Әлеуметтану ғылымы

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

І. Әлеуметтану ғылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ. Тарихи әлеуметтану
2.1 ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстанда әлеуметтік ой.пікірлердің дамуы ... ... ... ... ...
2.2 Әлеуметтану дамуындағы классикалық кезең ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

III. Әлеуметтану ғылымы жөнінде ғалымдардың ой.пікірлері

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
КІРІСПЕ

Социология (XIX г-дын, 30-40 ж-да қалыптасқан) біршама жас ғылым болып табылады. Өйткені оның ғылым ретінде қалыптасуының өзіне қоғамдық дамудың белгілі кезеңінде ғана қажеттілік туды.
Алайда, социологияның кеш пайда болуы оған дейін қоғам және қоғамдық құбылыстар туралы ойлар болмады деген пікір тумауы керек. Керісінше, ондай ойлар басқа ғылымдардың шеңберінде көріне бастаған болатын. Мәселен, философиялық экономикалық, тарихи, саяси шығармаларда жалпы қоғам, оның кейбір элементтері және оның даму заңдылықтары туралы пікірлер бой көрсете бастады. Осы орайда, Ертедегі Шығыс цивилизациясының — Көне Египет, Вавилон, Үнді, Қытай - қоғам туралы пікірі мен ойларын айтуға болады. Мәселен, конфуцийшылар коғамтанушылар болып есептеледі. Олардың қоғам туралы іліміндегі негізгі мәселе — адамдар арасындағы қатынас және тәрбие мәселесі. Конфуций ертедегі Қытай қауымдастығындағы адамдардың өзін-өзі абыроймен ұстау дәстүрін, олардың шыншыл, өнегелі болатын, жаман кылықтардан бойларын аулақ ұстау дәстүрін көрсетеді. Сондай-ақ Кофуций кейінгі адамдардың бойындағы ондай моральдық нормалардың азайып бара жатқандығын атап өтеді. Адамдардағы популизмге, атаққұмарлықка ұмтылу пиғылдарының өріс алу тенденциясын, кегін екінші біреуден алу, өз кемшілігін түзету қасиеттерінің жоғалу тенденцияларын көрсетеді. Конфуций этикасы «қайырымдылық», «кішіпейілділік», «адамды сүю» «тура жолмен жүру» сияқты принциптерге сүйенеді. Сайып келгенде, Конфуций адамдар арасымдағы әлеуметтік қатынасты — борыш пен заңды мойындайтын, орынға коятын адам мен өз пайдасын көздейтіп адамды салыстыра отырып, олардың адамдық образдарындағы айырмашылықтарды ашу арқылы көрсетеді. Бірінші образдағы адам бірлікке, татулыққа ұмтылатындығын, ал екіншісінің оған кері құбылыстарға ұмтылатынын баса айтқан.
Ежелгі Үндістанда әлеуметгік ойлар буддизм мен джайнизм мектептерінің социологиялык мифтерінде біршама карастырылған. Мәселен, джайнизмнік этикалық, эстетикалық жүйесінде адам мінез-құлқындағы кейбір нормалар мен тақуалық (аскетизм) мінездің кей формалары берілген. Тақуалық (аскетизм) дегсн «нәпсіні тый» деген мағынаны береді. Ондай норманың бірі ретінде ахисаны алады, яғни «тірі жанға зиян келтірмеу» принципі.
Әлеуметтік теорияның біршама айқын элементтсрі ежелгі Грецияда қалыптаса бастады. Мәселен, әлеуметтік пікірдің кейбір элементтерін Гомер мен Гесиодтың шығармаларынан кездестіруге болады. Алайда, ежелгі Грек философтарының арасында қоғамға және коғамдық институттарға ерекше көңіл бөлгендер софистер болды. Оларға дейінгілер көбінесе табиғатқа баса назар аударса, софистер адам мен коғамға басты назар аударады. Өйткені, сол кездегі ежелгі Грециядағы саяси жағдай философтарды адам мен қоғам мәселссіне көңіл аударуға мәжбүр еткен болатын. 䡳пࡵ✁қа (кастаға) бөледі: жоғарғы билеуші топ, қолөнершілер және құлдар. Адамдар арасындағы касталық қатынасты жақтайды. Адамдар, Платонның пікірінше, табиғатынан тең емес. Жаратылысынан адамның бірі аристократ, екіншісі шаруа, үшіншісі құл болып туылады және өмір бойы солай өтеді. Халық соны мойындауы керек. Бірақ олар тату өмір сүруі тиіс, өйткені олардың бәріне ортақ нәрсе — Жер-Ана деп көрсетеді.
Социологияның дербес ғылым ретінде пайда болып қалыптасуы батыста француз философы О. Конттың есімімен байланысты (1798-1857). Ол ең алдымен Батыстағы позитивистік философияиың негізін салушы болып есептеледі. Оның 1830-шы жылдары «Позитивті философиянын курсы» деп аталатын 6 томдық еңбегі жарық көреді. Міне осы еңбегінде негізінен оның социологиялық ойлары айтылады. Мәселен, осы еңбегінің 3-ші томында алғаш рет Конт «социология» деген ұғымды енгізеді және қоғамды ғылыми негізде зерттеу мақсатын кояды. Міне осы пікір социологияның ғылым ретінде пайда болып, дамуына негіз болады
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ……………………………………………………………………………
І. ... ... ... ХІХ ... екінші жартысы мен ХХ ғасырдың ... ... ... ... Әлеуметтану ... ... ... ... ... ғалымдардың ой-пікірлері
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
...................................
ПАЙДАЛАНҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
.......
КІРІСПЕ
Социология (XIX г-дын, 30-40 ж-да қалыптасқан) біршама жас ғылым болып
табылады. Өйткені оның ғылым ретінде қалыптасуының ... ... ... ... ғана ... ... ... кеш пайда болуы оған дейін қоғам және қоғамдық
құбылыстар туралы ойлар болмады деген пікір тумауы ... ... ... басқа ғылымдардың шеңберінде көріне бастаған болатын. Мәселен,
философиялық экономикалық, тарихи, саяси ... ... ... ... ... және оның даму заңдылықтары туралы пікірлер бой көрсете
бастады. Осы орайда, Ертедегі Шығыс ... — Көне ... ... Қытай - қоғам туралы пікірі мен ойларын ... ... ... ... болып есептеледі. Олардың қоғам
туралы іліміндегі ... ...... ... қатынас және тәрбие
мәселесі. Конфуций ... ... ... ... ... ұстау дәстүрін, олардың шыншыл, өнегелі ... ... ... аулақ ұстау дәстүрін көрсетеді. Сондай-ақ Кофуций
кейінгі адамдардың бойындағы ондай ... ... ... ... атап ... ... ... атаққұмарлықка ұмтылу
пиғылдарының өріс алу ... ... ... ... алу, ... ... қасиеттерінің жоғалу тенденцияларын көрсетеді. Конфуций
этикасы «қайырымдылық», «кішіпейілділік», «адамды сүю» «тура ... ... ... ... Сайып келгенде, Конфуций адамдар арасымдағы
әлеуметтік қатынасты — ... пен ... ... ... коятын адам мен
өз пайдасын көздейтіп адамды ... ... ... адамдық
образдарындағы айырмашылықтарды ашу арқылы көрсетеді. ... ... ... ... ... ал ... оған кері
құбылыстарға ұмтылатынын баса айтқан.
Ежелгі Үндістанда әлеуметгік ойлар буддизм мен джайнизм ... ... ... карастырылған. Мәселен, джайнизмнік
этикалық, эстетикалық жүйесінде адам мінез-құлқындағы кейбір нормалар ... ... ... кей формалары берілген. Тақуалық (аскетизм)
дегсн «нәпсіні тый» деген мағынаны ... ... ... бірі ретінде
ахисаны алады, яғни «тірі жанға зиян келтірмеу» принципі.
Әлеуметтік теорияның біршама айқын элементтсрі ... ... ... ... ... пікірдің кейбір элементтерін Гомер
мен Гесиодтың ... ... ... Алайда, ежелгі Грек
философтарының арасында қоғамға және коғамдық институттарға ерекше көңіл
бөлгендер софистер ... ... ... ... табиғатқа баса назар
аударса, софистер адам мен ... ... ... аударады. Өйткені, сол
кездегі ежелгі Грециядағы ... ... ... адам мен ... ... ... мәжбүр еткен болатын. 䡳пࡵ✁қа (кастаға) бөледі:
жоғарғы билеуші топ, қолөнершілер және құлдар. Адамдар арасындағы ... ... ... ... ... ... тең емес.
Жаратылысынан адамның бірі аристократ, екіншісі шаруа, үшіншісі құл болып
туылады және өмір бойы ... ... ... соны ... керек. Бірақ олар
тату өмір сүруі тиіс, ... ... ... ... ... — Жер-Ана деп
көрсетеді.
Социологияның дербес ғылым ... ... ... ... ... философы О. Конттың есімімен байланысты (1798-1857). Ол ең алдымен
Батыстағы позитивистік философияиың негізін ... ... ... ... ... «Позитивті философиянын курсы» деп аталатын 6 томдық еңбегі
жарық көреді. Міне осы ... ... оның ... ... Мәселен, осы еңбегінің 3-ші томында алғаш рет Конт «социология»
деген ұғымды енгізеді және қоғамды ғылыми негізде ... ... ... осы пікір социологияның ғылым ретінде пайда ... ... ... ... ... ... ... бақылау мен топтастырып жіктеудің алғашқы
әрекетгері біз үшін Платонның "Республикасы" мен ... ... ... сақталып қалды, бірақ олардың бәрі тек ... ... ... ... ... тұтас алғанда коғам
азаматтық қауымға немесе мемлекетке ұйымдасу ретінде қарастырылады, ал ... ... орта ... және ... ғасырларында
әлеуметтік құбылыстарды барлық ғылыми зерттеулер тым ... ... ... кебіреулері экономикалық, енді біреулері - ... - ... ... - ... сипатта болды. Ешкім де
ассоциация мен ... ... ... ... ... талпынған жоқ,
ешкім де нақты емір тұтастығын түсінуге ми қатырған жоқ. Тек ... ғана ... ... бұл ... ... ... ... қолданыла
бастады, және де ол колданылғанан кейін зерттеуде басқа салаларындағы
секілді, қоғамды зерттеуде, ол ... өзін ... ... ... үлесімен молынан марапаттады.Қазіргі кезде біздің қолымызда
әлеуметтік қатынастар ... ... ... және ой ... ... ... келе жатқан білім қоры бар. Енді біздің қолымызда ... ... ... ... және түсіндіру деп анықтама беруге болатын
әлеуметтану бар деп кесіп айту тым ... ... Ол ... ... ... ... сөзін тұнғыш рет Огюст Конт өзінің "Позитивтік философия
курсында" позитивті философияның бір бөлігін құрайтын ... ... ... ретінде пайдаланды. Конт бірінші болып осы ... ... ... ... мен ... ... ... айқын көре біліп, бірінші болып барлық шынында да ... бір ... ... ... мен ... саясатты этикадан
немесе саясат ғылымын саясат өнеріен ешқашан ... ... XVIII ... ... ... ... біржола бытыстырылып жіберілді. Гоббс та,
Монтескье де, экономистер де қоғамды оның барлык ... ... ... Конт барышна қарыздар Юмның ... ... оның ... ... атаулы әлеуметтік түсіндірмелері әлі едәуір ... және ... ... қала ... Сонымен, Конт бірінші
болып осынау кемшіліктегре ұтымдылық ... ... ... ... ... ... тиіс деп ... айтып және барлық байланыстарындағы
әлеуметтікк құбылыстар туралы ғылымның фактыларды кеңінен байқап-бақылауға
негізделген және саяси өнер мен ... ... ... арылған
позитивтік ғылымның негізін қалауға тырысты. Әлеуметтану, Конт түсінігінде,
әлеуметтік физикаға ... ... ... ... ... ... коғамның жаратылыстық себептреі мен жаратылыстық заңдарын ашу және
тарихтан, саясат пен экономикадан метафизикалық және ... ... олар ... мен ... ... ... солай қуып тастау болуға
тиіс. Конт позитивтік әдіске ... ... ... ... ... ... прогресс барысын көрсете алатын ғылым бола алады деп
білді. Конттан кейін әлеуметтану негізіен ... ой ... күрт ... ... ... ... ... білген кісілер еңбегінің арқасында
дамыды. Жаратылыстық дүниені эволюциялық түсіндіру білімінің ... ... ... сұрыптау заңы және өмірді организмнің
қоршаған ортаға бейімделу ... ... ... осы ... ... ... ... айналды. Эволюциялық философия сөзсіз кеңейіп, адам
өмірінің әлеуметтік құбылыстарын да қамтуға тиіс ... ... ... ... ... ... ... оның ішкі құрылысын
түсіндірумен шектеле алмайтын еді. Ол оның ... ... ... ... ... ... жаратылыстық қоғамдарымен
және оларда байқалатын барлық құбылыстармен танысып, сондайақ соның бәрі
бүкіләлемдік эволюцияның нетижесі емес не ... ... ... ... ... ... ... эволюция ықпалымен түсіндіруге
ишараны біз тек Герберт Спенсердің ... ... ғана ... ... ... ... да табамыз. Бұл ишаралардың ... ... ... ... ол үшін тікелей әлеуметтік құбылыстардан
индукциялық жолмен алынған өзге факторлар кажет еді. Бірақ ... ... ... ... ... ... жеткілікті көрсететін, сонымен бірге
олар әлеуметтанудың негізгі ұғымдарының кейбіреулерін жеткілікті айқындап,
әлеуметтанушы тек ... ... ... қана ... ... ... болуға тиіс екендігін дәлелдеп берді. Осылайша, ... және ... ... ... ... осы ... ... Ол адамдар қоғамын жаратылыстық себептілік арқылы
тәпсірлеу болып табылады. Ол ... ... ... тыс ... өзі үшін өзінің ерекше заңына ие тіршілік иесі деп қараудан ... ... ... ... ... ... құрылысы мен кызметін
эволюция процесінде қосыла әрекет жасайтын ... және ... ... деп ... болып табылады. Осының бәрі ... ... мен ... физикалық түсіндірмелері екендігі
айдан анық. Спенсердің өзі немесе оның ... ... ... да ... ... ... спенсерлік әлеуметтану,
биологиялық және психологиялық ... ... ... ... бір ... ... ... физикалық философиясы болып
табылады. Дегенмен, мұндай ... ... әлі ... ... ... ... да, ... арнайы әлеуметтану
ғылымдары зерттейтін әрқилы қоғамдардың негізінде ... ... ... етіп қана ... ... ол ... құбылыстарды
түсіндірудің объективті немесе физикалық, субъективті немесе ырықтық
негіздерінде бір негізгі ... ... тиіс ... кесіп айтады. Осынау екі
түсіндірме де бірнеше ғасырлар бойы ... және ... ... бір ... ... ... Аристотельдің "Саясатынан" бастап
Боден, Монтескье және физиократтар нәсілдің, топырақтың, ... ... және ... ... объективті тәпсірленуін дамытты. Гроций,
Гоббс, Локк, Юм, Бентам, Беркли, Кант және ... адам ... ... императивтер мен мұраттардың субъективті
тәпсірлерін жасады. Бірақ, осы екі ... әлі ... ... қақтығысқан
емес. Ой шектері ешқашан қоғамның өзінің бірлігін зерттеу әрекеттерімен ... ... жету ... шын ... әрекетпен де ой көкжиегін бұзған
емес.
Әлеуметтанудың құрылымы мен ... ... - бұл ... жөніндегі
әзірше әлеуметтанушылардың арсында ... бір ... ... ... ... әлеуметтанудың құрылымына, оның таным білім
деңгейлеріне анықтама беру үшін ... ... ... ... ... берген жөн. Құрылым дегеніміз – ... ... мен ... ... мен бөліктерінің іштей өзара
орналасуын айтамыз. Қандай да бір ғылым болмасын,оның белгілі бір ... Бұл ... сол ... ... ... ... ... мен
атқаратын қызметіне байланысты анықталады. Әлеуметтану ғылымы да ... ... екі ... ... ... Біріншіден, әлеуметтану
әлеуметтік өмірді бейнелеу, түсіндіру, ұғындыру білімдерін қалыптастырып,
әлеуметтік зерттеу теориясын, әдістемесін, ... ... ... жасап,
қоғамның даму мәселелерін шешеді. Әлеуметтік өмір туралы әр түрлі ... ... ... ... ... ... және
әлеуметтік құбылыстар мен үдерістерді өзгерту, қайта құру үшін оларға
жоспарлы, әрі ... ... ... ... ... етіп ... ... зерттейді. Бұл әлеуметтанудың қолданбалы саласын
құрайды. ... ... ... және ... салаларының
айырмашылығы олардың зерттейтін объектісі мен ... ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеті арқылы ғылыми немесе
пратикалық мәселелерді шешуіне байланысты ажыратылады.
Бұрынғы КСРО-да әлеумет тануды тарихи материализммен шатастырып келді.
Бұл ... ... ... ... бұл ... ... Ол ... абстратылы түрде қарап, оны ... Ал, ... ... қоғамды, оның дамуын жан-жақты зерттеп, ғылыми ... Адам ... даму ... ... ... ... түрлі
теориясын ашып тұжырымдады. Мысалы, XX ғасырдың ортасында ... ... ... ... қоғам, конвергенция, жалпы
әлеуметтік теориялардың арнаулы түрлерін тұжырымдады. ... ... ... жеке ... және ... ... байланыс, қатынастарының негізінде пайда болды.
Әлеуметтануда бұларды орта ... ... деп ... ... уақытта
мұндай арнаулы орта деңгейдегі теориялардың саны 100-ден астам. ... ... ... ... Э.Дюркгейм, К.Маннгейм, Т.Парсонс.
Әсіресе, американдық әлеуметтанушы Роберт Мертонның ... ... ... Бұл орта ... ... ... пайда болуының тағы
бір басты себебі мынада: жалпы ... ... ... ... ... отырып, оның кейбір жақтарының дамуына көңіл
аудармауы мүмкін. ... ... орта ... ... ... ... уақытта орта деңгей теориялары қоғам дамуының өзекті
мәселелерін ... ... ... ... бере алады.
ІІ.Тарихи әлеуметтану
2.1 ХІХ ... ... ... мен ХХ ... ... ... әлеуметтік ой-пікірлердің дамуы.
Бәрімізге мәлім , ... елі ХІХ ... ... мен ХХ ... ... ... феодалдық
қоғамдық қатынастар ... ... . ... ... ... ... , жергілікті ... , ... ... ... ... зор ... , ... ... ... ... хал-жағдайы өте ... ... ... олар әр ... ... түрлі ... ... ... ... ... . ... ... жерлерін тартып алып , өздерін ... ... ... ... . ... патшасы
байырғы ұлтты одан әрі ... , ... ... ... ауыр ... ... және ... , ... мен ... ... ... ... ... қатарлы
философиялық , ... ... ... .
Қазақ халқы ... ... ... жаңа
жол ашушы бір топ ұлы ... мен ... , ... ... қайраткерлері шықты .
Шоқан Уәлихановтың ... ... ... , ... , гуманистік ой-пікірлері Петербургте және ... ... оқып ... , ... бірге сол кездегі
орыстың ұлы ... ... ... оқып ... ... жақындасып , кездесіп , ... ... .
Ш . ... ... және ... ... ... « Записка о судебном реформе » , ... ... , ... ... в ... » , «Тенгри» сияқты еңбектерінде және
достарына жазған ... біз оның ... ... озық ... ... , үндесіп жатқаның байқай
аламыз .
Ш. Уалиханов 1864-ші жылы ... ... ... асыру ... ... ... ... ... ... түсіп , реформалардың сәтті ... ... ... мен ... ... , ... жан-жақты ... ... ... .
Міне , осыдан кейін: «В наше время нет общественного вопроса
, ... был бы так ... , как ... о ... реформах
. От удачных и ... ... ... вся ... , в них ... его быть или ... . ... тогда удачны , когда они правильные т. е . ... ... ... на тех ... законах , прогресса при которых
только и ... ... ... ... ... деген шешімге келді.
Ыбырай Алтынсарин Шоқан ... ... ... ... ... ... илігі үшін сарп еткен , өз ... ұлы . Ы . ... ... ... , ақын , ... ... ... кісі . Ол ... ... ... орыс ... ... ... , сол ... міндет етіп қойған ... ... ... ашу ... бас ... , үлгі көрсетіп бірінші болып әрекет ... . ... ХІХ ... 50-ші және 60-шы ... ... ... жою үшін ... ... ... шелініскен дәуірінде ... етсе ... ... 70-80 ші ... ... ... , ... капитализмнің дамыған дәуірінде қызмет етті .
Әлеуметтану ... ... ... ... жазбағанымен ,
ресми баспа орындарында ... ... ... ... ... ... ... байқатады және бұл
еңбектерінде кейбір ... ... ... ғылыми
пікірлерге ... ... ... ... ... ұлы ... және ... Абай
Құнанбайұлұның ағартушылық ... ХІХ ... ... ... ХХ ... ... өтті ... әлеумттанудан арнаулы еңбек ... ... ... ... ... ... ... . Абай
қоғамдық құбылыстардың даму қағидалары туралы , ... ... ... ... , адам , ... бұқара халықтың және тұлғаның
қалыптасуы , оның ... ... ... ... ... . ... ... мәселе Абайды ... ... ... ... ... , ... құбылыс ретінде қоғамның ... ... ... . ... әлеуметтік құрлымы бірыңғай
емес , ол ... ... ... ... , яғни ... ... ... ақиқат , дейді Абай .
Абай дүниенің объективтілік заңдылығын мойындайды , ... ... ... бірқалыпты тұрмай өзгеріп отырады деп ... ... ... көз ... : ... мен ... ... , олардың жағдайларын , сауатсыздардың
көзін ашып ... ... ... , ХІХ ... екінші жартысымен ХХ ... ... ... ... ой- ... ... болған . Әлихан ... ... аса ірі ... ... қайраткері . ХХ ... ... ... ... ... ... бірі , әрі ... ... ... Байтұрсынов болды . Бұл өз кезінде қазақ халқының
мәдени ... ... рөл ... , қалың көпшілікті
жаппай сауаттандыру ісіне , ... ... ... , ... жандануына игілікті ... ... ... болды .
Әлеуметтанудың пайда болуының алғашқы ... ... ... да бір ... ... бір ... ... ,
өмір сұранысына байланысты пайда болады . Өмір , тәжірибе қажеттілігі
, ... ... , ... пайда болмаған болар еді . Осыған орай
әрбір ғылымның , ... ... ... тән ... , ... болу
тарихы бар .
Бұл ... да ... ... ... ... бар
және біз оның ... ... , ... ... ... , біз ... ескі , кертартпа ой-пікірлерді ... , ... ... болдырмауға , қайталамауға тырысып
, болашағы зор теорияны , ... , ... кең ... тудыратын процестерге жол ашамыз .
Әлеуметтану қалай ... ... , оның алғы ... , ... ... , оның ... ... қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... жауап беру оңай емес . ... ... ... көне ... ... ... , қоғамдық өмірдің болғанын біз антикалық ... ... жыл ... ... ІҮ ... өмір сүрген ұлы
ойшылдары Платонның , «Заңдар» , ... ... ... ... ... , т.б. ... ... . Бұл
мәселелер жаңа ... ... . ... . Гобс . ... де ... тұжырымдалған .
Әлеуметтану қалай пайда болды , қай ... , ... ... алғышарттар себеп болды , т.с.с. ... ... ... беру үшін біз ... ... ... зерттейтін «Науковедение» атты кітаптың ... ... ... ... , ... ХІХ ... ... , оның негізін салушы француз оқымыстысы Огюст ... жылы ... ... ... атты ... ... «Социология» деген ұғымды бірінші рет қолданып , ... ... ... ... ... етіп ... ... даму кезеніңде әлеметтану төрт ... ... .
1- ... . ... ХІХ ... ... ... мен ХХ
ғасырдың 20-30-жылдарының басында ... ... ... ... Бұл ... ... ... бөлініп
шығып , қоғамды зерттеудің , түсіндірудің жаңа ғылыми , ... ... ... . Әлеуметтану ... ... ... осы ... пайда болуын , ... ... ... ... бағыттар , ... Бұл ... ... қолданбалы саласы
қалыптаса бастады .
2 –кезең. ... ... ХХ ... 30-60 жылдарын
қамтиды . Бұл ... ... ... және ... ... ... , әлеуметтану эксперименталды ғылымға
айналды. Оның әр түрлі ... ... ... , ... кеңінен қолдана бастады.
3 –кезең. ХХ ғасырдың 60-90- ... ... Бұл ... ... ... әлеуметтанудың теорияларын , алуан түрлі ой-
тұжырымдарын өмірде қолдана бастады. Қазіргі ... ... ... және президенттерді сайлаулардың қарсаңында ... ... ... , ... ... ... етіп ... Бүгінгі таңда әлеуметтану ... ... ... айналды. Бұл кезеңде әлеуметтану ғылымында ... ... , ... ... ... ... Әлеуметтану тарихына
үңілсек , бұдан мыңдаған жылдар бұрын грек ... ... ... , т.б. ... ... мәселелерін қарапайым түрде
қарғандырымен , көптеген ұнамды , ... ... ... . ... ... ол ... өз ... дербес , тәуелсіз ғылым ... ... жоқ еді ... ... ... ... кезең
Әлеуметтану ХІХ ... ... өз ... дербес
ғылым болып қалыптасты . Жоғарыда көрсетілгендей оның ... ... ... ... Конт ... ж.ж) ... ... әлеуметтану тұжырымдамасының ... ... ... ... ... идея ... ... О. Конттың
тұжырымдамасы бойынша , ... ... ... , ... идея
басқарды деген ... ой ... . О . Конт ... қоғамның
дамуын адамдардың интеллектуалды ақыл-ойының , ... , ... ... ... үш ... , яғнни теологиялық ,
метафизикалық және ... ... ... ... ... , яғни ... ... адам ... да ... , ... , зат ... , оларды діни тұрғыдан түсіндіруге
тырысты , оларға ... пен ... ... жоқ ... ... ... қолданды. Екінші , яғни метафизикалық сатыда
адам табиғаттан , ... тыс ... ... бас ... ... жерде құбылыстарды , процесс, олардың мәні мен ... ... ... ... түсіндіруге тырысты .
Бұл кезеңнің басты ... - ол ... да бір ... , ... процесті алмайық , оларды сын тұрғысынан өткізіп қараулы ... . ... ... ... адамның ... ... ... , яғни ... ... Ал, ... , яғни
позитивистік кезеңде адам ... , ... , ... ... мен ... , ... ... . Ол тек қана ... ... , ... ... ... пен ... ... отырды .
О . Конттың ... , ... ... ... болу ... ,
ол үшін ... ... оқып , ... ... . ... - бұл ... ... мен процестер .
О . ... ... ... ... ... әлеуметтік динамика деген ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... мен даму
заңдылықтарын зерттейді . Бұл ... О. Конт ... ... ... , яғни ... , ... , дінді
алып қарайды . ... ... ... ... (функциясын)
және адамдардың арасындығы ынтымақтастықты нығайтудағы ... ... ой- ... , идеясын одан әрі ... ... ... ... ... ... ... -көзқарасына қысқаша тоқтасақ , Г . ... ... ... екі ... ... . Бұл екі ой пікір ... Ч . ... ... ... ... болу
теориясының негізінде пайда болған .
1) ... ... ... ретінде қарау ;
2) Әлеуметтік эволюция идеясы ;
О . Конт пен Г ... ... ... ... өзінше
ерекше ой-пікір айтып ... ... ... Карл ... ... ... бірінші болып немістің ұлы философы ... ... ... қоғамға саналы түрде қолданды.
Оның ... ... тағы бір ... ... , ол
қоғамдық процесс, ... ... , ... әр ... ... жұмысшы табының көзқарасы тұрғысынан ... ... , ... ... ... ХІХ және ХХ ... - ... , Э. Дюркгеймге , М. Веберге , Г ... т. б. зор әсер ... Олар ... ... көптеген
бағалы , құнды идеяларын өз тұжырымдамаларында кең қолданды.
Әлеуметтанудың ... ... ... ... бірі, әрі өте беделдісі - ... ... ... әлеуметтану көбіне Э.Дюркгеймнің классикалық ... . ... ... ол ... ... процеснің
әдістемесіне көп ... ... . Ал бұл ... ... деп ... . ... мәні мен ... . Қоғам – ерекше құбылыс , оны ... ... ... , ... ... ... негізгі элементі - ... ... , ... ... құралады . Осы фактілер әлеуметтану пәнін
қүрайды . Оның ... ... ... құбылыстарға ... ... ашып ... . Э . ... ... ... ... (елестеуді) жатқызады . ... әр ... адам ... моральдық , басқаша айтқанда ,
әдет-ғұрып , ... , ... ... , т.б. ... Әлеуметтік
фактілердің объективтік өмір сүруінің тағы бір ... - ... әсер ете ... , ... ... бір іс- ... ... .
Э. Дюркгеймнің әлеуметтік ... ... ... , ... ... ... ... құрайды . Осы
теорияны зерттеуге оның ең ... ...... ... ... . ... , қазіргі қоғамдағы өткен көне
қоғаммен ... оның ... ... , ... (яғни ,
қоғамда адамдардың ... ... ... ... ... ... ) ... болады .Э . Дюркейм ... , ... ... ... ... ... ... талдай отырып , осы ... ... ... ... орын ... ... . Оның ... , аномия
қоғамның белгілі бір ... ... ...... ... ... , яғни адамгершілік тұрғыдан басқару ... ... ... ... ... ... ... мекеме ,
ұйымдардың ) іс-әрекетінің ... және ... ... ... .Э . ... өзін - ... 4 ... тұрпатын анықтап береді, олар: ... , ... және ... .Бұлардың әрқайсысының
өзіне тән құпиясы бар , шешілу жолы жеке адам мен ...... ... ... Вебер (1864-1920 ж.ж) ... ірі ... ... ... ... М . Вебердің ой-тұжырымдарымен көп
санасады . М . ... ... ... ... қарсы шығу кезеңінде пайда ... . ... шығу ... ол ... ... ... , адам іс- әрекетін , ... ... , ... теориясын
қалыптастырады. М . Вебер ... ... ... ... . ... ... ... өлшемі
бойынша жалғыз ғана ... ... , яғни ... ғана емес , ... ... оған өлшемдері қолданылады
. ... ... ... ... теориясы көп
өлшемді болуы мүмкін деп ... ... ... ғылымы жөнінде ғалымдардың ой-пікірлері
Пьер Бурьде
П.Бурдье – 60-жылдардағы ... ... ... ... ... ... ықпалына түскенімен, кейінгі
зерттеулерінде оны ... ... ... ... ... ... әсер ... тарапынан болған байқалады. Бұл ... ... ... аса ықпалды болды, өйткені ... ... ... нысанындағы құрылымдандыру әлеуметтік
ғылымдар арасында белгілі болған бірден-бір пәнге айналды.
Бурдьенің пікірінше, әлеуметтану бір адамның бойында биологиялық жеке
тұлға және ... ... ... ... ... ... тиісті. Олар кез-келген де немесе зат сияқты белгілі ... ... бір ... ... Орын немесе foros – агенттің белгілі
орнына байланысты айқындалады. Оның алатын орны ... ... ... мүмкін. Алайда физикалық кеңістік оның бөліктерін құрайтын ... ... ... сол сияқты әлеуметтік кеңістік ұстанымдардың
өзара бірін-бірі жоққа шығару шектері арқылы ... Бұл ... ... ... ... ... ... агенттер,
сондай-ақ агенттер меншіктеген заттар әлеуметтік кеңістіктегі белгілі бір
орынға орналасқан, олардың сипатталуы да өзге ... ... және бұл ... ... ... ... ... кеңістік құрылымы жайлы зерттеген Пьер Бурдьенің Париждің
кеңістігі жайлы ой-пікірі қызықты болып табылады. ... ... ... ... ... қала маңы ... кеңістік тұрғын жай
бөлінісімен көзге ... ... тағы бір ... ... оппозиция
ретінде қарама-қарсы ұстанымдар – «оң жағалау» мен «сол жағалаудың» қарама-
қайшылығын білеміз.
Әлеуметтік кеңістік – абстрактілі ... Ол ... ... ... ... ... және ... өрістердің ұштасуынан
құрылған, өз құрылымымен капиталдың жекелеген ... ... ... Пьер ... ... габитус (habitus) өмір сүру ортасын
әлеуметтік пайдалану арқылы, өмір сүру кеңістігін қалыптастырады.
П.Бурдье практикалық мән кітабында «теоретикалық ... сын» ... ... практика» мәселелеріне тоқталады. Объективизм әлеуметтік
ортаны қимыл әрекетке қатысты бір ... ... ... ... ... ... Оған деген өзінің ... ... ... енгізе отырып, бұл бақылаушы өзін-өзі
оның бірден-бір тағдыры мағлұмат алу, тану ... ... ал оның ... символдық алмасуға қояды.
Парето Вильфредо
Парето Вильфредо — италиян ... ... Ол ... ... ... “ Жалпы әлеуметтану ... ... ... 1848 жылы 15 ... ... ... либералдық және
республикалық көзқарастары үшін Генуядан ... ... ... итальян
маркизімнің отбасында туған. 1858 жылы Паретоның отбасы Италияға оралады.
Мұнда ол классикалық гуманитарлық және ... ... ... ... ... бітірген соң 1869 жылы ... ... ... іргелі принциптері” деген тақырыпта диссертациясын қорғайды. Тепе-
теңдік түсінігі оның бұдан кейінгі экономикалық және ... ... орын ... ... ... бұл ... ... қабылданды. Бірнеше жылдар бойы ол темір жол ... ... ... маңызды қызметтер атқарды. 90-жылдары ол саясатқа
араласуға талпыныс жасайды, бірақ онысы сәтсіз ... Осы ... ... және классикалық мәтіндерді оқумен және аударумен айналысады.
90-жылдардың бірінші жартысында Парето ... ... ... экономика саласынан бірқатар зерттеулер шығарады. 1893 жылдан
өмірінің соңына дейін ол Швейцарияда Лозанна ... ... Леон ... алмастырып саяси экономия профессоры болды.
Паретоның өмірінің соңғы ... ... ... ... ... ... кейбір қайраткерлері өздерін лозанндық профессордың шәкіртіміз деп
есептеді. Осыған байланысты 1923 жылы оған ... ... ... ... бұл режимге ұстамды қолдау көрсете отырып, оны либералды болуға ... ... ... шақырды. Парето 1923 жылы 19 тамызда
өмірінің соңғы жылдарын өткізген Селиньяда (Швейцарияда) қайтыс болды.
Дюркгейм Эмиль
Дюркгейм ... ...... ... ... ... ... Дюргеймнің (1858-1917)- француз социялогы, сологияны ғылым,
мамандық және оқу пәні ... ... ... Францияның
солтүстік-шығысындағы Эпинал қаласында 1858 жылы 15 сәуірде ... ... ... ... ... ... қалыпты мектепті
тамамдаған кейін,провинциалды лицейлерге бірнеше жыл бойы ... ... ... ... ... ... ғылым және педагогика
оқытушысы қызметіне тағайындалды.Он жылдан соң ол бұл жерде Фрациядағы ... ... ... ... жылы ... ... ... елеулі оқиға болған жаңа
мерзімді басылымға басшылық ете ... 1896 жылы – 1913 ... ... L`Annee BaGi ... ... ең ... рет
дюркгеймдік мектеп зерттеулерінің нәтижелерін жариялай бастады.Бұл жылнама
Франциядағы түрлі бәсекелесуші топтар арасындағы дюркгеймдік ... ... ... ... ... ... кәбіне оның бас редакторының идеяларына негізделген
күшті ғылыми ... ... ... ... социялогиясының
мектебі”- деген атқа ие болып, осы елдегі социялогияның дамуын бірнеше он
жылдыққа ... ... жылы ... атақты Сорбоннаға шақырылады.Нәтижесінде ... ... ... ... ... және ... ғылымдар” кафедрасы құрылып, ол оған да жетекшілік етеді.Дюркгейм
тек қана француз ... ... қана ... ... ... пән
ретіндегі социялогия шеңберінен шығып, француздың интеллектуалды және тіпті
саяси дағдарыстарына белсене қатысты.
Көзі ... ... Төрт ... ... ... ... (1893), “Социялогия әдісі” (1895), “Өзін-өзі әлтіру” (1897) және
“Діни әмірдің ... ... ... ... ... көзқарастар жүйесін құрған теориялық-
методологиялық база “социологизм” деп аталды. Ол социологиялық ... түрі деп ... ... ... ... ... қарама-
қарсы қойылуына болды. Социологиялық реализм өзінің парадигмасы ретінде
адамзат қоғамын ... ... ... ... қажеттілігі мен
міндеттілігін көрсетті. ... ... ... дейін арнайы оқу пән
ретінде мұндай әлеуметтік шындықты ... ... ... ... ... әдіс ережелерінде Дюркгейм қоғамның психологиялық
фактілерге сәйкес келмейтін өзінің жеке шындығы . ... ... ... ... мына ... ... ... біз бұл шындықты
қалауымыз бойынша ... ... ... біздің ойларымыз бен
тілектерімізге қарама-қарсы тұрады, себебі ол табиғат ... ... ... ие, ... ол ... ... ... онтологиялық жағы, әлеуметтік шындықтың басқа да-
физикалық биологиялық, психологиялық шындықтарға қатысты автономия ... ... ... ... және ... бір заңдар әрекетіне
бағынады.
Осыдан келіп “әлеуметтік факт теориясы” ... ... ... ... бойынша болмыстың не экономикалық,не құқықтықтық және
басқа да фактілерін жатқызуға болмайтын әлеуметтік ... ... ... ... өз ... ... ... бар: ғылым
мен дін арасындағы қарым-қатынас осы ... ... ... ... ... социологтардын дерлік зерттеу тақырыптар ішінен
негізгілерінің бірі болады.
Дюркгейм өз ... ... ... ... ... ... идеясын біршама дәйекте жүргізеді.Таза
ұтымды тәсіл тұрғысынан келгенде қандай да бір ... ... ... дәстүр, әдет-ғұрып орхайкалық орынсыз,мәнсіз болып көрінуі
мүмкін.Алайда,егер олар ұзақ ... бойы өмір ... ... олар ... ... қажеттілікті қанағаттандыруға бағытталатындағы және ... ... онда оны ... ... ... ... ... Валлерстайн
Иммануил Морис Валлерстайн (1930) – ағылшын ойшылы, әлемдік-жүйелік
талдаудың негізін қалаушы, ... сол ... ... ... 28 ... 1930 жылы ... ... в Колумбия университетінде Нью-Йорке оқыды.
Колумбия университеті (1958–1971), Мак-Гила университеті ... ... және ... ( 2000 ... ... ... жасады. 1976 жылдан бастап өзі ... ... ... экономика, тарихи жүйелер мен өркениетті зерттеумен айналысады.
1994–1998 ж.ж. Халықаралық әлеуметтанулық ассоциацияның ... ... 1960 ... ... әлеуметтік-эконмикалық даму
теорияларымен айналысты.
И.Валлерстайнның басты еңбегі – көп ... ... ... ... бірінші томында (1974) 16 ғасырдағы еуропа әлем-экономикасын
қарастырады, ал ... (1980) – оның ... мен ... ... томында (1989) оның тарихын 1840 жылдарға дейін жеткізеді. Өзінің
басқа жұмыстарында 19–20 ... ... ... ... және 21 ... ... ... енгізген негізгі ұғым әлем-экономика – саудаға негізделген
халықаралық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтанушылар негізсіз түрде елемей ... және ... ... ... мен өзара тәуелдік
қатынастарын неғұрлым айқындай түсті.
Валлерстайн өзінің жүйелік сараптау ... ... ... ... ... ... ... Капиталдың үздіксіз жинақталуы – оның қозғаушы күші.
2. Капиталдың жинақталуы орталық-периферия сызығы бойынша ... ... ... ... периферия құрылымды түрде өмір сүреді.
4. Ақысы төленбеген ... ... ... ... ... ... рөл
атқарады.
5. Капиталистік әлем-жүйе халықаралық жүйемен қарым-қатынаста болады.
6. Қазіргі әлемдік экономиканың қайнар көзі XVI-шы ғасырда жатыр.
7. Географиялық жағынан ол ... ... ... ... әлемге тарады.
8. Дербес мемлекеттер гегемондар болады.
9. Мемлекеттер, этникалық топтар мен шаруашылықтар ұдайы пайда болып, қайта
жаңғырып отырады.
10. Жүйені бір ... ... және ... ... ... қарсы
қозғалыстар болады.
11. Нәсілшілдік пен сексизм іргелі, ұйымдастырушы және ... ... ... ... ... өмірі орта мерзімді тізбекті ырғақпен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ең ... ... ретінде Валлерстайн
мыналарды бөліп көрсетеді:
14. Жаһандану процесі ... ... ... Оған мемлекеттер
арасындағы интернационалдық байланыстардың «экономикалық жүйелеу процесі»
мен сананың жаһандық ... ... ... ... ... ... бар барлық жеке дара байланыстардың жүйелі өзара
іс-әрекеті кіреді.
16. Кеңістік тарылып, уақыттық айырмашылық азайды. Жаһандандық өзгерістерге
кеңістіктің феноменологиялық ... мен ... ... ... ... мекендеушілер әлемге біртұтас нәрсе ретінде қаралды.
18. Планетаны мекендеушілер әлемге біртұтас нәрсе ... ... ... ... ... ендігі жерде ескірді.
20. Тәуекел мен сенім жаһандық деңгейде кеңейді.
Карл ... ... ... ... (Popper, Karl Raimund) ... ... ... философы. 28 шілдеде 1902 жылы Венада заңгер ... ... ... мен ... ... ... ол кейіннен
социалистік идеяларынан бас тартты, себебі олар түземіз дегенінен ... көп деп ... ... ... әсер еткен 20 ғасыр басындағы Вена
мәдениеті: музыка, ... ... ... ... болды. К.П. 1918 жылы
Вена университетіне түсті, онда математика мен ... ... ... ... ... өз ... оқыды. В 1920–1922 ... ... ... ... ... ... мүше ... Оның іліміне
сай білімнің эмпирикалық және теориялық деңгейлері бір-бірімен тығыз
байланыста болады. ... ... ... ... ... қателесушілік
тән. Ол ғылымда ... ... ... ... ... ... деп ... ұғымын енгізеді. Ғылыми білімнің дамуы
батыл гипотезаларды ұсынып және оларды жоққа ... ... ... сол ... ... ... ... Әлеуметтік философия
саласында Поппер марксизиді сынға алады, ол қоғамдық дамудың объективті
заңдылықтарын және ... ... ... ... ... ... – «Ашық қоғам». «Ашық қоғам және оның жаулары» (1945) атты
еңбегінде ол ашық және ... ... ... ... ... ... демократиясын, ал екіншісіне социалистік мемлекеттерді жатқызады.
Соңғыларына тоталитарлық, ... ... ... ... ... идеялық догматизм тән. Оның пікірінше, бұл «трайболистік»,
яғни өзінің құрылымы жағынан алғашқы ... ... ... ... ... қарама-қарсы қоятын қоғам. «Ашық қоғам» ... ... ... ... ... сай, саналы басқару,
мемлекеттік институттарды азаматтардың қажеттілігіне сай ... ... ... Карл ...... ... ... саяси,
экономикалық, философияық, әлеуметтанулық ... ... ... Ол Бонн және Берлин универсиеттерінде құқықты оқыды,
ерекше қызығушылығы тарихқа ауды. Маркс ... ...... 1867. Т. 1), ... тарихшы. 1818 жылы Трир ... ... ... ... ... ... ... Берлин
университеті) білім алады, оқуын ... соң ... ... ... ... ... ... істейді. Тұрақты жұмыс іздеп ... ... ... Онда радикалды эмигранттар тобына кіріп, социалист
болады. Парижде ауқатты фабрикант-тоқымашылар ... ... ... ... ... олар өмір бойы жақын дос болып кетеді. 1845
жылы Пруссия үкіметінің шешімімен Парижден жер аударылып, Брюссельге ... 1848 жылы ... ... ... ... Бельгия үкіметі
оны тұтқындап, елден қуады. Маркс Парижге ... ... жаңа ... ... ... ... Осы жылдың сәуір айында ... ... ... ... ... ... ... рейн газетінің” бас редакторы
болып істейді. 1849 жылы мамыр ... ... ... ... ... елден қуады. Ол Парижге қайтып оралып, одан 1849 жылы тамыз айында
Лондонға кетуге мәжбүр болады. ... ол ... ... ... яғни ... ... өмір ... Қатты мұқтаждық көріп, кездейсоқ журналистік
табыспен күн көреді. Оның ... ... ... ... ... беріп
тұрды.
Гиддингс Франклин Генри
Гиддингс Франклин Генри (1855-1931) – ... ... ... ... ( Колумбия университетінде), ... ... ... (1908). Ол АҚШ-та Колумбия
университетінде (1894) ең ... ... ... ашқан.
Гиддингс психологиялық негіздеме арқылы жалпыны ... жүйе ... ... ... ... ... тарихи, түсіндірмелі» ғылым
деп, оның психологиядан айырмашылығы ... ... ... ... бір бірімен ассоциациясын бақылайтын сананың
арнайы күрделі құбылыстарына қатысты.
Гиддингстің ... ... ... ... және ... ... жасанды іріктеу» күштерінің әрекетінен тұрады. Бұл бір ... ... мен ... ... күштер (климат, тұқым,
т.б.), ал екінші жағынан әлеуметтік күштер болады. «Әлеуметтік күштердің»
құрылымына топтар ... ... ... ... ... Оның ... ... қоғамдық пікір мен заңнама болуы мүмкін. Ол ... ... ... ... ХІХ ... ... ХХ ... басындағы
психологиялық социологияның бір тармағы ... ... ... ағымымен ... ... ... ... ... өмірді тірі организмге теліген идеалистік
көзқарасымен байланысты болды.1896 жылы ұзақ ... ... ... ... ... үлкен кітабы «Әлеуметтанудың ... ... ... ... 1932 жылы ... болғаннан кейін жарық
көрген «Мәдениеттілік және ... ... ... ... ... ... ... психологиялық интерпретациясынан бас
тартқан жоқ.Американдық социолог Уорд ... ... ... ... бағыттың жолын қуушы ... ... ... ретінде түсінуге
ұмтылатын және оны космос заңдылықтары мен себеп-салдары арқылы түсіндіруге
тырысатын.Гидденстің ойынша, «Әлеуметтік эволюция» космос эволюциясының бір
түрі:әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... Гидденс энергияның тепе-теңдік,күштің
тұрақтылығы деп түсінеді.Бірақ,қоғам организмінен гөрі үлкенірек,күрделірек
құбылыс деп ... ... бір ... ... дамудың
(эволюция),екінші жағынан,сапалы бастардың жемісі ... ... ... ... ... социологиялық талдауында объективті
табиғи және субъективті психологиялық факторлары болуы ... ... ... ... осылай түсіндіруіне Тарттың ықпалы
бар.Қоғамдық өмірдің негізгі элементтері «тұқымның санасы» (бұл адамдар
арасындағы қарым-қатынас пен ... ... ... ететін ұжымдық
сана) деп есептей келе Гидденс қоғамдық сананы ... үшін ... ... ... қатар қолданады.
Әлеуметтік құрылымның тұжырымдамасында Гидденс үш топты («өмірлік
топтар», «жеке адамдар топтары», ... ... ... атайды
да,қоғамдық ұйымдардағы дамуды түсіндіру үшін ... ... ... ... «демогендік ассоциацияға дейін» деген
тезисты пайдаланды.ХХ жылдары басталған ғылыми қызметінің екінші кезеңінде
Гидденс позитивизм ... ... және ... ... ... ... ықпал еткен «зерттеудің
статистикалық тәсілін» белсенді насихаттаушы болды.Осыған орай ... пәні ... ... да өзгерді.
Спенсер Герберт
Спенсер Герберт (27.4.1820, Дерби, — 8.12.1903, Брайтон), ағылшын
философы және ... ... ... ... бірі.
Темір жолда инженер болып жұмыс жасады (1837—41), одан кейін ... ... ... ... атқарды, өмірінің көп бөлігін
ғылыми ... ... ... С. ... О. ... хпозитивизмін
жалғастырды, дегенмен ол өз көзқарастарын оған байланыссыз деді. Д. Юмның
агностицизмі және Дж. С. Миллдің , ... Ф. ... және ... ... идеялары әсер етті.
1820 жылы Англияның Дерби деген шағын қаласында мектеп ... ... ... ... ... 13 ... дейін мектепке
бармаған. Әкесі мен ағасының көмегімен үйінде ... өмір бойы ... ... және өз ... ... ... Бұл, бір ... өткірлігіне, ойларының ерекшелігіне оң ықпал етіп, осы үшін
көзі тірісінде «ағылшын Аристотелі» ... атқа ие ... ... ... ... ... болған және өз бетінше игерген
жаратылыстанудың ескі қағидаларынан аса қиындықпен бас ... ... өз ... көп ... ... ... және ... бас тартқан тәуелсіз ғалым және публицист ретінде ... ... ... ол ... жолда инженер-бақылаушы болып (1837-1846),
«Экономист» журналының екінші редакторы (1848 жылдан бастап) болып қызмет
атқарды, ... ... ... ... басты еңбегі – «Синтетикалық философия» жүйесінің он томы,
ол теориялық жаратылыстану мен қоғамдық ғылымдарды ортақ ... ... ... ... ... «Негізгі бастамалар» (1862,
болмыстың алғашқы принциптері жайында), «Биологияның негіздемелері» (1876-
1896). Сонымен қатар, басқа да маңызды ... ... ... (1850) және «Социология зерттеу пәні ретінде» (1873).
Спенсерді ... ... ... бірі деп ... ... мен ... ... социологияның жеке ғылыми пән ретінде
қалыптасу уақытымен сәйкес келеді. Ол тек ... ғана ... ... үлес ... ... ... ілімнің
органикалық және эволюциялық мектептерінің негізін салушы.
Спенсердің барлық ... ... өзі ... ... ... ... теориясына сүйенеді. Қоғамның эволюциялық
теориясы – табиғат философиясының ... ... ... ... – әлем ... ұлы процестің бөлшегі. Барлық ғылымдарға ортақ
принциптерді ол ... деп ... ... ... ... заңы ... ... заңдардың жиынтығы ретінде эволюция заңы басқарады. Ғылым да,
философия да дүниені бір ғана ... және ... ... зерттеп
біледі, тек философия өзінің зерттеу ... ... ... ... мәні ... де ... ... танымымыз әрқашан салыстырмалы және
тәжірибе мен эмпирия саласымен шектелген.
ОГЮСТ КОНТ
ОГЮСТ КОНТ (1798 − 1857) − ... ... ... ... ... ... ... Ол «әлеуметтану»
терминің ғылыми қолданысқан алғаш рет енгізген. Он ввел в употребление сам
термин ... ... ... да ғылымдар сияқты бақыланатын
әлеуметтік құбылыстарды зерттеумен айналысады.
Конттың философиялық эволюциясы кезеңдерін, адамзат бірлігі ... ... және ... ... үш ... ретінде
көрсетуге болады. Бұл кезеңдер Конттың үш негізгі еңбектерімен белгіленген.
Бірінші кезең (1820-1826) – мынадай кішігірім жұмыстарды жазу ... ... ... ... ... элементтерін
жалпы бағалау» (көкек, 1820 ж.); «Қоғамды қайта ұйымдастыру үшін қажетті
жұмыстар жоспары» (көкек, 1822 ж.); ... және ... ... ... ... 1825 ж.). «Рух ... туралы ойлау»
(1825-1826 жж.).
Екінші кезеңді «Позитивтік философия курсы» дәрістері (жеке томдармен
1830 жылдан 1842 жылға дейін жарыққа ... ... ... ... ... саясат жүйесі, немесе Адамзат діндері негіздері туралы
социологиялық трактат» (1851 ... 1854 ... ... ... ... ... ... табады.
Бірінші кезеңдегі өзінің «Опускулдарында» ... ... 4-і ... ... оны ... ... ... Конт өз ниетінің
бірлігін осылай атап көрсеткісі ... ... ... ... өз ... ... туралы пайымдайды. Социологтардың көпшілігі
үшін олардың әрекеттерінің бастамасы болып, онда олар өмір сүретін, дәуір
сипаты туралы пайымдаулармен ... Бұл ... ... да тән. ... ХІХ ғ. ... еуропалық қоғам өз басынан өткізіп жатқан,
тарихтың сәтін суреттеу және ... ... ... күйлер заңына сәйкес, адам ақылы бірінің артынан бірі ... ... ... ... ... ... ... мәндерді немесе күштерді
оларда мойындай отырып, ол біріншісінде құбылыстарды ... ол, ... ... ... ... ... ... адам феномендерге байқау жүргізумен және олардың арасында не
осы мезгілде, не ... ... ... өмір сүре ... ... ... ... Ол деректердің себептерін ашудан бас
тартады және оларды ... ... ... риза ... ... метафизикалыққа, ал кейін поитвтікке ауысу әр
түрлі интелектуалдық пәндерде бір мезгілде жүрмейді. Үш ... заңы ... тек ... ... қоса ... мағынаға ие бола алады. Әр
түрлі ғылымдардың таратылу тәртіб біз үшін әр түрлі салалардағы ... ... ... ашады.
Басқаша айтқанда, позитивтік ... ... ... ... ... ... ... алмады. Дегенмен, күрделі
пәндерге позитивизмнің каөрініс таба алуы ... ... ... ... ... ... ... ол туралы соғұрлым позитивтік
фазаға жетелейтін, ... ... ... ... күйлер заңын ғылымдар ... ... ... ... ... ... мен ... үстемдікке жеткен
ойлау тәсілі түбінде саясат саласында да ... жете ... және ... ... ... социологияны құрастыруға әкелетінін дәлелдеу болып
табылады.
Конт философиясында үш үлкен мәселе қойылады.
Біріншісі – Батыс ... ... тән ... қоғам − оған бүкіл
азамат ілесіп жүретіні мысал бола алады. Еуропалық индустриалды қоғамның
белгілі бір ... ... ... ие ... деп Конт
есептегенініңдұрыс еместігі дәлелденбеген. Еуропалық ... ... ... ... ... ... басқа түрінен анағұрлым
тиімді, сондықтан оның құпиялары ашылғаннан кейін ... ... ... ... ... ол ... ... мен құдіреттілігінің шарты
болып табылады. Екінші ...... ... екі ... ... физикадағы немесе биологиядағы позитивтік ойлау әмбебапты
мағынаға ие, ... оның ... ... ... көз ... оны бүкіл адамзат қабылдайды. Конт дұрыс болып шықты: батыс
ғылымы бүгін әңгімелегендей ... ... ... ... ... ... зор ... биология туралы болсын, бүкіл адамзат ғылымына
айналды. Алайда ғылым әмбебаптылығы басқа ... да ие. ... ... ... позитивті түрде ойлай бастасақ, онда саясат
немесе дін салаларында дәстүрлі ойлауға болмайды. Органикалық емес табиғат
туралы ... ... ... ... ... ойлаудың барлық
жақтарын қамтуға міндетті. Алайда позитивтік методтың таралуы онша анық
емес. Математика ... ... ... ... біз ... немесе саясат салаларында қайта ... ... бе? ... ... әлі біткен жоқ. Үшінші негізгі мәселені Конт «Позитивтік
саясат жүйесінде» көтереді. Егер тап осындай адам ... ... ... ... ... әр ... ... сақтауға болады?
Басқаша айтқанда, оның жолының үш ... ... сай, ... адамзат бірлігі концепциясы үш форманы қабылдайды.
1. Қалыптасу ... ... ... ... үлгі тұтарлық, онымен
батыстық авангард келе жатқан, ... ... ... ... ... ... − бұл позитивтік ойлау қалыптасуы түріндегі рух
тарихы және, оның ... ... ... ... ... ... ... тарихы − бұл адам табиғатының гүлденуі және дамуы тарихы.
Бұл үш өзара ... ... Конт ... немесе басқаша болса да
өз жолының барлық кезеңдерінде көтереді, бірақ оларды әр ... атап ... ... ... ... үш ... түсіндірмесі болып табылады.
Конт өзінің индустриалдық қоғам теориясын, не ... не ... ... сын ... ... Ол
индустриалдық қоғамның, либералдық та емес, социалистік те емес, ал оны,
егер де бұл ... ... ... ... кітабының
фрацуздық аудармасында қолданылмаған болса, ұйымдастыру теориясы ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылар
Бернхем мененджерлерінен біршама ерекшеленіледі. Индустриалдық қоғамның
заңы − мүдделердің түпкілікті үйлесуін бекітетін немесе ... ... деп ... жаңа ... өзінің түсінуін ... ... ... ... үш кітаптарыныда, әсіресе төртінші
томында ... ... ... ... ... немесе
ізашарлары деп көрсетіп, үш авторға ол сілтеме жасайды, олар − ... ... кім ... мен ары ... ... ... Осы үш ... оның социологиялық ілімінің кейбір негізгі
тақырыптары байланысты.
Конт ... ... ... деп ... және ... ... атап көрсеткенін есептейді. Ол «Заңдар рух
туралының» қарапайымдалған түсіндірмесін береді, оның басты идеясын ... ... ... ... арқылы жеткізуге болады: « Заңдар, заттар
табиғатынан шығатын, ... ... ... Конт бұл формуладан, әр
түрлі қоғамдық ... мен сол ... ... қалыптасуы процесіне
таралатын, детерминизм принципін аңғарды.
СЕН─СИМОН
Сен-Симон Анри (1760–1825), граф, француз ... ... ... К.А. де ... үшін ...... заңы: ол адамдарды еркінен тыс басқарады. Қоғамдағы алға ...... ... ... ... индустрия саласындағы
адамдардың ақыл−ойынан бастау алады.
Сен−Симонның пайымдауынша, қоғам ... ... ... ... өнеркәсіптік түрге ауысады. Қоғам тарихында еңбек ... ... ... одан ... ... ... ... соңында − қоғамдастыққа ауысып жатады. Ғылымға негізделген жаңа қоғам
мен жаңа ... ... ... ... принципін, еңбектің
міндеттілігі мен әркімнің еңбек ету мүмкіндігін, ...... ... ... ... принципін ұстанады. «Жаңа христиандықтың» бұл
принциптері қазіргі адамзат жақындап келе жатқан қоғамдық ... ... ... ... ... «Осы ... дейін көрсоқыр уағыз өтіп
кетті деп келген алтын ғасыр әлі алдымызда» ... ... ... ... ... оның ... прогресс заңының болатынына
деген сенім әлеуметтанудың осынау жаршысының ғылыми және реформаторлық
ізденістерінің ... ... көзі ... ... социалистік және әлеуметтанушылық нысанының
бір мезгілде ... ... ... ... ... ол ... бір ... механизм немесе организм, бірақ қоғам
туралы жаңа ғылым негізінде күрделі ... ... ... ... ... ... ... 1813 ж. ол былай деп жазады: «…Қоғам
дегеніміз іс−әрекетінде ешқандай түпкі мақсат жоқ, ... ... ... ғана ... ... ... − өткінші
және мардымсыз кездейсоқ оқиғалар болып келетін тіршілік иелерінің жәй ... ... ... қоғам дегеніңіз ең алдымен, барлық бөлшектерді
тұтас нәрсенің қозғалуына барынша ... ... ... ... ... ... бір организмді құрайды, оның мықтылығы немесе
әлсіздігі органдарының тапсырылған қызметін ... ... ... де Сен−Симонның мектебінде «әлеуметтік қозғалыс», «социализм»
және ... ... ... Оның 1825 жылы ... ... ... христианство» жарық көрді. Сен-Симон 19 мамыр 1825 жылы ... ... ... ... ... ... ... – «Производитель»
журналын шығаруды жоспарлаған, кейіннен ол сен-симонистік ... ... ... оның идеяларын асихаттады, «Учение Сен-
Симона» (Doctrine de Saint-Simon) тақырыбымен лекцияларын басып ... ... О. ... ... ... ... екі
идея жатыр. Біріншісі — қоғамтануда ғылыми тәсілді қолдану болса; екіншісі
- әлеуметтік реформаларды жасауда іс ... ... ... ... ... ... ... дамуы үшін қызметететініне Конт кәміл сенді.
ХІХ ғасырдың ағылшын ғалым-философы Г.Спенсер социологияның қалыптасып
дамуында маңызды роль атқарады. Жас кезінен ғылым ... ... ... ... Г. Спенсер, Дарвиинің эвюлюциялық теориясының ықпалымен, эволюция
үрдісімен айналысады. Ол эволюция теориясын, дүниенің барлық ... үшін ... ... деген қорытындыға келеді. Спенсер қоғамды
биологиялық организмдермен салыстыра отырып, оны ... ... ... қолдануға болады деп мойындайды.
Социологиялық ой дүниесінде Аристотельдің де алатын орны ... ... ... ... ... қортындылай келе, адам -
әлеуметтік жаратылыс деген Қорытындыға келеді. Мемлекет ... ... ... өмір ... ... ... ... болады» деп
көрсетеді. Оның пікірінше, коғам үлкен екі әлеуметтік ... ... ... және кұлдар. Бұл да Платонның ... ... ... жаратылысынан тең емес деп түсінеді. Аристотель мемлекеттің мақсаты
- ... ... ... ... ету деп есептейді. ... ... ... ... етуі ... деп ... Бәріне ортақ
мақсат - ... ... ... ... құрылысты сақтау болып
табылады.
Дәлме-дәл айтсақ, социологизм дербес жалпы социологиялық ... ... ... қандай-да бір ерекше анықтама ... ... ... Бұл ... тұжырымдаманың мәні
белгілі бір бастапқы позицияны тұжырымдауға салды: яғни ,адам ... ... ... жән ... ... ... және де болмысты
түсіндіруде социологиялық әдістерді қолдану.
Осылайша,социялогияны өзге ... ... ... ... ... пәні бар ғылым салалары айналысатын фактілер түсіндірілетін
және ... ... ... оның да пәні ... ... ... ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология ғылымының құрылымындағы басқару әлеуметтануының орны21 бет
Әлеуметтану ғылымының негізгі тарихи даму кезеңдері.9 бет
Әлеуметтану пәні мен ғылымы6 бет
Әлеуметтану ғылымы жайлы23 бет
Әлеуметтану ғылымы туралы13 бет
Әлеуметтану ғылымы туралы ақпарат17 бет
Әлеуметтану ғылымының даму кезеңдері20 бет
Әлеуметтану ғылымының даму тарихы23 бет
Әлеуметтану ғылымының объектісі, оның пәні және әдістері10 бет
Әлеуметтану ғылымының тарихы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь