Кавказдағы түркі халықтары


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. Алтын Орда құрамындағы Солтүстік Кавказ халықтары ... ... .5
2. Әзірбайжан ұлтының қалыптасуы және Әзірбайжан мемлекетінің құрылуы мен нығаюы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
3. Әзірбайжан халқының мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
Мақсаты: Кавказ халықтарының тарихымен танысу, Әзірбайжан ұлтының қалыптасуын түсіндіру.
ХШ ғасырдың ортасынан бастап Кавказ халықтары монғол-татар хандарының езгісін бастан кешірді. Монғол езгісінің ең ауыр зардабы монғол феодалдарының пайдасына түсетін қауырт өсіп отырған салық еді. 1253-1257 жылдары монғол хандары салық төлеушілердің (10 жастан 60 жасқа дейінгі барлық ерлер) санағын жүргізді. Толып жатқан салықтардың ішіндегі ең ауыры астық түсімінің 60%-ке дейінгі бөлігін алатын жер салығы (харадж) болатын. Малшылар әр он бес малдың біреуін беруге тиіс болды.
Салықтың бұдан басқа почта. мындаған адамдарды қазаға ұшыратқан жол салу және оны күту жұмыстары сияқты түрлері де көп еді. Салық төлеуге жағдайы келмейтін шаруалар бүкіл семьясымен құлға айналдырылды.
Сонымен бірге әрбір тоғыз шаруаньң үйінен бір адам хан әскері үшін әскери кызметке баруға тиісті болды.
Біздің заманымыздан бұрынғы 3 – 2 ғасырларда Әзірбайжанның солтүстік бөлігі мен Дағыстан жағында Албания мемлекеті пайда болды. Біздің заманымыздың 4 ғасырында Рим империясы мен Иран арасындағы соғыстың салдарынан Албания Иранның қол астына өтеді. 8 ғасырдың басында арабтар Әзірбайжанды түгел бағындырып, ислам дінін таратты. 9 ғасырдың басында Әзірбайжан мен Иранда арабтар мен жергілікті билеушілерге қарсы Бабек бастаған соғыс 20 жылға созылды. 11 ғасырдың ортасында Әзірбайжанды салжұқтар басып алды. Әзірбайжан халқы негізінен 11 – 13 ғасырларда түрік тайпаларының негізінде қалыптасты. 13 ғасырдың 30-жылдарында Әзірбайжанды және оған көрші елдерді моңғолдар жаулап алып, Хулагу әулеті билеген мемлекет құрылды. 16 ғасырдың басында Әзірбайжан жерінде Сефеви әулетінің мемлекеті орнады. 16 ғасырдың соңына қарай Әзірбайжанның солтүстігі мен оңтүстігіндегі едәуір жерді түріктер жаулап алды. 17 ғасырдың 30-жылдарының аяғында Әзірбайжан Иранның қол астына қарады. 1723 – 35 жылдары Әзірбайжанның Каспий жағалауындағы аймақтарын Ресей жаулап алды. 1805 – 13 жылдары және 1826 – 28 жылдары орыс-иран соғыстары барысында Солтүстік Әзірбайжан Ресейге қосылды. 1917 жылы қарашада Әзірбайжанда Кеңес өкіметі орнады. 1922 жылы 30 желтоқсанда Әзірбайжан Қавказ Федеративтік Кеңес Республикасы (КФКР), 1936 жылы КСРО құрамына кірді. Кеңес Одағы құрамында болған кезеңде кейбір әлеуметтік қайшылықтарға қарамастан Әзірбайжанның экономикалық және мәдени дамуы жүзеге асты. 1991 жылы 30 тамызда Әзірбайжанның Жоғарғы Кеңесі 1918 жылғы Шарт негізінде мемлекеттік тәуелсіздікті қалпына келтіру жөнінде Декларация, 1991 жылы 18 қазанда «Әзірбайжан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі жөнінде» Конституциялық шарт қабылданды. Дербес мемлекет ретінде Қазақстан Республикасымен 1992 жылы 27 тамызда дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
1.АбильЕ. История государство иправа Республики Казахстан.( с древнейших времен до до 1992 года), второе издания, Астана,Фолиянт, 2001.
2.Аманжолов К.Р. Түркі халықтарының тарихы.( көне дәуірден біздің заманымыздың XIV ғасырына дейінгі кезең). 1-кітап, Алматы, Білім, 2002. 292 б.
3.Аманжолов К.Р. Түркі халықтарының тарихы.( XV- XVІІІ ғасырына дейінгі кезең). 2-кітап, Алматы, Білім, 2002. 272 б.
4.Кузембайулы А., Абиль Е., История Казахстана, Учебник для ВУЗов. 7-е издание. Перераб. и доп.- СПБ, Соларт, Санкт-Петербург, 2004.
5.Қазақстан тарихы. Ежелгі уақыттан қазіргі кезеңге дейін. Очерк. Бас.Ред. М.Қ.Қозыбаев. Алматы, Дәуір, 1993.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 15 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Кавказдағы түркі халықтары

Жоспары:
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... 3
1. Алтын Орда құрамындағы Солтүстік Кавказ халықтары ... ... .5
2. Әзірбайжан ұлтының қалыптасуы және Әзірбайжан мемлекетінің құрылуы мен
нығаюы ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
..7
3. Әзірбайжан халқының
мәдениеті ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... .12
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... .14
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... 16

Кіріспе

Мақсаты: Кавказ халықтарының тарихымен танысу, Әзірбайжан ұлтының
қалыптасуын түсіндіру.
ХШ ғасырдың ортасынан бастап Кавказ халықтары монғол-татар
хандарының езгісін бастан кешірді. Монғол езгісінің ең ауыр зардабы монғол
феодалдарының пайдасына түсетін қауырт өсіп отырған салық еді. 1253-1257
жылдары монғол хандары салық төлеушілердің (10 жастан 60 жасқа дейінгі
барлық ерлер) санағын жүргізді. Толып жатқан салықтардың ішіндегі ең ауыры
астық түсімінің 60%-ке дейінгі бөлігін алатын жер салығы (харадж) болатын.
Малшылар әр он бес малдың біреуін беруге тиіс болды.
Салықтың бұдан басқа почта. мындаған адамдарды қазаға ұшыратқан жол
салу және оны күту жұмыстары сияқты түрлері де көп еді. Салық төлеуге
жағдайы келмейтін шаруалар бүкіл семьясымен құлға айналдырылды.
Сонымен бірге әрбір тоғыз шаруаньң үйінен бір адам хан әскері үшін әскери
кызметке баруға тиісті болды.
Біздің заманымыздан бұрынғы 3 – 2 ғасырларда Әзірбайжанның солтүстік бөлігі
мен Дағыстан жағында Албания мемлекеті пайда болды. Біздің заманымыздың 4
ғасырында Рим империясы мен Иран арасындағы соғыстың салдарынан Албания
Иранның қол астына өтеді. 8 ғасырдың басында арабтар Әзірбайжанды түгел
бағындырып, ислам дінін таратты. 9 ғасырдың басында Әзірбайжан мен Иранда
арабтар мен жергілікті билеушілерге қарсы Бабек бастаған соғыс 20 жылға
созылды. 11 ғасырдың ортасында Әзірбайжанды салжұқтар ба сып алды.
Әзірбайжан халқы негізінен 11 – 13 ғасырларда түрік тайпаларының негізінде
қалыптасты. 13 ғасырдың 30-жылдарында Әзірбайжанды және оған көрші елдерді
моңғолдар жаулап алып, Хулагу әулеті билеген мемлекет құрылды. 16 ғасырдың
басында Әзірбайжан жерінде Сефеви  әулетінің мемлекеті орнады. 16 ғасырдың
соңына қарай Әзірбайжанның солтүстігі мен оңтүстігіндегі едәуір жерді
түріктер жаулап алды. 17 ғасырдың 30-жылдарының аяғында Әзірбайжан Иранның
қол астына қарады. 1723 – 35 жылдары Әзірбайжанның Каспий жағалауындағы
аймақтарын Ресей жаулап алды. 1805 – 13 жылдары және 1826 – 28 жылдары орыс-
иран соғыстары барысында Солтүстік Әзірбайжан Ресейге қосылды. 1917 жылы
қарашада Әзірбайжанда Кеңес өкіметі орнады. 1922 жылы 30
желтоқсанда Әзірбайжан Қавказ Федеративтік Кеңес Республикасы (КФКР), 1936
жылы КСРО құрамына кірді. Кеңес Одағы құрамында болған кезеңде кейбір
әлеуметтік қайшылықтарға қарамастан Әзірбайжанның экономикалық және мәдени
дамуы жүзеге асты. 1991 жылы 30 тамызда Әзірбайжанның Жоғарғы Кеңесі 1918
жылғы Шарт негізінде мемлекеттік тәуелсіздікті қалпына келтіру жөнінде
Декларация, 1991 жылы 18 қазанда Әзірбайжан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі жөнінде Конституциялық шарт қабылданды. Дербес мемлекет
ретінде Қазақстан Республикасымен 1992 жылы 27 тамызда дипломатиялық қарым-
қатынас орнатты.
Әзірбайжан Республикасы ( Azərbaycan Respublikası)
— Азия мен Еуропа аралығында, Шығыс Кавказда орналасқан мемлекет. Ол
солтүстікте Ресеймен Дағыстан Республикасы арқылы, оңтүстікте Иранмен
Батыста Армениямен  шектеседі. Ал оның эксклавы Нахчыван автономиялық
Республикасы оңтүстікте Иранмен, шығыста және солтүстікте Армениямен,
батыста Түркиямен шектеседі.

1. Алтын Орда құрамындағы Солтүстік Кавказ халықтары

ХШ ғасырдың ортасынан бастап Кавказ халықтары монғол-татар
хандарының езгісін бастан кешірді. Монғол езгісінің ең ауыр зардабы монғол
феодалдарының пайдасына түсетін қауырт өсіп отырған салық еді. 1253-1257
жылдары монғол хандары салық төлеушілердің (10 жастан 60 жасқа дейінгі
барлық ерлер) санағын жүргізді. Толып жатқан салықтардың ішіндегі ең ауыры
астық түсімінің 60%-ке дейінгі бөлігін алатын жер салығы (харадж) болатын.
Малшылар әр он бес малдың біреуін беруге тиіс болды.
Салықтың бұдан басқа почта. мындаған адамдарды қазаға ұшыратқан жол
салу және оны күту жұмыстары сияқты түрлері де көп еді. Салық төлеуге
жағдайы келмейтін шаруалар бүкіл семьясымен құлға айналдырылды.
Сонымен бірге әрбір тоғыз шаруаньң үйінен бір адам хан әскері үшін әскери
кызметке баруға тиісті болды.
XIII-XV ғасырлар ішінде қазіргі Дағыстан халықтары: лезгиндердің,
аварлардың, дарғыңдардың, кұмықтардың, лактардың тағы басқаларының жерге
иелік етіп орналасуы аяқталды. Татар-монғол шапқыншылығының ауыр
зардаптары, әсіресе, басым көпшілігі тау-тасқа тығылуға мәжбүр болған
аландар мен асыларға қатты тиді. Аландардың ұрпақтары — осетиндер таулы
жерлерде қалып қойды да, Кабардин князьдарына тәуелді бодды, ал оңтүстік
осетиндер Грузияға бағынды. Аланияның таулы аудандарыңда алтын ордалықтар
мен кабардиндер орналасты. Кабардиндердің топка жіктелуінде өзіндік
ерекшеліктері бар еді. Қатардағы қауымдық бұқара халықтан қарамағында
құлдары бар феодал топтар және катардағы қауымды қанайтын князьдар мен
дворяндар бөлініп шықты.
XIII-XV ғасырлар ішінде қазіргі Дағыстан халықтары: лезгиндердің,
аварлардың, дарғыңдардың, кұмықтардың, лактардың тағы басқаларының жерге
иелік етіп орналасуы аяқталды. Татар-монғол шапқыншылығының ауыр
зардаптары, әсіресе, басым көпшілігі тау-тасқа тығылуға мәжбүр болған
аландар мен асыларға қатты тиді. Аландардың ұрпақтары — осетиндер таулы
жерлерде қалып қойды да, Кабардин князьдарына тәуелді бодды, ал оңтүстік
осетиндер Грузияға бағынды. Аланияның таулы аудандарыңда алтын ордалықтар
мен кабардиндер орналасты. Кабардиндердің топка жіктелуінде өзіндік
ерекшеліктері бар еді. Қатардағы қауымдық бұқара халықтан қарамағында
құлдары бар феодал топтар және катардағы қауымды қанайтын князьдар мен
дворяндар бөлініп шықты.
XIII-XV ғасырлар ішінде Алтын Орданың әлсіреуімен байланысты
кабардиндіктер шығысқа қарай біраз жылжып, қазіргі кезде өздері коныстанып
отырған жер аумағын иеленді.
Кабардиндер мен осетиндердің Шығыс жақ бөлігінде қазіргі шешендердің,
ингуштардың ата-бабалары тұрды. Олардың оңтүстіктегі көршілері қазіргі
Грузияның тау халықтары — хевсурлар, тушиндер және пшавтар еді. Шешендердің
бірқатар бөлігі авар (хунзах) иемденушісіне тәуелді болды, ал оңтүстік
осетиндер Грузияға бағынды. Аланияның таулы аудандарында алтын ордалықтар
мен кабардиндер орналасты. Кабардиндердің топқа жіктелуінде өзіндік
ерекшеліктері бар еді. Қатардағы қауымдық бұқара халықтан қарамағында
құлдары бар феодал топтар және қатардағы қауымды қанайтын князьдар мен
дворяндар (ворктер) бөлініп шықты.
XIII-XV ғасырлар ішінде Алтын Орданың әлсіреуімен байланысты
кабардиндіктер шығысқа қарай біраз жылжып, қазіргі кезде өздері қоныстанып
отырған жер аумағын иеленеді.
Монғолдардың жаулап алуына дейін Солтүстік Кавказ жазықтарында көшіп-
қонып жүрген қыпшақ ордаларының кейбіреулері тауға ығыстырылды. Аландармен,
сол сияқты адыгамдармен араласып, олар ерекше түркі тілдес халықтар-
қарашайлар мен балқарларды дүниеге келтірді. XIV-XV ғасырларда Солтүстік
Кавказда ислам діні үстемдік етуші дінге айналды.
XIII ғасырдың аяғында Қара теңіздің шығыс жағалауында өздерінің
бірнеше отарларының (Тмутараканының орнына - Матрега. қазіргі Анапаның
орнына — Мана т.б.) негізін салған генуэз саудагерлері белсенділік танытты.
Генуэз отарлары сол кезде Еуропаның Шығыспен сауда қатынасын нығайтуда аса
маңызды міндет атқарған еді.

2. Әзірбайжан ұлтының қалыптасуы және Әзірбайжан мемлекетінің құрылуы мен
нығаюы

Әзірбайжан XIII ғасырдың аяғы мен XIV ғасырдың басында Алтын Орда
басқарушылары мен ильхандар арасыңдағы күрестің орталығына айналды. ХШ
ғасырдың аяғында Әзірбайжанда қолөнер мен қалалардың едәуір дамуы Еуропа-
Азия саудасы үшін маңызды олжа табылатын жолдардың кейбіреуі осы жер
аумағын басып өтуге негіз болды. Ал сауда жолы осы арада жібек, жүн, мата,
аяқ киім жэне басқа да қолөнер мен кәсіпшілік тауарларын өндіруді
жандандыруға себепші бодды. Закавказьенің ірі сауда-қолөнер орталығы
ильхандардың астанасы — Тебриз болды.
Хулагид мемлекетінің құлауы және XIV ғасырдың алғашқы жартысынан
бастап оның жеке хандықтарға бөлінуі және олардың ильхандармен болған
күресте 1356 жылы Тебризді жаулап алған Алтын Орданың ханы Жәнібекті
жақтаған көшпелі жергілікті феодалдар мен көшпелі түркі-монғол
аксүйектерінің күшеюіне жағдай жасады. Тебриз тұрғындарының алтын
ордалықтарға карсы көтерілісінен кейін елде өкімет монғол ақсүйектерінің
бір тобынан екінші тобына көше бастады. 1360 жылы Тебризді басып алған
Бағдат сұлтаны Увейс Джеланридтің өз қол астына Әзірбайжан, Персия және
араб Ирагы, Армения мен Курдистан кіретін үлкен мемлекет құруына мүмкіндік
туды. Джеланридтер мемлекеті Темір шапкыншылығы кезіндегі үзілісті қосқанда
1410 жылға дейін өмір сүрді. Темірліктер арасьндагы өзара күрес кезінде
ширваншах I Ибрагим жергілікті феодалдардын көмегімен Әзірбайжанды уақытша
біріктіріп, астананы Тебризге көшірді. 1410 жылы Әзірбайжанды Қара-Жүсіп
жаулап алды. Ол түріктің қара қойлы деген көшпелі тұкымының әкімі еді,
алайда оны 1468 жылы түріктің ақ қойлы дейтін екінші тұкымдасы ығыстырьш
шығарды. Ал оның басшысы Ұзын-Хасан өз өкіметіне Әзірбайжанды, Арменияны,
Иранның біраз бөлігін, араб Ирагы мен Жоғарғы Месопотамияны біріктірген
болатын. Ол Шығыста үлкен саяси ықпалы бар қатаң адам еді. Ұзын-Хасан Ақ
койлыларды Еуропада күшейіп келе жатқан Осман Түркиясына қарсы одақта деп
санады. Бірақ Ақ қойлы мемлекеті көшпенділер құрған басқа да мемлекетгер
сияқты ортақ экономикалық негізі мен ортақ саяси мүдделері жоқ кырық құрау
ел болды да. Ұзын-Хасан өлгеннен кейін әлсіреп, ақыры құлады.
XV ғасыр ішінде Әзірбайжанда тәуелсіз екі мемлекет: Шекин
және Ширван хандықтары болды. XV ғасырдың екінші жартысында ширваншахтардың
Ресеймен байланысы басталды.
ХҮІ ғасырдың бас кезіңде Оңтүстік Әзірбайжан мен Иран жер аумағында
пайда болған Сефеви мемлекеті негізінен әзірбайжан тайпаларына арқа сүйеген
еді.
XVI ғасырдың бірінші жартысында Әзірбайжан да, Армения сияқты,
орасан үлкен Сефеви мемлекетінің құрамына кірді. Қырық құрау тайпалар
мен халықтардан құралған бұл мемлекетті XVI ғасырдың аяғына дейін көшпелі
түрік тайпаларының феодал шонжарлары басқарды. XVI ғасырдағы Әзірбайжанның
бүкіл тарихы Түркиянын Сефевидтермсн жүргізген соғыстарына толы.
Әзірбайжан халқының негізгі бұкарасы феодалдарға тәуелді болған
шаруалар еді. Көшіп-қонып жүрген тайпалар арасында ұзақ уақыт бойы
патриархалдық қатынастардың сарқыншақтары сақталды. Сол кезде Әзірбайжан
жер аумағында феодалдық жер меншігінің төрт түрі (1) мемлекеттік жер
{"дивани"), 2) сарайжері ("хассэ"), 3) шіркеу жері ("вакф"), 4) жеке
меншікжер ("мульк") болды. Азык-түлік рентасы рентанын жетекші түрі болып
қала берді. Әзірбайжанның қалалары (олардың ішіндегі ең ірілері-Сефевид
әулеті — 1502—1736 жылдарғы Таяу және Орта Шығыстағы мемлекет билеушілер
әулеті. Сефевид әулетінің мемлекеті I Исмаил Ақ койлы және оның
одақтастарын жеңгеннен кейін пайда болды. XVI ғасырдың аяғына дейін Исмаил
Иран шаһы болды. Сефевид мемлекетінің кұрамына Иран, Әзірбайжан, Армениянын
бір бөлігі, казіргі Ауғанстан жерінің басым бөлігі, кей кездері Ирак
жерлері де енді. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Оғыздар
Шыңғысхан орнатқан Моңғол империясы
Түркі тілдерінің дамуы мен қалыптасу кезеңдері
Ресей империясы мен КСРО құрамындағы түркі халықтарының тарихы
Парсылар
Азия Республикалары
Орыс түрік соғыстарының уақыты мен кезеңдері
Алтын Орданың құрылуы және тарихы
Кейінгі орта ғасырдағы Осман империясы
«Түркі халықтарының тарихы» пәнінен оқу-әдістемелік кешен
Пәндер