Басқарушылық есеп жайында


1. Басқарушылық есеп тұжырымдамасының негізі
2. Басқарушылық есеп әдістемелерінің жиынтығы
3. Басқарушылық есеп әдістерінің жиынтығын жіктеу
Қазіргі кезге дейін басқарушылық есептің әдістемесіне шоттарды қолдануға, егжей-тегжей нақтыланған талдамалық есеп жүйесіне қажетті көңіл бөлінбей, барлық назар тек есептің техникалық жағына ғана аударылды. Басқарушылық есепті қолдану қажеттілігі туындады; сонымен бірге оның жедел есептік, басқарушылық және бақылау функцияларын көтеру керек.
Басқарушылық есептің кәсіпкерлік қызметті басқару механизмі ретіндегі негізгі қағидасы ақпаратты дайындау және ұсыну арқылы жеткілікті зерттелмеген. Басқарушылық есеп басқару функциясы сияқты емес, кәсіпкерлік қызметті басқарудың негізгі механизмі ретінде қарастырылу керек.
Бұл мәселелердің жеткіліксіз зерттелуі кәсіпкерлік қызметті басқарудың нарықтық механизмі жүйесіндегі басқарушылық есептің ақпараттық-бақылау функцияларын төмендетеді.
Басқарушылық есеп - әрбір ұйымның шегінде басқару үшін қажетті есептік ақпаратты дайындау және ұсынудың барлық түрлерін қамтитын бухгалтерлік есептің бөлігі. Көптеген ресейлік ғалымдар басқарушылық есепте маңызды орынды өндірістік есеп алады деп есептейді. Бұл пікірлер толық негізделмеген, себебі басқарушылық есеп ұйым қызметінің барлық процестерінде, сонымен бірге әрбір есеп объектісі бойынша әр процесс ішінде жүзеге асырылады.
Басқарушылық есептің қаржы есебінің ақпаратын қолданатындығы, нақтыланған есептік және есептік емес ақпараттың барлық түрлерін қамтитындығы күмән тудырмайды.
Біртіндеп әр түрлі елде «Өндірістік есеп» термині «Басқарушылық есеп» терминіне ауыстырылды. Басқарушылық есеп тек өндірістік есеппен, өндірістік бухгалтерияны ақпаратпен қамтамасыз етумен ғана емес, сонымен қатар есептің барлық басқа объектілерімен де өзара байланысты. Бухгалтерлік есептің халықаралық тәжірибесі басқарушылық есептің жалпы жүйеден бөлінуін XX ғасырдың 40-50 жылдарына жатқызады. Ең алдымен, бұл кәсіпкерлік қызметтің тиімділігін көтеру мәселесімен байланысты болды. Өндірістік есептің өзінің негізгі мақсаттары бар. Осыған байланысты өндірістік есеп басқарушылық шешімдерді қабылдау мақсатындағы шығыстар, өнім өндіру жұмыстарының түрлері бойынша шығындар туралы нақтыланған ақпараттарды ұсынуда басқарушылық есептің бір бөлігі болып табылады (5-сурет).
50-жылдары өндірістік есеп мәліметтеріне сырткы емес, ішкі қолданушылар қызығушылық білдіре бастады. Бұл жағдай кәсіпорын басшылығы үшін өндірістік шығындар туралы мәліметтердің жинақталуы қаржы есебі жүйесінде қолданылатын қағидадан ерекшеленетін қағида бойынша жүзеге асырыла бастағандығын анықтады. Басқарушылық есеп жүйесінің пайда болуы бұның нәтижесі болып табылды /8/. Өндірістік және басқарушылық есептің арасындағы айырмашылықты түсіне білу керек. Өндірістік есеп жүйесінде сыртқы есеп-қисаптың талаптарына жауап беретін ТМЗ-ның құнын бағалау үшін өндірістік шығындар анықталады, сәйкесінше басқарушылық есептің міндеті ұйым ішіндегі атқарушы тұлғаларға дұрыс шешім қабылдау үшін қажет тиісті қаржы ақпаратын дайындау болып табылады. Бұл тағы да қаржы есебі ғана емес, сондай-ақ өндірістік есеп те ұсынатын қажетті ақпаратты алу мақсатында басқарушылық есептің өте икемді, біршама нақтыланған жедел болуы керектігін дәлелдейді.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан - 2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына
2. жолдауы. - Алматы: Білім, 1997. - 135 бет.
3. Управленческий учет: Уч. пос. / Под ред. А.Д. Шеремета 2-е изд. испр. - М.: ИД ФБК ПРЕСС, 2001. - 512 с. Термины рыночной экономики. - Алматы, 1992. - 155 с.
4. Мамыров Н.К. Проблемы развития экономики и образования в Казахстане. -Алматы: Экономика, 1998. - 354 с.
5. Сейдахметова Ф.С. Учет, аудит и анализ в информационных системах маркетинга (теория и методология): Монография. - Алматы, 1997. -239 с. Виханский О.С., Наумов А.И. Менеджмент: Учебник для экон. спец. вузов.
6. - М.: Высшая школа, 1194. - 224 с.
7. КарповаТ.П. Управленческий учет: Учебник для вузов. - М.: ЮНИТИ, 2002.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 13 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар

Басқарушылық есеп тұжырымдамасының негізі
Басқарушылық есеп әдістемелерінің жиынтығы
Басқарушылық есеп әдістерінің жиынтығын жіктеу
1. Басқарушылық есептің әдістемелік негіздері

Қазіргі кезге дейін басқарушылық есептің әдістемесіне шоттарды
қолдануға, егжей-тегжей нақтыланған талдамалық есеп жүйесіне қажетті көңіл
бөлінбей, барлық назар тек есептің техникалық жағына ғана аударылды.
Басқарушылық есепті қолдану қажеттілігі туындады; сонымен бірге оның жедел
есептік, басқарушылық және бақылау функцияларын көтеру керек.
Басқарушылық есептің кәсіпкерлік қызметті басқару механизмі ретіндегі
негізгі қағидасы ақпаратты дайындау және ұсыну арқылы жеткілікті
зерттелмеген. Басқарушылық есеп басқару функциясы сияқты емес, кәсіпкерлік
қызметті басқарудың негізгі механизмі ретінде қарастырылу керек.
Бұл мәселелердің жеткіліксіз зерттелуі кәсіпкерлік қызметті басқарудың
нарықтық механизмі жүйесіндегі басқарушылық есептің ақпараттық-бақылау
функцияларын төмендетеді.
Басқарушылық есеп - әрбір ұйымның шегінде басқару үшін қажетті есептік
ақпаратты дайындау және ұсынудың барлық түрлерін қамтитын бухгалтерлік
есептің бөлігі. Көптеген ресейлік ғалымдар басқарушылық есепте маңызды
орынды өндірістік есеп алады деп есептейді. Бұл пікірлер толық
негізделмеген, себебі басқарушылық есеп ұйым қызметінің барлық
процестерінде, сонымен бірге әрбір есеп объектісі бойынша әр процесс ішінде
жүзеге асырылады.
Басқарушылық есептің қаржы есебінің ақпаратын қолданатындығы,
нақтыланған есептік және есептік емес ақпараттың барлық түрлерін
қамтитындығы күмән тудырмайды.
Біртіндеп әр түрлі елде Өндірістік есеп термині Басқарушылық есеп
терминіне ауыстырылды. Басқарушылық есеп тек өндірістік есеппен, өндірістік
бухгалтерияны ақпаратпен қамтамасыз етумен ғана емес, сонымен қатар есептің
барлық басқа объектілерімен де өзара байланысты. Бухгалтерлік есептің
халықаралық тәжірибесі басқарушылық есептің жалпы жүйеден бөлінуін XX
ғасырдың 40-50 жылдарына жатқызады. Ең алдымен, бұл кәсіпкерлік қызметтің
тиімділігін көтеру мәселесімен байланысты болды. Өндірістік есептің өзінің
негізгі мақсаттары бар. Осыған байланысты өндірістік есеп басқарушылық
шешімдерді қабылдау мақсатындағы шығыстар, өнім өндіру жұмыстарының түрлері
бойынша шығындар туралы нақтыланған ақпараттарды ұсынуда басқарушылық
есептің бір бөлігі болып табылады (5-сурет).
50-жылдары өндірістік есеп мәліметтеріне сырткы емес, ішкі қолданушылар
қызығушылық білдіре бастады. Бұл жағдай кәсіпорын басшылығы үшін өндірістік
шығындар туралы мәліметтердің жинақталуы қаржы есебі жүйесінде қолданылатын
қағидадан ерекшеленетін қағида бойынша жүзеге асырыла бастағандығын
анықтады. Басқарушылық есеп жүйесінің пайда болуы бұның нәтижесі болып
табылды 8. Өндірістік және басқарушылық есептің арасындағы айырмашылықты
түсіне білу керек. Өндірістік есеп жүйесінде сыртқы есеп-қисаптың
талаптарына жауап беретін ТМЗ-ның құнын бағалау үшін өндірістік шығындар
анықталады, сәйкесінше басқарушылық есептің міндеті ұйым ішіндегі атқарушы
тұлғаларға дұрыс шешім қабылдау үшін қажет тиісті қаржы ақпаратын дайындау
болып табылады. Бұл тағы да қаржы есебі ғана емес, сондай-ақ өндірістік
есеп те ұсынатын қажетті ақпаратты алу мақсатында басқарушылық есептің өте
икемді, біршама нақтыланған жедел болуы керектігін дәлелдейді.
Біздің елде қабылданған басқарудың үлгілік ұйымдық құрылымына қарағанда
батыс елдеріндегі фирмалардың бухгалтериясы жоспар бөлімі мен талдау
қызметінің міндеттерін өзіне алады. Бұған бизнестің басқарушылық
құрылымдарында лайықты орын алып отырған бухгалтерлік кадрлардың жоғары
біліктілігінің арқасында қол жеткізуге болады. Бұл Батыс елдеріндегі
басқарушылық есепті ұйымдастырудың негізгі ерекшеліктері болып саналады.
Өндірістік және басқарушылық есеппен байланысты АҚШ бухгалтері өндірістік
және басқарушылық есеппен байланысты болған мүдделер Басқарушылық есеп
бухгалтерлерінің ұлттық ассоциациясына бірікті.
Қазіргі кезде сыртқы экономикалық орта негізінде құрылған есептің
мақсатын анықтауда пікірталастар жүргізіліп жатыр. АҚШ-та бастапқы кезде
есеп кредиторларға, содан кейін инвесторларға бағытталса, соңғы жылдары
жаңа сипат алды. Ол - қажетті жедел ақпараттармен қамтамасыз ету. Осыдан
есеп мақсатының өзгеруі басқарушылық есептің жалпы есеп жүйесінен
ерекшеленуіне алып келеді деген қорытынды шығады. Сонымен қатар әр елдерде
бухгалтерлік есепті жетілдіруге әр түрлі тәсілдер қолданылады.

Басқарушылық есеп әдістерінің жиынтығы

Біздің ойымызша, бұл басқарушылық есептің басқарушылық және бақылау
қызметтерін тиімді жүзеге асыруға көмектесетін әдістемелік тұжырымдамаларды
қолдануға мүмкіндік береді.
Басқарушылық есептің негізгі тұжырымдамасы - бұл бірінші кезекте
ақпараттарды қолданушылардың қызығушылықтарына жауап беретін басқарушылық
есептің теориясы мен әдістемелерін жасау. Есептегі қажетті ақпараттарды
басқарушылық есепті қабылдаудың жиынтығын орындай отырып алуға болады.
Басқарушылық есеп әдістерінің жиынтығына келесілер жатады:
* алғашқы қадағалау;
* есептік мәліметтердің ағымдағы нақтылау;
* ішкі жедел есепті құндық өлшеу;
* тәулікке, ауысымға, айға жалпы корытынды.
Жоғарыда айтылғандарды алғашқы қадағалау әдістерінің жиынтығында
құжаттау және түгендеу деп ашып көрсетуге болады. Алғашқы құжаттар
басқарушылық есептегі ақпараттардың қалыптасуының негізі болып табылады.
Басқарушылық есеп әдістерінің жіктемесі сызбада көрсетілген (6-сурет).
Құжаттар басқарушылық есепті қалыптастыруының негізі бола отырып әрбір
объектідегі қажетті ақпараттарды алудың көзі болып табылады. Құжаттар
негізінде басқарушылар немесе менеджерлермен басқарушылық шешімдер
қабылданады; операциялар орындалып, есептік жұмыстар жүргізіледі, соған
байланысты оларды күнде өңдеу керек.
Есепте алғашқы құжаттар негізінде есептік мәліметтерді ағымдағы
нақтылау әдісінің жиынтығымен таңдамалық шоттардағы шаруашылық
операциялардың есебі жүргізіледі.
Басқарушылық есеп жүргізілетін шет елдерде жедел ішкі ақпарат
дайындалып, оны бюджеттеумен - бюджетпен салыстырады және оны Басқару
бухгалтериясы деп атайды.

Ч.Т. Хорнгрен, Дж Фостер, басқарушылық есеп - бұл сәйкестендіру, өлшеу,
жинау, жүйелеу, талдау, қандай да бір объектілерді басқаруға қажетті
ақпараттарды беру және түсіндіру деп жазады. Синонимі ішкі есеп 10.
Осыған байланысты қаржы есеп-қисабының халықаралық стандарттарының
талаптарына сәйкес есепті жетілдіру қажет, яғни ұйымның ішкі есебін
басқарушылық есепке жатқызу керек. Ішкі есептің ұйымы есептің жеделдігін
жоғарылатады, ал есеп жеделдігі - басқарудың ажырамас бөлігі.
Басқару-бұл өндіріс менеджменті: қағидалар, әдістер, өндіріс процесін
басқарудың қаражаты мен нысандарының жиынтығы. Сенімді жедел ақпараттардың
негізінде құрылған және біздің республикамыз бен шет елдерде қолданылатын
басқарушылық есеп табыстарды тұрақты өсіру мақсатында өндіріс процестерінің
тиімділігін жылдам арттыру үшін жүргізіледі.
Басқарылатын қызмет менеджмент жүйесінде келесі негізгі төрт санаттар
бойынша талданады: қызмет процестері, функционалдық құрылым процестері,
ресурстар, қызмет әдістері 11. Осыған байланысты басқарушылық есеп
менеджментке үлкен ықпалын тигізеді.

Басқарушылық есептің негізгі санаттары

Басқарушылық есептің атқаратын қызметтеріне келесілер жатады:
шығындарды жоспарлау, алдағы кезеңдегі өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік
құнын анықтау; маржиналдық табысты анықтау; кезеңдік жоспарлауға,
бюджеттеуге, бақылауға, бағалауға арналған ішкі есеп-қисапты құру; қалыпты
жағдайларда қолданылатын ұйым саясатын таңдауда шешім қабылдау; есеп-
кисаптың және шығынның контролингін жүзеге асыру; алынған ақпараттар
негізінде басқарушылық талдауды жүргізу. Сонымен қатар басқарушылық есеп
басқару, өткізу нарығын, өндірілген өнім мен қызмет тұтынушыларының бар
екенін зерттеу қызметтерін атқарады.
Басқарушылықты ақпараттық қолдау жүйесі жедел және ішкі ақпараттар
байланысын, ұйымның ұйымдастырушылық жұмысын қалыптастырумен тікелей
байланысты: жоспарлауды, бағалауды және бақылауды жүзеге асыру үшін
басқарушылық есеп қызметтерін жетілдіру қажет. Өндірісті басқару бойынша
басқарушылық қызметкер функциялары басқарушылық есептің атқаратын қызметі
болып табылатын ақпараттарды жүйелеуге мұқтаж. Осыған байланысты
басқарушылық есептің қызметтері мен жедел ішкі ақпараттарды жасауды келесі
топтарға бөлу қажет:
1) өндірістің басқарушылық есебі (тәуліктік өнім өндіру, өндіріс ішіндегі
қызметтер жұмыс түрлері мен шығындар орталығы бойынша бөлінеді);
2) басқару, яғни жабдықтау мен өткізудің (өз ерекшеліктері бар)
ұйымдастырушылық кұрылымының басқарушылық есебі.
Халық шаруашылығында ұйымның басқарушылық есебінің жүйесіндегі
жабдықтау-дайындау қызметі бірінші дәрежелі орынды алып отыр.
Республика ұйымдары өндіріс процесін жүзеге асырады және мұнда
запастармен жабдықтау, өнімді өндіру, оларды сату және өткізу есебі бірінші
дәрежелі орынды алып отыр. Сондықтан басқарушылық есептің қызметтері үлкен
рөлді атқарады. Басқарушылық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Орталықтандыру принципі
Теориялық және тәжірибелік материалдарды зерделеу нәтижесінде тәуекелділік пен анықталмағандық жағдайында басқарушылық шешімдерді қабылдауды жетілдіру жолдары
Басқару шешімі
Кәсіпорынды басқару есебі
Ұйым персоналын басқаруды жоспарлау
Мектепішілік бақылау жүйесі
Бухгалтерлік есептің міндеті және оған қойылатын талаптар
Жұмыстарды бөлу принципі
Бухгалтерлік есептің мәні мен мазмұны
Көкшетау Минералды су акционерлік қоғамының қызметін қаржылық – экономикалық тұрғыдан талдау
Пәндер