Турбо Паскаль тілінің операторлары

Мазмұны

Кіріспе

1.0 Паскаль тілінің негізгі түсініктері ... ... ... ..2

1.1 Турбо паскаль тілінің операторлары ... ... .4

Негізгі бөлім

1.2 Циклдік құрылымды алгоритмді программалау ... 5

1.3 Алғы шартты цикл операторы. While операторы ... ... ..6

1.4 Келесі шарт бойынша циклді ұйымдастыру.
Repeat операторы ... ... ... ... 8

1.5 Параметрлі қайталану операторы.
For операторы ... ...9

1.6 Күрделі циклдер ... ... ... ..11

1.7 ЭЕМ.де есеп шығару кезеңдері.
Қадам бойынша орындау әдісі ... ... ... ... ... ..11

1.8 Мысал есептер ... ... ... ... ... ... ... ..12

1.9 Қайталау (цикл) ... ... ... ... ... ... ... ... .19

2.0 Сызықты және тармақты құрылымды алгоритмдерді программалау ... 21

2.1 Қайталанған құрылымды алгоритмдерді программалау ... .28

Қорытынды

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ..20
1.0 Паскаль тілінің негізгі түсініктері.

Алфавиті
Паскаль тілінде: латынның әріптері (Аа, ..., Zz) араб цифрлары (0,...,9) және арнайы таңбалар қолданылады. Арнайы таңбалар:
-арифметикалық және салыстыру амалдары (+,-,*,/,>,<,< >,<=,>=,@);
-арифметикалық және логикалық функциялар (DIV,MOD, NOT,AND,OR,IN,SHL,SHR).
-әр түрлі тыныс белгілері:
{} немесе (**)-түсініктеме жазатын жақшалар;
[] – массив индекстерін және жиын элементтерін белгілеу;
() – айнымалы тізімін белгілеу;
‘ ‘ – апостроф; := - меншіктеу белгісі;
; - операторлар мен хабарларды ажырату;
: - айнымалыны бөліп көрсету;
= - айнымалының типін типтің сипаттамасынан немесе тұрақтыны өз мәнінен бөліп көрсету;
, - тізім элементтерін ажырату;
Программа құрылымы
Программа келесі бөлімдерден тұруы мүмкін, бұл бөлімдер (тек соңғыдан басқасы) бір-бірінен нүктелі-үтір арқылы ажыратылады:
• программа тақырыбы;
• белгілер бөлімі;
• тұрақтылар бөлімі;
• типтерді сипаттау бөлімі;
• процедура мен функцияларды сипаттау бөлімі;
• программа денесі;
Программалау барысында алдын-ала анықтауды қажет етпейтін мәліметтердің стандартты типтері мен программалаушының өзі анықтайтын типтерді пайдалануға болады.
Стандартты типтер
- бүтін типтер-SHORTINT, INTEGER, LONGIN, BYTE,WORD;
- нақты типтер – REAL, SINGLE, DOUBLE, EXTENDED, COMP;
- логикалық тип -BOOLEAN ; символдық тип CHAR ; жолдық тип STRING ; ASCII –жолдық- PCHAR; текстік файл TEXT;
Басқа типтердің барлығы типтер бөлімінде, айнымалылар немесе тұрақтыларды сипаттау бөлімінде анықталуы қажет. Нақты типтен басқа қарапайым типтер үшін мына функциялар анықталады:
DEC(N) N-ді азайту (қысқарту)
INC(N) N-ді үлкейту (ұзарту)
ORD(N) N-нің рет нөмірі
ODD(N) N-нің жұптығын тексеру
PRED(N) N-нің алдынғы мәні
SUCC(N) N-нің келесі мәні
Нәтижесі бүтін болатын мәліметтердің бүтін типтерімен жұмыс істеу үшін келесі арифметикалық функциялар қолданылады:
ABS(N) N-нің абсолют шамасы
A DIV B бүтін бөлу
A MOD B қалдықты бөлу
+ қосу
* көбейту
- азайту
TRANC(X) Х нақты санның бүтін бөлігі;
ROUND(X) Х нақты санды бүтінге дейін дөңгелектеу;
SQR(X) N санын квадраттау;
Логикалық функциялар: NOT- терістеу; OR - біріктіру немесе логикалық қосу; AND -қиылысу немесе логикалық көбейту; XOR - екінің модулі бойынша қосу.
Стандартты функциялар
ABS(X)-Х-тің абсолют мәні
ARCTAN(X)- Арктангенс Х
COS(X)-Косинус Х
SIN(X)- Синус Х
EXP(X)- е2
FRAC(X)- Х-тің бөлшек бөлігі
ARCCOS(X)=ARCTAN(SQRT(1-SQR(X))/X)
ARCSIN(X)=ARCTAN(X/SQRT(1-SQR(X)))
Тілдің операторлары
• BEGIN END құрама оператор;
• IF…THEN шартты оператор;
• CASE…OF таңдауоператоры;
• FOR… DO параметрлі қайталау операторы;
• REPEAT… UNTIL шартқа дейін қайталау операторы;
• WHILE… DO әзіргі шартқа байланысты қайталау;
Қолданылған әдебиеттер:

1. “Turbo Pascal” Ж.Қ.Масанов, Б.А.Бельгибаевб
А.С.Бижанова, Қ.Қ.Мақұлов

2. Паскаль тіліндегі программалау негіздері.
А.Б.Дәулетқұлов, С.С.Алғазы

3. “Алгоритмы и программы на языке Turbo Pascal''
Ю.Федоренко

4. “Алгоритмдеу және программалау негіздерін оқыту”
Б.Д.Сыдықов

5. “Паскаль тілінің негіздері”
Б.Нақысбек
Г.Қалықова

6. Интернет сайт WWW.RAMBLER.RU
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Паскаль тілінің негізгі түсініктері..............2
1.1 Турбо паскаль тілінің операторлары .........4
Негізгі бөлім
1.2 Циклдік құрылымды ... ... Алғы ... цикл операторы. While операторы ..........6
1.4 Келесі шарт бойынша циклді ұйымдастыру.
Repeat операторы................8
1.5 Параметрлі қайталану ... ... ... циклдер..............11
1.7 ЭЕМ-де есеп шығару кезеңдері.
Қадам бойынша орындау әдісі......................11
1.8 ... ... ... ... Сызықты және тармақты құрылымды алгоритмдерді программалау....21
2.1 Қайталанған құрылымды алгоритмдерді программалау.....28
Қорытынды
Әдебиеттер тізімі..........................20
1. Паскаль тілінің негізгі түсініктері.
Алфавиті
Паскаль тілінде: латынның әріптері (Аа, ..., Zz) араб ... ... ... ... ... ... ... және салыстыру амалдары (+,-,*,/,>,,=,@);
-арифметикалық және ... ... ... ... ... белгілері:
{} немесе (**)-түсініктеме жазатын жақшалар;
[] – массив индекстерін және жиын ... ...... ... ... ‘ – апостроф; := - меншіктеу белгісі;
; - операторлар мен хабарларды ажырату;
: - ... ... ... - ... ... ... ... немесе тұрақтыны өз мәнінен
бөліп көрсету;
, - тізім ... ... ... ... ... ... ... бұл бөлімдер (тек соңғыдан
басқасы) бір-бірінен нүктелі-үтір арқылы ажыратылады:
• программа тақырыбы;
• белгілер бөлімі;
• тұрақтылар бөлімі;
... ... ... ... мен функцияларды сипаттау бөлімі;
• программа денесі;
Программалау барысында алдын-ала анықтауды қажет етпейтін ... ... мен ... өзі ... ... ... ... бүтін типтер-SHORTINT, INTEGER, LONGIN, BYTE,WORD;
- нақты типтер – REAL, SINGLE, DOUBLE, EXTENDED, COMP;
- логикалық тип -BOOLEAN ; ... тип CHAR ; ... тип STRING ... ... PCHAR; ... файл TEXT;
Басқа типтердің барлығы типтер бөлімінде, айнымалылар немесе
тұрақтыларды ... ... ... ... ... ... ... типтер үшін мына функциялар анықталады:
DEC(N) N-ді азайту (қысқарту)
INC(N) N-ді ... ... N-нің рет ... N-нің ... ... N-нің ... мәні
SUCC(N) N-нің келесі мәні
Нәтижесі бүтін болатын мәліметтердің бүтін типтерімен ... ... ... ... ... қолданылады:
ABS(N) N-нің абсолют шамасы
A DIV B ... ... MOD B ... ... ... ... ... Х ... ... ... ... Х нақты санды бүтінге дейін дөңгелектеу;
SQR(X) N санын квадраттау;
Логикалық функциялар: NOT- терістеу; OR - ... ... ... қосу;
AND -қиылысу немесе логикалық көбейту; XOR - екінің модулі бойынша қосу.
Стандартты функциялар
ABS(X)-Х-тің абсолют мәні
ARCTAN(X)- Арктангенс Х
COS(X)-Косинус Х
SIN(X)- Синус ... ... ... ... ... ... BEGIN END ... оператор;
• IF…THEN шартты оператор;
• CASE…OF таңдауоператоры;
• FOR… DO параметрлі қайталау операторы;
• REPEAT… UNTIL шартқа дейін қайталау ... WHILE… DO ... ... ... ... ... ... тілінің операторлары.
Операторлар-программадағы нұсқаулардың (бұйрықтар,алгоритмдер)
машиналық тілде жазылуы. Яғни берілген есепті шешу ... ... ... ... ... ... Сонда, программа денесі
бірінен кейін бірі жазылған операторлар ... ... ... ... үтір (;) ... қойылады.
Операторлар қарапайым және күрделі (құрама) операторлар болып екі ... Егер ... ... ... операторлар боламса, онда ол
қарапайым оператор деп аталады. Бұл топқа: меншіктеу, процедураны ... көшу – GOTO, бос орын ... ... ... ... бірнеше қарапайым операторлар тұрады. Бұл
операторлар begin (басы) және end (соңы) ... ... ... ... ... ... (;) нүктелі үтір таңбасы қойылады.
Құрама оператордың жалпы жазылуы:
Begin
1-оператор;
2-оператор;
3-оператор;
...
N-оператор;
End;
Begin (басы) және end ... ... ... ... ... ... мысалды мына түрде жазуға болады:
(1-оператор; 2-оператор; ...; N-оператор).
Құрама ... ... тағы бір ... ... ... ... Бұл
жағдайда программа денесін құрама оператор деп ... ... ... ... ... және қайталау операторлары жатады.
1.2 Циклдік құрылымды алгоритмді программалау.
Кейбір алгоритмдердің белгілі бір ... ... рет ... ... ... ... ... құрылымға ие алгоритмдер
дейді. Қайталанатын бөліктерді, яғни циклдерді әртүрлі ... – бұл ... ... ... ... рет қайталанатын
бөліктері. Циклдерді пайдалану арқылы салыстырмалы түрде қысқа программалар
жазуға, программаның көлемін едәуір қысқартуға ... ... осы ... ЭЕМ өте үлкен көлемдегі есептеулерді орындайды. Турбо Паскаль ... ... ... программалауды үш түрлі жолмен ұйымдастыруға
болады.
1. Алдын-ала шартты ... ... ... шарт ... ... ... ... түрлі жолмен ұйымдастыратын циклға арнайы операторлар қолданылады.
Олардың әрқайсысын талқылайық.
1.3Алғы шартты цикл операторы While операторы.
While операторы жан ... ... ... болып табылады. Алдын ала
берілген шартты ... ... ... ұйымдастыруға While операторы
қолданылады. While операторын циклдің қайталану саны белгісіз ... ... ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады. Яғни, шарт ақиқат болса цикл қайталанылады да, шарт
жалған ... ... шығу ... While ... екі бөліктен тұрады:
циклдің тақырыбынан және циклдің денесінен.
Жалпы жазылуы:
While do
;
While ... ... ... ... ... While ... ... Ал, шарт-логикалық өрнек түрінде жазылады. ... ... ... рет ... ... операторды – циклдің денесі деп
атаймыз. Орындалу ... Begin және End ... ... ... шарт ... болғанда орындалады
While операторы алгоритмдік тілдегі “әзір” цикл командасына сәйкес
“әзір” цикл командасының жазылуы және блок схемасы:
әзір
цб

цс
бітті.
Жоғарыдағы блок ... While ... ... ... ... While операторында, әрбір қайталанудың алдында берілген шарт
тексеріледі. Шарт ақиқат болса, цикл денесі орындалады. Егер, шарт
орындалмаса, цикл денесі де ... рет ... цикл ... екі немесе екіден де көп операторлардан тұрса, оларды
операторлар жақшасының ішіне жазамыз.
While ... ... ... ... ... ... өзі ... Егер әрекет белгісі “/” не тең болмаса немесе ... сан да ... ... онда ... ... процесінде бұл циклді айналып
өтеді, яғни цикл бір рет те ... ... ... оның ... ... F7 пернесін қолдану арқылы тексереміз. Мысалы:
Z=Y3 функциясының мәнін есептеу керек, мұндағы Y=1,2,3,4,5,6,7.Программаның
нәтижесінде Y-тің мәні мен сәйкес функцияның мәні кесте ... ... ... өзгеру қадамы 1-ге тең.
Program pr1;
Var Z,Y: integer; {берілген айнымалыны сипаттау}
Begin
Z:=1;{Y-тің бастапқы мәнін меншіктеу}
While y1000;
readln
end.
1.5 Параметрлі қайталану операторы For ... ... ... программалауда қайталанушы процесс бір
айнымалының мәніне тәуелді болса, For операторын қолданамыз. ... ... ... ғана ... ... циклді басқарыды. Бұл айнымалы циклдің
параметрлі қайталану операторы деп аталынады. Санағышы бар параметрлі ... цикл ... ... ... ... және ... ... ала белгілі болған кезде ғана қолданылады.
For операторы алгоритмдік тілдегі параметрлі қайталану командасына
сәйкес келеді.
і үшін m1 ... m2 ... h ... операторы екі түрлі жазылады:
А) for I:=A to B do
Begin

End;
Орындалу ережесі: Begin және End сөздерінің ... ... I:=A, I:=A+1, ... үшін ... ... І ... А –параметрдің бастапқы мәні, В-параметрдің соңғы мәні.
For Х:=М1 to M2 do ... ... ... For(үшін), to(дейін) циклдің қадамы +1-ге
өсіп ... ... ... ... ... ... ... параметрі;
М1-цикл параметрінің бастапқы мәні;
М2-цикл параметрінің соңғы мәні;
S1-параметріне тәуелді ... ... ... Сондықтан, S1-цикл
денесі деп аталады.
Б) For I:=A DOWN TO B DO
Begin

End;
Орындау ережесі: Begin және End ... ... ... I:=A, I:=A-1, ... I:=B үшін ... X:=M1 down to M2 do ... ... to сөзінің орнына down to (төменге дейін) қызметші
сөзі жазылады. down to ... ... ... –1 тең ... ... Х ... мәні М1- ден М2-ге дейін –1 қадаммен кему үшін М1>M2 ... ... Егер бұл шарт ... цикл ... ... бір ... цикл денесі бірнеше оператордан тұрса, Begin және ... ... ... тәуелді циклді блок ... ... ... ... ... және ... ... жазылуы | ... ... k:=-1 To 6 do Write ... |-1,0,1,2,3,4,5,6 ... k:=3 To 3 do Write ... |3 ... k:=1 To 9 do Write ... ... ... k:=-1 To -6 do ... ... ... ... k:=10 down to 6 do ... ... ... k:=0 down to –1 do ... |0,-1 ... k:=1 down to 16 do ... ... ... ... санын келесі тәсілдермен анықтауға болады. Соңғы мән –
алғашқы мән +1 – бірінші ... ... мән – ... мән +1 екінші жағдай үшін. Мысалы:Р=1*2*,…*10
сандарының көбейтіндісін ... ... i,P ... i:=1 to 10 ... ... ... қайталанушы процесстерді ұйымдастыруда бір цикл ... ... бір цикл ... болуы мүмкін. Бұл жағдай да бірінші
цикл оператор – ішкі цикл деп аталады. Сыртқы және ішкі цикл ... шарт ... ішкі ... ... операторы сыртқы цикл денесіне
толық енеді
Мысылы, суретте екі параметрлі цикл ... ... ... ... ... ... ЭЕМ-де есеп шығару кезеңдері. Қадам бойынша орындау әдісі.
Кез-келген есерті ЭЕМ-де шешу бірнеше кезеңдерден тұрады:
1) есептің қойылуын ... ... ... (есептің математикалық түрде қойылуы);
3) шешу әдісін таңдау;
4) алгоритмін жазу(құру);
5) программасын құру;
6) программаның ... ... ... және ... ... ... есептер
1-есеп. М натурал саны берілген. Оның жай сан екендігін анықтау керек.
Program pr1;
Var I,M,F: integer;
Begin
Repeat
Write(‘натуралсан енгізу М=’);
Readln(M);
Until ... I:=2 TO M DIV 2 ... M MOD I=0 then ... F=0 then writeln ... ... writeln ... сан ... шешу алгоритмі:
1. Программа денесін айнымылылардан сипаттаудан бастаймын.
2. ... сан ... 2-ден М/2 ... натурал сандар М санының бөлгіші бола ма, соны
тексеремін.
4. F-тің мәніне байланысты нәтижені шығарамын.
Айнымалылар:
М-зерттелетін ... ... ... А ... саны ... Оны жай көбейткіштерге жіктеу керек.
Program pr2;
Var I,A,F,J: integer;
Begin
Repeat
Write(‘натурал сан ... ... ... ... I:=2 to A DIV 2 ... J MOD I=0 then begin F:=1;
{Цикл мұндай І көбейткіштердің А санында нешеу екендігін анықтайды}
While J MOD I=0 DO
Begin
Write(‘*’,I);
J:=J DIV ... ... ... жай ... ... ... F=0 then writeln (‘*’,A);
else writeln;
end.
Есепті шешу алгоритмі:
1. Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. Натурал сан енгіземін;
3. ... І ... А/2 – ден ... ... ... анықтаймын;
4. Егер мұндай сан бөлгіш болса, онда А-ны ... ... ... F-тің ... ... ... ... сан;
І,J-цикл айнымалысы;
F-көмекші айнымалы.
3-есеп. Р және М натурал сандары ... ... ... жай ... анықтау керек. Өзара жай сандардың 1-ден басқа ортақ бөлшектері
болмайды.
Program pr3;
Var I,P,M,K: ... ... сан ... P=’);
Readln(P);
Write(‘натурал сан енгіз M=’);
Readln(M);
Until(P>0) and (M>0);
F:= False;
If P>M then K:=M else K:=P;
For I:=2 to K do
If (P MOD I=0) And (M MOD I=0) Then ... F then writeln ... ... жай сандар емес’)
Else writeln (P,’,’,M,’өзара жай сандар’);
End.
Есепті шешу алгоритмі:
1. Программа денесін айнымалыларды ... ... Р,М ... сан ... І циклде 2-ден бастап ең кіші санға дейінгі сандарды ... ... Р,М ... бөлгіші болатындығын тексеремін;
4. F-тің мәніне байланысты нәтижені шығарамын.
Айнымалылдар:
Р,М –зерттелетін сан;
І-цикл айнымалысы;
Ғ-көмекші айнымалы;
К-Р,М сандарының ... А және М ... ... ... ... ... ортақ бөлгішін
табу керек.
Program pr4;
Var I,M,A,K,D: integer;
Begin
Repeat
Write(‘A=’);
Readln(A);
Write(‘M=’);
Readln(M);
Until (A>0) And (M>0);
If A>M then K:=M else K:=A;
For I:=1 to K ... (A MOD I=0) And (M MOD I=0) then ... (‘A,M ... ең ... ... ... шешу алгоритімі:
1. Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. А, М ... сан ... ... І ... 1-ден ... ең кіші санға дейін сандарды анықтаймын
және олардың әрқайсысы бірмезгілде А,М ... ... ... Осы ... D ... сақтаймын;
5. Нәтижесін шығарамын.
Айнымалылар:
А,М- зерттелетін сан;
І-цикл айнымалысы;
D-ең үлкен ортақ бөлгіш;
К- А,М сандарының кішісі.
5-есеп. S және В натурал сандары ... ... ең кіші ... табу
керек.
Program pr5;
Var I,K,S,B,D:integer;
Begin
Repeat
Write(‘S=’);
Readln(S);
Write(‘B=’);
Readln(B);
Until(S >0) and (B>0);
If S>B then K:=S else K:=B;
For I:=1 to K do
If (S MOD I=0) And (B MOD I=0) then ... DIV D)*(B DIV ... (‘S,B ... ең кіші ... ... ... ... шешу алгоритмі:
1. Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. S, В натурал сан енгіземін;
3. Параметрі І циклде 1-ден ... ең кіші ... ... ... анықтаймын
және олардың әрқайсысы бірмезгілде S,B ... ... ... Осы ... D ... ... ... DIV D)*(B DIV D);екендігін ескеріп нәтижені шығарамын.
Айнымалылар:
S,B-зерттелетін сан;
I-цикл айнымалысы;
D-ең үлкен ортақ бөлгіш;
EKOE-ең кіші ортақ еселік
K-S,B сандарының кішісі.
6-есеп. Мына ... ... С ... қосындысын табу керек.
Y=1+X/2+X2/3+X3/4 +..., мұндағы Х – кез-келген сан.
Program pr6;
Var X,Y,Z: Real; I,N:integer;
Begin
Write(‘X-тің мәнін енгіз=’);
Readln (X);
Write ... ... ... ... I:=1 to N-1 ... шешу ... Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. Қатардың мүшелерінің санын N және Х айнымалыны енгіземін;
3. Циклде қатардың ... ... ... және оны У ... қосамын.
5. Нәтижені шығарамын
Айнымалылар:
N-қатардың мүшелерінің саны
X-қатардың айнымалысы
D-ең үлкен ... ... кіші ... еселік
K-М,N сандарының кішісі
Z-қосымша айнымалы
I-цикл айнымалысы
Y-қатардың қосындысы.
7-есеп. Соңы 0 болатын сандар тізбегін енгізу керек. Осы ... ... ... ... екі бірдей санның бар екендігін анықтау керек.
Program pr7;
Var L,W: Real; F:Boolean;
Begin
Write(‘сан енгіз=’);
Readln (L);
Write(‘сан енгіз=’);
Readln (W);
F:=False;
Repeat
It W=L then ... ... ... ... F then writeln ... қатар орналасқан тең сандар бар’);
Else writeln (‘тізбекте қатар орналасқан тең ... ... шешу ... ... ... айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. Алғашқы екі санды L және W енгіземін және F-нің алғашқы мәнін ... ... осы екі ... тексеремін, егер олар тең болса F-ті анықтаймын;
4. L:=W мәнін қайта меншіктеймін жәнк W-дің және ... ... F-ке ... ... ... сан
W-қарастырылып отырған сан
F-қосымша айнымалы
8-есеп. Билеттің кезегінде ерлер және әйелдер тұр. Басынан бастап алғашқы
әйелге дейін тұрған ер адамның ... ... ... ... POL: STRING; I,K,N: ... ... ... N=’);
Readln(N);
Until N>0;
K:=0;
For I:=1 to N do
Begin
Writeln(‘жынысын енгіз’);
Readln(POL);
If POL=’MAN’ then K:=K+1
Else Break
End;
If K=0 then writeln ... ... ... ... (‘кезектің алдында ерлер саны =’,K);
End.
1. Программа денесін айнымалыларды сипаттаудан бастаймын;
2. Тізбектің ұзындығын енгіземін және есептеу үшін ... ... ... ... адамның жынысын енгіземін;
4. Егер ер адам болса К-ның мәнін ... ... ... Break ... ... тоқтатамын;
6.К-ның мәніне байланысты нәтижені шығарамын.
Айнымалылар:
K-санау саны
I-цикл айнымалысы
N-кезекті адамдардың саны
F-қосымша айнымалы
Pol-адам жынысы.
9-есеп. 5х-3у=1 Диафонтова теңдеуі ... ... ... ... табу
керек. Бастапқы тексеруде алдымен бірлік теңдіктері ... Одан әрі, ... ... ... онда 1-ге ... егер ... онда 1-ден ... pr9;
Var x,y: byte;
Begin
x :=1; y :=1;
repeat
if (5*x-3*y)>1 then y:=y+1;
if (5*x-3*y) |4. Қатынас таңбалары: тең не ... >= ... не тең , < кіші ... ... ... үлкен |
|0) ... |exp(x) ... ... (e) ... |sqr(x) ... ... дәрежесі ... |sqrt(x) ... ... ... (x 0) |
|ABS(x) |abs(x) ... ... ... ... ... |Санның бүтін бөлігі ... ... ... ... ... дөңгелектеу |
|INT(x) |int(x) ... ... ... ... |Pi(x) | ... мәні (= ... ) |
|RND(x) |Rnd(x) |(0;1) ... ... ... | ... сан ... |Sgn(x) |Сан таңбасы. Оның ... ... |
| | |+1 (x>0), 0 (x=0 үшін ), -1(x0), ... ... стсндартты функциялар:
1. Ord(‘x ’) – ‘x ’ символының кодын анықтайды.
Мысалы, ord(‘A’)=65;
2. Chr(n) – коды ... ... ... chr (66)= ... Succ (x) –REAL- дан басқа типтегі ... ... ... мәнді
анықтайды. Мысалы, succ (46)= 47; succ (‘a’) = ‘b’ ;
4. Pred (x) – succ (x) –ке кері ... pred (47)= 46; pred ... ... ... мен ... ... форматтары
Паскаль тілінде енгізу операторының ... ... ... ... ... ... мәндерді сәйкес түрде
қабылдайтын айнымалылар (read - оқу).
Программаның орындалу барысында read ... ... ... ... ... ... ендіруді күтіп тоқтап қалады.
Мәндер ... бос орын ... ... ... тиіс.
Енгізу аяқталған соң программаның орындалуы одан әрі жалғасады.
READ операторының алдында мәндерді жадқа ендірілуі тис айнымалыларды
write операторы арқылы ... ... ... дұрыс. Мысалы, begin write
(‘a,b,h = ?’); readln (a,b,h);
S:= (a+b)*h/2; write (‘s = ’, ... write, read – ... ... ln жалғауын қосып, writeln,
readln түрінде жазуға болады. Мысалы, readln(a,b,h); writeln(x:5:2);
Мұндай операторлар орындалған соң курсор экранда өзінің тұрған орнынан
келесі ... ... ... да, ... оператордың орындалуы экранда
осы жерден бастап көріне бастайды.Егер келесі жолды бос күйінде тастап кету
қажет болса,программаға ... ... ln ... ... ... writeln ... енгізсе жеткілікті.
Тармақталу командасы.Шартты операторлар
Сызықты программада операторлар ретіне қарай бірінен соң бірі
орындалады.Мұны программаның табиғи реттілікпен ... ... ... ... ... ... келе бермейді.Есептерді шешуде
есептеу жолдары тәуелді болатын шарттар жиі кездеседі.
Тармақталу алгоритмі алгоритмдік тілінде егер ... ... ... ... командасының толық және толық
емес түрі бар. Олар мыналар:
|Qbasic тілінде |Pascal ... ... if then S1 else S2; |a) IF then else |
| |; ... If then S; | |
| |ә) If then ; ... ... ... |0;
Өрістің атау 8 таңбадан аспауы тиіс.Өріс айнымалыларын ... ... ... программаларды оқуды қиындатады. With (қосу,біріктіру) жалпы
түрі.
With do
Begin
;
end;
Бейсиктегі сияқты,Паскальдаерекше орын ... ... ... ... ... ... саны файлдың ұзындығы деп
аталады.Мысалы,
142141 Айдаболова Фариза 1986 ... ... ... 1986 ... ... Гүлдана 1987 ... ... ... ... ... ... ).
Файл типін сипаттау үлгісі мынадай:
Type=file of;
Var :;
Мысалы, жоғарыда қарастырылған ... ... ... файлды мынадай
түрде сипаттау мүмкін.
Type student = record a1:longint; a2:string[17];
a3:integer;
a4:string[10];
end;
var F:file of student;v:student;
Мұндағы student – жазу ... ... f – ... ... тұратын файлды, V –осы жазуларды анықтайтын айнымалылар.Жазу
өрістері нүкте арқылы бөлінгег жазу мен ... ... ... v.a3, ... ... ... жазылғанда 0-ден бастап автоматьы түрде
нөмірленіп қойылады.Файлды СУСҚ тиеу файлды жазу деп аталады, ол СҚ –дан
анық машинаның аперативтік жадына енгізу ... оқу деп ...... ...... файылының атауы меншіктелетін айнымалы
V – файлдық элементтер болсын
v.a1, v.a2, v.a3, v.a4 - ... ... ... ... да ... жұмысты тізбекті және еркін ену тәсілдері
бойынша жүргізу ... жазу үшін ... ... –bf ... f атауын беру.Ол bf-ң мәнін f–ке
меншіктейді. Компьютер f-ті саны белгісіз элементтерден ... bf- ... деп ... әдіс ... ... ... файлын
өңдеуге мүмкіндік береді;
REWRITE(f) – атауы assign операторында анықталған файлды жазу үшін
дискілік файлды ашу.Ол берілгендер ... үшін ... ... осы ... ... ... ол дискіде осындай атаулы Б.Ф бұрыннан бар болса rewrite (f)
арқылы өшіріледі;
WRITE(f,v) –f үшін бөлінген дискілік файлға v элементін ... ... ... ... ... ... шығады.Оператор
орындалған соң көрсеткіш келесі элемент жазылатын орынның басына ауысады;
CLOSE(f) – файлды жабу ;
Сыртқы құрылғыларда жазылған берілгендер файлын сыртқы файл ... – н ... оқып ... ... төмендегі операторлар
орындалады.
ASSIGN (f,bf)- bf файлын f файлын байланыстыру;
RESET(f)-атауы f пен берілген сыртқы файлды ашып,көрсеткішті осы
файлдың басына орналастыру;
WHILE NOT EOF(f) –do - ... ... ... ... ... орындау циклі. EOF end of file – файл соңы.Егер көрсеткіш
файлдың соңғы элементтерінен енді асса,eof мәні –true, ... ... f ... ... ... бір ... ... оқу.Оператор орындалып болған соң көрсеткіш келесі элементтің
басына ауысады.
WRITE (v.a1, ‘ ’,v.a2, ‘ ... ‘ ’,v.a4 )- файл ... ... мына ... де ... ... Write (v.a1:7, v.a2:17)
String типті айнымалы мәнін бағананың сол жағынан бастап шығарған
дұрыс.Ол үшін ... ... ... бірден іздеп табу үшін программаға seek(f,k-1)
операторы, одан кейін read (f,v) не rewrite (f,v) операторларының
қажеттісі енгізіледі.Егер іздеу ... ... ... k саны ... ... онда seek (f, k-1) ... керсеткішті 0 жазудың
басына апарады.Керісінше жағдайда көрсеткіш k-шы жазудың басына
орналастырады.(seek-іздеу).
Filesize(f) –файл жазулардың санын анықтайды.Сыртқы файл жазуларына
осылайша тез жету тәсілі ... ... ... ену ... деп , ал ... ... ену файл деп ... ұзындығы 32767 –ден аспауы тиіс.
Қорытынды
Турбо Паскальда жұмыс ... үшін ... ... ... ... жасай білуіміз керек.Мен алдымен осы программаның қызметі мен ... ... ... ... түрлі функцияларды мұқият оқыдым.Осыдан кейін
барып тыңғылықты дүниені дайындауға көштім.Алғашында Паскаль ... ... ... ... ... атап ... паскаль
тіліндегі программа құрылымы,яғни программа құру жолы мен ... ... ... қандай қызмет атқаратындығын ең
алдымен мұқият зерделеп,оқып ... ... ... ... ... ... ретімен мұқият танысып
шықтым.
ЭЕМ-де есеп шығару бойынша мысалдар келтірдім.Есептерді түрлі әдістермен
шығардым.Паскаль ... ... ... ... ... ... зор мүмккіндікке ие екенін ... ... ... ... мен ... тілінде есептер шығаруды,өз ойымды
программа жүзінде құруды,сапалы есептеу программасын дайындауды,сонымен
қатар операторлардың ... ... ... ... ... ... әрі тиімді жұмыс істей аламын.
Қолданылған әдебиеттер:
1. “Turbo Pascal” Ж.Қ.Масанов, Б.А.Бельгибаевб
А.С.Бижанова, Қ.Қ.Мақұлов
2. Паскаль тіліндегі программалау ... ... ... и ... на ... Turbo ... “Алгоритмдеу және программалау негіздерін оқыту”
Б.Д.Сыдықов
5. “Паскаль тілінің негіздері”
Б.Нақысбек
Г.Қалықова
6. Интернет сайт ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
Turbo Pascal 7.0 интегралдық программалау ортасын пайдалану43 бет
Turbo Pascal тілінің операторлары26 бет
Орта мектепте программалау негіздерін оқыту68 бет
Паскаль тілі туралы ақпарат6 бет
Паскаль тілінің негізгі түсініктері27 бет
Турбо Паскаль бағдарламасының жазу ережелері, құрылымы және тілдің әліпбиі35 бет
Турбо Паскаль программалау тілі және оның негізгі операторлары10 бет
Паскаль тілі туралы жалпы түсінік21 бет
Турбо Паскаль тіліндегі программа құрылымы25 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь