Қазақ хандығының пайда болуы

Жоспар:

Кіріпе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1) Қазақ хандығының пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
2) Қазақ хандығының хандары, әлеуметтік жағдайы ... ... ... ... .4
3) ) Қазақ халқының мәдениеті мен шаруашылығы ... ... ... ... ...7
4) Қазақ этнонимының пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
Кіріспе


Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы (15-17 ғғ.) Қазақ хандығының пайда болуы Қазақстан жерінде 14-15 ғғ. болған әлеуметтік-экономикалық және этникалық-саяси процестерден туған заңды құбылыс. Өндіргіш күштердің дамуы, көшпелі ақсүйектердің экономикалық қуатының артуы, феодалдық топтардың тәуелсіздікке ұмтылуы, осы негізде Әбілхайыр хандығы мен Моғолстан арасындағы тартыстың өршуі, әлеуметтік қайшылықтардың үдевІ 15 ғ. 2 жартысында бұл мемлекеттердің құлдырап ыдырауына апарып соқтырды.
Сыр өңірі мен Қаратау - қазақ хандарының Батыс Жетісудағы иеліктеріне ең жақын болды. Жәнібек пен Керей хандар сауда-экономикалық байланыстардың маңызды орталықтары және күшті бекініс болатын Сыр бойындағы қалаларға өз құқықтарын орнатуға тырысты. Сондай-ақ Сырдың төменгі және орталық сағаларының жерлері қазақтың көшпелі тайпалары үшін қысқы жайылым да еді.
Моңғол шапқыншылығынан кейін барлық қазақ рулары мен тайпалары Жетісуда алғаш рет бір мемлекетке біріктірілді. XVI-XVII ғ. қазақ хандығының шекарасы едәуір ұлғая түсті. Өз кезінде “Жерді біріктіру” процесін жедел жүзеге асырып, неғұрлым көзге түскен қазақ хандарының бірі – Жәнібек ханның ұлы Қасым. Қасым ханның тұсында (1511-1523) феодал ақсүйектердің қарсылығы әлсіреп, әскери қуаты артты. “Тарихи – Рашиди”, “Шайбанинама”, т.б. деректерге қарағанда, қазақтардың этникалық территориясының негізгі аудандары қазақ хандығына Қасым хан тұсында біріктірілген.
Хандықтың шекарасы батыста Жайыққа, оңтүстік – батыста Сырдың оң жағалауына, Аралдан Маңғыстауға дейінгі жерлерді алып жатты. Оған Сыр бойындағы қалалар қосылды, солтүстікте Қасым ханның қол астындағы қазақтардың жайлау қоныстары Ұлытаудан асты. Оңтүстік – шығыста оған Жетісудың көп бөлігі (Шу, Талас, Қаратал, Іле өлкелері) қарады.
Қазақ этнонимының туу тарихы ұзақ уақыт бойы зерттеушілердің қызу айтыстарына айналды. Түсіндіретін түпкілікті пікір алайда қалыптасқан жоқ. Қазақ сөзіне үндес терминдер Қазақстаннан шалғай аймақтардан да кездеседі.
Негізгі әдебиеттер
1.Қазақстан тарихы. Очерк. 149-174-бб.
2.Қазақстан тарихы. 5-томдық 2-том., 2-бөлім, 1-2 тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 4-бөлім
4.Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан, 119-146-беттер.
5«Қазақстан тарихы көне заманнан бүгінге дейін».- Алматы,1998
6.Левшин А.И. Описание киргиз-казачъих, или киргиз-кайсацких орд и степей. А.,
1996.
        
        Жоспар:
Кіріпе..................................................................
........................................2
Негізгі
бөлім.......................................................................
.......................3
1) Қазақ хандығының пайда болуы…...……………………………..3
2) Қазақ хандығының хандары, әлеуметтік жағдайы …...………..4
3) ) ... ... ... мен ... Қазақ этнонимының пайда болуы…………………………………8
Қорытынды...............................................................
...............................20
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
......21
Кіріспе
Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы (15-17 ғғ.) Қазақ хандығының пайда
болуы Қазақстан ... 14-15 ғғ. ... ... ... процестерден туған заңды құбылыс. Өндіргіш күштердің дамуы,
көшпелі ақсүйектердің экономикалық қуатының артуы, ... ... ... осы ... ... хандығы мен Моғолстан
арасындағы тартыстың өршуі, ... ... ... 15 ғ. ... бұл мемлекеттердің құлдырап ыдырауына апарып соқтырды.
Сыр өңірі мен Қаратау - ... ... ... ... ... ... ... Жәнібек пен Керей хандар сауда-экономикалық байланыстардың
маңызды орталықтары және күшті бекініс болатын Сыр бойындағы ... ... ... ... ... Сырдың төменгі және ... ... ... көшпелі тайпалары үшін қысқы жайылым да еді.
Моңғол шапқыншылығынан кейін барлық қазақ рулары мен тайпалары Жетісуда
алғаш рет бір ... ... XVI-XVII ғ. ... ... ... ... ... Өз кезінде “Жерді біріктіру” ... ... ... ... ... ... қазақ хандарының бірі – Жәнібек ханның
ұлы Қасым. Қасым ханның тұсында (1511-1523) ... ... ... ... қуаты артты. “Тарихи – Рашиди”, “Шайбанинама”, ... ... ... ... территориясының негізгі
аудандары қазақ хандығына Қасым хан тұсында біріктірілген.
Хандықтың шекарасы батыста ... ...... ... ... Аралдан Маңғыстауға дейінгі жерлерді алып жатты. Оған Сыр
бойындағы қалалар қосылды, солтүстікте Қасым ... қол ... ... ... ... ... ... – шығыста оған
Жетісудың көп бөлігі (Шу, Талас, Қаратал, Іле өлкелері) қарады.
Қазақ этнонимының туу тарихы ұзақ уақыт бойы ... ... ... Түсіндіретін түпкілікті пікір алайда қалыптасқан жоқ.
Қазақ сөзіне үндес терминдер Қазақстаннан шалғай аймақтардан да кездеседі.
Негізгі бөлім
1) Қазақ хандығының пайда ... ... ... ... базасын ңығайту үшін Сырдария
бойындағы қалаларды қарату төтенше маңызды еді. Осы орайда, ... ... 3 ... ... ... ... жайылымдарын пайдаланудың Дешті – Қыпшақ даласында бұрыннан
қалыптасқан дағдылы тәртібін қалпына келтіру (бұл тәртіп Әбілқайыр
хандығындағы аласапран арқылы бұзылған) көшпелі шаруалардың көкейтесті
мүддесі ... пен ... ... ... ... жолы ... орнаған Сырдария
жағасындағы Сығанақ, Созақ, Отырар, Ясы (Түркестан) т.б. қалалары қазақ
хандығына карату. Бұлар осы өңірдегі саяси- экономикалық және әскери-
стратегиялық ... база ... ... ... ... ... этникалық территолриясын
біріктіру. Бұлардың ішіндегі ең маңызды міндет – Сырдария жағасындағы
қалаларды қарату күресі ... ... ... ... ... ұлы ... ... еді. Территориясы батысында Жайықтан бастап, шығысында Балқаш көліне
дейін, оңтүстігінде ... ... жағы мен Арал ... ... орта ағысы мен Ертіске дейінгі жерді алып жатты.Бір орталықа
бағынған мемлекет болмады. Көптеген ұлыстарға бөлінді. Олардың ... ... әр ... ... ... ... ... Әбілхайыр билік еткен кезде халық өзара қырқыс пен соғыстан ... жж. ол ... ... Шайбани ұрпағы Махмұт Қожаханды талқандады. Сыр
бойындағы далада Жошы әулетінің Махмұтханы мен Ахметханын(Тоқа Темір
тұқымы) ... 1446 жылы ... ... ... мен Ақ Орда ... Сыр бойы мен Қаратау баурайындағы - Сығанақ, Созақ, Аққорған,
Өзгент, Аркүк ... ... ... ... 1457 ж. ... ... ... (жайылым жер іздеген) Түркістан өңірінде жеңіліп қалды. Масқара
ауыр шарт жасасып, ... Шу ... өз ... ... Ал ... ... қатал тәртіп шараларын орнатуға кіріседі. Бұл халық бұқарасының
оған деге өшпенділігін ... ... ... ... ... ... ... алқаптарына және Қаратау бөктерлерінен Жетісудың батыс
өңіріне көшіп барулары еді. Оны Жәнібек пен Керей ... ... пен ... ... ... феодалдық қанаудың күшеюіне,
соғыстарға наразылық ретінде , хандар мен феодалдардың қол астынан көшіп
кетіп, қоныс аударды. ... 15 ғ. 50-70 жж, яғни 1459ж. ... ... ... ... хан ... Шу мен Талас
өзендерінің жазықтығына көшіп келді. Олардың қоныс аударуының бір себебі,
оларды Шыңғыс әулетінен шыққан Керей хан мен Жәнібек ханның жаңа ... ... ... ... дербес мемлекетін құру, оның тәуелсіз саяси және
экономикалық дамуын қамтамасыз ету ... ... мен ... өз ... ... рулар мен тайпалар мемлекет бірлестігінің орталыпына
айналды. Олардың саны 200 мың ... ... ... ханы ... ... шекарасын қорғату үшін, сондай-ақ өзінің бауыры Тимурид Абу ... ... ... ... ... ... қорғату үшін пайдаланғысы
келді. Жәнібек қазақ хандығының тұңғыш шаңырағын көтерген Барақ ханның ұлы,
ал Керей оның ағасы Болат ханның баласы . Барақтан ... ... ... ... ... оның туған ұлы мен немересінің
жалғастыруы табиғи құбылыс. Мырза Мұхамед хайдар Дулати Қазақ ... ... ... 870 ... ... жж.) ... ... хандығының хандары, әлеуметтік жағдайы
Қазақтың алғашқы ханы болып ... ... ... жж.). ... қазақ ханы болып Жәнібек сайланды (1473-1480 жж.). Бұлардың тұсында
Жетісу халқы, 1462 жылы ... ханы ... ... ... ... ... ... өзара ынтымақтықты нығайтуға үлес қосты.
Әбілхайыр хандығынан көшіп келушілер Жәнібек пен Керейдің ... ... ... ... ... күш ... және ... берік қорғанысы бар
Жәнібек пен Керей , Жошы әулетінен шыққан ... ... ... ... ... күресіне қосылды. Бұл күрес 1468 ж. Әбілхайыр өлгеннен
кейін қайтадан ... ... ... басты жаулары ... оның ұлы Шайх ... мен ... ... ... мен
Махмұд сұлтан болды.
70-жылдары Сауран, Созақ түбінде, ... ... ... Асыны
(Түркістанды), Сығанақты біресе қазақ хандары, біресе Мұхамед Шайбани басып
алып отырды. Осындай шайқастардың бірінде ... ... ... ... ... Ол 1480 ... бастап хан болды. Соның нәтижесінде 15 ғ. ... ... ... ... кеңейе берді. Оңтүстік қазақстан қалалары
үшін Шайбани әулетімен арадағы соғыстар Жәнібек ... ... ... ... Бұрындық хан (1480-1511 жж.) ... да ... ... ... ... ... ... қалаларға (Созақ,
Сығанақ, Сауран) сүйене отырып, алғашқы қазақ ... ... ... ... ... барлық хандарды жеңіп, өз иеліктерін ұлғайтты.
Дешті Қыпшақта қазақ хандары билігінің орнығуы, Мұхаммед ... ... ... ... ... соңына ертіп Мәуереннахрға кетуге
мәжбүр етті. Мұнда ол Темір әулеті арасындағы ... ... ... ... ... ... алды.
Сонымен қазақ хандығының құрылуына ұйтқы болған себептер - саяси және
этникалық процестер болды. Оның басты этапы - ... мен ... ... бірге көшпелі өзбектердің басшысы Әбілхайырдан кетіп,
Моғолстанның батысына қоныс аударуы. Мұндағы маңызды ... - ... ... ... ... кейін тек қазақтар деп аталуы.
Әбілхайырдың өлімінен ... ... мен ... ... ... ... билігін басып алуы. Жаңа мемлекеттік ... ... ... ғғ. ... ... ... оның ... едәуір ұлғая түсті. Өз
тұсында "жерді ... ... ... жүзеге асырып, көзге түскен
хандардың бірі Жәнібектің ұлы Қасым.. ... ... ... жж.) ... хандығының саяси және экономикалық жағдайы ... ... Ол ... ... қазақ халқының қазіргі мекен ... ... ... ... Қасым ханның қол астындағы қазақтардың жайлауы
Ұлытаудан асты. Оңтүстік-шығыста оған Жетісудың көп бөлігі (Шу, ... Іле ... ... ... ... тұсында Орта Азия, Еділ бойы,
Сібірмен сауда және елшілік байланыс жасалды. Орыс ... ... Ұлы ... 3 ... ... билік құрған кездегі Мәскеу
мемлекеті еді. Батыс Еуропа да қазақ хандығын осы кезде танып ... ... ... ... деген әдет-ғұрып ережелері негізінде ... ... ... ... ... ... ... қырқыс, таққа талас
басталды. Моғол және ... ... ... билеушілеріне қарсы одағы
қалыптасты. Өзара тартыс кезінде Қасым ханның ұлы және мұрагері Мамаш ... ... ... ... ... Таһир (1523-1532) хан болды. Оның айырықша
елшілік әне әскери қабілеті болмады. Маңғыт және Монғол ... ... ... Бұл ... қазақтар үшін сәтті болмады. Қазақ
хандығы ... және ... ... бір ... оның ... тек ... сақталып қалды. ТаҺир ... ... ... ... да ... ... мен соғыстар
тоқталған жоқ.
16 ғ. 2 ж. әлсіреген хандықты біріктіруде ... ... ... ... жж.) өз ... ... Ноғай Ордасындағы алауыздықты сәтті
пайдаланған ол, Жайық өзенінің сол жағындағы жерді қосып ... Оның ... мен ... ... ... ... ... ханы Абд- Рашидке қарсы
ұтымды күрес жүргізілді. Ақназар өзара тартыста өзбек ханы Абдулланы қолдау
арқылы Сыр ... ... ... ... өзіне бағындырды. Оның
Абдулламен байланысынан қорыққан Ташкенттің ұлыстық әміршісі Баба ... ... ... у ... ... ... ... Жәдіктің
баласы және Жәнібек ханның немересі қартайған Шығай (1580-1582) болды. Ол
өзінің баласы Тәуекелмен ... хан ... ... Баба ... ... ... ханы Абдоллаға келді. Абдолла Шығайға ходжент қаласын сыйға
тартып онымен қосылып Баба сұлтанға ... ... ... ... Осы
жорықта Шығай қайтыс болады. Қазақ хандығының иелігі енді Тәуекелге көшеді.
Тәуекел хан Орта ... ... ... шығу үшін ... ... ол бұрынырақ Бұқарамен жасалған шартты бұзып, Сыр бойындағы қалаларды
алып, Ташкент, Андижан, Акси, Самарқанд сияқты ... ... ... Бұқара қаласын қоршауға алған кезде Тәуекел хан жараланып қаза
болды. Одан соң ... Есім хан ... ... ... етті. Ол 1598
жылы Бұқарамен бітім шартын жасасты, шарт бойынша өзбектер ... ... Сыр бойы ... мен ... ... ... ... берілді. Сөйтіп,
Сыр бойындағы қалалар үшін, Оңтүстік Қазақстанның жерін кеңейту үшін ... ... ... ... ... ... хан елді жуасытып бағындыру саясатын жүргізді. МСондықтан ол қанға
қан, құн төлеу, барымта алу, ... ... ... ұшыр ... айып салу ... ... ... Есім хан заңдарын "Есім хан салған ескі жол» ... 16 ... ... ... ... ... Сібір хандығымен
(орталыпы Түмен) шектесті. 1563 жылы Шайбани әулеті мен ... ... ұзақ ... бойы ... күрестен кейін Сібір хандығы
Шайбани әулеті Көшім ханның қолына көшті. Сібір ... ... ... ... ... ... және угар тайпаларының жиынтығынан ... ... ... ... ... "Сібір татарлары" деген атпен белгілі
болды. Сібір хандығы Қазақстанмен саяси және сауда байланысын ... ... ж. ... Қазан қаласын жаулап алғаннан кейін, ол Сібір хандығымен
көрші болып шықты. 1581 ж. ... ... ... ... Көшім хан
жеңілгенмен, Ермак жеңісті баянды ете алмады, ол 1584 ж,. қаза ... ... ... да ... ... ол 1598 жылы ... ... енді.
17 ғ. 2 ж. Қазақ хандығының жағдайы нашарлады. Өзара ... ... ... бір ... ... алып осы аймақта көшіп
жүрген қазақтар мен қырғыздарды бағындырды. Бұқара ... ... ... ... ... ... ... хандарының бірі Жәңгір
Бұқар әміршісін жоңғарларға қарсы күресу үшін әскери одақ жасауға көндірді.
Жәңгір ... ... ... 1652 ж. қаза ... 17 ғ. ... қазақ жеріне шабуылы бәсеңдеді. Бұл кезде қазақ хандығының
нығаюы, қырғыздар мен қазақтар арасындағы одақ және оған ... ... ... 1680 ж. ... ... ... ... хан болды.
Оның тұсында "Жеті жарғы" ... ... ... ... Жеті ... ел билеу заңы болып табылады.
Феодалдық салт көптеген салық түрін енгізді. Малшыдан зекет, егіншіден
ұшыр жиналды. Ең жоғары ... ... ... Олар тек ... ... ... шартты жер иеленушілік, жерге меншіктің тұрақты ... ... ... ... Сыр ... ... аймағында
қалыптасты. Олардың сойырғал, иқта, милк, вакуф сияқты түрлері ... ... ... ... ... ... ... онда тұратын
егіншілерден, қолөнершілерден өз пайдасына салық ... ... ... ... бөлу негізіне әл-ауқаттылық жағдайынан гөрі,
әлеуметтік шығу тегі негізге алынды. Жоғары аристократтық топ ... ... ... ... оғландар төрелер, қожалар жатты. Ал
басқа халық әл-ауқатына қарамастан қара сүйеккке жатқызылды
3) Қазақ халқының мәдениеті мен ... ... бұл ... аса ірі ... Шалкиіз (15 ғ.),
Доспамбет (16 ғ.), Жиембет, Ақтамберді (17 ғ.). ... ... ... оқиғаларға құрылған. Мысалы: Қобыланды, Ер Тарғын, Алпамыс, Ер
Сайын, Қамбар батыр дастандары. ... діні ... ... Араб ... ... жырау-ақынның ерекше ежелгі түрі. Көшпелі тұрмыс
және шетел басқыншыларының шабуылы жағдайында жыраулар көптеген жауапты
қызметті атқарған болатынды: өзінің ... ... ... жауға қарсы
рулардың күшін біріктіруге шақырды, олар көп жағдайда тайпалардың
көсемдері, батырлары, тайпалық жасақшылардың қолбасшылары болды.
Ақын-жыраулар негізінен өз ... ... ... ... Толғау –
белгілі бір жағдайға байланысты философиялық пайымдау немесе тоғаныстар
түріндегі поэтикалық сюжетсіз шығарма.
Бұл кезеңдегі белгілі жыраулардың ішінен Асан Қайғы, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... ішінде кең тараған батырлар жырларының бірі «Ер -Тарғында» Сыпыра –
жырау ... ... ... ханы Зада ... руға ... ... Сол руда жас батыр Ер-Тарғын дүниеге келеді. Хан Зада одан кек
алуға қорқады, не істерін білмейді, оған ...... ... ... ...... ... зұлымдығын, екі жақтылығын қатты сынай
отырып, бұрынғы зұлымдығын ұмытуға және достасуға шақырады. Екі жақты
татуластыруға жұмыстанады. Сыпыра-жырау ... ... ... тазалығын айта отырып, ханды ойланбай істелген әрекеттен
сақтандырады. Сонымен, ең соңында екі жақты да ... ... ... ... олар өмір сүріп отырған ортамен тығыз байланысты.
Олардың кейбіреулері ханға қызмет етсе, үстем тап өкілдерінің мүддесін
көздесе, басқалары ... ... ... ... халықтың мұң-мүддесін –
көңіл-күйін білдіреді және батырлар жырларының, аңыздардың сақтаушылары
және орындаушылары болып табылады.
ХҮ-ХҮІІ ғасырларда өмір ... ... ... ... ғасырлар
сырын, халықтың салт-санасын, ой-өрісін, тілек-мақсатын айқын аңғарамыз.
Өйткені жыраулар ... ... не бір ... ... мұң-мұқтажы,
қайғы-қасіреті, қуаныш-сүйініші, келер ұрпаққа айтар өсиеті, тәрбие
тағылымы өзекті орын ... ... ... ... жерінде халық болып құрылу процесі алғашқы қауымдық құрылыс
ыдырап, одан кейін қола дәуірі (б.д.д.2-1 мыңжылдықтар) мен темір дәуірі
(б.д.д. ... ... ... Олар ... ... ... (байырғы) тайпалардан құралған.
Этнос - (халық, тайпа, жұрт, ұлт) жалпыға ортақ, сыртқы кескін-кейпІ
ғана емес, едәуір тұрақтанған ерекше ... ... ... ... сол ... ... бірыңғай екенін және басқа этникалық топтардан
бөлектігін түсінетін сана-сезімі бар, оның бұл қасиеті өз ... ... ... ... ... ... бір ... Сондай-ақ
территориясы да бірыңғай болуы тиіс.
Орта Азия мен Қазақстанның ерте дәуірдегі кезеңдерін зерттеп жүрген
ғалымдардың ... ... ... ... қола ... (Андрон,
Бегазы-Дәндібай мәдениеттері) мен темір дәуірінде өмір сүрген тайпалардың
(сақ, ... иран ... ... айтылады. Бұл кездегі тайпалар
антропологиялық жағынан монголоидтық белгілері бар европеидтық нәсілдерге
жатты. Қазақ ... ... ... ... қаңлылар да кіреді.
Қазақ халқының шығу тегі туралы аспектілерге лингвистикалық және
антропологиялық мәселелер ... Орта Азия мен ... ... осы ... ... де қатар дамып отырған. Қазақстанның ертедегі тарихын екі
аумақты кезеңге: үндіевропалық және түріктік кезеңге ... ... ... лингвистика жағынан қарғанда - ежелгі европалық- үндіирандық-
прототүркілік-түркілік- қазақ. Түркі тілі ... тіл ... ... ... ... қауымдастығы мезолит дәуірінде Орта Азия мен
Байкал бойында пайда болды. Түркі тіліне ғұн, ... ... ... хазар.
Тұнғыс-маньчжұр тобына - нанай, эвенкі, манчжұр.Қазақ тілі түркі тілдерінің
қыпшақ тобының батыс тармағына жатады. Оған ... ... ... ... ... ... кіреді.Ал антропологиялық тұрғыдан
қарағанда - европалық-европа-монголдық- ... ... ... тіл ... ... ... үндіевропалық
топтың ежелгі иран тобына кіреді. Бұл кез б.з.д. 3-1 ... ... ... ... ... ... тайпалардың, ғұндардың
Батысқа қарай қоныс аударуына байланысты, сақ және сармат тайпаларының
жалғасы - ... мен ... ғұн ... ... ... 1 ... Солтүстік ғұндардың құрамына кірген көптеген түркі
тілдес тайпалар Орталық Азиядан ... ... ... Қаңлы тайпалық
бірлестігімен көрші-қолаң отырды. Ғұнжардың ... ... ... б.з. 2 ғ. 1 ... орын ... Бұл ... ... ғұндардың
тайпалары Шығыс Қазақстан мен Жетісуға қоныс аударып, 6 ғасырға дейін ... ... ... ... ... біріктіруші ролінің арқасында
сырттан келген тайпалармен байырғы тұрғындардың этникалық ... ... ... өзі ... жаңа ... ... қалыптасуына
әкелді және сол этникалық процестердің ... ... ... жағдайда түркі тілінің одан әрі дамып жайылған аймақтарда
сол сияқты моңғол түрінің белгілі әсері де көбейді.
Сөйтіп, үйсіндер мен ... ... ... өтуі басталды.
Бұл процесс тарихи деректерге қарағанда б.з. 1-5 ғғ. қамтиды, мұның ... ... ... оның тіліне әсер еткені даусыз. Б.з. 6
ғасырынан бастап үйсін, қаңлы және ... ... ... ... ... ... Оған себеп, бұл кезде Қазақстан жерінде ,
оңтүстік аймақта шығыстан Алтай, Сібір ... ... ... ... ... ... Олар негізінен байырқу, Бұлақ, қарлұқ, кимек,
қыпшақ тайпалары еді. 6 ғасырда Қазақстан жері ... ... ... Осы ... ... 30-дан астам түркі тілдес ру-тайпалар болды.
Үйсіндер мен қаңлылар оларға сіңісіп ... 702 жылы ... ... ... ... оның ... ... қағанаты (704-756), Қарлұқ қағанаты
(756-940), Оғыздар (9 ғ. соңы 11 ғ. басы), ... ... 893-11 ғ. ... (11-1219 ж.), Қарахандар (942-1212 ж.) өмір ... ... ... ... халық болып қалыптасуына, әсіресе екі
мемлекеттің тарихи ролі ... ... Оның ... Қыпшақ хандығы. Ертіс
пен Еділ арасын мекендеді.
Қазақ халқының ... ... ... тағы бір ... - ... ... шығыс Қазақстанда өмір сүрген Қарахан феодалдық
мемлекеті. Бұл мемлекетте қарлұқтардың ... ... ... ... ... көшпелі халықтар жасаған шапқыншылық оңтүстік және оңтүстік -шығыс
Қазақстанның қалыптасқан этникалық жайына соншалықты өзгеріс жасаған ... ... ... ... ... ... бірлестігін құрған
наймандар мен керейттер Қарахан мемлекетінің этникалық құрамына елеулі
әсерін тигізді.
Бірақ осы бір ... ... ... ... ... болып, Қарахан мемлекетінің жағдайы
нашарлайды. 13 ғ. басында Қарахан мемлекеті қайта көтеріліп келе ... ... ... Сондай-ақ орталық, солтүстік, шығыс, батыс
Қазақстан жеріндегі Қыпшақ мемлекеті де ... ... ... ... екі ... де қиратты. Сөйтіп, халық болып қалыптасуы процесі
15 ғасырға дейін кешікті.
Монғол ... ... ... Ұлыстар орнағанмен, Қазақстан
жеріндегі ру-тайпалардың арасындағы байланыстар бұзылғанын, Алаш халқының
әртүрлі аймақтарға (Жошы ұлысы, Шағатай ... ... ... ... ... ... Көк Орда, Ақ Орда) қарағанын да мойындау ... Ірі ... ... ... ... ... қыпшақтардың бір бөлігі
солтүстік ... мен ... ... ... ... тіл ... Себебі бұл халық монғол ... ... ... ... еді. ... ... ... кетті. Бірақ бұл кезде
бұрынғы екі ... ... ... ... және ... қосылған
монғолоидтік нәсілдердің күрделі араласуы нәтижесінде қазіргі қазақ ... ... ... лингвистикалық негізде) бірыңғай
тұтас қосындысы келіп шығады.
Алайда, Қазақстан жерінде өмір ... ... ... ... ... ... ұшырап Моғол, Әбілхайыр, Ноғай, Көшім
хандықтарының қол астында өмір сүріп жатты. Атақты "92 ... ... ... ... бұл ... ... кейіннен қазақтардың
құрамына кірді.
14-15 ғғ. феодалдық қатынастардың ... ... ... Ақ Орда,
Әбілхайыр хандығы, Ноғай Ордасында ... ... ... соғыстарға
қарамастан, халықтар арасында өзара бірігу, топтасуға ұмтылу пооцестері
барған сайын белең алды. ... ... ... өз мекендерінің
тарихи-географиялық, экономикалық және саяси оқшаулануының ... ... ... ... ... біртұтастық пен
бүтіндікке ұмтылды. Нәтижесінде үш этникалық-шаруашылық ... ... ... осылай пайда болды. Олар: Ұлы, Орта және Кіші жүз. Ұлы жүз ... ... Орта жүз ... ... ... Кіші жүз ... да болды.
Ұлы Жүз Сырдариядан бастап Жетісу жерін түгел жайлады. Оның құрамына
үйсін, қаңлы, дулат, шанышқылы, ысты және т.б. Орта жүз ... ... ... ... бір бөлігін қоныс етті. Оның құрамында
қыпшақ, арғын, найман, қоңырат, ... уақ т.б. Кіші ... ... - ... ... Арал ... жағалауы, Каспий ойпатының теріскей жағы. Оның
құрамындағы тайпалар одағы ... ... ... ... ... шекті. Беріш; Байұлы - адай, алшын, жаппас, алаша, байбақты,
беріш, есентемір, ... ... ... ... ... кердері,
жағалбайлы). Жүздердің ұйымдасқан уақыты, қалай құрылғаны ... ... ... ... ... үш ... ... бірыңғай болмағанын айту
керек. Мәселен, арғын, қыпшақ, алшын сондай-ақ басқа руларға да жататындар
үш жүздің қай-қайсысында да ... ... туу ... ұзақ ... бойы зерттеушілердің қызу
айтыстарына айналды. Кейбір деректерде бұл термин әлеуметтік ... ... ... ... атаудан шықты дейді. Немесе "қазақ"
атауы Жәнібек пен ... ... ... ... ... "өзбек-қазақ" ,
кейін "қазақ" түрінде пайдаланылған деп санайды. "Қазақ" термині 1245 ... ... ... ... жазылған ерте қыпшақ жазба
ескерткіштерінде (түрік-араб) сөздігінде кездеседі. Мұнда "қазақ" деген сөз
басы бос кезбе деген ... ... Бұл ... ұғым ... "қазақ"
терминіне әлеуметтік мағына беріледі, яғни еншісі бөлек, үлкен ұлдардың ата
шаңырақтан ... ... ру, ... ... ... үшін ... ... санаған.
Кейде бұл термин ертедегі екі тайпалық (каспий және сақ) ... ... деп ... Ал ... ... "хас" ... және ... сөзден құралған деп болжам жасайды. Қазақстан тарихының 2 ... ... 9-10 ғғ. ... ... ... қыпшақтарының қоғамында
әлеуметтік, ал 11-12 ғғ. этникалық-әлеуметтік топтарға қолданылған. Және
осы ғасырларда ... ... ... ... ... да ... ... болды" деп жазылған. Яғни бұл процесс түрлі
кезеңде де тоқтамай, әмбебап мағынада қолданылып келген. ... ... ... ... 14 ғ. басында құрылған Ақ Орда ... ... ... 15 ғ. 2 ж. ... ... құрылып болғаннан кейін, халықтың
этногенез процесінің күрделі ерекшелігінің бірі болып ... ... ... маңызға ие болды.
Қазақ атауының шығу тегі туралы мәселені шешкен кезде зерттеушілердің
едәуір ... ... ... ... ... ... жолына
түсті. Алдын ала атап өткен жөн, бұл әдістемелік тәсіл, ... ... ... ... ұғымдардың жақындық
дәрежесі туралы неғұрлым ... ... ... үшін әлі де ... ... ... үндес терминдерді ғалымдардың Қазақстан аумағынан
едәуір алыс жерлерден тапқаны аз кездеспейді. Бұл ... ... ... ... ... ... сипаттағы жүйелі
сәйкестіктерді анықтау қажетінен айналып өтілді. ... ... ... ... ... ... бар. Н. М. Карамзин мен
А.Вамберидің ізімен зерттеушілер көбінесе Византия императоры ... (X ... ... ... ... ... елі» деп айтқан мәліметтерін келтіреді. Айтылуының үндестігі
негізінде авторлар «Казахия» терминінде қазақ этнонимі ... ... ... Сөйтіп осы негізде қазақ халқы X ғасырдан ... ... ... ... ... «Казахия» деп оқудың дұрыстығына қатысты біз түзету
жасауға тиіспіз, ол мынадай: түпнұсқада ... ... ... ... ... қайта «сигма» (с) берілген. Демек елдің атауы Касахия деп ... ... ... ... түсіндіре келіп, В.Минорский
Касахия деп касогтар айтылып отырғанын әбден айқын көрсеткен. ... ... ... ... ұқсастыру тарихшылардың қосымша материалдар, ... ... ... жазбаша деректемелерінен алынған
материалдар тарту мүмкіндігін кеңейтті.
Мәселен, араб ... әрі ... ... (X ғ.) ... ... ва-ль-ишраф» деген шығармасында Кубань өзені ауданындағы кавказ
халықтары мен тайпаларының атаулары ... ... ... ... - әл-
касакия атап өтіледі. Көрнекті неміс шығыстанушысы И.Маркварт бұл ... бір ғана ... ... беретіндігін көрсетті. Кім
жазғаны белгісіз парсы тілді «Худуд әл-алам» деген географиялық еңбектің
(Хғ.) ... ... ... хабарлары да қарастырылып отырған тақырып
аясына ... онда Қара ... ... ... ... ... жазылып жүргеніндей, этникалық қауым емес, нақ қала ... ... ... ... орыс ... да ... временных лет»шығармасын да Кубань өзенінің оңтүстігінде ... ... (965 ж.) пен ... (1022 ж.) касогтармен жүргізген
соғыстары туралы ақпарат бар. ... ... ... рет VIII ғасырдың аяғы
- IX ғасырдың басында монах Епифанийдің шығармасында ауызға алынады. Бұл
ақпардан ... ... ... кашак, касог атаулары ... ... ... бір ... кавказ тайпасын білдірудің әр алуан түрлері
болып ... ... ... шығады. Кавказтанушылар касогтарды (ертедегі
грузин ... ... ... белгілі) Кіші Азияның хет-то-несит
дәуіріндегі каска/кашка этнонимімен көптен бері жақындастырып жүр. Осыдан
касогтардың қазақтарға ... ... ... ... ... ... деген заңды сұрақ туады. Қазақ этнонимінің касог, ... ... ... ... - мейлінше декларативтік сипаттағы пікір,
олардың арасыңда ешқандай ... ... ... да, ол ... сөздердің
үндестігінен туындайтын болжамға негізделген. Касогтар автохтондық кавказ
тілдерінің біреуінде сөйлейтін абхаз-адыгей ... ... кіші ... Тілі, шыққан тегі, тұрмыс жағдайы және дене ... ... ... ... және ... ... ... ата-
бабаларынан айырмашылығы күшті. Касогтардың этникалық бөліну процестері
және соларға ... ... орта ... ... Қазақстан
аумағына көшуі байқалған жоқ. Касогтардың ... ... ... қоныс
теуіп, оған қазіргі ... ... ... ... ... ... ... аренада атқарғаны сияқты рөл оларға берілмеді.
Сондықтан касогтардың қазақтармен байланысы туралы пікір ... ... ... ... сөзін араб тарихшысы Ибн Асам әл-Куфи айтады-
мыс деген 3. В. Тоганға ... ... ... та бар. Біз ... ... Арран мен Дағыстанда хазарларға қарсы соғыс жүргізген ... ... ... ... әл- ... тарихи шығармасында (IX
ғасырдың аяғы - X ғасырдың басы) айтылады. Еңбектің ... ... ... «736 жылы ... Касак деп аталатын жерде қыстап шықты, Кура
өзенінен ... Шаки ... ... Контекстен әл- Куфидің туындысында
қазақ термині болмағаны, ... ... ... ... ауданында,
Азербайжанның батысында орналасқан Касак деген жердің аталатыны көрінеді.
Касак және қазақ терминдерін VIII ... ... ... ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... және ... өлшемдер кешені бойынша да салғастыруға
болмайды. Фин алтайшысы Г. И. Рамстедке барып тірелетін тағы бір пайымдауды
көрсете кетуге болады, ол ... ... ... ... деген сөз
тіркесінен шығарады. «Қасиетті жылнамада» (XIII ғ.) айтылатын бұл қос сөзді
ұғым ... ... ... А. А. ... ... бұл көзқа-растың еш
дәлелі жоқ. Оның иланымды болмайтын себебі - ... ... ... ... ... ... ... да «хасаг-терген» термині
Қазақстанды мекендеген түркі тілділер арасында арбаның атауы ... ... ... ... VIII ... ертедегі түрік
ескерткішінен В. В. ... ... ... ... ... алған ұлдарым)
деген тіркесті оқыған.
Сыртқы ұқсастығы жағынан ғана емес, ... ... ... және ... мәндерінің жақындығы негізінде В.П.Юдин бұл сөздерді салыстыруға
болады деген. Зерттеушінің пікірінше, «қазғақым» ұғымындағы «ғ» ... ... ... ... ... ... әбден мүмкін, ал
кейініректе түсіп қалып, бұл сөздің қазақ ... ие ... ... ... ... ... ... кейіннен этникалық мағынаға ие болған
саяси мәні жағынан алып қараған. Бұл ... ... ... ... зандылықтарымен үйлеспейтіндігі себепті ол бұдан кейін
мамандар тобынан қолдау таппады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... аумағы шегінде шоғырланған бірнеше
салыстырулар жасалды. Олардың бірі үш қарлұқ тайпасының «хасактар» (хаски)
деп оқылуы ... И. ... ... пікір болып табылады, зерттеушілер
соңғыларын қазақтармен ... ... ... қазіргі кезде де осы
көзқарасты ұстанғанымен, оны дәлелденген деп ... ... ... ... ... XIII ғасырдағы парсы тілдес әдебиетші Ауфидің «Джавами
әл-хикаят ва лавами ар-риваят» антологиясының көрінеу ... ... ... ... оқу ... ала, сындарлы емес сипатта болды.
Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ІХ-Х ... жатады. Неғұрлым
ертеректегі жазбаша ескерткіштерден, атап ... ... ... ... ... ... ... текстологиялық
және салыстырмалы-тарихи талдау жолымен қарлұқтардың тайпалық Құрамы
жөніндегі контекстің ... ... ... енгізді. Бұл ретте,
«хасактардың» орнына «баскиль» деген негізделген коньюнктура енгізілді.
Фирдоусидің (935—1020) «Шахнамасында» ... ... және ... хандары
туралы айтылғаны жөнінде А.Левшиннің пайымдауы негізінде кейбір ғалымдар
қазақ халқының құрылуын X ғасырға жатқызады. Солай бола ... да, ... ... ... авторының тарихи дастанында «қазақ» термині
туралы ешқандай ақпарат жоқ ... ... рет ... ... түсіндіруге болады және оған қайран ... ... ... өз ... ... мол ... ... мен олардың
ортасының тарихшысы, алайда ол парсы және араб тілдерің білмеген. Сонымен,
ұсынылатын болжамдардың көп жағдайларында ... ... ... Сонан соң, этнонимдер ... ... ... ... қайта оқшау алып қарастырылды. ... ... ... өзі - ... ... ... ... ескерілмеді. Әдетте,
деректемелерде этнонимнің пайда болуы халықтың құрылу уақытымен сәйкес келе
бермейді. Зерттеу жұмыстарында ... мен ... ... ... ... ... шешу қажеттігін түсіну әсте
де барлық уақытта бірдей бола ... Ал ... бір ... ... ... ... ... ұлттың) әр түрлі жай-күйін білдіре
алады. Мәселен, бәз-баяғы бір этноним ... ... III ... ... ... қыпшақ этносы этникалық дамудың әр түрлі бес ... ... ... ... Қазақстан аумағында қыпшақ ... ... ... ... ... ... XIII ғасырдағы монғол шапқыншылығы
қыпшақ халқының белгіленіп қалған құрылу процесін үзіп ... ... ... ... одан ... қыпшақ қоғамындағы тарихи
процестің дамуы олардың өзінің ... ... ... ... ... ең ... қазақ халқының, сондай-ақ толып жатқан өзге де
түркі тілдес халықтардың ... ... ... ... Бұл кезеңде
қыпшақтар этникалық дамудың енді ... бір ... ... ... ... ... құрылған этникалық қауымдары қыпшақтардың
белгілі бір ... ... ... мен өзгеруі ... Бір ... ... салыстыру жай ғана декларациялауды
емес, қайта асқан дәл зерттеулер жүргізуді сөзсіз қажет ... ... өзі ... ... ... ... ... деп санауға барлық
негіздер бар. Бір ... ... ... ... «қазақ» терминінің
бастапқы таралған жері Шығыс Дешті Қыпшақпен байланысты болған.
Қыпшақ тіліне тән осы фонетикалық ресімделуінде ... ... ... ... ... ерте ... XI ... жатқызған.
Жазбаша әдебиетте «қазақ» термині 1245 жылы мамлекеттік Египет мемлекетінің
қыпшақтары ортасында жасалған араб-қыпшақ сөздігінде жазбаша деректемелер
ішінде ... рет ... деп ... жүр. Онда ... ... ... деген мән беріледі. Бұл семантика «қазақ» ... ... ... және өз руынан, тайпасынан, мемлекетінен бөлініп шығып,
тіршілік құралдарын соғыс істеріне ... ... ... ... ... деп санауға мүмкіндік берді және ол ... ... ... ... ... ... ... жағынан
XIII ғасырдан неғұрлым ертерек кезге жатады деп санауға да болады, алайда
жазбаша Ескерткіштерде хронологияны ... ... да ... жоқ. Айта кетелік, бұл жөнінде ... ... бар. ... ... сипаттамасы мен жұмыс істеу уақытын сипаттау үшін X
ғасырдағы араб ... Ибн ... ... ... ... бар, бұл ... ол оғыз ... Балқиқ ибн Жабғудың
мынадай мазмұндағы әңгімесін келтіреді: ... ... ... ... сол кезде патша болған әкесіне ашуланып, одан бөлініп кетіпті. ... ... ... және ... ... басқа да
адамдарды серік етіп алыпты. Ол елдің шығысы жағына бет ... ... ... өзінің және өз серіктерінің жолында кездескендерін қолға
түсірген». Бәрінен де IX ... ... ... ... осы, ... ... Ибн ... «қазақ» терминінің синонимі ретінде
арабтың «су'луқ» сөзін алса ... ... ... ... әрекет жасайтындар
бәдәуилерде тайпада өзіне орын таба алмаған, сондықтан топтар құрып, талап-
тонау арқылы ... ... ... кедей және алғыр адамдарды білдірген.
Терминдегі айырмашылықтарына қарамастан, екі түрлі көшпелі қоғамдардағы
қазаққа айналу ... ... ... сәйкес келуі айқын аңғарылады.
Балқиқ ибн Жабғу ханзаданың суреттелген әңгімесі, сірә, Сырдариядағы оғыз
билеушілері жабғулардың тарихи ... орта ... ... ... IX ... деп белгіленетін оқиғаларымен байланысты болса керек.
Өкінішке қарай, Ибн әл-Факих арабтың «су'луқ» терминінің оғыз синонимін
келтірмейді. Айта ... ... ... ұғым сол ... ... ортасы қабылдап алған «қазақ» термині болуы мүмкін. ... ... мен ... сан ғасырларға созылған аса тығыз
этникалық-саяси және этникалық-мәдени өзара ... ... ... ... әлеуметтік және шаруашылық-мәдени жақындығын
қалыптастырған объективті мән-жайларынан ғана туындамайды, сонымен қатар ... ... ... материалдарына да негізделген. Мәселен,
XIII ғасырда хорасан түрікмендері ... ... ... «қазақ»
термині ұшырасады. «Данишкеде-и Маққул у Манқул» ... ... ... ... ... деп айқын қолтаңбамен жазылған: «Бұл
қолжазбаны Біләл ибн Жабрайыл бин Мұхаммед Әли ... ... ... хижраның 660 жылы» (яғни біздің заманымыздағы 1262 ж.). Бұл тікелей
жеке есімдегі ... ... ... ... ... ... ... қосарластырыла ұштастырылған нисба ретінде
қабылдаған жөн. Әл-қазақ терминінің түрікмен этнонимімен ... ... ... ... ... ... ... этникалық сарыны болған
деп санауға мүмкіндік береді. Қарастырылып отырған есімнің өзінде, 3. В.
Тоганның пікірінше, хора-сан ... ... ... ... ... отыр. Одан кейінгі уақытта ... ... ... ... ... ... деген жазбаша құжатында сөзсіз
этникалық сипаты бар «қазахлу», «қазахлар» атауының кездесуіне қарағанда,
бұл ... ... ... топ ... Ол ... ... ... тіл нормаларына сәйкес келсе, түрікмен-оғыз ортасына «қазақ»
деп жазылған терминнің занды болғаны атап ... ... ... ... ... ... Қыпшақ қыпшақтарының қоғамында «қазақ» атауымен
әлеуметтік, ал XI-ХІІ ... ... ... ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Алайда бұдан монғолдардан
бұрынғы уақытта қазақ этносының ... ... оның бер ... ... ... ... ... жасамаған жөн. Оның бер жағында басқасы ... XI-XII ... ... ... қазақ қауымдастығы
қалыптасуының маңызды кезеңі болды. ХІ-ХІІ ғасырларда Қыпшақ ... ... даму ... қазақ халқының этникалық ұйытқысы
қалыптасады. Монғолдардың жаулап алуы ... ... ... ... Қыпшақ шегінен бытыратып жіберді. Қыпшақтардың орын ауыстыруы қазақ
терминінің орын алуына және оның әмбебап мәнге ие ... ... ... сөзі ... алғанда алуан түрлі еріктілерді айту үшін қолданылды.
Ол кезде этникалық және мемлекеттік ... ... ... қазақ бола берді. Мұсылман деректемелерінде түрік халықтарында
қазаққа айналу — қазақлық институтының кең ... атап ... ... ... байырғы дәстүрлер жаңғыру барысында қыпшақ тайпасы ұйытқы
болған жергілікті этникалық негізде алғашқы ірі ... Ақ Орда ... Орда ... ... ... ... ... болса да, оның атауы
деректемелерде кейінірек жазылып, анықталды. Дәлірек айтқанда, XV ... ... ... халқы құрылғаннан соң, ... ... ... ... бірі болып табылатын «қазақ» атауы
этникалық маңызға ие болды.
Қазақ этнонимын шығу тегі ... ... ... ... ... бұл термин ертедегі екі тайпалық ... сақ) ... ... ... деп ... Ал ... тарихшылар
«хас» (нағыз) және «сақ» деген сөзден құралған деп болжам жасайды.
Кавказ болжамы. Кейбір ғалымдар (Н. М. ... А. ... ... Ромей империясының императоры Константин «Қызылтуған» (10 ... ... ... мәліметтер бойынша Казахия елін Кавказдың солтүстік-
батысында орналастырады (Қырым хандығы мезгілінде Қарачу немесе ... ... ... В. ... ... ... Казахия деп касогтар
айтылатынын дәлелдейді. Араб ... ... Әли ... ... ... ... кітабі» шығармасында Құбан өзенінің төңірегіндегі тайпалар
арасында әл-касакия тайпасын көрсетеді. Неміс шығыстанушысы И. Маркварт ... сөз бір ғана ...... ... ... ... ... тілді «Худуд
әл-алам» жоғрапия туралы кітапта Қара теңіз жағалауында Касаг қаласының
орналасуын деректейді. Көне ... ... ... ... ... Святослав (965) пен Мстислав (1022) князьдері касогтармен
соғыс жасайды. Ал касог терминін, алғаш рет 8 ғ. аяғы — 9 ғ. ... ... ... ... ... ... касах, казахия,
касак, кашак, касог алдыңғы орта ... ... ... ... ... ... білдіретін алуан түрлері болғаны ... ... ... көрсеткен касог, т.б. атауларымен барлық жағынынан
байланысы әлі де зерттеу борышы боп тұр.
Моңғол болжамы. Фин ... Г. И. ... және А. А. ... ... ... ... (13 ғ.) моңғолша: хасаг-терген арба ұғымы бар
сөз тіркесінен шығарады. Ал Қазақстанды ... ... ... ... ... ... тарихи мағлұмат табылмаған.
Енесай болжамы. Әйгілі түркітанушы В. В. ... ... ... көнетүркі мұраларынан көнетүркіше: қазғақым оғлым — «менің
асырап алған ұлдарым» деген тіркесті тапқан. Қазғақ және ... ... және ... ұқстастығына сүйеніп, В. П. Юдин ғ дыбысы ... ... ... ... айналды деп болжам шығарған. Бұл көзқарас түркі
тілдерінің тарихи фонетикалық заңдылықтарымен ... ... ... ... ... И. ... шығыс мәтіндерден үш қарлық тайпасын
хасактар (хаски) деп оқыған. ... В. ... ... ... салыстырып, қарлықтардың тайпалық атауының мәтін аралық
оқылуына елеулі түзету жасады. Бұл ретте, ... ... ... ... ... Араб саяхатшы Әбу Дулаф «Рисалас» ... ... ... ... деп оқып Н. Н. ... та ... болжамы. Парсы-тәжік әйгілі Фирдоусидің Шахнама дастанында қазақ
халқы және ... ... ... ... ... ... ғалымдар, А.
Левшиннен бастап, нағыз қазақ халқының құрылуын 10 ғ. жатқызады. Дастанда
қазақ ... ... ... маңызды ақпар жоқ екендігін ... (С. Г. ... Т. И. ... т.б.) атап көрсетті.
Оғыз болжамы. Халықтың шығу тегін ежелгі Оғыз ... және ... ... ... ... байланыстарады. Қазақ деген сөздің
өзі «ғуз-ағ» деп ... ... ... ... ... бұл ... әлеуметтік
мәнінде қолданылған «қазақлық» «қашақ» деген атаудан шықты дейді. ... 1245 жылы ... ... ... ... ... ... жазба ескерткіштерінде (түрік-араб) сөздігінде кездеседі. Мұнда
«қазақ» деген сөз басы бос ... ... ... ... Бұл семантикалық ұғым
бойынша «қазақ» терминіне әлеуметтік мағына ... яғни ... ... ... ата ... ... уақытша ру, тайпалардан кетіп,
күнкөріс үшін ... ... ... санаған.
Қазақстан тарихының 2 томынан:
«…қазақ атауы 9-10 ғғ. ... ... ... ... ... ал 11-12 ғғ. ... ... қолданылған. Және
осы ғасырларда қыпшақ тайпаларының топтасуы ... ... да ... ... ... бұл ... ... кезеңде де тоқтамай, әмбебап мағынада қолданылып
келген. Нәтижесінде қыпшақ тайпасы өзегі болған 14 ғ. басында ... ... ... ... ... ... 15 ғ. 2 ж. ... халқы құрылып
болғаннан кейін, халықтың этногенез процесінің күрделі ерекшелігінің бірі
болып табылатын «қазақ» атауы, этникалық ... ие ... ... ... ... пен ... бастап Жетісуға көшіп кеткендерді «өзбек-қазақ»,
кейін «қазақ» түрінде пайдаланылған деп ... ... ... ... ... арқылы бұл көшпелі халықтың бұрынғы «Өзбек» ... ... ... да ... ... болып кетті.
Қорытынды:
Қазақ хандығының құрылуы қазақ халқының тарихындағы төтенше маңызды
оқиға болды. Ол улан – байтақ өңірді мекендеген ... ... ... ... ... ... ... біріктуде, қазақтың
байырғы заманнан басталған өз алдына жеке ел болып қалыптасуын біржолата
аяқтауда аса маңызды және түбегейлі шешуші роль атқарды.
Негізгі ... ... ... 149-174-бб.
2.Қазақстан тарихы. 5-томдық 2-том., 2-бөлім, 1-2 тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 4-бөлім
4.Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ... ... ... тарихы көне заманнан бүгінге дейін».- Алматы,1998
6.Левшин А.И. Описание киргиз-казачъих, или ... орд ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақ Орда хандығының пайда болуы3 бет
Қазақстан Республикасының мемлекет және құқық тарихы166 бет
Алашорда және қазақ әдебиеті8 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы6 бет
Төле би және оның дәуірі7 бет
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."14 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
VI – VIII Қазақ Хандығы20 бет
XV ғасырдағы тарихи жағдай11 бет
XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басындағы Қазақ хандығының сыртқы саяси қатынастары76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь