Қазығұрт өңірі топонимиясының этнолингвистикалық сипаты

Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазіргі қазақ тіл білімінде ұлт, тіл, мәдениет арақатынастарының, өзара байланысының жаңаша антропоцентристік парадигмада зерттелуі ономастикалық материалдарды кешенді түрде, яғни қазақ халқының санасымен, дүниетанымымен, өмір сүрген табиғи ортасымен, ғасырлар бойы қалыптасқан шаруашылығымен, т.б. тұрғыда қарастыруға үлкен мүмкіндіктер беріп отыр. Қазақ тіліндегі өте бай ономастикалық қорда, соның ішіндегі географиялық жалқы есімдер жүйесінде қазақ этносына қатысты орасан мол этнотанымдық ақпараттар жинақталған. Осындай мол ақпараттық байлықты антропоцентристік парадигма аясында қарастыру зерттеушілерге қазақ жалқы есімінің онтологиялық табиғатын, көп қырлы ерекшеліктерін тану мен сипаттауға жаңа жол ашады.
Антропоөзектік ұстанымда жүргізілетін лингвистикалық зерттеулердің бір нысаны ретінде қазақ топонимиясының аймақтық (регионалдық) жүйесін қарастыру белгілі бір шектеулі аймақ – жер-су аттарының сол өңірдің этномәдени, рухани тарихымен байланысын зерттеу болып табылады. Аймақтық топонимиялық материалдар сол аймаққа ғана тән лингвотарихи, этномәдени, этнотанымдық тарихына қатысты және сонымен бірге жалпы қазақ топонимиясына тән заңдылықтарды айшықтап, аражігін көрсетіп бере алады. Зерттеу тақырыбының осындай ауқымда таңдалуының өзі диссертациялық жұмыстың өзектілігін көрсетеді.
Қазығұрт тауы, Қазығұрт атауы қазақ тілі ономастикалық кеңістігіндегі түркі халқы мәдениетінде айрықша мәнге ие феномендік атау. Қазығұрт – адамзаттың алтын бесігі, ұлтымыздың бойтұмары десе болады.
Оңтүстік Қазақстан облысының топонимдік жүйесін зерттеуге үш диссертациялық жұмыс арналған.
Қ.Рысбергенова облыстық шөлейт батыс аудандарының жер-су атауларын тарихи-лингвистикалық тұрғыдан сипаттаса, Б.Тілеубердиев оның этномәдени ерекшеліктерін зерттеген.
Ж.Исмаилова облыс топонимдік жүйесінде бір ғасыр аралықта (1905-2005) болған өзгерістерді салыстырмалы-диахрондық бағытта сипаттаған.
Қазығұрт өңірінің топонимдік жүйесін зерттеудің өзектілігі, біріншіден, оның таулы, қыратты аймақта орналасуымен, осыған байланысты жергілікті топонимиканың қапыптасуында табиғи-географиялық фактор алға тартылады. Жер бедері мен флора, фауна ерекшелігімен айқындалады. Екіншіден, зерттеу өзектілігін арттыра түсетін басты себеп – Қазығұрт атауының мифологиялық таным жүйесіне сәйкес ерте заманнан қазақ халқының, жалпы түркі әлемінің рухани құндылықтар (аксиологиялық) жүйесінен мықтап орын алғандығы. Ал әріден алатын болсақ, жер бетін топан су басатын әлемдік аңызбен ұштасып, қазақ жеріндегі адамзат тарихымен ерте кезден сабақтастырып тұрған бірден-
        
        ӘОЖ 811.512.122’373.21                                      ... ... ... өңірі топонимиясының этнолингвистикалық сипаты
10.02.02 – қазақ тілі
Филология ғылымдарының кандидаты
ғылыми дәрежесін алу үшін ... ... ... ... ... Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитеті
А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында орындалды
Ғылыми жетекшісі ... ... ... ҚР ҰҒА академигі
Ә.Т.Қайдар
Ресми оппоненттер ... ... ... ... ұйым ... ... ... ... 2010 жылы «02» ... ... ... ҚР БжҒМ Байтұрсынұлы
атындағы Тіл білімі институты жанындағы 10.02.06 – түркі ... ...... тілі ... ... филология ғылымдарының докторы
ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғайтын Д 53.38.01 ... ... ... (050010, ... ... ... ... ҚР Білім және ғылым ... ... ... ... ... (050010, ... қаласы, Шевченко көшесі,
28).
Автореферат 2010 жылы «02 » маусымда таратылды
Диссертациялық кеңестің
ғалым хатшысы, филология
ғылымдарының докторы, профессор ... ... ... СИПАТТАМАСЫ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазіргі қазақ тіл білімінде ұлт, ... ... ... ... ... антропоцентристік
парадигмада зерттелуі ономастикалық материалдарды кешенді түрде, яғни қазақ
халқының санасымен, дүниетанымымен, өмір сүрген табиғи ортасымен, ... ... ... т.б. ... ... ... беріп отыр. Қазақ тіліндегі өте бай ономастикалық қорда, соның
ішіндегі географиялық жалқы есімдер жүйесінде қазақ этносына қатысты ... ... ... ... Осындай мол ақпараттық байлықты
антропоцентристік парадигма аясында қарастыру зерттеушілерге қазақ жалқы
есімінің ... ... көп ... ... тану ... жаңа жол ... ... жүргізілетін лингвистикалық зерттеулердің бір
нысаны ретінде қазақ топонимиясының аймақтық (регионалдық) ... ... бір ... аймақ – жер-су ... сол ... ... тарихымен байланысын зерттеу болып табылады. Аймақтық
топонимиялық материалдар сол аймаққа ғана тән ... ... ... ... және ... ... жалпы қазақ топонимиясына
тән заңдылықтарды ... ... ... бере ... ... ... ауқымда таңдалуының өзі диссертациялық ... ... ... ... ... ... тілі ... кеңістігіндегі
түркі халқы мәдениетінде айрықша мәнге ие ... ... ... ... ... бесігі, ұлтымыздың бойтұмары десе болады.
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... ... жұмыс арналған.
Қ.Рысбергенова облыстық шөлейт батыс аудандарының жер-су атауларын
тарихи-лингвистикалық тұрғыдан сипаттаса, ... оның ... ... ... ... жүйесінде бір ғасыр аралықта (1905-2005)
болған өзгерістерді салыстырмалы-диахрондық бағытта сипаттаған.
Қазығұрт өңірінің топонимдік жүйесін ... ... ... ... ... ... орналасуымен, осыған байланысты жергілікті
топонимиканың қапыптасуында табиғи-географиялық ... алға ... ... мен флора, фауна ерекшелігімен айқындалады. Екіншіден, зерттеу
өзектілігін арттыра түсетін басты себеп – ... ... ... ... сәйкес ерте заманнан қазақ халқының, жалпы түркі ... ... ... ... ... орын ... ... алатын болсақ, жер бетін топан су басатын ... ... ... ... адамзат тарихымен ерте кезден сабақтастырып тұрған бірден-
бір мәдени дерек.
Аңыздан туындаған тау ... ... ... ... тау, төбе, жота, ... елді ... ... ... ... ... ... да Қазығұрт аймағы ерекше мәдени,
феномендік шектеулі территория ... ... ... құрайды. Қазақ
ономастикасында микротопонимия мәселесі әлі күнге арнайы зерттеу нысаны
болмағандығын ескерсек, осы ... ... ... ғылыми-
теориялық мәселесі алғаш рет қарастырылатындығы да зерттеу өзектілігін
айқындайды.
Жұмыста қарастырылатын және зерттелетін ... ... ... мен
жүйесінде көрініс беретін қазақ елінің әлеуметтік-рухани тарихы, өмір сүру
жағдайы, шаруашылығы, дүниетанымы, т.б. мәдени мұра құндылықтары ... ... ... ... және арттыра түседі.
Зерттеу нысаны – Қазығұрт өңірі аймақтық топонимиялық жүйесінің жер-су,
елді мекен аттары.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ...... топонимиясына этнолингвистикалық сипаттама беру. Осы мақсатты орындау
үшін төмендегідей міндеттер белгіленеді:
- Қазығұрт өңірі ... ... ... ... ... ... ... аймақтық топонимиясының қалыптасуындағы этномәдени
факторларға сипаттама ... ... ... ... ... ... ... этникалық дүниетанымның Қазығұрт өңірі топонимдеріндегі көрінісін
сипаттау;
- Қазығұрт өлкесі ... ... ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... пәні – Қазығұрт топонимиясының физика-географиялық, тарихи,
этномәдени алғышарттары мен этнотанымдық негіздері.
Зерттеу материалдары. Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... деректемелер алынды. Топонимдік,
энциклопедиялық ... ... ... мен әкімшілік-
аумақтың бөлінісі анықтамалардағы топонимдік деректер және көркем әдебиет,
фольклорлық мәтіндер, Қазығұрт өңіріне жеке ... ... ... ... ... Диссертациялық жұмыста сипаттамалы, тарихи-
салыстырмалы, типологиялық, сонымен қоса ... ... ... мен ... ... ... жаңалығы мен нәтижелері
– белгілі бір өңір топонимдерінің жиынтығы аймақтық топонимиялық жүйе
ретінде алғаш рет ... ... ... ... ... өңірінің физика-географиялық жағдайларының ... ... ... ерекшеліктері анықталды;
– Қазығұрт аймақтық топонимиясының қалыптасуындағы этномәдени
экстралингвистикалық ... рөлі ... және ... ... аймақ топонимиясы қалыптасуының тарихи-хронологиялық негіздері
айқындалды;
... ... ... мен ... Қазығұрт өңірі
топонимиясындағы көріністері сипатталды;
– Қазығұрт өлкесі топонимдеріне қатысты аңыз-әпсаналардың этно-танымдық
ерекшеліктері ... ... ... мен ... ... ... ... талдау жасалынып, сипаттама берілді.
Зерттеу жұмысының теориялық және ... ... ... ... ... мен қорытындылары өз деңгейінде қазақ
топонимикасы, қазақ ... ... ... жаңа ... ... ... мүмкіншілік береді. Кешенді және ... ... ... топонимиялық материалдармен деректелетін болашақ
зерттеу жұмыстарына осы ғылыми еңбектің кейбір ... ... ... белгілі дәрежеде негіз бола алады. Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... топонимиясы,
лингвогеографиясына қатысты кейбір теориялық ... ... ... үлес ... ... және ... ... жоғары оқу
орындарында арнайы оқытылатын лексикология, этнолингвистика, когнитивтік
лингвистика, этнология, ономастика, ... ... ... ... оқу ... ... ... курстар мен арнайы семинарларда
пайдалануға, сондай-ақ лексикографиялық тәжірибеде қолдануға болады.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар
– аймақтық ... ... ... жүйе ... және ... ... табылатындар: физика-географиялық,
тарихи-хронологиялық және этномәдени факторлар;
– жергілікті ... ... ... ... ... топонимдері
мен микротопонимдері және өңірде орын алған этногенездік, тарихи,
әлеуметтік, ... ... мен ... ... қалыптасқан
географиялық атаулар бірнеше этнотанымдық стратиграфиялық қабаттарды
құрайды;
– Қазығұрт өңірі топонимиясының лингвоменталды ... ... ... тарихи-топонимиялық қабаттар негізінде қалыптасқан;
– Қазығұрт өңірі топонимиясының этнотанымдық жүйесін арғықазақ
(пратүркілік) ... тән ... ... ... ... ... ... ислам дінімен байланысты сопылар мен әулиелер культі және өңір
батырлары мен ... ... ... ұғымдар мен түсініктер құрайды.
– аймақтық топонимияның этноменталды ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... жалпы топонимиялық, діни-мифологиялық
аңыздар мен әпсаналар;
– Қазығұрт феномені қазақ мәдени кеңістігінде рухани эталон, әулиеліктің
(киеліктің) бір ... мен ... ... танылады; бұл феноменнің
және оған қатысты Қазығұрт прецеденттік топонимнің ... ... ... және ... мәні өте ... ... талқылануы мен жариялануы. Зерттеу жұмысының негізгі
мазмұны мен нәтижелері «Әуезов ... ... ... дамуы: ізденістер, даму перспективалары мен бағыттары» атты
халықарарлық ғылыми-практикалық конференцияда ... 2006), ... ... ... университетінің «Жарчы» журналында (Бішкек, 2006),
«Мемлекеттік тіл саясаты: терминология, аударматану, ресми құжат тілі» атты
халықаралық ... ... ... 2007), «Қазақ тілінің
лексикология, лексикография, фольклортану мен көркем ... ... ... мен болашағы» атты халықаралық ... ... 2007), ... тіл ... мен ... мәселелері»
атты халықаралық ғылыми-теориялық конференцияда (Алматы, 2007), «М.Әуезов –
жаңа дәуір данышпаны» атты Халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... 2007); ... ... – 7: ... және ... ... атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Шымкент,
2008), «Әуезов оқулары – 8: М.Әуезов және қазақтанудың ... ... ... ... ... ... және тіл» ... ғылыми-теориялық конференцияда (Алматы, 2009), сондай-ақ ҚР
БжҒМ ... ... Тіл ... ... ... «Лингвистикалық
жұма» атты ғылыми-әдістемелік лингвистикалық семинарда (2008 ж.) баяндалды.
ҚР БжҒМ Білім және ... ... ... және ... ... бекіткен тізімдегі республикалық ғылыми басылымдар мен жинақтарда
диссертация тақырыбына сәйкес 3 ... ... ... құрылымы. Диссертация кіріспеден, екі тараудан,
қорытынды мен әдебиеттер тізімінен ... ... ... ... ... өзектілігі, жұмыстың мақсаты мен
міндеттері, ғылыми жаңалығы, зерттеу әдістері, сарапталуы және қорғауға
ұсынылатын ... ... ... тарау “Қазығұрт өңіріндегі топонимиялық жүйенің қалыптасуының
физикалық-географиялық, тарихи, этномәдени алғышарттары” деп аталады. Бұл
тақырып үш ... ... ... ... ... регионның, өңірдің, өлкенің) топонимиялық
жүйесі ғасырлар бойы қалыптасқан: аймақтың табиғат жағдайларын, сол өлкені
мекендеген халықтың көне және жаңа ... өн ... ... ... және ... мәдениеттерінен көрініс бере алатын көптеген жалқы
географиялық есімдер жиынтығы, кешені болып келеді.
«Аймақтық топонимиялық жүйе ұлттық топонимиялық ... ... ... ... ... ... өзгешіліктері бар жүйелік топонимикалық
құрылым болып табылады. Топонимиялық ... ... ... ... межелерімен сәйкес келмеуі мүмкін, бірақ әкімшілік-
экономикалық құрылыстың тарихи, саяси, шаруашылық, этномәдени ... ... ... ... ... алынады. Сонымен қатар
жергілікті тіл ерекшеліктерінің де аймаққа қатысы ескерілмек» [1, 44 б.].
Біздің ... ... бір ... ... ... жиынтығы
аймақтық топонимиялық жүйесін құра алады, себебі кейбір ... ... ... сол ... мен ... ... көріністерінің
байланысын аймақтық деңгейде паш етеді. Басқаша айтқанда, аймақтық ... ... ... ... жүйеге тән, демек, аудан ... ... ... ... ... ... ... өзіндік
ерекшеліктерге ие.
Кіші аймақтық топонимияның тағы бір ерекшелігі – ... ... ... бір
ауыл әкімшілік (ұжымшар) территориясы көлемінде микротопонимдік жүйе құра
алатындығы.
Микротопонимдерге тән тағы бір ... ...... бір ... емес (шектеулі) аймақтың аудан, ауыл (ауыл іші немесе маңайы)
микротопонимдік жүйесінде ... ... ... микротопоним шартты
түрде азғана адамдарға мәлім, уәжділігі жергілікті тұрғындарға ғана белгілі
және ұсақ нысан ... ... ... ... ... ... сипаттары кіші аймақ (аудан) топонимдерге, яғни
аудан аймақтық топонимиялық жүйе бірліктеріне тән деп айта аламыз.
1.1 ... ... ... ... ... жүйеде бейнеленуі. Қазығұрт өңірі топонимиясының өзіндік, яғни
аймақтық кейпін қалыптастырудағы географиялық фактордың мәні мен ... ... ... ... облысының таулы аймақтарына жатады,
сол себепті тауалды, таулы ландшафттарының ... ... ... мен ... ... ... тапқан.
Жер бедерінің сипаты және ерекшеліктері Қазығұрт өңірі оронимиясында
өзіндік белгілері бар. Қазақ ... ... ... ... арқылы жасалады. Мәселен, биік орографиялық нысанды атайтын «тау»
термині ... ... ... ... ... мен Қаржантау
оронимдері құралған.
Қазығұрт өңірі топонимиясында төбе термині ... ... ... ... ... ... Бекзаттөбе, Жаумен төбе, Көктөбе,
Қытайтөбе, Төрткүлтөбе ... ... ... ... ... нысандардың физикалық-
географиялық сипаттары аталмыш терминнің ... ... ... ... оронимиясында қолданылатын бел ... ... ... ... ... «тау ... кең асу» мағынасына ие.
Алайда кейбір оронимиялық атауларда ... ... аса биік ... ... атау үшін де ... Қазығұрт топонимиясында
(оронимиясында) Беласар, Бел, Көкібел атаулары кездеседі.
Кейбір халықтық географиялық терминдер ... жер ... ... ... ... ... [2].
Қазығұрт аймақтық топонимиясында ... жер ... ... оронимдер құрамында тас орографиялық термині де
қолданылады. Сондай оронимдер қатарында ... ... ... Айнатас, Үйтас, Адам тас, Ата тас, Ана тас, Бесіктас, Емдік ... ... ... ... ... Шілде тас сынды атаулар.
Құрамында тас термині бар оронимиялық атаулар айрықша көрініп тұратын жеке
тастарға ... ... ... ... ... тауларға, төбелерге
қатысты қойылған. Тас термині алдындағы анықтауыш сөздер ... ... ... ... немесе ұқсату негізінде қойылады.
Осындай оронимдердің кейбір анықтауыш сөздері ... ... ... топонимиясында кен, қазба байлықтарға қатысты атаулар
кездеседі: Көмірлісай, Алтынтөбе, ... ... ... ... ... бері ... ІІ мыңжылдықтардан бастап) Орталық
Қазақстан (Жезқазған) мен Оңтүстік Қазақстан (таулы ... ... ... орындары болған, зергерлік өнер ... ... ... ... көне ... геологиялық барлау
жұмыстарында ... ... бола ... ... ... Алтынқазған,
Мыңшұқыр, Шұрық, Кентөбе, Кеншоқы, Көктас ... ... бұл ... кен ... ... ... хабар береді [3].
Қазығұрт өңірі топонимиясында алтын сөзімен байланысты ... ... ... бар. ... ... осы ... шығу себептерін көне кен орындарымен байланыстырмайды, кейбір
топонимдердің этимологиясы ... яғни ... ... келеді.
Таулы аймақтар жер бедерінің ерекше көріністерінің бірі – ... ... ... тау ... тар ... келеді, өткел, есік
сипатында кездеседі. Қазақстан ... тау ... ... ... ... дар ... (иран (тәжік) тілінен енген), дарбаза
(иран ... ... ... ... ... аймақтық топонимиясында Қақпақ – өзен аты, Қақпақ – ауыл аты,
Қақпақ тас-тау қойнауындағы жер (тас) аты бар. ... ... ... ... меңзейтін қақпа термині өзен, ауыл аттарына негіз болған, яғни
шатқал аты ... ... ... ... тағы бір көрінісі – ... ... тау ... ... ... ... ... арқылы құралған спелеонимдер дара бір лексика-семантикалық
топ құрайды, демек, Қазығұрт өңірі ... ... ... ... топонимиясында аз болса да, «саз» термині арқылы
жасалған топонимдер кездеседі: Тортасаз, Сопбексазы ауыл аттары.
Аймақтық ... ... ... ... ... мағлұмат беретін және белгілі бір өңір топонимиясының
тілдік ... ... ... ... ... халықтық географиялық
терминдер мен топонимдер (микротопонимдер) болып табылады. Осы ... ... ... тән. ... көп ... ... ғана ... географияның бізге белгісіз деректерін, баяғыда
ұмыт болған жергілікті географиялық терминдерді, сөз ... ... ... ... осы ... дейін жеткізеді [4].
Мәселен, Қазығұрт өңірі микротопонимиясында аңқи деген жергілікті
географиялық термин кездеседі. Оның ... ... ұмыт ... ... ... ... сол себепті бұл термин (осы
термин арқылы жасалған топоним) ... яғни ... ... ... аңқи – ... ауыл ... Аманкелді бөлімшесінде он
шақырымдай батысындағы жер ... ... ... ... ... этимологиясы былай түсіндіріледі: «Қатты қыста болған жұтта
барлық жылқысынан айырылған бай аңқиып тұрған ала ... ... ... Сол жер осы ... ... Ала ... аңқи деп ... микротопонимиясында осы терминмен байланысты тағы бір атау
кездесті – ... ... ... яғни ... ... кездеспейтін жергілікті географиялық
терминдер заңды түрде диалект сөздері болып келеді. ... ... ... аңқи сөзі ... ... осы сөзбен түбірлес
келетін географиялық мағынасы бар аң сөзі Сайрам, Қызылқұм аудандарында: 1.
«шұңқыр, жыра жер»; 2. ... ... ... жер, ... ... ... қолданылады екен [5, 80 б.].
Аңқи жергілікті халықтық географиялық терминімен тағы бір түбірлес
географиялық ...... аңқи ... ... ... ... аң, аңғар сөздерінің
ортақ мағынасы мен құраушы семантикалық ... тау ... ... кең шатқалды, тау жайлауын ... (тау ... тау ... ... тау етегіндегі немесе тау биігіндегі
қыраттармен ... ... ... Аңқи ... және ... ... осы мағыналарда қолданылған болуы керек деп топшылауға болады.
Уақыт өте аңқи термині семантикалық редукцияға, десемантизацияға ұшыраған,
бұрынғы ... ... ... және де басқа сөзге (аңқиға)
ұқсатылып, ... ... ... ие ... аңқи таулы жайлауды атайтын термин (топонимі), болатын ... сөз ... сол ... ... ... ... ... аңқи жайлау аты қысырақ сөзімен тіркескенде «тың», «соны», ... ... ... ... аты ... ... жайлау). Қазақ тілінде
жайлау терминологиясы өте дамыған. Тілші-ғалым ... ... ... мен ... ... ... түрлерінің бірқатар атауларын
көрсетеді: ... ... етек ... ... ... тер ... жайлау [6, 120 б.]. Ала қысырақ аңқи атауындағы ... ... ала ... ... немесе «үлкен (кең)» мағынасында ... ... ... (үлкен, биік тау).
Қазығұрт аймақтық топонимиясында кең тараған географиялық атаулардың
түрі – ... ... Оның ... тау ... мен тауалды жазықтарында
табиғи су көздері, бұлақтар молынан шоғырланады. Бұлақтардың таралу ареалы
ландшафт ерекшелігіне, жердің физикалық-географиялық ... ... ... ... арқылы құралған микрогидронимиялық аймақтық атаулардың
біразына қатысты ақпар диссертацияда берілді. Бұлақтар мен ... ... ... ... атаулардан да байқауымызға болады: Алты
бұлақ, Ащы бұлақ, Бүлдіргенді бұлақ, Бөрішбұлақ, Басқыбұлақ, Дайрабайбұлақ,
Жарбастау, Жылы бұлақ, ... ... ... бұлағы, Жыландыбұлақ,
Ембұлақ, Есбұлақ, Көмешбұлақ, Көздіката ... ... ... ... Көлбастау, Кекілікбастау және т.б. ... ... ... ... ... жалқы
географиялық есімдер бар: Алмалы, Бадам, Бүлдіргенді бұлақ, Доланалы сай,
Жалғыз долана, Жалғыз тал, ... ... ... ... ... ... ... Жиделі, Сарыалма т.б.
Қазығұрт аймақтық топонимиясында осы ... ... ... ... ... ... жаңғақ, алма, кәтіреңкі, күріш, терек,
жүзім, бадам, пияз, тұт , тал, долана, ... ... ... атауларының құрамында төмендегідей аң, құс, жәндік
аттары кездеседі: теке, қошқар, киік, ... ит, ... ... шошқа, құндыз,
жылан, доңыз, лашын, кекілік, көбелек т.б.
Тау теке, жабайы ешкі ... ... ... ... ... мынадай оронимдер ... ... ... ... (Әлімтаудың бұрынғы аты), Дегерес (моңғол тілінде
«жабайы ешкі»).
Қазығұрт өңірінде жылан сөзімен байланысты топонимдер бар: Жыландыбұлақ,
Жыланды, Жылан ... ... ... сөзі бар ... ... нысандарда жыланның бар екенін аңғартады. Кейбір тауларда
немесе ... ... ... ... да ... Жергілікті тұрғындар
ордалы жерлерді қасиет тұтып, жыландарға тимейді.
Қазығұрт өңірінде кездесетін үй ... ... ... бір ... лексика-семантикалық топқа жатқызуға болады. Олардың
құрамында үй жануарларының мына ... ... ... бие, ... нар, теке, қозы, қошқар, ит, ешкі т.б.
1.2 Аймақ топонимиясы қалыптасуының ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын алғышарттар ретінде
ықпал ететін сол ... ... ... қоса ... орын ... ел ... мен жер тарихының рөлі аймақтық топонимдерді
қалыптастырудағы орны өте зор және маңызды.
Ықылым ... ... ... атаулар мен географиялық
терминдердің фономорфологиялық тұлғасын Қазығұрт өңіріне ... ... ... ... дәл ... ... емес сияқты. Дегенмен, алғашқы ... ... ... ... мен ... фоносемантикалық (имитатив) теориясы
тұрғысынан түсіндірілуі ықтимал. ... ... ... ... ... ... ... ие болған. Идеофон және солардан
құралған имитативтер ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін өз тұлғасында көрсете білген.
Алғашқы (бастапқы) сөздердің ... ... ... тілдерде өз
көрінісін тапқан.
Қазығұрт аймақтық топонимиясындағы өте көне географиялық есімдердің бірі
– Өгем ... және тау аты). Тау аты Өгем ... ... қойылған топонимияда
бұл белгілі заңдылық және де гем (кем) терминінің ... ... ... ... гем (кем, хем, кам) ... ... тұңғыс-манжұр,
финн-угор, үнді-еуропа, моңғол, түркі тілдерінде және Азия, Сібір, Еуропа,
Моңғолия, Тува т.б. ... ... [7, 653 б.] ... ... ... ең көне «ностратикалық» фоносемантикалық (имитативтік) сипаты бар
атау болуы мүмкін.
Қазығұрт өңірі ... ... ... өте көне ... ... ... халық жадында, танымында өзіндік, тарихи сипаты
бар топонимикалық атаулардың бүгінге дейін жеткен жағдайы бар. ... ... осы ... ... шежіреші Зайыр Сәдібекұлы
Қаржанидің ... ... ... ... ... ... тағы бір ... грек тарихшысы Кіші Азиядан шыққан Милеттік
Гекетейдің жазбасы бойынша, Тұрбат қыстағына жақын маңайда б.з.б. V ... ... ... ... хандығы дәуірлеп тұрған. Оның ордасының
тамтығы осы күнге дейін төбе-төбе болып, қалың топырақ ... ... ... ... Орта ... және Кіші Ақпарақ делінеді»,– дейді бір шежіре
дерегінде.
Қазығұрт өңірі төрінде өте ерте ... сақ ... ... ... ... ... ... VI-II ғасырларда сақ тайпалары осы
жерлерді мекен еткен. Е.Қойшыбаевтың болжауынша: «Келес сөзі көне ... ... ... ... ... ... VI-II ғасырларда
сақ тайпаларының мекендеген жері (Г.В.Григорьев). Атаудың түркі-моңғол
тілдері негізіндегі Келе («тіл») ... ... ... ... онша ... ... – көне ... тілінде үлкен кесіртке. Бұл атауды алтайдың
Келес – келу ... ... ... ... «Кесірткелі»,
«Кесірткелі өзен» мәніндегі атау [8, 256 б.].
Халық танымында сақ ... ... тағы бір ... ... ... ... ... байланысты. Қазығұрт аймағында
«Ескендір төбесі», «Ескендір көпірі» деген ... ... ... ... ... сүйенсек, «жарты әлемді» жаулап алған
Александр Македонский сақ ... ... ... ... ... бен Орта Азия жөніндегі дерекнамалар» деген кітабында былай жазады:
«Александр Македонскийге ... ... Орта Азия ... ... қалған Спитаменнің соңғы жорығы туралы Арианның әңгімесіндегі оқиға
сақтардың Ұлы ордасы орналасқан кең даланың ... ... ... ашып ... ... жасырын өтіп кетіп, македониялықтарға соққы ... ал ... ... ... Александр Соғдианада қыстап
қалды» [9, 543 ... ... көне ... ... мемлекетінің аумағында болған.
Қазығұрт өлкесі – көне қаңлы тайпаларының байырғы мекендерінің бірі,
бүгінде ... жиі ... ... көне ... мекен еткен сонау Кангюй заманынан бері келе ... ... ... ... аймақтық топонимиясында да бар екені даусыз
мәселе.
Қаңлы/кангюй дәстүрінің бір көрінісі ретінде қой ... ... ... ... ... ... тарихи дәуірі өткеннен соң, Қазығұрт өңірін
оғыз бен ... ... ... бар ... ... ... аты алғаш рет ІХ ... Оғыз бен ... ... ... ... ... ... туралы жырда Қазығұрт тау ретінде кездессе, ... ... ... туралы екі дерек бар. Оның бірі Оғызханның
күңінен туған алты ұлының бірінің аты ... ... ... тау аты
ретінде аталады. 1043 жылы Оғыз ... ... ... ... ... ... ... бұл өлкені «Қазығұрт халқы» деп атай бастағаны туралы
деректер де бар» [9, 145 б.].
Оғыз заманындағы Қазығұрт ... ... ... ... «Қорқыт Ата
кітабы» деп аталатын көне қолжазбада өз ... ... Ата ... әңгімелердің көбінде оқиға Қаратаудан басталып,
Қазылық тауының баурайында аяқталып жатады.
Ал ... ... ... әңгімесінің баяны» дейтін тарауында
үңгірде болған ... ... Ал ... ... қос ... бар. Оның
бірі үлкен, екіншісі шағындау. Кітаптағы оқиғаның көбінде Қаратау негізгі
тірек те, ... тауы ... ... тау ... ... ... ... (Өгем
деп түсіне беру керек) сипатталады. Кітапты түгелдей топтап шықсақ, ... ... да өз елі деп ... оның ... ... ... [9, 213 ... жұмыста «Қазығұрт» атауының бірқатар этимологиясының
талдауы ... ... ... ... ... шығу ... және «құрт» этнонимдері негізінде пайда болған десе, С.Бақбергенов
«қазы» – төреші және ...... ... ... ... ... бойынша, Қазығұрт атауы бір кездерде Гаргурд,
Гузкурд, Геркурд болып қолданылған: «кер» – есім ... ... ... ... ... ... бөлімі «құрылу», «бөліну»
мағынасын, ал «курт» сөзі «қасқыр» мағынасында ... ... ... ... ... ... ... өңірі топонимиясында сол өлке халықтарының ұзақ ғасырлар бойы
қалыптасқан тарихына ... ... ... ... топонимдер де пайда
болды. Басқа тілдерден енген географиялық атаулар бөгде этностың сол ... ... ... туындайды және де басқа елдер мен тілдер
арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... ... болады, жергілікті топонимиялық жүйеге енеді.
Мәселен, Өгем тауының атауындағы -гем ... ... ... көне
иран терминіне жатқызады. Кей жағдайда ирандық терминдер қазақ ... ... ... ... мағыналық жүктемеге ие болады. ... ... бірі – ... «тік ... ... ... халық терминологиясында белгілі. ... ... ... тауы (786 м.), ... да, ... ... ... беткей жасап жалғасады.
Оңтүстік Қазақстан облысы аумағындағы, соның ішінде Қазығұрт өңіріндегі
сырттан ... ... ... араб ... лексикалық элементтер де
жатады.
Қазығұрт өңірінде араб басқыншылығымен қатысты топонимдер түгелімен сол
бір кезде пайда болып, тұрақты түрде ... ... ... бойы ... деп айту ... ... тілден қалыптасқан топонимдердің автохтондық
топонимияға енуі ұзақ жылдар, ғасырлар бойы жүреді деп атап ... араб ... ... ... ... мен ... ... (автохтондық) топонимияға сіңісіп, күні бүгінге келіп
жеткен. Сондай араб географиялық терминдерінің бірі – рабат.
«Қазығұрт» энцилопедиясында Рабатқа мынадай ... ... ... ... аты. Көне ... ежелден келе жатқан аты. Рабат деген ұғым алғашқы
кезде шекарадағы ... ... ... ... баламасына тең. Тау
қойнауында орналасқан, көк жасыл алқап, Жібек жолының бойы. Осы ... ... ... ... ... ... ... бекетке тоқтап,
демалып, көлік ауыстырып, ары ... жол ... [9, 278 ... ... ... ... құрамындағы моңғолдық элементтер үш
кезеңде пайда болуы мүмкін: 1. Болжамды (гипотеза) түрінде айтылған моңғол-
түрік тілдік дәуірде; 2. ХІІІ ғ. ... ... ... ... ... ... ... шапқыншылық жасауымен байланысты. ... бірі – ... ... ... «жабайы ешкі»). Дегенмен,
Қазығұрт өңірінде моңғол тілінен енген топонимдер жоқтың қасы.
Қазығұрт өңірінің ... ... өте көп те ... ... орыс ... енген топонимдер болды. Бүкіл Қазақстанға ... ... ... ... өңіріне ХІХ-ХХ ғғ. жүрді. ХІХ ғ. екінші
жартысында орыс шарауаларын жаппай қоныстандыру саясаты іске ... ... ... ел ... 90 пайызы өзгеріске
ұшырағанын байқауға болады. Мәселен, 1993 жылға дейін аудан көлемінде ... В.И. ... ... ... ... ... ... Ленин аудандық
кеңесі, Ленин атындағы колхоз, Ленин және Ленин жолы елді мекені, Ленин
алаңы, Ленин ... ... орта ... ... ... ... ... деп аталып келді.
Қазығұрт өңірі топонимиялық жүйесі, көріп ... ... ... түрлі тарихи кезең мен дәуірлерде өзгерістерге ұшырап отырған.
Бұл ... біз ... ... өлкенің және Оңтүстік, ары барғанда
Қазақстан аумағындағы болып ... ... ... ... қатысты өрбіді. Яғни өлке тарихының іздері сол өңірдің жер тілі
топонимиясында қалып отырады. Осы ... ... шын ... – тарих айнасы».
1.3 Қазығұрт өңірі топонимиясының қалыптасуындағы этномәдени факторлар.
Қазығұрт ... ... ... мен ... ... көне замандардан бері көшпелі, жартылай көшпелі түрінде мал өсіру,
түрлі дақылдар шаруашылықтарымен ... үшін өте ... ... ... бұл ... ежелден қала мәдениеті мен өркениеті дамыған әрі ол ... жолы ... ... ... әр түрі сол ... саласымен айналысқан
халықтың материалдық және рухани ... өз ізін ... ... ... ... ... мен ... болып келеді. Халықтың шаруашылық
түрі, материалдық және ... ... ... ... ... ономастикалық сөз қорында өз көрінісін табады.
Көшпелі малшаруашылығының әдіс-тәсілдері қоршаған ортаны, табиғатты
тиімді ... ... ... дамыды. Көшпелі малшаруашылығы
географиялық ортамен тығыз байланысты, сол ... ... ... жағдайлары мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... және нақты
бейнеленеді. Қазақ ... ... ... өте жоғары деңгейде болған.
Қазығұрт өңірінің тау ... ... ... ... кең түрде пайдалынылған. Сондай жайлаулардың қатарында
Ала қысырық аңқи, Аңқи жайлауларын атауға болады. Мәселен, Аңқи – ... 40-45 ... ... ... ... ... тау
аңғарындағы кең жайлау. Көктем, жаз айларында шөп ... ... ... шырыш, сасыр, құлқайыры жайқалып, тартып тұрады.
Аймақтық (жергілікті) тіл ерекшеліктерінің бір көрінісі (дерегі) ретінде
Қазығұрт ... ... ... ... аңқи сөзі ... ... қыстау маңында арнайы қоршалған ашық немесе ... бар ... ... ... ... қидан, шөп-шаламнан
жасалған қоражайлары болған. Шөл және ... ... мен ... мал ... ... ... ... байқалады.
Мәселен, Мойынқұм мен Қызылқұм жерінде сексеуілден, тоқылған қамыстан ашық
қоралар салынса, таулы аудандарда тастан тұрғызылған, төбесі ... ... ... ... ... ... ... тас қоралар
Қазығұрт өңірінде Қазығұрт қорасы, Қазығұрттағы қос ... ... ... ... ... жергілікті топонимдермен аталған.
Мал өсіру ісінде табиғи сулар, су көздері, суаттар үлкен рөл ... мен ... тау ... көп ... мал ... ... суаттар пайдаланылған. Қазығұрт таулы өңірінде табиғи су көздері
– өзендер мен бұлақтар, бастаулар молынан кездеседі: Қотырыза, ... ... ... ... ... ... ... Көзді ата бұлағы, Көктөбе бұлағы, ... ... ... Кемербастау, Көлбастау, Кекілікбастау, Қарабастау,
Қызылбұлақ, Қотырбұлақ, Құндыбұлақ, Маржанбұлақ, Молбұлақ, ... ... ... ... ... ... Шарбұлақ, Шошқабұлақ, Бадам, Доңызбұлақ, Борбас, Жалпақсу,
Қаржан, Өгем, Рабат, Ұя ... ... ... ... Нарқұлаған, Ақбура, Ала қысырақ
аңқи, Айғырұшқан, Айғыржыққан, Азартеке, ... ... ... ... Қошқарсойған, Текесу, Түйетас,
Текеқамау, т.б. зоотопонимдер бар. Осы ... мал ... ... ... топонимиялық тізбекте басым көпшілігі жылқы мен қойға
қатысты атаулар. Осы кішкене тізбектің ... де ... ... мен қой ... ... орын ... ... болады.
Қазығұртта құс атауларына байланысты да жер атаулары кездеседі. Мысалы,
Кекілікбастау – су көзі, Лашынхана – биік шың, Бүркітұя – шың, т.б. ... ... ... ... өңірінде аталған ... ... ... және сонымен бірге осы өңірде құсбегілік,
саятшылық кәсіптің дамығаны жайында да хабардар етеді.
Қазығұрт аймақтық ... ... ... көру ... ... ... жиі кездеседі. Қазығұрт топонимиясында,
мәселен, түске байланысты географиялық атаулар аз емес. ... ... ақ, ... ... көк, боз сын ... ұшырасады. Бұл түсті
білдіретін сын ... ... ... ... ... немесе түрін
білдіреді де, тау, тас, төбе, ... су, құм, сай т.б. ... ... үшін қызмет етеді.
Қазығұрт өңірі топонимиясы қалыптастырған этномәдени факторлар қатарына
малшаруашылығымен қоса егін ... ... ... ... ... ... байланысты топонимдер мен микротопонимдер ... ... ... ... ... ... топонимдерді
келтіруге болады: Ащы Қарабау, Алмалы, Жиделі, Жеті ... ... ... ... ... ... Мүсірәлінің арығы,
Мыңтүп т.б.
Қазығұрт өңірінің ежелден бері қала мәдениетінің орны ... ... ... мен, ... ... атаулар.
Мәселен, Қазығұрт өңіріндегі Тұрбат елді мекені ... ... бірі ... ... «Тұрбат өңірі ескі қалалардың орны
болатын. Бір кезде Ұлы Жібек жолының дәл ... ... ... ... Ол көне ... ... жапсарласып жатқан көне қалалардың
шоғырланған орнының бірі болатын» [9, 327 б.].
Тарихи жазба деректеріне көз салсақ, көне ... ... ... ... ... Х ғасырдың араб географы Кудама «Жер ... ... «Шаш ... ... дейін бес фарсах, ал Газгердтен
Исфиджабқа дейін төрт фарсах», – ... ... араб ... ... ... ... ең жақсы бөлінісі» деген кітабында: «...Бинкеттен
Анфаран рабадына дейін бір ... жол, одан ... ... бір ... ... ... дейін бір күндік жол» деп жазады Ұлы Жібек жолының
сипаттамасында.
Ұлы Жібек ... ... ... ... көне ... бері ... бір ошағы болған. Отырықшылыққа, яғни қала ... өңір ... ... сөз еткен және де басқа астионимдер
мен топонимдер ... ... бірі – ... ... ... ... топонимдер Қышқорған, Ордақорған т.б.
Сонымен қатар қала құрылысы ... ... ... ... сарайы атты топонимдер Қазығұрт аймақтық топонимиялық жүйесінде өз
көрінісін тапқан.
Жергілікті топонимдер жүйесінде сол өлкені ... ... ... танымы т.б. көрініс тапқан. Халқымыздың және де белгілі
бір өңірді мекендеуші елдің ұлттық ... ... ... ... терминдердің Қазығұрт өңірі аумағында қатары айтарлықтай.
Осындай ұлттық орографиялық терминдер арқылы қалыптасқан ... ... ... ... ... ... Биіктас,
Ескішанақ, Күбіқұдық, Қазаншұңқыр, Рысқұлбектің қазаны, Тоқымдық, Бағаналы
т.б.
Қазығұрт аймақтық ... ... ... ... ... ... факторлардың бірі – жергілікті елдің ... ... ... аймақтық топонимиясындағы бірден-бір
көрініс әулиелі жер-су аттары немесе агиотопонимдер. Қазақстанның барлық
өңірінде, ... ... ... ... ... ... дәл ... өңіріндегідей көптеп және топталып кездеспейді.
Қазығұрт өңірі киесі мол жер деп ... ... және де осы ... ... ... ... шыңында топан суда Нұхтың кемесі
тоқтап, ... ... ... ... ... алды деген ұғым
түсінікте деуімізге ... ... ... ... ... ... ... халық зиярат етеді, тілек тілейді.
Қазығұрт тауындағы киелі орындар белгілі бір ... ... ... сөз ... ... кешеннің өзіндік
ерекшеліктеріне төмендегідей жайттарды (белгілерді, сипаттарды) ... 1) ... ... ... ... Нұх ... ... басында тоқтаған оның кемесімен байланысты болып
келеді; 2) осы ... ... ... ұсақ ... ... және де шын мәнінде жалқы есімдер қатарына толыққанды жатпайды,
сонымен қатар бұл атаулар жалпы есімдер де емес – ... және ... ... ... (себебі кейде «үлкен әріппен» жалқы есімдер ... ... ... ... де ... береді).
Қазығұрттың 1720 метрлік ұшар биігінде Кеме қалған деген жер бар, ал
кейде сол жер Нұх ... ... ізі деп ... ... ... ... ... мекендеген үңгірі, оның намаз ... ... бес ... ізі, су ішкен бұлағы деген микротопонимиялық
атаулар осы кешенге кіреді.
Қазығұрт тауының етегінде Ғайып ерен – ... ... ... түнеген
жер деген киелі орын бар. Осы қасиетті жерде Үш бұлақ ... ... деп ... ... бір үн ... ... ... бар.
Екінші тарау “ Қазығұрт өңірі топонимиясының этнотанымдық сипаттары ”
деп аталып, үш тараушаға бөлінді.
Ғаламның ... ... ... ... құрамында аймақтық
(регионалдық) топонимиялық бейнесін ... ... ... қарастыруымызға
болады, себебі ол белгілі бір мәдени-тарихи аймақтың (регионның) топонимдер
мен микротопонимдер деңгейіндегі тілдік-менталды көрінісі болып табылады.
Демек, сол ... ... ... бері тұрып жатқан елдің, ... ... ... ... ... ... Этникалық дүниетанымның Қазығұрт өңірі топонимдеріндегі көрінісі.
Этнотанымдық топонимиялық қабаттар дүниетанымның белгілі бір ... және ... ... ... көрсететін топонимиялық
қабаттар (топонимдер типтері немесе топонимдер жиынтығы). Мәселен, кейбір
топонимдер мифтік (мифологиялық) таным негізінде ... ... ... ... ... ... топонимдер немесе мифтік
(мифологиялық) этнотанымдық (дүниетанымдық) ... ... ... бір түрін «тарихи таным» деп айқындайтын болсақ, жалпы топонимияда
немесе аймақтық ... сол ... ... ... ... ... ... қабатты қарастыруымызға болады.
Ал енді, сол түрлі таным түрлеріне негізделген топонимиялық қабаттарды
хронологиялық ... ... ... болсақ, олар
стратиграфиялық қабаттарды құрайды, себебі ... ... ... ... ... ... кейін бірі, кезектесіп стратиграфиялық
мәдени-тарихи ... ... ... жасақтайды.
Алғашқы немесе ең көне стратиграфиялық дүниетанымдық топонимиялық
қабатқа мифтік (мифологиялық) танымға ... ... ... аймақтық топонимиясында мифтік (мифологиялық) танымның
көріністерін беретін ... ... ... ... ... ... туындаған. Сондай жер-су атауларының ... ... Ата тас, Ана тас, ... тас, ... қыз ... бар. Бұл ... аталған табиғи нысандар – тастар ... ... және әр ... ... ... күні ... дейін
жергілікті халық жадында сақталған.
Адамдардың тасқа айналу сюжеті өте көне ... ... ... деп айтуымызға болады. Ежелгі дәуірлерде (мүмкін, палеолит пен
неолит тас дәуірінде) анимистік көзқарастар негізінде адам мен ... ... жаны бір, яғни ... да жан бар, ... ... бар, ... ... жоқ») деген ұғым -түсінікке қатысты наным-сенімдер
қалыптасқан болуы мүмкін.
Көне ... ... мен ... қатысты Қазығұрт
топонимиясында тағы бір географиялық атаулар тобы ... ... ... ... ... өте көне ... ағаш» культімен
байланысты.
Қазығұрт өңірінде «киелі ағаштар» культіне қатысты ... ... да, сол ... ... ... де сақталған.
Мәселен, Көктерек әулие деп ... жер де биік жуан ... және ... көптеген көк теректер бір гектардай жерді алып жатыр. Жергілікті
халықтың ... ... бала ... ... Көктерекке барып
сиынып, тілектері қабыл болған. Ал енді терегін әлдекім ... ... ... ... ... ... қан ... көне мифологиялық танымдардан көрініс беретін аймақтық топонимдердің
бір тобы ... ... ... ... өңірінде Жеті үңгір, Қос
үңгір, Жалтыр үңгір, Бір ... Үш ... ... ... спелеонимдер
белгілі. Осы микротопонимдік атауларға және аталған ... ... ... ... ... ... бар. Әрине, бір
кездерде киелі орындар саналған ... ... мәні ... ... ... сол ... үңгірлерге қатысты кейбір ... ұмыт ... Егер көне ... ... ... ... бір ырым-жоралар (ритуалдар) ... ... ... ... ... кейінгі дәуірлерде олар киелі функцияларынан айрылған.
Ал Қазығұрт аймақтық топонимиясында сумен байланысты ... ... ... ... ... гидронимдік
атаулардан байқауымызға болады. Ежелгі замандарда бұлақ, су атауларында
имплицитті (жасырын) түрде «толыққанды» мифологиялық ұғымдар ... ... ... ал ... ... өткен соң сол атауларда (су нысандарында) тек
«қасиетті», ... ... ... бар ... ... ... сақталған. Мысалы, Көктөбе бұлағы қасиетті, емдік шипасы бар су көзі
болып саналады. Көктөбе бұлағы төңірегінде Ана ... Ата ... ... Қыз ... ... ... орналасуында да мифологиялық астарлар
бар.
Қазығұрт тауының солтүстік жағында бес-алты шақырымдай жерде Ғайып ерен
– Қырық шілтен деп ... ... ... әулие орналасқан.
Ғайып ерен қырық шілтенге қатысты диссертацияда келтірілген деректер мен
дәйектемелерге қарағанда, қазақ ... ... ... ... ... ... исламның өткен замандарда кең етек жаюы орын ... ... ... кейбір көріністерін жанама түрде ... ... ... да ... ... тариқатының пірлері (әулиелері) өз есімдерін Қазығұрт аймағының
топонимиясында (микротопонимиясында) азды-көпті болса да қалдырды. ... ... ... сопы ... ... ... болып келеді. Сопы-пірлердің жерленген ... ... ... және де сол ... ... мен ... кереметтері
аңыз-әпсана түрінде халық арасында кеңінен таралған.
Мәселен, Қожа Ахмет Ясауидің ... ... ... Ақбура әулие
Қазығұрт баурайынан Түркістандағы намазға қас ... ... ... ... ... ... екен. Ақбура әулие Қазығұрттың етегіндегі бұлақтың
басында жерленген, күні ... ... осы жер ... болып саналады.
«Ақбура әулие» деп аталатын киелі ... ... ... ... ... ... культімен байланысты тағы бір микротопоним
Қазығұрт тауының оңтүстігіндегі Тұрбат ... ... ... ... мен ... ... халықтың әулиесі де, киелі жерлері де көп.
Салыстырмалы түрде Оңтүстік Қазақстанның өзге ... ... ... ... ... ... тарихи ескерткіштерге бай.
Олардың көпшілігіне халық зиярат ... ... ... ... ... ... ... есімдерімен байланысты
топонимдер мен микротопонимдер: Ақ ата, Қызыл ата, ... ата, ... ... ... Нау ата, ... ана, ... ана, ... ата, Жалаулы ата, Қыз
әулие, Шоқы ата, Көзді ата, Қазығұрт ата т.б. болып келеді. Бұл ... ... де ... ... ... аңыздары кездеседі.
Қазақ халқының аксиологиялық рухани құндылықтарының бірі – ел ... ... ... ... елі, жері үшін ... ... батырлар
есімдерін жер-су аттарында мәңгі етіп қазақ ... ... ... ... ... ... топонимдеріне қатысты аңыз - әпсаналар. Жалпыұлттық
және де ... ... ... ... ... ... ... этнотанымдық рөл атқарады. Ғасырлар бойы қалыптасқан жер-су
аттарына байланысты аңыздық және ... ... ел ... ... ескі ... естегі тарихынан мағлұмат береді, халық
дүниетанымынан, әлденеше ... ... ... ... ... ... етеді.
Қазығұрт өңірінің жер, су, тау-тас, мекен, әулие орындары аттарына
байланысты ... ... мен ... ... ... мәні бар, сол ... тарихынан, тұрмыс-тіршілігінен, әдет-
ғұрыптарынан мағлұматтар береді. Осыған қарағанда, топонимдер ... ... ... бір ... (аймақтық) топономиялық ғалам
бейнесін құруда, қалыптастыруда үлкен рөл атқарады.
Қазығұрт өңірі топонимиясына ... ... ... мен
әпсаналарды шартты түрде тарихи-топонимикалық, жалпы ... ... ... мен ... деп ... ... аңыздар – белгілі бір немесе жалпы тарихи оқиғаларға,
тұлғаларға ... ... ... Жалпы топонимикалық аңыздарда
пәлендей тарихи оқиғаларға ... ... ... ... жоқ, бірақ
жергілікті халықтың түсінігіне сай келетін шындыққа ... ... ... баяндалады. Мифологиялық (діни-әлеуметтік) топонимикалық
аңыздар мен әпсаналарда ертедегі мифтік танымдық (дүниетанымдық) іргетасы
мүжіліп, ... ... ... ... ... салдарынан аңызда өзгеріп
немесе тіпті ұмыт болып жойылып кетуі әбден ... ... түп ... ең ... ... орны – Қазығұрт тауы
жөнінде топонимикалық аңыз-әпсаналар ғасырлар қойнауынан күні бүгінге жетті
деп айтуымызға ... ... ... су ... ... тауына тоқтаған Нұхтың
кемесі жөнінде, кеме үстінде аман ... төрт ... осы ... ... ... ... мифологиясында «топан су және киелі
тау басында ... ... ... ... ... да ... нұсқалары
бар екенін ескерсек, Қазығұрт тауына және Нұхтың кемесі жайындағы ... ... ... атап ... жөн болар.
Қазақ арасында Қазығұрт тауына байланысты әпсаналар сақталып, кеңінен
тараған деп айтуымызға болады. Шын мәнінде, ... ... ... ... төрт ... бар ... ... – топан су мен Нұхтың кемесі
жөніндегі (Қазығұрттың шыңына тоқтағаны жайындағы) ... ... ... ... тіршілік алған төрт түлік жөніндегі әпсана; үшіншісі –
Қазығұртта өмір сүрген әулие Қазығұрт ата жайындағы ... ... ... ... соғысқан таулар («таулар соғысы») жөніндегі аңыз.
Қазығұрт тауына ... ... елі ... аңыз-әпсаналарды
монотеистік діндерден (ислам, христиан) бұрынғы прототиптік ... да ... ал енді ... (құрандық) нұсқасының қазақ нұсқалары
болғанымен, бұл аңыз-әпсаналарды сол ... ... ... ... ... ... лайық. Дегенмен, Қазығұрт тауына қатысты аңыздар мен
әпсаналардың мына бір ерекшеліктері бірден ... ... ... ... ... ... бойы ... (фольклорлық жанр үлгісінде); діни
нұсқаларынан бөтен төрт ... ... ... нұсқалары болуы; аңыздарға
байланысты топонимдердің ... ... ... табылуы
(орналасуы, локальдануы); осы аңыздарға байланысты ... ... ... халықта жоғалмағандығы (киелі тауға, қасиетті орындарға
зиярат ету, мал сою, ырым-жоралғыларды жасау ... сөз ... ... ... ... ... мен ... топонимикалық аңыз-әпсаналарға жататын болса, Қазығұрт
аймағындағы бірқатар аңыз-әпсаналар тарихи-топонимикалық және ... ... ... ... ... ... ... жоңғар басқыншылығымен
байланысты болып ... Осы ... ... ... бір ... ... басқа жаулармен соғысқан батырлар жөнінде баяндалады,
жер ... сол ... ... ... ... байланысты туындайды.
Қазығұрт өңіріндегі сондай тарихи-топонимикалық аңыздардың бірі – ... ... ... т.б. Қазығұрт топонимдеріне қатысты
тарихи-топонимикалық және ... ... ... ... нұсқалары келтіріліп, оларға талдау жасалынған.
2.3 Қазығұрт феномені: Қазығұрт – прецеденттік топоним. Қазақтың ұлттық
мәдени кеңістігінде белгілі бір рухани ... ... ... да ... ... ... Д.Б.Гудков, В.В.Красных, Е.Л.Березович,
Г.Б.Мадиева, Қ.Қ.Рысберген т.б. ... ... ... ... ... ... қатар
антротопонимдер және өзге онимдік топтағы атаулар әлі күнге арнайы зерттеу
нысаны бола қойған жоқ», – дей келе ... ... ... ... Ақ ... ... Ұлытау сынды қазақ топонимдерін
прецеденттік географиялық ... ... ... ... ... жағдаяттар, прецеденттік айтылымдар аясында қарастырады [10,
48 б.].
Прецеденттік топоним ... ... ... ... ... ... ... (концепттік) мазмұны
прецеденттік жағдаятқа қатысты. Прецеденттік жағдаят, әдетте, бүкіл
этномәдени ... ... ... ... ... немесе этнотарихи
(этноәлеуметтік) жағдай, ахуал. ... ... ... ... ... ... сол ... топониммен аталған
нысанмен (топообъектпен) байланысады, яғни прецеденттік ... ... ... ... ... прецеденттік топоним
де жоқ, пайда бола алмайды.
Қазығұрт феноменінің қазақ лингвомәдени қауымына етене таныс ......... ... тау». Қазығұрт феноменін қазақ
рухани мәдениетінің эталондарының бірі деп ... да ... ... ... ... бір метафорасы ретінде
де түсінуімізге болады. ... ... ... ... қазақ үшін
киеліліктің бірегей бір символы.
Қазығұрт тауы феномендік сипатқа, яғни қасиетті, киелі деген ... ... ие ... ... ... ... ... беруге болмайды. Қазақ
халқының қазіргі (бүгінгі таңдағы) этно (дүние) ... ... ... тауының киелілігі тау ... ... ... байланыстырылады:
Қазығұрттың басында кеме қалған,
Ол әулие болмаса неге қалған...
Әрине, топан су Нұх кемесімен байланыстырылған осындай түсініктер ... ... ... ... ... ... Бірақ осы мұсылмандық
астары бар ... ... де ... Қазығұрт тауының феномендік
(киелілік) сипаты ... деп ... ... Солай топшылауымызға
бірнеше дәлел бар.
Әлем халықтарының бәрінде деп ... ... өте, көне ... бері келе ... ... тау» мифологиясы бар. «Ғаламдық тау»
мифологиясы монотеистік діндерден (христиан, ... ... ... ... «ғаламдық таудың киелі шыңы», таудағы үңгір ... ... адам ... ... және ... ... алады, яғни
жасампаздық акт (адамның жаратылуы, ... ... осы ... ... ... ... табиғи нысандары арқылы өткеріледі. Осындай
мифтік танымдар мен түсініктердің негізінде, арқауында таудың ... ... ... тау» ... архетиптің көріністері сақ, үйсін замандарында да
орын ... Олай ... сақ, ... ... де ... «Киелі тау»
түсінігінде белгілі болған.
Бұл феноменнің ... ... ... және ... 6-7 мыңжылдықтарды
қамтиды деп болжалды түрде айтуымызға болады. Қазығұрт феноменінің 6-7
мыңжылдықтай ... ... адам ... ... ұзақ ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ететін талай дәуірлер өтсе де,
рухани негізін, рухани ортаны жоғалттырмайтын сансыз ... ... ... Ұрпақтар сабақтастығына арқау мен негіз болатын тек биологиялық
(генетикалық) түрде көрінетін табиғи ... ... ... ... ... ... ... етіп мәңгі өлмейтін халық рухы.
Сол Қазығұрт тауын, өңірін мекендеген халықтың рухы ... ... ... бойы сақтай білді, бізге мирас етіп тапсырды.
Қазығұрт өңірінде бірнеше мыңжылдықтар бойы ретімен ауысып келген түрлі
лингвомәдени ... ... ... ұжымдық когнитивтік
кеңістік және жеке когнитивтік ... ... ... ... ... ... ... күні бүгінге дейін сақталған.
Қазіргі заманда Қазығұрт феномені жоғарыда аталған когнитивтік кеңістік
түрлерінде прецеденттік топоним – Қазығұрт атауы және прецеденттік ... өз ... ... ... ... ... және тұрақты
түрде қызмет етуі үшін, прецеденттік топоним мен прецеденттік мәтіндер
үнемі қайталанып, жаңғырып ... ... ...... атауы көптеген кітаптарда және мерзімді
баспасөзде жарияланған мақалаларда сан рет қайталанады.
Қазығұрт феноменін ... ... ... баяндайтын
диссертацияда аталған кітаптар мен мақалаларда ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тау-тасына, топырағына
дейін сүйе білетін, атамекенін, баба елін – ... ... ... ізгі ... мен ... тебіренісі прецеденттік мәтіндерден айқын
көрініс тапқан.
Қазіргі қазақ лингвомәдени ... әр ... жеке ... ал ... ... жеке ... (топонимиконында)
Қазығұрт рухани феномені және соған ... ... ... орын алған. Әрине, прецеденттік феноменнің тілдік репрезентенттері
болып келетін ықшамдалған прецеденттік мәтіндер де ... ... ... ... «Қазығұрттың басында кеме қалған, ол әулие болмаса неге
қалған...» т.б.) ... ... ... ... ... және
жеке ономастиконында да орны бар десек, қателеспейміз. ... ... ... ... ялық ... (фоновые знания) Қазығұрт ... ... ... ... ... өз көріністерін
береді.
Ал енді, қазақ ұлттық аялық білімдеріне ие емес, рухани мәдениетіне және
болмысынан хабары жоқ, әсіресе, тілі мен ділі жат ... ... ... да) ... Қазығұрт сынды рухани феномендерінен мүлдем бейхабар.
Қазығұрт рухани феноменінің мәдени-философиялық, ... діни және ... ... өте ... сол ... ... ... халқының рухани мәдениеті мен тарихында ойып алар ... бар. ... ... ұлт ... ... ... алғышарттардың бірі
осындай бірегей феномендерінің,прецеденттік топонимдерінің халықтың тарихи-
мезгілдік континуумда үздіксіз, сансыз ұрпақтар өрісінде тіршілік ... ... ... ... аймақтық топонимияның жүйелік құрылымына негіз және
алғышарттар болатын ... және ... ... ... ... ... топонимиясының аймақтық келбетін, регионалдық ерекшеліктерін
сол ... тән ... ... ... ... ... ... тілдердің өзара
қатынасының, түрлі тарихи-экономикалық формацияның алмасуының нәтижесіндегі
бірнеше этнотілдік, этнотанымдық диахрониялық ... ... ... ... өңірі топонимиясының этнотанымдық ... ... ... ... ... ... арғықазақ (пратүркілік) мифтік-танымдық қабатта «тас», «ағаш»,
«үңгір» сынды ежелгі мифтік наным-сенімдер орын ... ... ... ... ... ... ... сопылар
культі, мұсылман әулиелері жайында этнотанымдық ... ... ... ... лингвоменталды қабат Қазығұрт
өңірінен шыққан батырлар мен қоғам қайраткерлерінің есімдеріне және
ерлік ... ... ... Қазығұрт өңірі топонимикалық аңыз бен әпсаналарға өте бай. ... ... ... ... ... ... ... (діни әлеуметтік) аңыздар мен әпсаналар құрайды;
– Қазығұрт феноменінің бүкіл қазақ лингвомәдени ... ... ... ...... – киелі, қасиетті,
әулие тау».
Қорыта айтқанда, Қазығұрт рухани феномені – қазақ мәдени кеңістігіндегі
белгілі бір ... ... ... ... және ... феноменінің мыңжылдар бойы сақталуының негізгі себебі – «мәңгі ел»
Қазақтың мәңгі өшпес ... ... ... ... рухани
сабақтастығында.
Қазығұрт рухани феноменінің және прецеденттік топонимінің- мәдени
философиялық, тарихи-танымдық, ... ... ... және
аксиологиялық әулеттері өте жоғары, сол себепті ұлттық ... ... ... ... мен ... қайталанбас және мәңгі өшпес өз
орны бар.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 ... А.Е. ... ... ... ... және ... ... филол. ғылым. ... ...... 2006. – 44 ... ... Қ., ... Ж. ... Қазақстанның геологиялық
құрылысы мен жер ... ... ... // ... және
табиғат. – 2006. – №2. – 7-11 ... ... А.Х. ... дело в Центральном Казахстане в древние и средние
века // Поиски и раскопки в ...... 1972. – ... ... Е.М. Топонимика в региональных географических исследованиях
// Топонимика в региональных географических исследованиях: Тезисы докладов.
– М., 1984. – С. ... ... ...... ... 2007. – 480 ... ... Н. Сөз мәдениеті. – Алматы, 1984. – 120 б.
7 Мурзаев Э.М. Словарь народных географических терминов. – М.: ... – 653 ... ... Е. Қазақстанның жер-су аттары сөздігі. – ... ... – 256 ... ... ... – Алматы: Тоғанай Т, 2002. – 543 б.
10 ... Қ. ... ... ... және ... ... ғылым. докт... автореф.: 10.02.02. – Алматы, 2010. – ... ... ... ... ... ... ... қазақ ономастикасындағы алатын орны // «Әуезов оқулары-
5»: «Қазақстанда гуманитарлық ... ... ... ... мен ... атты ... ... материалдары. – Шымкент, 2006. – 150-154 бб.
2 Киелі Қазығұрт өңіріндегі жер, су ... ... ... // Ж.Баласағын атындағы Қырғыз Ұлттық
университетінің «Жарчы» ... ... ... сериясы. – Бишкек,
2006. – №1 (4). – 408-411 бб.
3 Қазығұрт ... ... ... // Ө.Айтбаевтың 70 жылдық
мерейтойына арналған «Мемлекеттік тіл саясаты: терминология, аударматану,
ресми ... ... атты ... ғылыми-теориялық конференция
материалдары. –Алматы, 2007. – 85-88 бб.
4 Қазығұрт топонимиялық кеңістігіндегі атауларының лексика-семантикалық
топтарының сипаты // Т.Жанұзақовтың 80 ... ... ... ... ... ... мен ... аударма мәселелері:
қалыптасуы, дамуы мен болашағы»: атты ... ... ... ...... 2007. – 94-97 ... ... өлкесі шектеулі аймақ микротопонимиясы номинациялық уәждері
// І.Кеңесбаев, М. Балақаев, Ғ.Мұсабаевтың 100 жылдығына арналған ... ... мен ... мәселелері»: атты халықаралық ғылыми-теориялық
конференция ...... 2007. – 324-326 ... ... гидронимінің құрылымдық жүйесі // М.Әуезовтің 110 жылдығына
арналған ... – жаңа ... ... атты ... ... ... жинағы. – Шымкент, 2007. – 160-163 бб.
7 Қазығұрт экклезионимдері // М.Әуезовтің 110 ... ... – жаңа ... ... атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік
конференция жинағы. – Шымкент, 2007. – 86-90 ... ... ... ... ... қысқаша тарихи географиялық
мәліметтер // «Әуезов ... – 7: ... және ... ... атты халықаралық ғылыми-тәжірлибелік конференцияның еңбектері.
– Шымкент, 2008. – 238-241 ... ... ... ... физикалық-географиялық астарлары //
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Хабаршы. Филология сериясы: – Алматы, 2009. –№3
(119). – 196-199 бб.
10 ... ... ... ... ... // Тілтаным. –
Алматы, 2009. – № 2 (34). – 139-143 ... ... ... топонимиялық жүйенің қалыптасуының физикалық-
географиялық, ... ... ... // ... ... әлемі.
–Астана, 2009. – № 4. – 11-16 бб.
12 Қазығұрт өңірі физикалық-географиялық ... ... ... ... // «Әуезов оқулары – 8: М.Әуезов және
қазақтанудың өзекті ... атты ... ... ...... 2009. – 117-121 бб.
13 Аймақ топонимиясы қалыптасуының тарихи негіздері // Ә. Т. Қайдардың
85 жылдығына арналған ... және ... атты ... ... материалдар жинағы. – Алматы, 2009. – 208-211 бб.
РЕЗЮМЕ
на ... ... на ... ... ... кандидата
филологических наук по специальности 10.02.02 – казахский ... ... ... ... региональной топонимии Казыгурта
Диссертация посвящена этнолингвистическому ... ... ... ... ... В свете идей, ... и ... ... ... ... в ... ... весьма актуально рассмотрение и научное описание
диалектической взаимосвязи языка и ... ... и ... на ... ... ... материала.
Актульность исследования связана также с ... ... ... ... топонимии, так как
именно региональная топонимическая система позволяет ... ... ... ... и ... как ... ... края (региона) так и специфичекие особенности формирования и
функционирования самой региональной топонимии.
Актуальность темы ... ... ... тем, ... по теме ... ... и этнокультурные явления
весьма ценны в контексте духовного наследия казахского народа.
Объект исследования. Объектом ... ... ... регональной топонимической системы Казыгурта.
Цель и задачи исследования. ... ... ... ... ... ... ... топонимической системы
священного Казыгурта.
В диссертации ставятся и решаются следующие задачи:
– определение особенностей отражения физико-географических особен-ностей
региона в ... ... ... ... этнолингвистических факторов в формировании и становлении
региональной топонимичекой системы Казыгурта;
– определение исторических основ в формировании в ... ... ... ... ... мировоззрения в топонимии исследуемого
региона;
– описание специфических ... ... ... и ... ... описание культурного феномена ... ... ... Казыгурт.
Методы исследования. В диссертации использованы описательный, историко-
сравнительный, ... ... ... и ... ... ... новизна и результаты исследования
– впервые топонимы определенного региона подверглись научному описанию в
этнолингвистическом аспекте в ... ... ... ... ... прослежены и описаны специфические особенности отражения физико-
географических особенностей региона Казыгурт в топонимической ... ... и ... роль этнокультурных экстролингвистических
факторов в формировании и становлении топонимии региона;
– определены историко-хронологические основы формирования ... ... ... отражение различных форм и видов этнического мировоззрения ... ... ... ... ... ... и понятий, заключенных
в топонимических преданиях и легендах исследуемого региона;
– дано ... ... ... ... ... топонима Казыгурт.
Теоретическая и практическая значимость исследования. Полученные в
процессе ... ... ... ... определенный вклад в
дальейшее развитие и ... ... ... базы ... и ... ... могут быть использованы в дальнейшей разработке
тем и прблем региональной топонимики и микротопонимики, а ... ... ... и ... ... по казахской ономастике, топонимике,
этнолингвистике, при ... ... ... и ... в ... ... при составлении региональных топонимических словарей.
Положения, выносимые на защиту
– экстралингвистическими предпосылками, ... ... ... ... ... историко-
хронологические и этнокультурные факторы;
... ... ... а ... этногенетические,
исторические, социальные, хозяйственные процессы и явления являются
условиями ... ... ... ... ... в ... региона;
– лингвоментальное пространство топонимии Казыгурта ... и ... ... пласты (слои);
– этномировоззренческую основу топонимии региона Казыгурт в течении
тысячелетии сформировали ... ... ... ... с ... , ... «деревом», «горой», а также с
исламскими суфийскими культами святых, почитанием ... и ... к ... ... региональной топонимии относятся также
местные топонимические легенды и предания;
– культурный феномен Казыгурт и ... ... ... символами и метафорой святости (священности) в казахском сознании
и имеют непреходящую культурно-философскую, ... ... и ... ... ... ... состоит из введения, двух основных
разделов, заключительной ... и ... ... ... ... ... и ... исследования нашли отражение в
выступлениях на международных, республиканских конференциях и в тринадцати
научных статьях, опубликованных в ... ... ... for the ... degree ... of ... ... 10.02.02 - the Kazakh language
Taspolatov Bakyt Tokhpolatuly
Ethnolinguistic description of regional toponymy of the ... theme of the ... is devoted to the ... research
of regional toponymic system of Kazygurt.
The research ... In the ... of ideas, methods ... of ... linguistics, which are actively promoted in
the modern Kazakh language, research and ... ... of ... and culture, the language and ethnic lifeview on the basis ... ... material are rather actual. The research ... is ... with the ... of ... analysis of the ... as far as exactly regional toponimic system allows to ... and describe in details ... history of ... and specific ... of regional toponymy ... and
functioning. The research actuality is also defined by ... ... ... which are ... in the research work, ... very valuable in the context of spiritual in heritage of ... object of the ... The object of the research ... units of the regional ... system of ... aim and tasks of the ... The aim of the ... work is
to make an ethnolinguistic description of the regional toponymic system ... ... ... sets the following tasks:
– to define peculiarities of ... features ... ... system of ... ... of the of the regional toponymic system of ... to define ... basics of the ... system ... analys of the ethnic lifeview in the toponymy of the ... ... of specific peculiarities of toponymic legends and sagas
of the people;
– ethnolinguistic description of cultural ... of Kazygurt and ... toponymy ... of the ... The methods of the research ... ... lexico-semantic, ethnolinguistic
methods and scientific research ... were used in the ... ... novelty and the results of ... for the first time toponyms of ... in ethnolinguistic aspect
as linguistic units of the regional toponymic system;
– the specific peculiarities reflection of Kazygurt ... were defined and ... the role of the ... extra ... factors ... of
toponymy of the region were defined and described;
– the historical-chronological basics ... of the ... system were ... the ... of ... form and types of ethnic lifeview in the
toponymy of Kazygurt is described;
– peculiarities of ethnic views and ... included in ... of the ... region were ... ... and practical meaning of the research.
The results taken in the process of investigation play on definite ... the further ... and ... of ... ... the Kazakh ... and toponymy.
The result of the research may be used in the further development of the
themes and problems of the regional toponymy and ... and ... writing ... in Kazakh ... ... ethnolinguistics,
during theoretical courses and seminars in tidher education establishments,
during regional toponymic dictionaries.
The main theoretical statements to be defended ... extra ... factors, forming regional ... system ... historical-chronological and ethnocultural factors;
– geographical features of the region, and also ... social process and ... are the ... of ... of
definite ethno-stratigraphic layers of the regional toponymy;
– Linguomental spase of Kazygurt toponymy include ... ... ... ... Ethnic lifeview basics of Kazygurt region during thousand of ... proto- kazakh mythological ideas, connected with “the stone”, “the
cave” “the tree”, “the mountain” and also with ... cults of ... for batyrs and social ... to ethnomental peculiarities of the regional toponomy include also the
local homonymic legend and ... cultural ... of the symbols of the metaphor of holiness in ... ... and have ... cultural-philosophical, historic-
educational, spiritual and ideological value.
The research structure. The dissertation contains introduction, the two
main chapter, conclusion and ... of the work: The content and results of the research find ... in ... at ... republic ... and in ... publishments.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын және қазақ мақал-мәтелдерінің аударылу мәселелері23 бет
Тіл мен мәдениет мәселесінің этнолингвистиканы қалыптастырудағы ролі59 бет
Энтнолингвистика және этимологияның өзара байланысы 7 бет
Этнолингвистика11 бет
Қазақ және ағылшын мақал-мәтелдерінің тілде қалыптасуы және қолданылуы49 бет
Қазақ тіліндегі жылқы малына қатысты фразеологиялық тіркестердің этномәдени уәждемесі21 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
«Қазығұрт ауданының экономика және қаржы бөлімі» мемлекеттік мекемесі26 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь