Фараби трактаттарындағы білім, тәрбие және адамгершілік - гуманизм мәселелері


Қазіргі дүниені неғұрлым дұрыс танып, білу үшін және жақсы өмірдің дұрыс жолын таңдай білу үшін және жаңа мыңжылдықта білімді, тәрбиені, адамгершілікті-ізгідікті дамыту үшін біз әр уақытта, әр дәуірде өзімізге дейінгі өткен идеялар мен қағидаларға сүйенгеніміз жөн. Ондай идеяларды Орта ғасырларда өмір сүрген Батыс пен Шығыстың ғұлама ойшылдары Аверроэсо (Ибн Рушд), Я.А. Коменский, Н.Макиавелли, Ибн Халдун, Ибн Сина, Әл Бируни және т.б. айтты. Осындай ой титандарының бірі-бірегейі, қазақ топырағынан шыққан ғұлама ғалым-философ Әл Фараби еді. Ол сонау Ерте орта ғасырлардың өзінде адамзат ілімінің молайып, ақыл-парасаттың жетілуін, оқу-ағартудың қажеттілігін айтып, білім алудың маңызын атап көрсеткен болатын. Фараби идеялары оның 140-тан астам трактаттарының арқауы болды.
Фараби трактаттарының әрқайсысы өзіндік бір дүние, қағида, теория мен әдіс. Солардың бірі 948жылы Египетте жазылған «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат» болып табылады. Ол бұл еңбегінде адам әрекетінің түпкі мақсаттарының бірі—Бақытқа жету деп айта келе, сол бақытқа тек білім мен игілік нәтижесінде ғана жетуге болады дейді.
Әл Фараби тәрбиенің, оның ішінде еңбек тәрбиенің теориясы ғылымға негізделуі қажет деп санады. Ол ғылымда тарихи үрдіс деп түсініп, ғылым жүйелі түрде құрылған білімнің жоғарғы формасы деген анықтама берген. Фараби сонымен бірге оқу-ағарту мен тәрбие туралы, еңбек мәдениеті туралы ілім жасады. Еңбектің өзі өнер. Ал еңбек тәрбиесі сол өнерден туындайды, әрбір адамды еңбекке баулиды, еңбек шеберлігін үйретеді.Олардың еңбек ету дағдысын қалыптастырады деген болатын Фараби.Оның адам еңбегі туралы бұл тұжырымдамалар қазіргі жаңа мыңжылдықта да актуальды екені
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Машанов А. Әл Фараби. Алматы, 1970. 11-бет.
2. Григорян С.Н Великий мыслители Средней Азий. Москва, 1958. 12-бет.
3. Қазақ Совет энциклопедиясы. Алматы, 1973, ІІ-том. 12-бет.
4. Хайрулаев М. Мировозрение Фараби и его значение в истории философии. Ташкент, 1967. 38-бет.
5. Көбесов А. Әл Фараби. Алматы, 1971. 28-бет.
6. Қазақ Совет энциклопедиясы. Алматы, 1973, ІІ-том. 12-бет.
7. Сонда, 12-бет

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




ФАРАБИ ТРАКТАТТАРЫНДАҒЫ БІЛІМ, ТӘРБИЕ ЖӘНЕ АДАМГЕРШІЛІК —ГУМАНИЗМ
МӘСЕЛЕЛЕРІ

Ж. Исахметұлы
Тараз мемлекеттік педагогикалық институты, Тараз қ.

Қазіргі дүниені неғұрлым дұрыс танып, білу үшін және жақсы өмірдің
дұрыс жолын таңдай білу үшін және жаңа мыңжылдықта білімді, тәрбиені,
адамгершілікті-ізгідікті дамыту үшін біз әр уақытта, әр дәуірде өзімізге
дейінгі өткен идеялар мен қағидаларға сүйенгеніміз жөн. Ондай идеяларды
Орта ғасырларда өмір сүрген Батыс пен Шығыстың ғұлама ойшылдары Аверроэсо
(Ибн Рушд), Я.А. Коменский, Н.Макиавелли, Ибн Халдун, Ибн Сина, Әл Бируни
және т.б. айтты. Осындай ой титандарының бірі-бірегейі, қазақ топырағынан
шыққан ғұлама ғалым-философ Әл Фараби еді. Ол сонау Ерте орта ғасырлардың
өзінде адамзат ілімінің молайып, ақыл-парасаттың жетілуін, оқу-ағартудың
қажеттілігін айтып, білім алудың маңызын атап көрсеткен болатын. Фараби
идеялары оның 140-тан астам трактаттарының арқауы болды.
Фараби трактаттарының әрқайсысы өзіндік бір дүние, қағида, теория мен
әдіс. Солардың бірі 948жылы Египетте жазылған Қайырымды қала тұрғындарының
көзқарастары туралы трактат болып табылады. Ол бұл еңбегінде адам
әрекетінің түпкі мақсаттарының бірі—Бақытқа жету деп айта келе, сол
бақытқа тек білім мен игілік нәтижесінде ғана жетуге болады дейді.
Әл Фараби тәрбиенің, оның ішінде еңбек тәрбиенің теориясы ғылымға
негізделуі қажет деп санады. Ол ғылымда тарихи үрдіс деп түсініп, ғылым
жүйелі түрде құрылған білімнің жоғарғы формасы деген анықтама берген.
Фараби сонымен бірге оқу-ағарту мен тәрбие туралы, еңбек мәдениеті туралы
ілім жасады. Еңбектің өзі өнер. Ал еңбек тәрбиесі сол өнерден туындайды,
әрбір адамды еңбекке баулиды, еңбек шеберлігін үйретеді.Олардың еңбек ету
дағдысын қалыптастырады деген болатын Фараби.Оның адам еңбегі туралы бұл
тұжырымдамалар қазіргі жаңа мыңжылдықта да актуальды екені айдан анық.
Еңбек тәрбиесінің теориясын жасау барысында ол антик заманының
теоретиктері Платон мен Аристотельдің тұжырымдарын басшылыққа алды. Демек,
ол қандай да болсын құбылысты түсіндіруге бағытталған ұғымның, идеяның,
белгілі бір саласының мәнді байланыстары мен заңдылықтары жөнінде толық
түсінік беретін ғылыми білімді қорытудың ең жоғарғы формасы деген қағиданы
ұдайы басшылыққа алған Фараби еңбек тәрбиесінің теориясын өзінің ішкі
құрылымы жағынан бір-бірімен логикалы байланыста болатын біртұтас білім
жүйесін құрайды1, 11-б деп тұжырымдайды.
Педагогикалық тұрғыда қарастырсақ бұл тұжырым оқушыларға сапалы тәртіп,
саналы білім беру пайдалы қоғамдық еңбекке баулу деген сөз. Фараби еңбек
тәрбиесінің теориясын жасауда еркін еңбектің, адамның жан-жақты дамуы үшін
маңызы зор екенін атап көрсетеді.
Фараби Еңбек ету, саналы болу, адамгершілік, ізгілік, ақылдылық
табиғаттан туындауы қажет деген ғылыми тұжырым жасады. Фараби адамды
табиғат, адам, жер бетіндегі тірі организмдер дамуының ең жоғарғы сатысына
көтерілген, еңбек құралдарын жасап, оларды өз қажетіне жарата білген,
түсінікті сөз сөйлей білетін саналы ортаның мүшесі дейді. Адам туралы
материалистік бағытты ұстанған Фараби адам еңбек ету нәтижесінде жоғары
сатыға көтерілетінін алға тартады.
Фарабидің пікірінше, оқу, тәрбие, білім алу, еңбек ету, ғылым адамы
болу адамгершілік және еңбек тәрбиесіне тығыз байланысты. Фараби ең алғаш
еңбекті, таза еңбекті, адал еңбекті тәрбиенің алғы шарты етіп алды.
Тәрбиені неден бастау керек, Философияны үйрету үшін алдын-ала не білу
керек еңбектерінде ғылымды, оқу-ағартуды меңгеру, білім тәрбие алу,
еңбекке үйрену, философияны меңгеру тәрбие әдістеріне байланысты екенін
ғылыми тұрғыда дәлелдейді. Осы негізде ол оқыту мен тәрбиелеудің
мақсаттарын жеке-жеке анықтайды. Ғылымдар тізбесі, Ғылымдардың шығуы
еңбектерінде ғылымдарды үйрену, реттерін белгілейді және тәрбиенің, оның
ішінде еңбек тәрбиесінің тарихи тағылымын, үлгісін, болашақ ұрпаққа өнеге,
тәлім етіп қалдырады.
Әл Фараби жас ұрпаққа тәлім-тәрбие беріп, еңбекке үйретіп, еңбек
тәрбиесін беретін адамды(ұстаздық ететін адамды) өте жоғары бағалаған. Оның
ойынша тәрбиеші адам (қазіргі мұғалім) мәңгі нұрдың қызметшісі2, 12-б
Ұлы ойшыл Фараби тарихи шындықты, еңбекті, тәрбиені, оның ішінде еңбек
тәрбиесін адамның игілігі, бақыты үшін қолдануды армандады. Адамның
игілікке жету жолдары туралы ойларын Фараби Сол кездің өзінде
экономиканың, саясаттың, мемлекеттік құрылыстың, отбасы тәрбиесінің, еңбек
тәрбиесінің мәселелеріне байланыстыра отырып, аса қажет мызғымас берік
негізге сүйенеді. Сондай-ақ ол қоғамды ақылмен дұрыс басқарудың шарттары
жөнінде батыл пікір айтқан ғұлама. Өйткені адам бақытты болуға лайық және
сол бақытын табуға тиіс. Адам өз заманында жақсы да дұрыс басқарылатын
қоғамда ғана шын мәнісінде бақытты өмір сүре алады3, 12-б-дейді
данышпан. Сөйтіп, Фараби адамның өмірлік іс әрекетіне үлкен мән бере
отырып, еңбек қана адамды жануарлар дүниесінен бөліп, оқшау көрсететінін
ғылыми тұрғыда дәлелдеді. Адамзат қоғаманың өмір сүруіне ең керектісі оның
материалдық тұтыну қажеттері дегенді бірінше орынға қойып, осынау маңызды
мәселе төңірегіндегі теріс көзқарастарды үзілді-кесілді жоққа ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Фараби трактаттарындағы білім, тәрбие және адамгершілік —гуманизм мәселелері
Рухани адамгершілік білім беру және тәрбие негіздері
Оқушыларға адамгершілік тәрбие берудің теориялық мәселелері
Адамгершілік тәрбие
Адамгершілік тәрбие туралы түсінік
Рухани – адамгершілік тәрбие
Адамгершілік – рухани тәрбие маңыздылығы
Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру жайлы
Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру
Оқушыларға адамгершілік тәрбие беру жайында
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь