Фараби трактаттарындағы білім, тәрбие және адамгершілік - гуманизм мәселелері

Қазіргі дүниені неғұрлым дұрыс танып, білу үшін және жақсы өмірдің дұрыс жолын таңдай білу үшін және жаңа мыңжылдықта білімді, тәрбиені, адамгершілікті-ізгідікті дамыту үшін біз әр уақытта, әр дәуірде өзімізге дейінгі өткен идеялар мен қағидаларға сүйенгеніміз жөн. Ондай идеяларды Орта ғасырларда өмір сүрген Батыс пен Шығыстың ғұлама ойшылдары Аверроэсо (Ибн Рушд), Я.А. Коменский, Н.Макиавелли, Ибн Халдун, Ибн Сина, Әл Бируни және т.б. айтты. Осындай ой титандарының бірі-бірегейі, қазақ топырағынан шыққан ғұлама ғалым-философ Әл Фараби еді. Ол сонау Ерте орта ғасырлардың өзінде адамзат ілімінің молайып, ақыл-парасаттың жетілуін, оқу-ағартудың қажеттілігін айтып, білім алудың маңызын атап көрсеткен болатын. Фараби идеялары оның 140-тан астам трактаттарының арқауы болды.
Фараби трактаттарының әрқайсысы өзіндік бір дүние, қағида, теория мен әдіс. Солардың бірі 948жылы Египетте жазылған «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары туралы трактат» болып табылады. Ол бұл еңбегінде адам әрекетінің түпкі мақсаттарының бірі—Бақытқа жету деп айта келе, сол бақытқа тек білім мен игілік нәтижесінде ғана жетуге болады дейді.
Әл Фараби тәрбиенің, оның ішінде еңбек тәрбиенің теориясы ғылымға негізделуі қажет деп санады. Ол ғылымда тарихи үрдіс деп түсініп, ғылым жүйелі түрде құрылған білімнің жоғарғы формасы деген анықтама берген. Фараби сонымен бірге оқу-ағарту мен тәрбие туралы, еңбек мәдениеті туралы ілім жасады. Еңбектің өзі өнер. Ал еңбек тәрбиесі сол өнерден туындайды, әрбір адамды еңбекке баулиды, еңбек шеберлігін үйретеді.Олардың еңбек ету дағдысын қалыптастырады деген болатын Фараби.Оның адам еңбегі туралы бұл тұжырымдамалар қазіргі жаңа мыңжылдықта да актуальды екені
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Машанов А. Әл Фараби. Алматы, 1970. 11-бет.
2. Григорян С.Н Великий мыслители Средней Азий. Москва, 1958. 12-бет.
3. Қазақ Совет энциклопедиясы. Алматы, 1973, ІІ-том. 12-бет.
4. Хайрулаев М. Мировозрение Фараби и его значение в истории философии. Ташкент, 1967. 38-бет.
5. Көбесов А. Әл Фараби. Алматы, 1971. 28-бет.
6. Қазақ Совет энциклопедиясы. Алматы, 1973, ІІ-том. 12-бет.
7. Сонда, 12-бет
        
        ФАРАБИ ТРАКТАТТАРЫНДАҒЫ БІЛІМ, ТӘРБИЕ ЖӘНЕ АДАМГЕРШІЛІК —ГУМАНИЗМ
МӘСЕЛЕЛЕРІ
Ж. Исахметұлы
Тараз мемлекеттік педагогикалық институты, Тараз қ.
Қазіргі дүниені неғұрлым дұрыс танып, білу үшін және ... ... ... ... білу үшін және жаңа ... білімді, тәрбиені,
адамгершілікті-ізгідікті дамыту үшін біз әр уақытта, әр дәуірде өзімізге
дейінгі өткен идеялар мен ... ... жөн. ... ... ... өмір сүрген Батыс пен Шығыстың ғұлама ойшылдары ... ... Я.А. ... ... Ибн ... Ибн Сина, Әл Бируни
және т.б. айтты. ... ой ... ... ... топырағынан
шыққан ғұлама ғалым-философ Әл Фараби еді. Ол сонау Ерте орта ... ... ... ... ... ... ... айтып, білім алудың маңызын атап көрсеткен болатын. ... оның ... ... ... ... ... трактаттарының әрқайсысы өзіндік бір дүние, қағида, теория мен
әдіс. Солардың бірі 948жылы Египетте жазылған «Қайырымды қала тұрғындарының
көзқарастары ... ... ... табылады. Ол бұл еңбегінде адам
әрекетінің ... ... ... жету деп айта ... сол
бақытқа тек білім мен игілік нәтижесінде ғана жетуге болады дейді.
Әл Фараби тәрбиенің, оның ішінде еңбек ... ... ... ... деп ... Ол ... тарихи үрдіс деп түсініп, ғылым
жүйелі түрде құрылған білімнің жоғарғы формасы ... ... ... сонымен бірге оқу-ағарту мен тәрбие туралы, еңбек мәдениеті ... ... ... өзі ... Ал ... тәрбиесі сол өнерден туындайды,
әрбір адамды еңбекке баулиды, еңбек ... ... ... ... ... ... ... Фараби.Оның адам еңбегі туралы ... ... жаңа ... да актуальды екені айдан анық.
Еңбек тәрбиесінің теориясын жасау ... ол ... ... ... мен ... тұжырымдарын басшылыққа алды. Демек,
ол қандай да болсын құбылысты түсіндіруге бағытталған ... ... бір ... ... ... мен заңдылықтары жөнінде толық
түсінік ... ... ... ... ең ... ... деген қағиданы
ұдайы басшылыққа алған Фараби еңбек тәрбиесінің теориясын «өзінің ... ... ... ... ... болатын біртұтас білім
жүйесін құрайды»/1, 11-б/ деп ... ... ... бұл тұжырым оқушыларға сапалы тәртіп,
саналы білім беру пайдалы қоғамдық ... ... ... сөз. ... ... ... ... еркін еңбектің, адамның жан-жақты дамуы үшін
маңызы зор екенін атап көрсетеді.
Фараби «Еңбек ету, саналы болу, ... ... ... туындауы қажет» деген ғылыми ... ... ... ... ... жер ... тірі ... дамуының ең жоғарғы сатысына
көтерілген, еңбек құралдарын жасап, ... өз ... ... ... сөз ... білетін саналы ортаның мүшесі дейді. Адам ... ... ... ... адам ... ету нәтижесінде жоғары
сатыға көтерілетінін алға тартады.
Фарабидің пікірінше, оқу, тәрбие, білім алу, ... ету, ... ... ... және еңбек тәрбиесіне тығыз байланысты. Фараби ең алғаш
еңбекті, таза ... адал ... ... алғы ... етіп алды.
«Тәрбиені неден бастау керек», «Философияны үйрету үшін алдын-ала не ... ... ... ... меңгеру, білім тәрбие алу,
еңбекке ... ... ... ... ... ... екенін
ғылыми тұрғыда дәлелдейді. Осы негізде ол ... мен ... ... ... ... тізбесі», «Ғылымдардың шығуы»
еңбектерінде ғылымдарды үйрену, реттерін белгілейді және тәрбиенің, оның
ішінде еңбек тәрбиесінің тарихи ... ... ... ... өнеге,
тәлім етіп қалдырады.
Әл Фараби жас ұрпаққа тәлім-тәрбие беріп, ... ... ... ... ... ... адамды) өте жоғары бағалаған. Оның
ойынша тәрбиеші адам (қазіргі мұғалім) «мәңгі ... ... ... ... ... ... ... еңбекті, тәрбиені, оның ішінде еңбек
тәрбиесін адамның игілігі, ... үшін ... ... ... жету ... ... ойларын Фараби «Сол кездің өзінде»
экономиканың, саясаттың, ... ... ... тәрбиесінің, еңбек
тәрбиесінің мәселелеріне байланыстыра отырып, аса қажет мызғымас берік
негізге сүйенеді. Сондай-ақ ол ... ... ... ... ... ... пікір айтқан ғұлама. Өйткені адам бақытты болуға лайық және
сол бақытын табуға тиіс. ... өз ... ... да ... басқарылатын
қоғамда ғана шын мәнісінде ... өмір сүре ... ... ... ... адамның өмірлік іс әрекетіне үлкен мән бере
отырып, еңбек қана адамды ... ... ... ... ... тұрғыда дәлелдеді. Адамзат қоғаманың өмір сүруіне ең керектісі оның
материалдық тұтыну қажеттері ... ... ... ... осынау маңызды
мәселе төңірегіндегі теріс көзқарастарды үзілді-кесілді жоққа шығарады.
Фараби адамдар бір-бірімен келісіп, тіл ... ... ... ... ... қалыптасқан нормасы, ... ... ... ... келе ол ... ... арқылы жүзеге асатындығын
дәйектейді. Оның ойынша, еңбексіз заң да, қоғам да ... дами ... ... заң күші ... осы ... ... келісімдер туралы
идеяның алғашқы ұрығы жатқандығын аңғару қиын емес. Бұл идея Еуропада көп
кейін өріс алды. Кейбір ... ... өз ... ... астыртын
ғана сынап отырды. Ондағы етек алған озбырлықтар мен қаталдықты, ақыл ... ... ... ... ... бұрмалауынан деп
түсіндірді.
Еңбек және ... ... ... ... ... ... «Фарабидің энциклопедиясы» атты еңбектің маңызы өте зор. ... ... ... ... ... алатын орны айрықша. Бұл трактат
«Ғылымдар энциклопедиясы», «Ғылымдар реті», ... ... ... ... және ... ... өте ертеден-ақ мәлім болған.
Бұдан көп ғұламалар тәлім алған. /4, 38-б/
«Фарабидің энциклопедиясы» сол кездің ... ... ... латын
тіліне екі рет аударылған. Одан кейінгі ғасырларда бұл еңбек толық немесе
үзінді түрінде ескі еврей, неміс, ағылшын, ... ... т.б. ... ... Бэкон, атақты Әбу Әли Ибн Сина ... ... ... ... ... өздерінің көпке мәлім энциклопедиялық
еңбектерін жазды.
Бұл еңбектің құндылығы, оны басқа ... өз ... ... ... ... еңбек адамдарының өз жұмысына саналылықпен, ұқыптылықпен
қарап, өндірісті дамыту, еңбек өнімін, жеке ... ... ... арттыру мақсаты көзделгендігінде.
Әл Фараби жаратылыстану ғылымының негізін салған ғұламалардың да бірі.
Ол математиканы жаратылыстану ғылымының басты саласы деп ... Біз ... ... ... ғылымының басты саласына жатқызамыз.
Фарабидің «теориялық атифметикаға қысқаша кіріспе» деп аталатын еңбегінде
барлық құбылыстарды ... ... ... ... ... Трактаттарында қоғамдағы барлық құбылыстар мен
өзгерістер таза адал ... ... деп ... ... ... ... қағидасының да негізін салып берген. Ал логикалық еңбектерінде
еңбек пен еңбек тәрбиесінің дамуы элементтері кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... үшін
не білу керек» еңбектерінде еркін еңбектің маңызы мен мәнін талдап, ашып
көрсеткен. /5, 28-б ... ... ... ... және ... ... ... мәселелеріне тоқталады. Ал ғылыми-философиялық
еңбектері оқу, ... ... ... Оның пікірінше оқу, білім алу,
ғылым адамы болу адамгершілік және ... ... ... ... Ол ... ... оқу еңбегін пайдалы еңбекке жатқызады.
Ортағасырлық ғұлама жалпы теориялық ... ... ... ... ... ... ... данышпандық пікірлерге
ден қойды. Нәтижесінде өзінің философиялық төл ... ... ... ... ... мен ... ... дамытты.
Аристотельдің еңбектеріне сүйене отырып, антика заманының теориялық озат
ой-пікірлерін сыннан өткізіп, оның ... алды және ... ... бір ... ... ... жаратылыстанудағы ғылыми және
стихиялық ... ... ... Сондай-ақ Платонның
идеалистік және мистикалық ... ... /6, ... мұрасының ішінде этнопедагогика үлкен орын алады. Ол ... пен ... ... ... ... ... деп ... халықтың әдет-ғұрып, салт-дәстүрін кейінгі ұрпаққа
жеткізетін ілім деп санады. Бұған оқу, ... алу, ... ... ... ... ... ... ойларынан терең гуманизмнің лебі еседі, ол
адам баласын жаратылыстың, бүкіл жан иесі ... биік ... ... ... ... ... жеңгенде ғана адам баласы игі мұратына
жетеді деп қорытынды ... /7, ... ... ... оның ішінде еңбек пен еңбек тәрбиесі,
адамгершілік, ... ... ... маңызы әлі күнге дейін өз
маңызын жойған жоқ. ... оны ... ... ... ... жағдайында қайта түлеп, заман талабына сай жаңа көрініс ... ... ... ... алары хақ.
Әл Фарабидің ілімі Шығыс халықтарының, оның ... ... ... ой-пікірінің дамуында революциялық төңкеріс болып есептелді.
Демек, ол ... ... ... ... ... ... ... тағылымының дамуында жаңа кезең
ашып, халықтық педагогиканың негізін қалауы дейміз.
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Машанов А. Әл ... ... 1970. ... ... С.Н Великий мыслители Средней Азий. Москва, 1958. 12-бет.
3. Қазақ Совет энциклопедиясы. ... 1973, ... ... ... М. ... ... и его значение в истории
философии. Ташкент, 1967. 38-бет.
5. ... А. Әл ... ... 1971. ... Қазақ Совет энциклопедиясы. Алматы, 1973, ІІ-том. 12-бет.
7. Сонда, 12-бет

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет
Ежелгі ғасырлардағы қазақ ғұламалары6 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлері (Әбу-Насыр Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, М.Қашқари)9 бет
Ежелгі Қытай мәдениеті10 бет
Көне жазба ескерткіштеріндегі гуманистік идеялардың көрініс табуы5 бет
Қайта жаңғыру (Ренессанс)14 бет
Қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктері3 бет
Қайта өрлеу дәуірінің философиясы6 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь