного
анализа в казахстане// Экономика и ... -2004. -№5. – ... ... ... ... кластера Алматинской области на
2007-2008 годы, октябрь 2007г.
19. Исмаилова Д. Понятие ... ... и его ... ... страны// Экономика и право Казахстана. - 2004. -№4. ... ... ... и ... Туризм. Обратите внимание// ... -2006. -№1. ... ... о ... ... за 2006 год и задачах Министерства
туризма и ... ... ... по ... индустрии
туризма, физкультуры и спорта на 2007 ... ... и ... ... Казахстан.
22. Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі ... ... ... сайты.
23. Қазақстан Республикасының Туризм және спорт ... ... ... мен ... ... ... есебі,
Қазақстстан Республикасының Туризм және ... ... ... Отчет о проделанной работе за 2006 год Министру туризма и спорта
Республики Казахстан Т.Досмухамбетову, данные Министерства Туризма
и ... ... ... ... ... ... ... дамытудың 2007-2011
жылдарға арналған мемлекеттік ... ... № 231 ... ... ... Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі
жаңа Қазақстан» атты Қазақстан ... ... ... ... сайты.
27. Презентация кластерного развития ... ... ... и ... Республики Казахстан.
28. «Қазақстан Республикасындағы туристік қызмет туралы» Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... Стратегия развития туристской ... ... ... отчета консалтинговой компании IPK International,
20.12.02г.
31. Журкабаева Бахытгуль// Капитал.- 2006г.- 19 ... ... ... ... ... ... ... жаңыла беретініміз анық//
Егеменді Қазақстан. - 2006. -30 қыркүйек. - 2б.
33. Мастер-план развития туристского кластера города Алматы на ... ... ... ... 2007г.
34. www.almaty-stat.kz ақпараттық сайты.
35. Презентация по Национальной кадровой системе Республики Казахстан,
данные Министерства Туризма и ... ... ... ... ... туризма, презентация Министерства Туризма и
спорта Республики Казахстан по данным ... ... ... ... ... ... правда.-
2006.- 3 октября. – с.2
38. ... ... ... ... ... ақпараттық сайты.
39. Л. Кельбуганова. Казахстанский туристский продукт в ... // ... и ... - 2004. - №3. – ... Проект презентации отчета о деятельности Рабочей группы по вопросам
повышения инвестиционного имиджа ... ... ... ... ... ... и спорта Республики Казахстан.
41. «В ... ... ... по ... ... между
правительствами Республики Казахстан и Польши о ... ... ... ... Kazakhstan today ақпараттық сайты.
42. www.almaty.nursat.kz ақпараттық сайты
43. ҚР Үкіметінің 2005 ... 25 ... № 633 ... бекітілген
«Туризм» пилоттық кластерін жасау мен дамыту жөніндегі жоспар//
САПП РК. - 2005. - №26. – ... Л. ... На ... ... ... ... 2006.- ... – с.2.
45. Б.Т. Матаева. Қазақстан Республикасында туистік қызмет индустриясын
дамыту мәселелері// ... - 2003. - №1. ... ... Особенности спроса потребителей на туристские услуги ... // ... и ... 2004.- №5. – ... Н. ... Туризм - қаржының бір көзі// Ақиқат. -2005. - №6.- 41-
43 б.
48. Г.М.Смағұлова. ... ... Азия ... ... ... ЕҰУ ... -2003. -
№3. - 153-158 ... ... ... ... ... туризма// Туризм.-
2006. - №7. – с.32-33.
50. Ж.Каукенов. Кирпичики государственной архитектуры// Деловой мир. -
2005. - №6. – ... ... ... ... ресурстар мен контрагенттер
Үкімет
Жалпы жүйелік ішкі ақпаратық орта
Кластер кеңесі
Ақпараттық кеңестер
Технологиялар
Жабдықтар
Арнайы қызметтер мен ресурстар.
Білім беру
Ғылым
Инновациялар
Байланысқан салалар
Ішкі жабдықтаушылар
Соңғы ... ... ... ... ... ... құрылым, бәсекелестік
Өндіріс шарттары
Сұраныс
Байланысқан және косалқы салалар
Үкімет
Шанстар
Халықаралық іскерлік белсенділік
Кластерлер
Білім беру
Ақпараттық жүйелер мен экономикалық ақпараттың таралуы
Экспортты шығару
Иммиграциялық саясат
Шетел инвестицияларын тарту
Кластерлерді ... ... ... мен ... ... ... ... мен консолидация
Өндірушілер
Орналастырушылар
Өткізушілер
Тұтынушылар
Көлік
Тартымдылықтар
Тұрғылықты орын, қонақ- үй
Басқалар, мысалы қоғамдық тамақтану, мейрамханалар
Келуші агенттер
Туристік операторлар
Саяхат агенттіктері
Туристік гидтер
Ақпарат
ТУРИЗМ КЛАСТЕРІНІҢ ҚЫЗМЕТ ЕТУІ
Ұйымдық басқару
Мәдени ... ... ... ... бар ... күші
Бизнес
Байланыс
Басшылық тобы
ТКК
ЭКТ
Жобалау
Консалтингі
Кластерлік навигаторлар
Ұлттық туризм тобы
Жергілікті пилоттар
Тақырыптық пилоттар
Тартымдылықтар
- ... ... ... ... ... ... пен аң ... треккинг;
- ерекше мәдениет.
Ядро
Туроператорлар
- гидтер
Қонақ-үй шаруашылығы
- қонақ үйлер
- демалыс үйлері
Көлік компаниялары
- әуе, т.ж., ... ... ... ... қаржылық қызметтер, сақтандыру
Туристер
жеке тұлғалар, туристік топтар, жанұялар, ғылыми топтар, спорттық
командалар, емделушілер, бизнесмендер
Елдер
Ұлыбритания, Германия, Азия АҚШ,Франция,
Экономикалық жүйенің негіздері
Үкімет ұйымдары
Индустрия ассоциациялары
Инфрақұ-рылым
Жолдар
Аэропорт
Телеком-муникаця
Тікелей
- Индустрия және ... ... ... ші ... ... және ... ... Көлік министрлігі
- Сыртқы істер
- Экономика
- Ауыл шаруашылық милиция
- Шекара қызметтері
КТА
КАГИР
Еуразия қоры
Адам ресурстары
Тұран
Туризм және спорт академиясы
Шет тілдер институты
Туроператорлар
Жергілікті ... ... ... ... бақылау- қала әкімшілігі
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету
Қонақ- үйлер
Мәдени- сауықтыру объектілері
Кадрлар
Табиғи- тарихи ресурстар
Экскурсилық объектілер
Тамақтандыру кәсіпорындары
Көлік
Кластер ядросы:
Туроператорлар мен турагенттер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыта оқытудың ерекшеліктері мен қолдану тәсілдері 25 бет
Дамыта оқытудың теориялық негііздері22 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың музыкалық қабілеттерін дамыту ерекшеліктерін талдау20 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь