Қазақстан Республикасының макроэкономикалық саясаты және экономикалық өсу

Мазмұны

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I. Макроэкономиканың пәні және әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Қазіргі макроэкономика ғылымының қалыптасуы мен дамуы ... ... .5
1.2 Макроэкономиканың зерттеу пәні және негізгі макроэкономикалық проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3 Макроэкономиканың зерттеу әдісі, мақсаттары және талдау құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

II. Макроэкономика . экономиканың негiзгi бірлiгi ... ... ... ... ... ... 11
2.1 Макроэкономикалық теориялардың пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... 11
2.2 Макроэкономикалың модельдерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.3 Макроэкономикалық көрсеткiштер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.4 Макроэкономикалық тепе.теңдiк және олардың байланысы ... ... 21

III. Қазақстан Республикасының макроэкономикалық саясаты және экономикалық өсу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
3.1 Мемлекет және тепе.теңдiктi шешу мәселелерi ... ... ... ... ... ... ... 23
3.2 Мемлекет билiгiнiң тиiмдi факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Кiрiспе
“Мықты стратегияға ие болып әрi табандылық таныта отырып, бiз жолымызда кездесер кез келген күрделi кедергiлердi абыроймен еңсере аламыз”- дейдi Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә.Назарбаев.
Макроэкономика ғылым ретiнде экономикалық құбылыстар мен үрдiстердi экономикалық теориялар мен үлгiлер түрiнде жүйелеп қорытуға арналған. Мұнда экономика бiртұтас жүйе ретiнде қарастырыла отырып, тауарлар өндiрiсi мен қызмет көрсетудiң жалпы көлемiн және оның өсуiн, инфляция қарқыны мен жұмыссыздық деңгейiн, валюталардың айырбас бағамдары мен төлем балансының жағдайын зерттейдi. Сондай-ақ макроэкономика өндiрiс көлемiнiң, жұмысбастылықтың, тауар мен ақша нарықтарындағы тепе-теңдiктiң ұзақ мерзiмдегi өзгерiстерiмен қатар, экономикалық айнымалылардың қысқа мерзiмдi тербелiстерiн зерттейдi.
Макроэкономика жалпы экономиканың жедел дамуы немесе оның құлдырауы тұсындағы жағдайы, өндiрiлетiн өнiмнiң өсуi мен инфляция мен жұмыссыздық кезеңiндегi төлемнiң балансы, айырбас курсы туралы түсiнiк бередi. Сонымен бiрге макроэкономика экономикалық өзгерiстерге, оның iшiнде экономикалық қаржылық саясатқа, тұтыну және қаржы, доллар мен саудадағы байланыстарға, жалақы мен баға өзгерiстерiне, ақша қорына, мемлекеттiк бюджетке база назар аударады. Қысқаша айтқанда, экономиканы даму барысындағы әр алуан пiкiр-таластарды, бүгiнгi таңдағы экономикалық проблемаларды да кеңiнен қарастырады. Тұрмысқа қажеттi тауарлардың көлемiн, ұлттық экономиканың әрекеттестiгi, шаруа қожалықтары мен фирмалар жұмысын, нарық бағасын анықтайды. Нарық туралы сөз болғанда, алдымен жалпы ауыл шаруашылық өнiмдер, медициналық қызмет пен бөлшек сауда еске түседi. Ал баға жайына келсек, жұмысшы еңбегiн дәрiгер еңбегiнен ЭВМ бөлшектернiң бағасын, Рембрандт суреттерiнiң бағасы арасындағы өзгешелiктердi ажырата бiлу қарастырылады.
Макроэкономика миркоэкономикамен тiкелей байланысты. Жеке өнеркәсiптiң базасын зерттеу барысында микроэкономика басқа өнеркәсiптiң бағаларын назардан тыс қалдырмайды. Микроэкономикада тұтынудан түсетiн табысты әр түрлi тауарларға бөлу көзделсе, макроэкономикада керiсiнше, сол екi аралықтағы өзгерiстер зерттелiнедi.
Курстық жұмыстың мақсаты, макроэкономикалық теориялардың пайда болуын, макроэкономикалық көрсеткiштердi, макроэкономикалық тепе-теңдiк және олардың байланысын ашып қарастыру болып табылады.
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi:

1. Назарбаев Н. Қазақстан 2030: Ел Президентiнiң Қазақстан халқына Жолдауы.- Алматы: Бiлiм, 1997.
2. Мамыров Н. Макроэкономика. Алматы. 2003ж.
3. Крымова В. Экономикалық теория. Алматы. 2003ж.
4. Жүнiсов Б. Нарықтық экономика негiздерi. Алматы. 1994
5. Қазақстан экономикасын реттеу стратегиясы: ХХI ғасырға көзқарас. Алматы. 2000ж.
6. Дорнбуш Р. Макроэкономика. Алматы. 1997ж.
7.Мәдешев Б. Нарық экономикаға кiрiспе.- Алматы, 1993ж.
8. Нүрпейiсов Ж. Экономикалық теория негiздерi, Ақмола.1996ж.
9. Ермаков В. Қазақстан қазiргi дүние әлемiнде, Алматы. 2002ж.
10.Досмағанбетов Н. С. Оқу – әдістемелік кешен. АСТАНА .2009ж
11.Экономикалық саясат. Алматы. 2002ж.
12.Алшанов Р. Қазақстан және даму үрiсi. Алматы.2003ж.
13.Сәбден О. ХХI ғасырға қандай экономикамен кiремiз. Алматы. 1997ж. 14. Жалпы экономикалық теория. Жауапты ред. Шеденов І. Алматы,2002.
        
        Мазмұны
Кiрiспе.....................................................................
......3
I. Макроэкономиканың пәні және әдісі…………………………….5
1.1 Қазіргі макроэкономика ғылымының қалыптасуы мен дамуы.........5
1.2 Макроэкономиканың ... пәні және ... ... ... ... ... мақсаттары және талдау
құралдары...................................................................
..................................9
II. ...... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... макроэкономикалық саясаты және экономикалық
өсу..................................................................23
3.1 ... және ... ... ... ... ... ... ие ... әрi ... ... отырып, бiз
жолымызда кездесер кез келген күрделi кедергiлердi абыроймен еңсере аламыз”-
дейдi ... ... ... ... ... ... ... құбылыстар мен үрдiстердi
экономикалық теориялар мен үлгiлер түрiнде ... ... ... ... ... жүйе ... қарастырыла отырып, тауарлар өндiрiсi мен
қызмет көрсетудiң жалпы ... және оның ... ... ... мен
жұмыссыздық деңгейiн, валюталардың айырбас бағамдары мен төлем балансының
жағдайын зерттейдi. ... ... ... ... тауар мен ақша нарықтарындағы тепе-теңдiктiң ұзақ
мерзiмдегi өзгерiстерiмен қатар, ... ... ... ... зерттейдi.
Макроэкономика жалпы экономиканың жедел дамуы немесе оның ... ... ... ... өсуi мен инфляция мен жұмыссыздық
кезеңiндегi төлемнiң балансы, айырбас курсы туралы түсiнiк бередi. ... ... ... ... оның ... ... ... тұтыну және қаржы, доллар мен саудадағы ... мен баға ... ақша ... ... бюджетке база назар
аударады. Қысқаша айтқанда, экономиканы даму барысындағы әр алуан пiкiр-
таластарды, ... ... ... ... да ... ... ... тауарлардың көлемiн, ұлттық ... ... ... мен фирмалар жұмысын, нарық бағасын
анықтайды. ... ... сөз ... ... ... ауыл ... медициналық қызмет пен бөлшек сауда еске түседi. Ал баға ... ... ... ... ... ЭВМ ... бағасын,
Рембрандт суреттерiнiң бағасы арасындағы өзгешелiктердi ... ... ... ... ... ... базасын зерттеу барысында микроэкономика басқа ... ... тыс ... ... ... түсетiн
табысты әр түрлi тауарларға бөлу көзделсе, макроэкономикада керiсiнше, сол
екi аралықтағы өзгерiстер зерттелiнедi.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... көрсеткiштердi, макроэкономикалық тепе-теңдiк ... ... ашып ... ... ... пәні және ... ... ғылымының қалыптасуы мен дамуы
Экономикалық теория ғылымының бастапқыда бір ғана құрамдас бөлігі болған
– ол микроэкономика. ХХ ... 30-шы ... ... кейнстік теорияның
өмірге келуімен байланысты оның екінші құрамдас бөлігі ... ...... Осыған байланысты қазіргі уақытта, экономикалық теория
микроэкономика және макроэкономика ... ... ... ... ... және ... әрі ... болып табылады. Оның зерттеу аясында біз ... ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандырудағы
қабылдайтын шешімдері сияқты мәселелер қаралады. Сондықтан біз ... ... ... ... ... ғана ... қоймаймыз.
Сол үшін де макроэкономика курсы арқылы біз ... ... ... ... ... ... игеруді толық меңгере аламыз.
Микроэкономика ғылымын және оның қалай ... ... ... түсіре отырып, оған мынадай анықтама беруге тырысамыз.
Микроэкономика – жекелеген экономикалық агенттердің мінез-құлықтары мен
тәртіптерін зерттейтін ұтымды субъектілердің ... ... ... ... ... ... бір ... Микроэкономика
түсінігі бір мағынада ғана қарастырылмайды, ол бір ... ... үй ... және салалардың өз қызметтерінің
ынталарын іске асыру жөніндегі ... ... ал ... ... тиімді пайдалану және оларды орналастыру, тауарлар ... баға ... ... сұрақтарды да қарастырады.
Макроэкономика – ұлттық өндіріс көлемінің жалпы деңгейі, жұмыссыздық пен
инфляция сияқты іргелі проблемаларды зерттейтін ғылым; экономикалық ... ... ... әрі ел ... даму факторлары
мен нәтижелерін жалпылама түрде зерттейтін экономикалық теорияның маңызды
бір саласы.
Алғашқы макроэкономикалық зерттеулер ... және ... ... Ал ... ... ғылымының негізін салушы
ретінде атақты ағылшын экономисі Джон Мейнард ... ... ... 1936 жылы ... ... ... ... және пайыздың жалпы
теориясы» деген еңбегі негізінде ... өз ... жеке ... ... Дж. Кейнс өзінің осы еңбегінде нарықтық ... ... пен іске ... өндірістік қуаттардың тұрақты
жағдайы орын алуы мүмкін және осы ... ... ... ... ... ... – салық және ақша – несие саясаттары арқылы сол
жұмыссыздықты ... және ... ... ... отырып ұлттық өндіріске ықпал жасауға ... ... ... ... ... ... ... жүйе ретіндегі
ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеудің ... де ... ... ... ... және ... саясат
салаларында аса басым бағыт болып саналады. Осыған сәйкес, біз ... ... ... ... ... ғылым ретінде дамуының бастапқы
импульсі болып Дж.М. Кейнстің экономикалық идеялары табылады.
Соғыстан кейінгі жылдары және 60-шы ... ... ... кез ... ... кейнстік қағидаларға сүйенді. Кейнстің
қалыптастырып кеткен идеяларын, оның ізбасарлары – неокейнстік ... ... – Джон ... ... ... Пол ... Рой Харрод,
Евсей Домар сияқты ғалымдар әріқарай дамыта түсті.
Бірақта, ... өте келе ... ... жаңа ... ... кейнстік
экономикалық теорияның маңызын төмендете бастады. Кейнстік бағытқа аса
салмақты түрде сын айтушы оппонент – ... ... ... ... ... ... ... экономисі Милтон Фридмен (1912-2006) болды.
«Макроэкономика» терминін алғаш рет 1933 жылы норвегиялық экономист
Рагнар Фриш (яғни, осы ... ... ... ... Ал ол ... ... ... еңбегі дүниеге келгеннен кейін нақты енгізіліп
қолданыла бастады. Бірақта, жоғарыда атап өткеніміздей, макроэкономикалық
талдау ... ... ... ... ... ... ... Француз экономисі-физиократ Ф. Кенэ өзінің «Экономикалық кесте»
(1758 ж.) ... ... ... рет экономикалық ғылым саласында қоғамдық
өнімнің натуралдық және құндық ... ... ... ... тұрғысынан қоғамдық ұдайы ... ... ... ... ... ... жақтары ағылшын
экономисі Д. Юмның төлем балансын зерттеу еңбектерінде де ... ... ... макроэкономикалық тұрғыдан талдауды К. ... ... ... қолданды, ол «Капитал» еңбегінің 2-ші томында (1885 ж.)
жиынтық қоғамдық ... ... және ... ... сәйкестіліктер мен байланыстарды зерттеді.
Ал қазіргі уақытта, макроэкономика ғылымының дамуына елеулі үлесті
посткейнстік мектептің ... ... ... Н. ... П. ... ... мектептің ғалымдары, жаңа классикалық макроэкономикалық
бағыттың өкілдері (Р. ... Р. ... Т. ... П. ... және де ... ... (Дж. ... О. Бланчард, Н.Г. Менкью, Д. Ромер, Д.
Уэйл) қосып ... ... ... ... ... ... мектептердің бар
болуына байланысты, ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін әлемдік
макроэкономикалық ғылымға ангосаксондық бағыт үстемдік жүргізіп ... ой ... ... ... осы ғылымның төңірегінде
Германияның, Францияның, Италияның, Нидерландының, ... ... және ... да ... ... ... ... мен
беделдері кеңейіп, маңызды түрде дамып келеді.
Сонымен, макроэкономика экономикалық теория ... ... ... ... ... қажеттіліктері және ... ... ... іргелі проблемаларды ұлттық экономика деңгейінде
зерттейтін ғылым саласы. Макроэкономика экономиканы ... жүйе ... ... пәні ... ... проблемалар
Макроэкономика салыстырмалы түрде жас ғылым болып ... ... атап ... ... ... бұл ... көптеген
бәсекелес мектептер мен бағыттардың пікірлері орын алатындығын мойындай
келе, микроэкономикаға қарағанда макроэкономиканы зерттеудің әлдеқайда ... ... ... айтқанымыз жөн. Көптеген ғылыми әдебиеттерде бұл
ғылымға әртүрлі ... ... ... ... аталған анықтаманы толықтыра отырып, тағы да мынадай ... ... – бұл ... ... өсу ... ... қамтылуын, инфляцияның төменгі деңгейін және төлем балансының тепе-
теңдігін қамтамасыз ету тұрғысынан экономиканың қызмет етуін ... ... ... ... ... аса маңызды бір саласы.
Макроэкономика – бұл экономикадағы ... ... ... ... ... мен ... ғылым.
Макроэкономика – әлемде болып жатқан ғаламдық экономикалық проблемаларды
және олардың ... ... ... ... ... және оған ... зерттейтін ерекше ғылым.
Көптеген экономистер макроэкономиканың зерттеу пәнін негізгі ... ... ... Олар сол ... ... анықтамасынан шығады: жұмысбастылық, инфляция, экономикалық өсу
және төлем балансы.
Макроэкономиканың зерттеу пәні – ... ... ... ... ... ... ... жүйе ретіндегі әрекет ету
заңдылықтары. Алайда, макроэкономика осы төрт проблемамен ғана шектеліп
қоймайды, оған тән ... да ... ... ... ... ... Тұрақты экономикалық өсу, оның қарқыны мен динамикасы;
2. Экономикалық цикл, оның пайда болу себептері;
3. ... ... және ... ... Бағалардың жалпы деңгейі және инфляция мәселесі;
5. Пайыз мөлшерлемесінің деңгейі және ақша айналымының мәселесі;
6. ... ... ... Бюджет тапшылығын қаржыландыру мәселесі және мемлекеттік қарыз
мәселесі;
8. Төлем балансының жағдайы және ... ... ... Ел ... ұлттық нарықтардың жағдайы және олардың ... ... ... ... ... мәселелері.
Жалпы алғанда макроэкономика курсының ... осы ... ... мәнін ашуға негізделеді. Осымен бірге сол
макроэкономикалық проблемалардың үнемі ... ... бір ... ... ... да ... ... жөн, сол себепті микроэкономикаға
қарағанда макроэкономиканың зерттеу пәні мен ... әлі ... ... ... деп ... ылғи да ... ... отырады.
Қазіргі уақытқа дейін әртүрлі макроэкономикалық мектептер макроэкономика
курсының мазмұны мен ... әр ... ... ... ... ... негізгі макроэкономикалық проблемаларды
қарастыру тәртібі әртүрлі болып табылады. ... біз ... ... ... тоқталуымыз қажет.
Макроэкономиканың зерттеу объектісі – ұлттық экономиканың өсу ... ... ... ... ... және қоғамның байлығы.
Макроэкономикалық көзқарас тұрғысынан халық шаруашылығы ... ... ... Үй ... – жұмыс күші ұсынысын және игіліктерге деген сұранысты
қалыптастырады, алынған табыстарының бір ... ... ал ... жинақтайды, олар ең аз шығын жұмсай отырып өз пайдалылықтарын
максималдауға тырысады.
2. Фирма – өндіріс факторларына ... ... және ... ... әрі ... ... жүзеге асыратын белгілі
бер елдегі барлық кәсіпкерлік ... ... ... ереже бойынша, өз қызметін жүзеге асыру барысында ... ... ... ... – ұлттық қауіпсіздік, ғылым, инфрақұрылым қызметтері сияқты
ерекше қоғамдық игіліктерді ұсынушы сектор, ол ... ... ... етіп ... халық шаруашылығының тиімді
әрекет етуі үшін ... ... ... ... ... мемлекет
маңызды макроэкономикалық субъект ретінде игіліктерді өндіреді және
сатып ... ... ... ... ... төлейді, ақша
ұсынысын қалыптастырады.
4. Сыртқы орта – шет елдердегі экономикалық субъектілердің жиынтығынан
және шетелдік мемлекеттік ... ... олар ... өз ... ... және сол отандық экономиканың
өндірген ... ... ... ... пен импортты
қалыптастырады. Сыртқы әлем секторы ұлттық төлем балансы мен валюта
бағамының жағдайын анықтау үшін зерттеледі.
1.3.Макроэкономиканың ... ... ... және ... ... ... жалпы әдістері мен принциптеріне мыналар
жатады:
- абстракциялау (экономикалық құбылыстар мен ... ... ... үшін үлгілерді қолдану);
- индукция мен дедукция әдістерінің үйлесімділігі;
- нормативтік және позитивтік талдаудың ... ... тең ... ... ... экономикалық агенттердің ұтымды шешім қабылдаулары туралы болжамдар және
т.б..
Макроэкономикалық талдаудың басты ерекшелігі – ол агрегаттау ... ... ...... және ... аса
маңызды жақтарын айқындауға негізделген макроэкономикалық агрегаттау әдісі
мынадай төрт негізгі макроэкономикалық агентті ... ... ... ... үй ... немесе тұтынушылар,
2. фирмалар немесе өндірушілер,
3. мемлекет немесе үкімет,
4. шетелдік сектор немесе сыртқы орта.
Рыноктарды агрегаттау ... ... төрт ... ... ... ... береді:
1. игіліктер немесе тауарлар мен қызметтер рыногы (нақты рынок),
2. қаржы рыногы (қаржылық активтер рыногы),
3. экономикалық ресурстар рыногы,
4. валюталық рынок.
Макроэкономикалық үлгілер ... ... ... ... түсіндіруге және экономикалық құбылыстар арасындағы себеп –
салдарлық байланыстарды танып білуге мүмкіндік беретін ... ... ... және кестелерден құралады. Ал
макроэкономикалық үлгілерді құру үшін ... және ... ... күнi ... дейiн шешiмi табылмай келе жатқан үш
мәселе бар. Бiрiншiсi – ... ... ... ... болады. Мысалы, 1930 жылдары жұмыссыздық ... ... 20 ... ... ... ал ... ... кейiн әр түрлi
жағдайларға байланысты оның мөлшерi өсе түстi. Америка Құрама Штаттарында
1982 жылғы жұмыссыздық 10,6%-ке өстi, ал 1982 ... 1984 ... ... ... ... 1989 ... ... ол 5%-ке дейiн төмендедi. Кейбiр
Еуропа елдерiнiң, дәлiрек айтқанда, Ұлыбритания мен ... ... ... етек ... ... ... ... зерттеулер тұрақты жұмыссыздықтың өзектi мәселе
екенiне назар аударады.
Екiншi өзектi мәселе: жұмыссыздықты тежеу барысында қандай ... ... ... кейбiр экономистердiң пiкiрiнше, жұмыссыздық
мәселесiн мемлекет тарапынан жұмыссыз қалғандарға компенсация жүйесiн дұрыс
жолға қою ... ... ... ... жолымен шешуге болады. Бұл
тұрғыдағы пайымдау экономиканы ... ... ... ... ... әдеттегiден өзгеше болып көрiндi.
Бұдан басқа да пайымдаулар жұмыссыздық ... ... ... өз
тарапынан қаржы саясатын жүйелi түрде, яғни ... ... ... шығынын өсiру арқылы жүзеге асыруы тиiс дегенге ... ... ... ... ...... ... Нелiктен
АҚШ-та баға 1979-1980 жылдары 10%-ке өсiп, 1986 жылы 2%-ке ... ... ... ... ... ... Баға өсуi әр жыл ... 1,000%-тен
асса, 1985 жылы Боливияда баға 11,000%-ке өстi. Мұндағы саясат – ... егер ол ... ... жұмыссыздықты көтермей оны қалайда қысқарту.
Үшiншi үлкен мәселе – ... өсу ... не ... жөнiнде. Не
себептен әр жан басына шаққандағы өнiм мөлшерi ... жыл ... ... бұл ... 40 ... екi есе ... ... өнiм өндiру АҚШ-қа
қарағанда Жапонияда соңғы жылдары жедел арта түсуде? АҚШ-пен салыстырғанда
Жапония экономикасы, егер ... ... жан ... ... АҚШ деңгейiне
жетсе де, өсе бермек пе? Осы секiлдi жұмыссыздық мәселесi зерттелуде ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... Бұл ... әр ұрпақ өкiлi өз ойларын өткен жағдайларды, әсiресе 1930
жылдарғы депрессияны талдай ... ... тиiс. ... ... туралы
экономистердiң ой-пiкiрлерi әр алуан. Бiреулерi инфляцияны ... ... ... ... ... дейдi. Әйтсе де инфляция өсуiнiң себебiн анықтау
мәселесi әлi де тиiстi шешiмiн тапқан жоқ.
II.Макроэкономика – ... ... ... ... ... ... келген адам өз қажеттiлiктерiн әрқашанда ... ... ... Бұл ... ... ақша мен байлықта
емес, адамдардың өздерiнде. Сондықтан экономика – ... ... ... үшiн ... ... пайдаланғанда
туындайтын таңдауларды зерттейтiн қоғамдық ғылым. Барлық ... ... ... ... жете ... Бұндай жағдайда
сиректiлiк пайда болады. Сиректiлiк – кез келген адамның ... ... ... ... жағдай. Сондықтан да экономиканы
терең зерттеу керек. Осы зерттеудегi алғашқы ...... ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап беру. Бұл
сұрақтарға ... ... ... ... ... ... жолмен
шешуге зор әсерiн тигiзедi. Әдетте тиiмдiлiкке жету үшiн ... үш ... ... қарастырады. Олар: еңбек, капитал, табиғи
ресурстар. Бұл үшеуiн бiрiктiрiп өндiрiс ... деп ... ... – тауарды немесе қызметтi өндiруде пайдаланылатын еңбектiң,
капиталдың және ... ... ... салымдары. Өз кезегiнде еңбек –
адам өндiрiс үрдiсiнде ... ... дене және ой ... ...... ... жабдықтар мен инфрақұрылымды қоса
алғанда адамның жасаған ... ... ... ... ... ... өңдеусiз табиғи түрде қолданылатын барлық заттар, мысалы, құнарлы
жер, құрылысқа арналған бос орындар, тоғайлар, минералдар және т.б.
Жалпы экономика ғылымы екi ... ... ... ... ... Микроэкономика – фирмалар, үй ... ... ... шағын бiрлiктер жасайтын таңдауларды зерттейтiн
экономиканың бөлiгі. Макроэкономика – экономиканың ... ... өсу ... iрi ... ... ... ... экономиканы бiр үлкен бүтiн құбылыс ретiнде
қарастыратын ғылым. Ол ... ... ... ... ... бiр уақыт аралығында кейбiр фирмалар өндiрген
өнiмдерiне бағаны ... ... ... ... ... ... ... зерттеушiлер көптеген баға өзгерiстерiнiң iшiнен орташасын
алады. Бағаның экономикадағы жиынтық динамикасын өлшеу үшiн баға ... ... ... мақсаты жеке фирмалар ... ... ... ... экономиканың жиынтық беталысын
талдаудан тұрады. ... ... ... өнiм, қор ... ... баға индексi, инфляция деңгейi, жұмыссыздық деңгей және
өндiрiс көлемiнiң өзгеру қарқындылығы секiлдi ... ... ... ... ғана ... олар ... ... беталысын
зерттеуге мүмкiндiк бередi.
Макроэкономика ғаламдық мәселелердi де зерттейдi белгiлi бiр уақыт
аралығында ұлттық экономиканың байлығы өстi ме, әлде ... ме? ... ... халықтың қор жинағының мөлшерi қандай? Неге кейбiр
мемлекеттерде инфляция бар, ал тағы ... ол жоқ? Мiне, ... ... ... да ... макроэкономика жауап бередi.
Экономикалық өсу халық санының артуы және техникалық ... ... ... ... ... ... ... табылады. Осы
факторлардың ұзақ ... ... ... ... ... анықтайды. Ал қысқа мерзiмде экономика осы ... ... ... Сол ... ... экономикалық өсудi
қамтамасыз ету үшiн осы циклдiк толқуларды ... ... ... ... ... және экономиканың инфляциясыз өсуi
мақсатында экономикалық циклдердi басқару макроэкономикалық саясат арқылы
жүзеге ... ... ... бюджет-салық немесе қазыналық
және ашқа-несие немесе монетарлық саясаттан тұрады. Бюджет-салық саясаты
сыртқы ... тек қана ... ... ал ... ... ... банк
арқылы жүзеге асырылады. Осы қазыналық, монетарлық саясаттардың көмегiмен
мемлекет iшкi және сыртқы макроэкономикалық тұрақтылық ... және ... ... ... Кез келген мемлекет экономикасы ... ... ... анықтау, оны таңдалған бағытта дұрыс
жүргiзу ең өзектi де басты мәселе болып табылады.
Макротеорияны зерттеушi ұлы ... Джон ... ... ... ... Милтон Фридмен, Массачусетс ... ... ... және ... ... Иель ... ... одан кейiнгi жас буындар ... ... ... ... ... ... ... Томас Сарджент, Джон Тейлор
бiрлесе отырып мемлекеттiң баға жөнiндегi саясатына талдау жасайды.
Макроэкономикалық теорияның дамуы ... ... ... ... қатысты. Кейнс экономикасы 1930 жылдарғы ... ... сол ... ... шығу ... ... Ал монетаризм
теориясы инфляция проблемасын шешу мақсатында 1960 жылдары кеңiнен өрiс
алды, кейiн, 1980 ... ... ... ... ... ... ... ретсiздiктi салықтарды қысқарту жолымен шешуге тырысты, ... ... ... шыға ... ... ... ... ететiн ойлау
мектебi өте ықпалды.
Макроэкономикада күнi бүгiнге дейiн шешiмi табылмай келе жатқан ... бар. ...... жұмыссыздықтың мерзiмдерiн қалай
түсiндiруге болады. Мысалы, 1930 ... ... ... ... 20 проценттен астам болды, ал соғыс жылдарынан ... әр ... ... оның ... өсе ... ... ... Штаттарында
1982 жылғы жұмыссыздық 10,6%-ке өстi, ал 1982 ... 1984 ... ... ... болса, 1989 жылдың басында ол 5%-ке ... ... ... ... дәлiрек айтқанда, Ұлыбритания мен Францияны экономикасы
80-жылдары кеңiнен етек алған жұмыссыздықты бастан кешiрдi.
Макроэкономикалық зерттеулер ... ... ... ... ... аударады.
Екiншi өзектi мәселе: жұмыссыздықты тежеу барысында қандай шараларды
қолдану тиiмдiлiгi ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыз қалғандарға компенсация жүйесiн дұрыс
жолға қою арқылы немесе салықты ... ... ... ... ... ... экономиканы жетiк бiлетiн Роберт Лукас секiлдi
мамандарға әдеттегiден өзгеше ... ... ... да пайымдаулар жұмыссыздық өскен ... ... ... ... ... жүйелi түрде, яғни салықты ... ... ... ... ... жүзеге асыруы тиiс дегенге саяды.
Келесi ауқымды зерттеуге лайық мәселе – инфляцияны түсiндiру: ... баға ... ... 10%-ке өсiп, 1986 жылы 2%-ке ... ... ... ... себебi неде? Баға өсуi әр жыл сайын ... 1985 жылы ... баға ... өстi. ... ...... егер ол өсетiн болса, жұмыссыздықты көтермей оны қалайда қысқарту.
Үшiншi үлкен мәселе – өнiмнiң өсу мөлшерiн не анықтайтын ... ... әр жан ... ... өнiм ... ... жыл сайын 1,7%-тен
келiп, бұл әрбiр 40 жылда екi есе өседi? ... өнiм ... ... Жапонияда соңғы жылдары жедел арта түсуде? АҚШ-пен салыстырғанда
Жапония экономикасы, егер табыс мөлшерi жан басына шаққанда, АҚШ ... де, өсе ... пе? Осы ... ... ... ... деген
сұрақ макроэкономикада ұзақ уақыттар бойы шешiмiн таппай отыр. Бұл сұрақ
төңiрегiнде әр ... өкiлi өз ... ... ... ... 1930
жылдарғы депрессияны талдай отырып дамытуы тиiс. Расында инфляция туралы
экономистердiң ой-пiкiрлерi әр алуан. ... ... ... ... ... тежеу қажет дейдi. Әйтсе де инфляция өсуiнiң себебiн анықтау
мәселесi әлi де тиiстi шешiмiн тапқан жоқ.
Тағы бiр маңызды ...... ... ... ... тұтастануына, Нью-Йорктегi қор биржасының сәтсіздiкке
душар болуы себептi оның шұғыл түрде ... ... ... ... Мехико қаласына, басқа қор биржасына таралуына
қатысты болып отыр. Сол ... ... ... бар ... бiрi – еңбекақы
не себептi тек бiр орынға “жапсырылып” ... Неге ... ... ... ... ...... шығу төркiнiн түсiнуге мүмкiндiк
бередi.
Макроэкономикада екi негiзгi бағыт бар. Ойлау ... ... ...... өз ... жiберу, екiншi бағыт – бұл ... ... ... ... жақсарады-мыс дегенге сүйенедi.
Сөйтiп 1970 жылға дейiн созылған осынау пiкiр таластар жаңа бiр ... жаңа ... ... ... болуына жол ашты.
1970 жылдары дамыған жаңа классикалық макроэкономика 1980 жылдары да
ықпалды болды. Бұл бағыттың ... ... ... ... ... ... Едвард Прескот және Миннесота университетiнен Нейл Уолис өз
ойларын Фридменмен бөлiседi. Егер жеке адам өзiн ... ... ... ... ... Ал мемлекеттiң араласуынан өзгеретiн мәселе
шамалы.
Жаңа классикалық мектептiң ... үш ... ... ... ... өрiсi ... ... Ауыл шаруашылықтары
және фирмалар оптимальды (оңтайлы) шешiмдер қабылдайды. Бұны ... ... ... бiр ... келу үшiн олар ... бар ақпараттарды
пайдаланады, ал осы шешiмдер ... тап ... әр ... ... ... Шешiмдер ұтымды ақпараттарды пайдалана ... ... ... жасау көзделедi. Шындығында, жаңа классикалық мектептi кейбiр
жағдайларда “ұтымды” күтулер мектебi деп ... Бұл ... ... қолданып отырған саясатты түсiнетiнi, оларды ұзақ уақыт бойы ешкiм
алдай алмағаны сөзсiз.
- Нарық тазалығы. Фермерлер мен ... үшiн ... ... ... ... ... жоқ. ... баға мен жалақы ... ... ... үшiн реттеледi, яғни нарық тазаланады.
Қазiргi кезде оның маңызы зор. Жұмыссыз қалған әрбiр адам, егер ол
шындығында жұмыс ... ... ... ... ... ... аудару
үшiн аз жалақымен де жұмыс iстеуге келiсiм бередi. ... ... ... ... тауарын тез өткiзу үшiн бағасын төмендетедi. Икемдi ... мен ... үшiн ... тиiстi жұмыс атқарады, фирмалар өзiне қажеттi
керек тауарларын шығарады.
Ұтымды күтудiң мәнi – ... ... ... ... ... Iс жүзiнде жаңа классикалық макроэкономистердiң ұмтылыстары әлi де
жеткiлiктi дәрежеде емес немесе олар жеке ... ... ... ... жақсарта алады дегеннiң шешiмiн табла алмайды Мұны ... ... ... 50 ... жатпайды, яғни жеке адам өзiнiң ... ... кез ... мүмкiндiктi қалт жiбермеуi тиiс.
Бүгiнгi таңдағы макроэкономикада аталмыш топтың ықпалы жоғары. Кейнс
мектебiнде тәрбиеленген жаңа ... 1980 ... ... ... ... ... Джордж Акерлоф, Жаннет, Иеллен – ... ... ... – Массачусетс технологиялық институтынан,
Грег Манкив, ... ...... ... Бен ... ... ... Олар нарық мазмұнына онша сене қоймағанымен,
нарықтың не себептi сәтсiздiкке ұшырауын түсiндiруге ... ... ... жеке ... өз ... үшiн ... еткенiмен, олар нарықты тазалауға ат ... ал ... ... ... ... ... бағаның тұрақсыздануына әкелiп
соғады да, ... өнiм ... мен ... ... ету iсiнде
макроэкономикалық ауытқулар туындауы мүмкiн. Мысалы, ... ... ... ... ... үшiн ... қысқартпайды, Өйткенi олар сол
арқылы жұмысшы күшiнiң ... ... күш ... ... ... ... ... ретiнде микроэкономика теориясы
пайдаланылады. Микроэкономика пәнi – үй ... мен ... ... ... ... ... және сол берiлген шарттарда
өзара қызметтерi арқылы қалыптастыру ... ... ... ... ... тек ... өлшем ретiнде
қарастырылады да, негiзгi назар үй ... ... ... мен ... ... ... ... Ал макроталдауда,
керiсiнше, басты назар жиынтық табыс, жиынтық шығын, қолда бар ... және тағы сол ... iрi, ... ... аударылады.
Пайыздың нарықтық ... ... ... ... факторлар үй шаруашылықтары мен фирмалардың қор жинау,
инвестиция, тұтыну ... ... ... ... ... де, ал олар өз кезегiнде жиынтық сұраныстың көлемi мен ... ... және ... ... ... ... байланыста
болады. Макроэкономикалық талдауды үш кезеңге бөлемiз:
1-кезеңде фирмалар мен үй ... ... ... ... ... ... ... соң микроэкономикалық
құралдарды пайдаланып, фирмаларды ... ... ... ... ... мен үй ... ... шешiмдерiн
қарастыра отырып, жалпы экономикалық беталыстар ... ... ... ... iрiленген шамалар қолданылады. Мысалы, бiр ғана
фирманың өнiмi емес, ЖҰӨ; жеке банктiң ... ... ... ... ... ... ... талдау және жинау арқылы
теорияның нақты мағынасы қарастырылады. ...... мен ... ... ... байланысты нысандық
тәсiлмен зерттеудi қарастыратын ерекше ғылым.
Экономикалық үлгi ... ... ... байланыстар
орнатуға қажеттi алғышарттардан тұрады. Үлгi ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр қорытынды алуға
пайдаланылады, ол өз ... ... ... тырысатын құбылыстардағы
алғышарттардың салдарын анықтауға мүмкiндiк ... ... ... ... ... және ... ... иiгiлiктердiң құны мен
көлемiне қандай өзгерiстер ... ... ... үшiн
пайдаланамыз.
Экономикалық айнымалылар деп ... ... ие бола ... ... ... ақша сомаларын айтамыз. Әдетте ... ... ... ең ... ... айнымалыларға
әсерiн түсiндiруге тырысады. Үлгiде ... ... ... деп ... ... қорытындылары көбiнесе болжамдар түрiнде
көрсетiледi. Бұл белгiлi бiр ... ... ... жоққа
шығарылатын себептер мен салдардың көрiнiсi ... ... үлгi – ... ... ... мен үрдiс
арасында пайда болатын функционалдық байланыстарды ... ... ... ... Кез ... үлгi күнделiктi өмiрдiң
оңайлатылған бейнесiн көрсетедi. Себебi макроэкономикалық зерттеу жүргiзуде
нақты өмiрдiң ... ... бiр ... ... мүмкiн емес. Сондықтан
да бiрде-бір макроэкономикалық үлгi нақты, толыққанды болмайды. Ол нақты
уақыт кезеңiндегi белгiлi бiр ... тек ... ғана ... ... Бiрақ осындай жалпылама үлгiлердiң арқасында ... ... iшкi ... және ... (экзогендi) экономикалық айнымалылардың
көлемi анықталады.
Экзогендi айнымалылар – алғашқы ақпараттар, ... ... ... айнымалылар – кейiнгi ... олар ... ... ... сөзбен айтқанда, экзогендi айнымалылардың мәнi ... ... ... ал ... ... ... iшiндегi
есептеулердiң нәтижесiнде қалыптасады.
Экономикалық принциптер арқылы түсiндiрiлетiн айнымалылар эндогендi,
ал ... ... ... ... ... ... деп
аталады. Негiзгi мақсатымыз эндогендi айнымалылардың өзгерiсiн ... ... ... ... табылады.
Үлгiнiң көмегiмен қамтамасыз етiлетiн экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Макроэкономикалық үлгiлердi пайдалану Үкiмет ... банк ... ... ... ... ... бюджет-
салық, ақша-несие саясаттарының құралдарын тиiмдi пайдалануға мүмкiндiк
бередi.
Шеңберлi ағым үлгiсi, АD-AS, Кейнс ... IS-LM, ... пен ... ... ... сияқты жалпылама макроэкономикалық үлгiлер
макроэкономикалық талдау жүргiзудiң негiзгi құралдары ... ... ... ... бiр ғана ... ... тән емес. Кез келген үлгi
экономиканың динамикасын және оның ... ... ... тиiс. ... объективтiк қиындығы мынада болып
табылады:
а) алға қойған мақсаттарға жетуге байланысты үлгi құрарда оны ... ... ... ... ... үшiн қате ... болдырмау. Үлгi жеткiлiктi
дәрежеде нақты өмiрдi көрсетуi мүмкiн, бiрақ бұл ... ол ... ... де ... өз ... үлгiнiң қарапайымдылығы оны экономикалық зерттеулерге
пайдалануға байланысты басты талап немесе шарт болып табылады. Үлгiнiң
шамадан тыс ... ... ... маңызды факторлардың ескерiлмеуiне
әкелiп соғады, ал оның ... ... ... қате ... ... артады. Сондықтан кез келген үлгiнi құрудағы басты қиыншылық
– нақты мәселе бойынша ... ... ... ... факторлар
шеңберiн анықтау.
2.3. Макроэкономикалық көрсеткiштер.
Кез келген ғылым сияқты макроэкономика да теориялардың ... мен ... ... Сол ... макроэкономикалық
теорияны зерттеу мақсаты бұл экономиканы қалыптастыру механизмiнiң түсiнiгi
болып табылады, яғни экономикалық бақылаулар теория негiзiнде қалыптасқан.
Экономикалық ... – бұл ... ... ... ... ... мен азаматтардың экономикалық iс-әрекетi ... ... ... ... және сұраныс жүйесiн, табыс мөлешерiн, және
т.с.с. дерек алу ... ... ... ... Алынған деректер
бойынша әртүрлi статистикалық көрсеткiштер есептелiнедi, олардың ... ... ... ... бұл статистиканы өздерiнiң талдауларында
пайдаланады. Бұлар ... ... ... және ... ... көмек көрсетедi.
Экономикалық көрсеткiштер экономикалық саясатта, экономикалық талдау
және бағалау үшiн жиi ... ... ... өнiм (ЖҰӨ) ... жиынтығын және өндiрiс тауарлары мен қызметтерi үшiн жұмсалған
жалпы шығын көлемiн сипаттайды.
ЖҰӨ экономика көрсеткiштерiнiң ең ... деп ... ... ... ... ... 3 айда бiр
есептеуi бойынша, экономикалық iс-әрекет нәтижесiн бiрыңғай көрсеткiшпен
беруге негiзделген. ЖҰӨ-дi төмендегiдей бөлiктерге ... ... ... ... ... ... табысының жиынтығы. 2) Өндiрiс
тауарлары мен ... ... ... ... ... – экономика жағдайын сипаттайды, себебi адамдар аз табыстарға
қарағанда үлкен ... ... ... Яғни ... ... мен
көрсетiлген қызмет көлемi жоғарылаған сайын, ... ... ... ... және мемлекеттiк тұтыну деңгейi жоғары
болады.
ЖҰӨ – экономикадағы ... пен ... ... ... бiрдей
өлшейдi. Себебi бұл өлшемдер соңында бiрдей ... ... ... ... ... шығын көлемiне тең болуы керек.
Мысал ретiнде мынадай экономиканы алайық:
Ауыспалы көлем 2 түрге бөлiнедi – қор және ... ... ... – бұл қор, ол ... ... уақыт мерзiмiмен
өлшенедi, кран арқылы құйылатын су ... – бұл ... ол ... бiрлiк
уақыт көлемiмен өлшенедi.
Кран арқылы келетiн су – ағын, ваннаға уақыт бiрлiгiнде келетiн ... ... қор мен ... ... үшiн әр ... бiрлiктер
қолданылады. Ваннада 50 литр су бар, ал ... әр ... 5 литр ... Кейбiр айнымалыларға теориялық талдау жасаған сәтте бiз қор ... ... ... жиi кездестiремiз. Ваннадағы жағдай ... ... ... су, кран ... ... ... жиналуы
нәтижесiнде ванна толады. Қордың өзгеру үрдiсi ағында ... ... ... ... ... қай ... ... қажет болады – қор ма, әлде ағын ба, ... ... бар ... заты – қор, оның ... мен ... – ағын.
Жұмыссыздар саны – қор, ал жұмысын жоғалтушылар саны – ағын.
Мемлекеттiк қарыз-қор, бюджет ...... ағын ... ... ... ЖҰӨ (ЖIӨ), ... ... т.б.
Макроэкономикада маңызды деп есептелiнетiн қор-ағын
ұғымына жататын кейбiр көрсеткiштердi қарастырамыз.
1. ... және ... ... ... – бұл белгiленген, анықталған ... ... үй ... машина, құралдар, өндiрiстiк ғимараттар қоры және елдегi
өндiрушi күш. Инвестициялық шығындар – бұл ... бiр ... ... ... ... және ... өсуiне бағытталған өнiмдер
ағыны. Осыдан төмендегiдей қатынасты алуға болады.
К = К-1 + ...... ... жыл аяғындағы капитал қоры.
К-1 – қарастырылып отырған жыл алдындағы жылдың капитал қоры.
Қор өсiмi (К-К-1) инвестиция ағымына тең.
Егер инвестиция мен ... ... ... байланысты тереңiрек
қарастырсақ, онда төмендегi теңдеудi құрауға болады.
К= К-1 + I – DN
Мұндағы:
DN – кейбiр капитал қоры табиғи қартаяды ... ... ... ... ... ... ... деп те атайды.
I – инвестиция ағымы, жалпы инвестиция деп те атайды.
I – DN – таза ... Қор және ... ... қор – ағын ... бiр көрсеткiшi ретiнде қор
және байлықты қарастыруға болады. Қор Ұлттық табыстың тұтынудан қалған
бөлiгi, бұл ... ... ... ... бередi және (W)
белгiленедi.
W- W-1 = S
(W – W-1) – қор жинағының өсiмi қорға ... ... ... ... және ... ... сальдосы.
Қор – ағын ұғымының үшiншi көрсеткiшi. Ол ағындағы операция шоттары
(СА) шетел ... ... (NIIP) ... ... ... + СА
4. Бюджет тапшылығы және мемлекеттiк қарыз.
Бұл көрсеткiш мемлекеттiң таза қарызының мөлшерi Dd пен ... ... ... ... ... – Dd-1 – ... ... мемлекеттердiң ЖҰӨ-н есептеу күрделi мәселе. Сондай
күрделi экономиканы өндiрiс пен қызметтерiн шығынын қоса ... ... ... ЖҰӨ ... ... түсiнiк алу үшiн, оның басты қалыптасу
принциптерi туралы бiлу қажет.
Қор есебi: Мысалы, фирма ... ... ... ... ... нан ... оларға жалақы төлесе, ал содан кейiн ... ... ... бұл ЖҰӨ ... қалай әсер етедi?
Жауап өтпей қалған нанды не ... ... ... Егер нан ... деп ... онда ... ... қосымша жалақы өлшемi ретiнде
төленедi, - ... ... ... ... ... сома төлесе, ал пайда ретiнде
өзiне ешқандай табыс ... жоқ. Бұл ... ... ... және ... әсер ... ... ЖҰӨ өлшемi өзгерiссiз қалады (тек қана
жалақыға тиесiлi бөлiгi аз). ... ... егер ... ... ... қорға жинап қойса, онда ұлттық есептеу принципiне байланысты, бұл
операция басқаша қаралады. Бұл жағдайда пайда ... ... ... ... ... Сол ... ЖҰӨ ... көбейедi. Яғни, жалақының
жоғары болуынан пайда жоғарылайды, сонымен қатар қордың жиналуынан шығын
көлемi көбейедi.
Жалпы ... ... ... ... ... ... сайын инвестиция
көлемi қорға және шығын құрамына, табыс құрамына ... Сол ... ... қор өсiмi ... болады. ЖҰӨ көбейедi.
Көптеген тауарлар және қызмет түрлерi ЖҰӨ-де нарықтағы ... ал ... ... мен көрсетiлген қызмет түрлерi нарықта
сипатталмайды, сол себептi нарықтық базасы жоқ. ... осы ... құны ... ... ... сол үшiн ... өлшеу керек. Осындай
бағалар шартты түрде есептелiнген құн деген атауға ие болады. Осы ... ... ... ... ... ... қызмет бағасы ретiнде
қолданылады. Пәтердi уақытша жалға алушы адам барлық ... ... ... ... ... шығындары, бәрi ЖҰӨ-дi есептегенде осы жалдау төлемiне
есепке енгiзiледi.
Ұлттық есеп жүйесiнiң үлкен бiр ... ... – бұл ... байланысты ақпараттар. Бұл деректердi ... ... ... көрсеткiштерi деп 25-топқа бөлуге болады.
Экономистердiң көзқарасы бойынша, тек қана өндiрiс тауарлары ... ... ... ... көлемi ғана емес, сонымен бiрге
өндiрiлген өнiмiнiң сәйкес түрде бөлiнуi және тағайындалуы есепке ... ... ... ... 4 топқа бөлiнедi:
1) Тұтыну (С)
2) Инвестициялар (I)
3) ... ... алу ... Таза ... ... ЖҰӨ-дi Y символымен јрнектеп, мына јрнектi аламыз:
Y = С+ I + G + ... ... ... ... ... және таза
экспорт көлемдерiнiң жиынтығы, ЖҰӨ құрамындағы әрбiр шығын ... ... ... жатады. Бұл теңдiк өрнек ...... ... ... ... ... орындалады. Бұл Ұлттық есепшот
тепе-теңдiгi деген атау алады.
Тұтыну – бұл үй ... ... ... мен ... түрлерiнiң жиынтығы, олар мынадай топтарға бөлiнедi:
1) Қысқа мерзiмдi қолданылатын тауарлар;
2) Ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... ... қолданылатын тауарларға қысқа уақытқа ғана ... ... киiм және ... ... т.б. ... ... ... ұзақ уақыт қызмет жасайтын, мысалы,
машиналар, ... ... т.б. ... ... түрiне тұтынушыларға жасалған қызмет, мысалы,
шаштараз және медициналық қызмет т.б. жатады.
Инвестиция мынадай топтарға ... ... ... салу ... ... өндiрiстiк фактор
инвестициясы жатады);
2) Тұрғын үй-құрылыс инвестициясы;
3) Қор инвестициясы.
Негiзгi өндiрiстiк фактор инвестициясына фирмалардың жаңа ... мен ... ... ... ... үй-құрылыс инвестициясы – бұл тұратын жаңа үйлер мен жалға
беретiн ... ... ... қоры – бұл ... қордағы тауарларының бағасының өсiмi
(егер қорлар қысқартылса, инвестиция қоры өлшемi терiс мәнге ие ... ...... ... сатып алынатын тауарлар мен
қызмет көрсетулердiң жалпы құны. Бұл топқа әскери ... тас ... және ... ... ... ... Мұнда
трансферттi төлемдер, яғни әлеуметтiк сақтандыруға арналған төлемдер және
басқа да ақылар кiрмейдi. Бұл төлемдер ... ... ... ... ... ... топ – бұл ... елдермен сауда жасаудың
нәтижелерiн көрсететiн таза экспорт.
Таза экспорт тауарлар мен көрсетiлген қызметтердiң экспорт және импорт
құны көлемiнiң айырмашылығына тең. ... ... ... ... ... ... пен импорт көлемi тең болады, таза ... тең. ... ... ЖҰӨ iшкi шығындар жиынтығына тең болады:
ЖҰӨ =С + I + G
Бiрақ егерде экспорт импорттан көп болса, онда әлемдiк нарыққа ... ... ... ... ЖҰӨ iшкi ... ... жоғарылатады Сол
сияқты, егер де импорт экспортқа қарағанда көп болса, онда бiз ... ... ... ... сонда таза экспорт терiс мән
болып табылады және шығын көлемi өндiрiс көлемiнен жоғары болады.
2.4. ... ... және ... байланысы.
Негiзгi макроэкономикалық тепе-теңдiк табыс пен шығынның теңдiгiн
көрсетедi.
Y = C + I + G + Xn ... ... ... да ... ... мен қор ... тепе-теңдiгiн төменгiдей көрсетуге болады.
Талдауды ... үшiн ... ... қарастырамыз. Бұл экономикада
мемлекет секторы жоқ деп жорамалдаймыз, демек салық та жоқ болады. ... ... = ... + ... ... = Қор ... + ... ... өнiм ... ... ... мен ... ... тең ... және (3) формулаларды теңестiре отырып, төмендегi теңдеудi аламыз.
С + I = S + С ... I = ... ... ... ... пен шет мемлекеттi енгiзгеннен ... ... қор ... үш ... ... = Sp + Sq + ... қор ... ... ... = (Y + TR + N - T) - C ... - табыс сомасы,
ТR - трансферттер;
N-мемлекеттiк қарыз ... ... ...... және С – ... қор ... ... бейнеленген.
Sg = (Т - ТR - N) - ... > 0 ... онда ... ... ... ал Sg < 0 ... ... тапшылығы болады.
ВD = ... = IM - X Sr = - NX
S = Sp + Sr = (Y + TR + N – T) - C + (T – TR –N) –G + (-NX) = Y – C – ... X; S = ... айтқанда:
1) ЖҰӨ-де елдiң барлық ... ... яғни ... ... мен ... ... жалпы шығын көлемi де көрсетiледi.
2) Атаулы ЖҰӨ көлемiнде тауарлар мен қызметтер құны ағымды бағамен
өлшенедi, ал ... ЖҰӨ ... ... ... ... Сол себептi
нақты ЖҰӨ тек тауар мен ... ... ... ... ал атаулы ЖҰӨ өндiрiлген өнiм саны мен бағаның жоғарылауынан
да жоғарылай бередi.
3) ЖҰӨ төрт шығын ... сома ... ... ... ... және таза ... ... бағасының индексi (ТБИ) қарапайым тұтынушы тұтынатын
белгiлi бiр тауармен, қызметтер жиынының баға ... ... ... ... ЖҰӨ мен ... ЖҰӨ ... ... болып табылады,
тұтыну бағасының индексi жалпы баға деңгейiн сипаттайды.
III. Қазақстан ... ... ... және ... ... және ... шешу ... жеке экономикалық субъектiнiң әрекетiн ... ... ... ... ... барлық
қатысушыларының бiрлескен экономикалық қызметiнiң нәтижелерi мен зардаптары
бiр уақытта зерттеледi.
Макроэкономика экономикаға тән ... ... ... өсу, жұмыссыздық) зертейдi. Экономикалық талдаудың мәнi ұлттық
шаруашылық дамуының ... ... ... ... табылады. Соңғының
негiзiнде макроэкономикалық саясаттың құралдары қалыптасады ... ... ... ... ... және ... ... жатады.
Макроэкономикалық саясаттың мақсаты мен құралдары.
Мақсаты:
1. Өндiрiс – жоғары деңгей, өсудiң жоғары ... ... ...... ... жоғары деңгейi жұмыссыздықтың
төмендiлiгi.
3. Еркiн нарықтағы бағаның тұрақтылығы.
4. Халықаралық сауда – экспорт пен импорттың тепе-теңдiгi. Валюта ... ... ... ... ... және ... ... Табыстар және шығыстар саясаты.
3. Монетарлық саясат. Ақшалық ұсыныстарды басқару.
4. ... ... ... ... ... ... ұлттық шоттардың жүйесiне
(ҰШЖ) негiзделедi. ... ... ...... ... ... және ... сипаттайтын өзара байланысты макроэкономикалық
көрсеткiштер жүйесi болып ... бұл – ... ... экономикалық
көрсеткiштерiн бағалайтын халықаралық стандарт.
Жалпы ұлттық өнiм ... ... ... ... ... ... ... Жалпы Ұлттыє Өнiм (ЖҰӨ) – бұл ел ... ... (бiр жыл ... өндiрген барлық түпкiлiктi тауарлар мен
қызметтерiнiң нарықтық бағасы.
Жалпы Ішкi Өнiм (ЖIӨ) – ... ... ... ... өндiрiлген
барлық түпкiлiктi тауарлар мен қызметтердiң нарықтық бағасы.
Таза ... Өнiм (ТҰӨ) – бұл ... ... ... ... ... жабдықтың тозу бағасы болып есептеледi.
Ұлттық табыс (ҰТ) – бұл экономикада ... ... ... ... ... ... өндiрiлген өнiмнiң бағасы.
Немесе
Жеке табыс (ЖТ) –барлық үй ... ... ... +
трансферттiк төлемдер. Ол тұтынуға, ақшаны жинауға, салықтарды төлеуге
кетедi.
Қолдағы бар ... (ҚБТ) – бұл ... ... мен ... тыс ... ... ... иелiгiнде қалатын табыс.
Жалпы Ұлттық өнiмдi екi түрлi әдiспен: қоғамның осы жылы ... мен ... ... ... ... ... ... осы
жылғы өндiрiстiң нәтижесiнде алынған өнiмнiң ақша ... қосу ... ... ... макроэкономикалық көрсеткiштерi нарықтық бағалар
арқылы көрсетiледi. Олар ағымдағы бағалармен ... ... ... атаулы шама түрiнде болады. Егерде тұрақты бағалар (базалық ... ... онда олар ... ... көрсетедi. Атаулы ЖҰӨ
өндiрiстiң көлемiнiң ... де, ... ... де ... ... ЖҰӨ тек қана өндiрiс көлемiнiң өзгеруiне тәуелдi.
Атаулы ЖҰӨ – тауарлар мен қызметтер өндiрiсiнiң ... ... ... ЖҰӨ – ... мен ... ... ... бағалармен
көрсетiлген көлемi.
ЖҰӨ дефляторы – ағымдағы бағалардың базистiк кезеңдегi баға деңгейiне
қатынасын, яғни өндiрiс көлемiн емес, ... ... ... ... үшiн ... ... қайшылықты сипаттағы
экономикалық түрлену және реформалар кезеңi деп ... ... ... алғанда елiмiзде 1994-1998 жж. ешқандай алға ... жоқ. ... ... жж. ... өсуi терiс (-4,2%) қарқын
алды. 1996 және 1997 жж. бұдан өзгеше болды онда ЖҰӨ ... 0,5 және ... ... ... жылдың тиiстi кезеңiне шаққанда). 1998ж. ЖҰӨ көлемi 1994
ж. деңгейдiң 91,4 %–ын құрады. Экономистердiң есебi бойынша, 2001 жылы ... ... жету үшiн ... ... жыл ... 3,5-4 %-ға ... қажет болды. Мұндай сәтсiз нәтижелер тек қана iшкi факторлардың емес,
сонымен бiрге сыртқы факторлардың, ең алдымен ... ... ... бағасының төмендеуi және т.б. салдарынан туындайды.
1999 жылдан мұнайға және ... ... ... ... ... ... ... жағдай жақсарды. 1999 ж. ЖҰӨ 2,7
%-ға (1998 ж. ... 2000 ж. – 9,8 %-ға, ал 2001 ж. – 7 %-ға ... ... ... ЖҰӨ-нiң дамуы (өткен жылға ... ... 2003ж. –4,2; 2004ж. –3,6% ... | ... ... реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа мерзімнің
ішінде нарықтық реформаларды жүргізе білдік, тиісті ... ... ... ... ... ... нақтылы жұмыс істеп тұрған
нарықтық экономика бар. "
ҚР Президентінің «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел
жаңару жолында» атты Қазақстан халқына Жолдауынан.
Қазақстанда макроэкономикалық ... жету үшiн ... ... ... Стратегиясында келесi iс-шаралар
белгiленген:
... ... ... дамуының
2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы
• Қазақстан ... 2015 ... ... ... даму
стратегиясы
• Каспий теңізінің ... ... ... ... ... ... ... жаңғырту жөніндегі шаралар
туралы
• Алматы қаласының өңірлік ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Кәсіпкерлік кеңесін
құру ... ... ... туризмді дамытудың 2007-2011 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы туралы
3.2. Мемлекет билiгiнiң тиiмдi факторлары.
Экономикалық даму – әлемнiң ... ... ... ... ... ... және Жапонияның Екiншi дүниежүзiлiк соғыстан кейiнгi
даму тарихы олардың экономикасының түгелдей ... ... ... осы ... ... ... ... үлгiсi болып отыр.
Экономикалық өсу - бұл ұлттық өнiмнiң сандық ... және ... ... ... үкiметi экономикалық өсу қарқынын iшкi ақша жинауды ... ... ... ... ... ... ... және т.б. жолдармен арттыруға ұмтылады. Капиталдың шоғырлануы оны
табыстылығының төмендеумен қосарлана жүредi. ... ... ... көп ... ие ... ол алға қарай аз қайтарыммен өседi.
Сондықтан жиналған ақша үлесiнiң көбеюi ... ... ... ... де ... кейiн экономика капитал мен еңбек өнiмдiлiгi артуының ... ... ... ... бастайды.
Экономикалық дамудың типтерi:
Қарқынды – ұлттық өнiмнiң техника мен технологияларды жетiлдiру
есебiнен артуы.
Аралас ...... ... ... ... санының өсуi
және техника мен технологияларды жетiлдiру есебiнен артуы.
Экстенсивтi – ұлттық өнiмнiң өндiрiске ... ... ... ... ... ... ... – жиынтық шығындардың деңгейi.
Ұсыныс факторлары – ... ... ... ресурстары, негiзгi
капиталдың көлемi, технология.
Үлестiру факторлары – ресурстарды ... ... ... ... ...... ... артуы, ЖҰӨ
көлемiнiң халықтың жан басына шаққандағы өсуi.
“Қазақстан-2030” ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдегi басымдылықтардың арасында
“жоғары деңгейдегi шетел инвестициялары мен iшкi жиналған ақшасы бар ... ... ... өсу” ерекше маңызды болып саналады.
Қазақстанда экономикалық өсу келесi ... ... ... ... ... белсендi ролi жағдайында экономикаға араласуын шектеу;
- қатал қазыналық және монетарлық шектеулердi жүргiзу;
- шетелде қаржылық инвестициялар ... ... жеке ... ... және ... ... аграрлық сектор мен әлеуметтiк саладағы жекешелендiрудi аяқтау;
- энергетикалық және басқа ... ... ... либерал инвестициялық саясатты дайындау;
- еңбектi көп қажетсiнетiн өндiрiстерден капиталды, технологияны,
ғылымды қажетсiнетiн, өндiрiстерге көшу яғни ... ... ... ... ... ... мол ... жарамды) салаларды дамыту.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, жалпы экономика ғылымы екi басты бөлiмнен ... және ... ...... ... ... агенттiктер сияқты шағын ... ... ... ... ... ... – экономиканың
инфляция, жұмыссыздық, экономикалық өсу секiлдi iрi масштабты ... ... ... ... бiр ... ... құбылыс ретiнде
қарастыратын ғылым. Ол экономикадағы iс-әрекеттердi ... ... ... үш ... ... фирмалар мен үй шаруашылықтарының шешiм қабылдауын
зерттеушiлер теория ... ... ... соң ... ... ... ... экономикалық жағдайларға
байланысты қарастырады;
2-кезеңде фирмалар мен үй шаруашылықтарының ... ... ... ... ... беталыстар талдауға түседi. Бұл
кезеңде агрегатталған, iрiленген шамалар ... ... бiр ... өнiмi емес, ЖҰӨ; жеке банктiң пайыз мөлшерлемесi емес, нарықтық
пайыз мөлшерлемесi;
3-кезеңде ... ... ... және ... ... нақты мағынасы қарастырылады. Макроэкономика – макроэкономикалық
теория мен агрегатталған ... ... ... ... ... ... ерекше ғылым.
Экономикалық өсудiң көрсеткiштiк өлшемдерi ЖҰӨ және ЖІӨ болып табылады
(тек ... ... ... ... ... үшiн ЖҰӨ және ЖІӨ-нiң
халықтың жан басына ... ... ... ЖҰӨ ... ... оның халықтың жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық талдау
және бағалау үшiн жиi қолданылады. Жалпы ... өнiм (ЖҰӨ) ... ... және ... ... мен қызметтерi үшiн жұмсалған
жалпы шығын көлемiн сипаттайды.
ЖҰӨ экономика көрсеткiштерiнiң ең нақтысы деп есептеледi.
Экономистердiң көзқарасы бойынша, тек қана ... ... ... ... түрлерiнiң жалпы көлемi ғана емес, сонымен ... ... ... түрде бүлiнуi және тағайындалуы есепке алынады.
ЖҰӨ құрылымындағы шығындар үлкен 4 топқа бөлiнедi:
1. Тұтыну (С)
2. ... ... ... ... алу ... Таза экспорт (Xn)
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi:
1. Назарбаев Н. Қазақстан 2030: Ел Президентiнiң Қазақстан халқына Жолдауы.-
Алматы: Бiлiм, 1997.
2. Мамыров Н. ... ... ... Крымова В. Экономикалық теория. Алматы. 2003ж.
4. Жүнiсов Б. Нарықтық экономика негiздерi. Алматы. 1994
5. ... ... ... ... ХХI ғасырға көзқарас. Алматы.
2000ж.
6. Дорнбуш Р. Макроэкономика. Алматы. 1997ж.
7.Мәдешев Б. Нарық экономикаға кiрiспе.- ... ... ... Ж. Экономикалық теория негiздерi, Ақмола.1996ж.
9. Ермаков В. ... ... ... ... ... ... Н. С. Оқу – әдістемелік кешен. АСТАНА .2009ж
11.Экономикалық саясат. Алматы. ... Р. ... және даму ... ... О. ХХI ... ... ... кiремiз. Алматы. 1997ж.
14. Жалпы экономикалық теория. Жауапты ред. Шеденов І. Алматы,2002.
-----------------------
ТҰӨ = ЖҰӨ - ... = ТҰӨ - ... ... = бiр ... барлық табыстардың сомасы = ... + ... ... пайыз (процент) + жер рентасы
ЖТ = табыстар + трансферттiк төлемдер
ҚБТ = ЖТ - ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Экономикалық өсу басты макроэкономикалық категориясы ретінде40 бет
Бағаның нарықтық экономикадағы рөлі. Баға белгілеу факторлары30 бет
Дәрістер тезисі58 бет
Жасыл микробалдыр CHLAMYDOMONAS REINHARDTII-дің пигментті мутанттық штаммдарын алу2 бет
Жиынтық ұсыныс және жиынтық сұраныстың мәні5 бет
Жұмыспен қамту саясатының мәні және бағыттары мен функциялары8 бет
Макро экономика14 бет
Макроэкономика45 бет
Макроэкономика үлгілердің экономикалық мәні10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь