Жалпы ұлттық өнім, қор және ағым


МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I ЖАЛПЫ ҰЛТТЫҚ ӨНІМ, ҚОР ЖӘНЕ АҒЫМ
1.1 ЖҰӨ.нің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4
1.2 ЖҰӨ.нің көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.3 ЖҰӨ.нің даму жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
КІРІСПЕ

Экономикалық көрсеткіштер экономикалық саясатта, экономикалық талдау және бағалау үшін жиі қолданылады. Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) азаматтар табыстарының жиынтығын және өндіріс тауарлары мен қызметтер үшін жұмсалған жалпы шығын көлемін сипаттайды.
ЖҰӨ — экономика жағдайын сипаттайды, себебі адамдар аз табыстарға қарағанда үлкен табыстарды көбірек қалайды. Яғни өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызмет көлемі жоғарылаған сайын, өзіндік қанағаттану дәрежесінің деңгейі, өңдірістік және мемлекеттік тұтыну деңгейі жоғары болады.
Статистикалық деректер мемлекеттің экономика министрлігінің 3 айда бір есептеуі бойынша, экономикалық іс-әрекет нәтижесін бірыңғай көрсеткішпен беруге негізделген.
ЖҰӨ-ді төмендегідей бөліктерге бөліп көрсетуге болады: Барлық экономикалық агенттер табысының жиынтығы. Өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызметтердің жалпы шығын көлемі.
Экономикалық көрсеткіштерді зерттеу кезінде, көбінесе қай санатқа жататындығын анықтау қажет болады — қор ма, әлде ағын ба, олардың арасында тәуелділік бар ма? Төменде біз келесі тарауларда оқитын бірнеше бір-бірімен байланысты қордағы ағын түрлері мысалдары көрсетілген: Тұтынушы заты — қор, оның табысы мен шығыны — ағын. Жұмыссыздар саны — қор, ал жұмысын жоғалтушылар саны — ағын. Мемлекетгік қарыз — қор, бюджет тапшылығы — ағын. Жоғарыда қарастырылған түсініктердің көпшілігі "ағын" түсінігіне жатады.
Курстық жұмыстың маңыздылығы: ЖҰӨ — экономикадағы табыс пен өндірістегі шығын көлемін бірдей өлшейді. Себебі бұл өлшемдер соңында бірдей болады. Жалпы, экономика үшін табыс көлемі шығын көлеміне тең болуы керек. ЖҰӨ экономика көрсеткіштерінің ең нақтысы деп есептеледі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Берденов Қ. Қазақстан мемлекет ретінде қалыптасуы мен экономиканың дамуы. – Алматы, 1998.-300 б.
2. Сахариев С.С., Сахариева А.С., Әлем экономикасы, оқулық 1 бөлім,2003.-250 б.
3. Сахариев С.С., Сахариева А.С., Әлем экономикасы, оқулық 2 бөлім,2003.-145 б.
4. Мамыров Н.Қ., Тлеужанова М.Ә., Макроэкономика Алматы -2003. 23-28б
5. Ихданов Ж.О., Орманбеков Ә.О., Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері 2002. 202 б.
6. Осипова Г.М., Экономикалық теория негіздері Алматы-2002ж 123б.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




ЖАЛПЫ ҰЛТТЫҚ ӨНІМ, ҚОР ЖӘНЕ АҒЫМ
МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
I ЖАЛПЫ ҰЛТТЫҚ ӨНІМ, ҚОР ЖӘНЕ АҒЫМ
1.1 ЖҰӨ-нің жалпы
сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... . 4
1.2 ЖҰӨ-нің
көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ...8
1.3 ЖҰӨ-нің даму
жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ..12
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ..1 5
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16

КІРІСПЕ

Экономикалық көрсеткіштер экономикалық саясатта, экономикалық талдау
және бағалау үшін жиі қолданылады. Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) азаматтар
табыстарының жиынтығын және өндіріс тауарлары мен қызметтер үшін жұмсалған
жалпы шығын көлемін сипаттайды.
ЖҰӨ — экономика жағдайын сипаттайды, себебі адамдар аз табыстарға
қарағанда үлкен табыстарды көбірек қалайды. Яғни өндіріс тауарлары мен
көрсетілген қызмет көлемі жоғарылаған сайын, өзіндік қанағаттану
дәрежесінің деңгейі, өңдірістік және мемлекеттік тұтыну деңгейі жоғары
болады.
Статистикалық деректер мемлекеттің экономика министрлігінің 3 айда бір
есептеуі бойынша, экономикалық іс-әрекет нәтижесін бірыңғай көрсеткішпен
беруге негізделген.
ЖҰӨ-ді төмендегідей бөліктерге бөліп көрсетуге болады: Барлық
экономикалық агенттер табысының жиынтығы. Өндіріс тауарлары мен
көрсетілген қызметтердің жалпы шығын көлемі.
Экономикалық көрсеткіштерді зерттеу кезінде, көбінесе қай санатқа
жататындығын анықтау қажет болады — қор ма, әлде ағын ба, олардың арасында
тәуелділік бар ма? Төменде біз келесі тарауларда оқитын бірнеше бір-бірімен
байланысты қордағы ағын түрлері мысалдары көрсетілген: Тұтынушы заты — қор,
оның табысы мен шығыны — ағын. Жұмыссыздар саны — қор, ал жұмысын
жоғалтушылар саны — ағын. Мемлекетгік қарыз — қор, бюджет тапшылығы — ағын.
Жоғарыда қарастырылған түсініктердің көпшілігі "ағын" түсінігіне жатады.
Курстық жұмыстың маңыздылығы: ЖҰӨ — экономикадағы табыс пен
өндірістегі шығын көлемін бірдей өлшейді. Себебі бұл өлшемдер соңында
бірдей болады. Жалпы, экономика үшін табыс көлемі шығын көлеміне тең болуы
керек. ЖҰӨ экономика көрсеткіштерінің ең нақтысы деп есептеледі.

I ЖАЛПЫ ҰЛТТЫҚ ӨНІМ, ҚОР ЖӘНЕ АҒЫМ

1.1 ЖҰӨ-нің жалпы сипаттамасы

Кез келген ғылым сияқты макроэкономика да теориялардың өзара байланысы
мен бақылауларға бағытталған. Сол себепті, макроэкономикалық теорияны
зерттеу мақсаты бұл экономиканы қалыптастыру механизмінің түсінігі болып
табылады, яғни экономикалық бақылау теория негізінде қалыптасқан. Әрбір
теорияны дайындап алған соң, біз оларды тексеру үшін қайта бақылауларды
қарастырамыз. Кездейсоқ бақылаулар экономика деректерінің қайнар көзі
ретінде қызмет етеді. Мәселен, сіз дүкен аралап жүргенде бағалардың тез
көтеріліп жатқанын көресіз. Жұмыс іздеп жүргенде, фирмалар жұмысшы қабылдай
ма, жоқ па, соны білесіз. Біз бәріміз экономикалық процестерге
қатысушылармыз. Сол себепті уақыт өте келе экономиканы сезіну қабілетіне ие
боламыз. Экономикалық статистика — бұл объективті ақпараттың қайнар көзі.
Өкімет фирмалар мен азаматтардың экономикалық іс-әрекеті туралы, яғни
белгіленген бағалардың деңгейін және сұраныс жүйесін, табыс мөлшерін, және
т.с.с. дерек алу мақсатында үнемі зерттеулер жүргізеді. Алынған деректер
бойынша әр түрлі статистикалық көрсеткіштер есептелінеді, олардың жиынтығы
экономиканың қалпын, жағдайын сипаттайды.
Макроэкономистер бұл статистиканы өздерінің талдауларында пайдаланады.
Бұлар экономикалық көріністерді бағалауда және тиісті әдістерді жасағанда
көмек көрсетеді [1, 123 б].
Экономикалық көрсеткіштер экономикалық саясатта, экономикалық талдау
және бағалау үшін жиі қолданылады. Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ) азаматтар
табыстарының жиынтығын және өндіріс тауарлары мен қызметтер үшін жұмсалған
жалпы шығын көлемін сипаттайды.
Біз, осы көрсеткіштер қалай есептелінеді және олардан экономика туралы
қандай ақпараттар алуға болатындығын қарастырамыз.
ЖҰӨ экономика көрсеткіштерінің ең нақтысы деп есептеледі.
Статистикалық деректер мемлекеттің экономика министрлігінің 3 айда бір
есептеуі бойынша, экономикалық іс-әрекет нәтижесін бірыңғай көрсеткішпен
беруге негізделген.
ЖҰӨ-ді төмендегідей бөліктерге бөліп көрсетуге болады:
- Барлық экономикалық агенттер табысының жиынтығы.
- Өндіріс тауарлары мен көрсетілген қызметтердің жалпы шығын көлемі.
ЖҰӨ — экономика жағдайын сипаттайды, себебі адамдар аз табыстарға
қарағанда үлкен табыстарды көбірек қалайды. Яғни өндіріс тауарлары мен
көрсетілген қызмет көлемі жоғарылаған сайын, өзіндік қанағаттану
дәрежесінің деңгейі, өңдірістік және мемлекеттік тұтыну деңгейі жоғары
болады.
ЖҰӨ — экономикадағы табыс пен өндірістегі шығын көлемін бірдей
өлшейді. Себебі бұл өлшемдер соңында бірдей болады. Жалпы, экономика үшін
табыс көлемі шығын көлеміне тең болуы керек. Бұған көз жеткізу үшін, біз
ұлтгық есепшотты, ЖҰӨ статистикалық жүйе өлшемін жөне басқа да сонымен
байланысты көрсеткіштерге талдау жасап, оқып-үйренуіміз керек.
Мысал ретінде мынадай экономиканы алайық: Мұнда тек бір ғана тауар —
нан өндірісі, яғни бір ғана фактор — еңбек пайдаланылады.
1-суретте үй шаруашылығы мен фирмалар арасындағы барлық экономикалық
мәмілелер көрсетілген. Суреттегі ішкі шеңбер нан мен еңбек ағынын
көрсетеді. Фирма өз жұмыскерлерінің еңбектерін нан өндіруте пайдаланады,
жөне фирма сол өнімді — нанды өз кезегінде үй шаруашылығына сатады. Осыған
байланысты еңбек үй шаруашылығынан фирмаларға қарай қозғалады. Ал нан
фирмадан үй шаруашылығына қозғалады. Ал сыртқы шеңбер суреттегі ақша ағынын
көрсетеді. Үй шаруашылығы фирмадан нан сатып алады. Фирма сатудан түскен
төлемдердің бір бөлігін жұмысшылардың еңбекақысы ретінде пайдаланады, ал
қалғаны табыс болады. Осы фирма басқарушылары үшін үй шаруасы да бір сектор
бөлігі болып табылады. Сондықтан нанға кеткен шығын үй шаруашылығынан
фирмаға келіп түссе, ал айлық төлемақы табыс ретінде фирмалардан үй
шаруашылығына келіп түседі. ЖҰӨ - экономикада ақша ағынын сипаттайды. Біз
оны екі жолмен есептеуімізге болады. ЖҰӨ — бұл нан өндірісінің табыс
жиынтығы, ол жалақы мен пайдаға тең, яғни суреттегі ақша айналымының
жоғарғы жартысы. Сонымен қатар ЖҰӨ — бұл нан алуға кеткен жалпы шығын
көлемі, яғни ақша айналымының төменгі жартысы. Осыған байланысты біз
фирмалардан үй шаруашылығына баратын ақша ағынын біле аламыз. Шығындар мен
табыстардың теңдігі мына есеп ережесінен шығады: өнімді өндіруге кеткен
барлық шығын осы өнімді өндірушілердің табысы болып табылады. Осы ережеге
байланысты кез келген мә-селенің нәтижесінде шығын көлемі өзгеріске
ұшыраса, онда табыс та өзгереді және кез келген мәселе нәтижесінде табыс
өзгерсе, онда шығын көлемі де өзгереді.



Еңбек

Тауар (нан)
үй фирмалар
шаруашылығы



Шығын (доллар)
1-сурет. Айналым.

Суретте фирмалар мен үй шаруашылығы арасындағы байланыс көрсетілген.
Мұнда бір тауар түрі — нан өндірілді, ал пайдаланылатын фактор — еңбек.
Еңбек пен нан ағындарын көрсететін ішкі шеңберде үй шаруашылығы фирмаларға
еңбекті сатады, ал фирма үй шаруашылығына нан сатады. Сыртқы шеңбер ақша
ағынын көрсетеді: үй шаруашылығы фирмаларға нан үшін ақша төлейді, ал
фирмалар үй шаруашылығына жалақы төлейді. Осындай экономикадағы ЖҰӨ — нанға
кеткен жалпы шығын көлемі және нан өндірісінен түскен табыс жиынтығы.
Мысалы, фирма нанды өңдіріп, үй шаруашылығына бір нанды артық сатты
делік. Әрине, мұндай жағдайда, нанға деген жалпы шығын көлемін өзгертеді
және жалпы табыс та өзгереді. Егер фирмаға қосымша нан өндіру үшін қосымша
жұмысшы қабылдау қажет болса, онда жалақының жалпы көлемі көтеріледі. Егер
фирма жұмыскерлердің көмегінсіз өндірсе (яғни өңдіріс үрдісін тиімдірек әрі
ұтымды етіп жасайды), оңда пайда көбейеді. Осы екі жағдайда шығын мен
табыс бірдей өлшемге көбейеді [1, 123 б]
Ауыспалы көлем 2 түрге бөлінеді — қор және ағын.
Экономикалық көрсеткіштерді зерттеу кезінде, көбінесе қай санатқа
жататындығын анықтау қажет болады — қор ма, әлде ағын ба, олардың арасында
тәуелділік бар ма? Төменде біз келесі тарауларда оқитын бірнеше бір-бірімен
байланысты қордағы ағын түрлері мысалдары көрсетілген:
• Тұтынушы заты — қор, оның табысы мен шығыны — ағын.
• Жұмыссыздар саны — қор, ал жұмысын жоғалтушылар саны — ағын.
• Мемлекетгік қарыз — қор, бюджет тапшылығы — ағын. Жоғарыда
қарастырылған түсініктердің көпшілігі "ағын" түсінігіне жатады. Мысалы: ЖҰӨ
(ЖІӨ), инвестиция, мемлекеттік шығын, т.б.
1.2 ЖҰӨ-нің көрсеткіштері

Гипотекалық экономикада, мұнда тек нақды өндіреді деп жорамалдаймыз.
Нақты өмірде мемлекеттердің ЖҰӨ-ны есептеуі күрделі мәселе. Сондай күрделі
экономиканы өндіріс пен қызметтер шығынын қоса отырып, тікелей түсінуге
болмайды. ЖҰӨ туралы дұрыс түсінік алу үшін, оның басты қалыптасу
принциптері туралы білу қажет.
Қор есебі: Мәселен, фирма қосымша жұмысшылар алып, өндірісін үлкейтсе,
яғни нан өндірсе, оларға жалақы төлесе, ал содан кейін жасаған тауарлары
өтпей қалса, бұл ЖҰӨ өлшеміне қалай әсер етеді?
Жауап өтпей қалған нанды не істейді, соған байланысты. Егер нан керек
емес деп тасталса, онда фирма пайдабы қосымша жалақы өлшемі ретінде
төленеді, — сонда фирма жалақы ретінде үлкен сома төлесе, ал пайда ретінде
өзіне ешқандай табыс тапқан жоқ. Бұл операция шығын көлеміне және табыс
деңгейіне әсер етпейді. Сондықтан ЖҰӨ өлшемі өзгеріссіз қалады. Басқаша
айтқанда, егер нанды кейінірек сату үшін, қорға жинап қойса, онда ұлттық
есептеу принципіне байланысты, бұл операция басқаша қаралады. Бұл жағдайда
пайда қысқартылмайды, себебі нан фирма қорында сақталуда. Сол себепті ЖҰӨ
көлемі көбейеді. Яғни, жалақының жоғары болуынан пайда жоғарылайды, сонымен
қатар қордың жиналуынан шығын көлемі көбейеді. Жалпы ереже бойынша фирма
тауар қорын көбейткен сайын инвестиция көлемі қорға және шығын құрамына,
табыс құрамына енеді. Сол себепті, өндіріс нәтижесінде қор өсімі пайда
болады, ЖҰӨ көбейеді.
Біз ЖҰӨ-ді талдау барысында нанды тек бір ғана өндіріс тауары деп
қарадық. Шын мәнінде, экономикада көптеген тауар түрлері мен қызмет түрлері
— нан, автомобильдер, шаштараз қызметтері және т.с.с. бар. ЖҰӨ-де осы әр
түрлі тауарлардың құны бір жалпы көрсеткіш арқылы өрнектеледі. Экономикада
өндірілген тауарлардың әр түрлілігі ЖҰӨ есебін қиындатады, себебі бұл
тауарлардың әр қайсысы әр түрлі баға иемденеді. Мәселен, айталық,
экономикада 3 апельсин мен 4 алма өндірілсін. ЖҰӨ-ді қалай есептейміз? Біз
жай ғана алма мен апельсиннің санын қосып, ЖҰӨ-ді 7 бірлік жеміс-жидек деп
айтуымызға болады.
Егерде алма мен апельсиннің бағасы бірдей болса ғана мұның мағынасы
болады, бірақ ереже бойынша олай емес, әр түрлі тауарлардың жалпы құнын
есептеу үшін, біз нарық бағасын олардың бағасы ретінде қолданамыз. Нарықтық
бағаны қолдану себебіміз тұтынушылар белгілі бір тауар немесе көрсетілген
қызмет үшін сол бағаны нақты төлеуге дайын. Егер де алманың 1 данасы 50
тиын тұрса, ал апельсиннің 1 данасы 1 теңге тұрса, онда ЖҰӨ мынаған тең:
ЖҰӨ = (алма бағасы х алма саны) + ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жалпы ұлттық өнім (ЖҰӨ)
Ұлттық қор
Экономикалық іс-әрекеттердің нәтижесін өлешу, жалпы ұлттық өнім жұө (жіо), қор және ағын
Жалпы ұлттық өнім мен жұмыссыздық деңгейі
Жалпы ұлттық өнім экономикалық категориясының теориялық аспектілері
Ұлттық қор туралы
Қазақстандағы жалпы ұлттық өнім және оны есептеу әдістері
Ұлттық қор жайлы
Ұлттық фразеологиялық қор
Жалпы ішкі өнім
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь