Жаңа тас дәуірі

М а з м ұ н ы

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

ІІ Негізгі бөлім
І тарау Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
1.1 Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Жаңа тас дәуірінің ескерткіштері мен тұрақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

ІІ тарау Жаңа тас дәуірінің шаруашылығы мен мәдениеті
2.1. Жаңа тас дәуіріндегі шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Жаңа тас дәуіріндегі еңбек құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.3 Жаңа тас дәуіріндегі діни нанымдар мен мәдениеті ... ... ... ... ... ... ...16

ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

ІV Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

V Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Кіріспе
Бұдан екі ғасыр бұрын адамзат танымы 3000 жылдық тарихпен ғана шектелген болса, қазіргі заманда тарих аясы анағұрлым кеңейе түсті. Осы күнгі ғылымнық соқғы жақалықтарына жүгінсек, адам баласы жер бетінде 2 млн. жыл бұрын пайда болған. Ал жазу адам жаратылысынан анағұрлым кеш және кейбір елдерде ғана, мысалы, Египет (Мысыр) пен Месопотамияда б. з-дан 3 мық жылға жуық бұрын, Қазақстан жерінде б. з-дан бұрынғы IV ғасырда, Франция жерінде б. з-дан бұрынғы 60-жылдары пайда болған. Бұл деректерді тарихты материалдық ес-керткіштер арқылы зерттейтін археология ғылымы ашқан. XVIII—XIX ғасырларда Египеттен, Тигр мен Евфрат өзендерінің аралығынан, Жерорта теңізінің жағалауынан және тағы басқа жерлерден табылған көненің көздері дүние жүзін дүр сілкіндірді. Бұл көненің көздері деп отырғанымыз перғауындар дәуірінен қалған пирамидалар, сына жа-зумен жазылған Ниневия кітаптары, күлге көмілген ежелгі Геркуланум, Помпей сияқты қалалар және сақтар мен скифтердіқ алтыннан жасалған бұйымдары еді. Осылардың бәрі археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде белгілі болды. Археология гуманитарлық ғылымдардың ішіндегі ең жасының бірі. Соған орай тарих ғылымының көлемі мен мазмұны да өзгеріске ұшырады. Мұны телескоп арқылы аспан әлемін зерттеу ауқымын кеңейткен астрономиямен немесе химиядағы радиоактивтіліктің ашылуымен салыстыруға болады. Археология ескерткіштерді зерттей отырып, ежелгі қоғам экономикасы мен мәдениетіндегі өзгерістерді, сондай-ақ халықтардың шығуы мен даму заңдылықтарын және олардың арасындағы мәдени-та-рихи байланыстарды анықтайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Сабырханов А., «Ұлы бетбұрыс»Алматы, «Мектеп»1981ж
2. Бекмаханова Н. Қазақ ССР тарихы. Алматы, 1991 ж.
3. Жамбылов Д. «Тәуелсіздік және саяси сана» Алматы,1999ж.
4. Тлепов Ж. «Елім деп еніреген ерлер жыры» Алматы, 1995ж.
5.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық саясаты» Алматы,1994ж.
6.Мадашев Х «Қазақ халқының арғы бергі тарихы» Алматы, 1995ж.
7. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы, 2001 ж.
8. Қазақстанның көне тарихы. Алматы, 1993 ж.
9.Қозыбаев М. Қазақстан тарихы очерктері. Алматы, 1994 ж.
10.«Қазақ совет энциклопедиясы», І,ІІ-том.
11.Қозыбаев М., «Жауды шаптым ту байлап» Алматы, 1994ж.
12.Байпақов К.М. Ежелгі Қазақстан тарихы. Алматы, 19994 ж.
        
        М а з м ұ н ы
І
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
ІІ Негізгі бөлім
І тарау Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
1.1 Жаңа тас дәуірінің
ерекшеліктері...............................................................
....4
1.2 Жаңа тас ... ... ... ... Жаңа тас дәуірінің шаруашылығы мен мәдениеті
2.1. Жаңа тас дәуіріндегі
шаруашылық.........................................................12
2.2. Жаңа тас ... ... Жаңа тас ... діни ... ... Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі..............................................................27
Кіріспе
Бұдан екі ғасыр бұрын адамзат танымы 3000 жылдық тарихпен ғана шектелген
болса, ... ... ... аясы ... кеңейе түсті. Осы ... ... ... ... адам ... жер ... 2 млн. ... пайда болған. Ал жазу адам жаратылысынан анағұрлым кеш және кейбір
елдерде ғана, мысалы, Египет ... пен ... б. ... 3 мық ... ... Қазақстан жерінде б. з-дан бұрынғы IV ғасырда, Франция жерінде
б. з-дан ... ... ... ... Бұл деректерді ... ... ... зерттейтін археология ғылымы ашқан.
XVIII—XIX ғасырларда Египеттен, Тигр мен ... ... ... теңізінің жағалауынан және тағы басқа жерлерден ... ... ... ... дүр ... Бұл ... ... деп отырғанымыз
перғауындар дәуірінен қалған пирамидалар, сына ... ... ... күлге көмілген ежелгі Геркуланум, Помпей сияқты қалалар және
сақтар мен ... ... ... ... еді. ... ... ... жұмыстары нәтижесінде белгілі болды. Археология
гуманитарлық ғылымдардың ішіндегі ең ... ... ... орай ... ... мен ... да ... ұшырады. Мұны телескоп арқылы
аспан әлемін зерттеу ... ... ... ... ... ашылуымен салыстыруға болады. Археология ескерткіштерді
зерттей отырып, ежелгі қоғам экономикасы мен мәдениетіндегі өзгерістерді,
сондай-ақ ... ... мен даму ... және ... ... ... анықтайды.
І Тарау Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
1.1 Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
Алыс замандарда өткен ... ... ... ... олар ... ... мен ... қуыстарды зерттеп білуге
негізделген, сол үңгірлер мен ... адам ... ...... ... дайындаудан қалған қоқыстар тамақ қалдықтары —
жануарлардың сүйектері сақталған. Қазіргі ... ... ... ... ... өмірінен алынған этнографиялық мәліметтердің де маңызы аз
емес. Мұндай мәліметтер етелгі ... ... және ... ... ... мен ... анығырақ түсіндіруте мүмкіндік
жасайды. Алайда ен басты хабарды ... ... ... де ... материалы — еңбектің тас құралдары береді. /1/
Белгілі бір әлеуметтік-экономикалық формацияның дамуына байланысты
адамзат тарихы ... ... ... ... ... әдісі жасалған, оған сәйкес адамзат тарихы тас, қола мен темір ... ... ... Ал, ... ... ... ... кезендер мен мәдениеттерге — палеолит, мезолит, және неолит
кезендеріне ... тас ... ...... және оның ... қалыптасу
кезі — өндіргіш күштердің төмен деңгейінде болуымен сипатталады. Анайы
шаруашылық қам-харекеті табиғаттын дайын ... ... ... ... ... адам жабайы өсетін дәндерді, жемістср мен жидектерді
жинап, жануарларды аулаған. ... ... ... мүшелерінің
экономикалық теңдестігіне, еңбек-бейнеті жынысы мен жасына қарай, табиғи
түрде белісуге негізделеді, және өзінің ... ... ... ... ... қоғамдық ұйымы палеолит дәуірінде дамудың күрделі де
ұзақ жолынан өтеді. Оның бастапқы кезі ... ...... жоне ... ... аң аулау, жиынтерін үшін бірлесу болады. Осынау
рулық қатынасқа дейінгі әлеуметтік құрылымның қоғамдық қарым-қатынасы ... ... ... ... ... де ... байланыстардың біраз реттелгені байқалады. Алғашқы ... ... ... екі ... — шелльге дейінп және ... ... ... ... ... жаңа ... ... алғашқы
қауымға қажетті алғы шарттар біртіндеп толысып жетіле бастайды. Мустье
дәуірінде аңшылық, ... ... мен ... ... ... ... ... қауымның бастапқы түрлері пайда болады. Кейінгі палеолиттің адами
ұжымдары ... ... ... ... сипатталады — оларда алғашқы рулық қауымның толысқан түрлері
құрылады. Көптеген ... ... осы бір ... секіріс
неандерталдардың дене бітімі кәзіргі адаммен ... ... ... ... ... сай келеді. /1/
1.2 Жаңа тас дәуірінің ескерткіштері мен ... ... ... ... мен ... және ... соңғы 15—20 жылда тас ғасырының толып жатқан тұрақ-мекендері
табылып зерттелді. Олардың хронологиялық мерзімі ... ... ... қамтиды. Евразияның аридтік (ауа райы құрғақ) ... ... ... сан ... ... ... таулар мен қыраттардан
бас-тап, ойпатты шөлдерге дейін бар. Рельефтер мен ландшафтардың ... ... және ... ... ... орын ... ... (адамның арғы ата-бабалары) мекен еткен орта жағдаятының
әртүрлі болуын ғана емес, олардың көп ... ... ... ... ... ... және оның ... айырмашылық, жерлерді
игерудегі, сол сияқты гоминидтер ... ... ... ... тән ... болып табылады. Аридтік аймақтарда ашық ... (жер ... ... ... ... ... Олардың көпшілігі
кешенді болып келеді және ежелгі гоминидтердің белгілі бір ... ұзақ ... ... ... мың ... ... іздері сайрап
жатады. /2/
Аридтік аймақтағы жағдайы жағынан, ... ... және ... ... жағынан Қазақстан жері Евразия аридтік ... ... ... қызметін атқара алады.
Қазақстан жеріндегі ежелгі гоминидтердің пайда болуының ... ... ең ... ... кезеңнің плиоценнің екінші
жартысының геологиялық-жағрафиялық жағдайына ... ... ... керек. Ең
ежелгі гоминидтердің, Африка құрлығынан бастап, кәзіргі аридтік танап пен
Сібір жеріне дейінгі ... зор ... ... ... ... ... жоқ мол кеңістікке жайыла мекендегенін көрсетеді.
(осыдан 1,5—1 мың жыл ... ... ... ... Тұран
түздерінде, Монғолия мен Солтүстік Қытайда тап ... ... ... ... болған) Плиоценнің палеографиялық жағдайы
Азияның атаса тау-қыраттары бар, ауа райы жұмсақ жазықтарында ... ... ... тез ... себебін тигізді деп есептеуге болады.
Әсілі, Қазақстан, Моңғолия мен ... ... ... ерте ... үшін ... ... ... аудандары болса
керек. Плиоценнің аяғы мен төрттік кезеңдегі (1 млн. жыл) ... ... ... ... ... пен ... Қарақорым, Тән-Шон
мен Алтай таулары муссондарды өткізбейтін бөгет қана емес, олар тіпті күллі
ландшафтыны толығынан өзгертіп жібереді де, ... ... ... ... ... ... өсіп келе ... тау қыраттары, уақыт
өткен сайын бүрынғыдан бетер көтеріле түсетін кең көлемдегі жаңа ... ... ... ... ... ... анықтап қойғанға
үқсайды. Муссондар мен циклоңдар қозғалысының ... ... ... ... қытымырланып қатая түсуі едәуір мол жердің құлазып, шелге
айналуына себепші болады. Дүние осындай ... ... ... ... әртүрлі аймақтары сол өзгеріс жағдайына түрліше бейімделген.
Туран мен Каспий өңірі шөлдері аймағының ... ... ... ... жағалаулары мен Үстірт ... ... пен ... ... ... тұрақ-мекендері сақталған, олар — палеолиттің ерте
кезеңінен неолитке дейін болған үздіксіз әрістеудің куәсі. Каспий өңірі ... ... ... шикізаты база болған. Каспий жағалауы мен
Үстірт тегістігіндегі үзақ өріетеугс палеографиялық ... ... ... аң ... ... мен ... ... көптігі, шикізаттың шексіз
молдығымен ауызсудың барлығы негіз болады. Сақталып қалған ... ... ... ... сан рет ... ... дәйектейді. Уақ шоқылары мен тегіс те кең ... ... ... ... ... ... жағдайы жағынан ең тұрақты
аймақ болған және болып та отыр. Палеолиттің ... ... ... ... ... ... да, ... палеолитке
дейін үзілмейді. Тас ғасыры ... ... ... ... гоминидтердің Сарыарқаның басты су айрығымен жүріп
өткені ықтимал, сөйтіп олар одан эрі барып, Солтүстік Балқаш ... ... ... ... ... ... ... келуі және, шамасы, олардың өзгермеуі, сол сияқты жануарлардың ... ... ... ... ... мен құстар жолының да бір ... ... ... ... жер ... шығып жатуы және тиянақты ... ... ... ... ... шүңейттер т.б.) палеолиттің
әртүрлі мәдениетін бойына дарытқан ... ... бір ... ұзақ ... ... ... ... берген, ал тұрақтар орны
мен қозғалыс жолы ... ... сол ... жер ... шығып жатқан
орынға, өзендер жағалауына, терең шүнейттер мен суы тұщы ... ... ... Жоғарғы плейстоцен аяқталар кезде ауа райы сұмдық ... бел ... (Б. Ж. ... ... аса қиын жағдай су
жүйелерін біржолата бұзып кетеді. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... сол аймақты мекендейтін
жануарлар мен бір кезде осы өлкеде дәстүрлі тіршілік ... ... ... ... ... ... байланысы үзіледі. Тек ... ... ... Ертіс өңірінде ғана өрістеу не олитке
дейін үзілмейді. /2/
Өтпелі зоналарға әрқашанда айрықша назар аударылған. ... ... ... бірі ... ... ... ... болып табылады. Оның
жаграфиялық жағдайының бір ерекшелігі, ол — ... ... ... ... ... сілемі болғандықтан да, соған тон ... ие және аса суық ... оны, ... мұз басып жатқан болуга
тиіс. Екінші жағынан ол аса ірі екі облысты — Орта ... ... ... ... ... шөлінің араларын шектеп бөліп түрады. Климаттық
жағынан алғанда, Қаратау ... ... ... ... келеді. Мұндай ақуат
Қаратау қыраты аймағында ұзақ замандар бойы, кем ... ... бері ... ... ... бері сақталып келе ... ... ... мен ...... осының айғағы. Қаратау
қыратының шөлді ... ... сол ... қалың құм қатпарлары (шет-
шеттерінде) мен сары топырақты қабаттардың (шүңқырларда) қүрылуына ... ... ... ... ... ... құрылымы, сол
сияқты, жануарлардың осы араны ұдайы мзғындай коп болып мекендеуіне қолайлы
жағдай жасаған, олардың сүйектерінің ... ... ... жерден
табьиған. /3/
Сол себепті де осының бәрі ежелгі гоминидтің осы араны мекендеуіне ... ... таң ... ... олар бұл ... ... де, су көздерін
де, сонымен ... ... ... мен ... ... ... ... тапқан. Бірақ, шамасы, өтпелі (шекаралық)
аудандардың бір ерекшелігі — ол ... мен ... ... ... ... келетіні. Мәселен, Қаратау қыратының палеолиті өрістеудің екі
линиясы (болкім, үшеу де шығар) арқылы ... Оның ... ... ... тән, ол қара ... ... ... қабатына
негізделген (Бөріқазған, Тәңірқазған — басты тұрақтары). Ең ... ... бір ... ... ... бетіндегі куәстік қалдықтар биігімен
байланысты. Мүлде ... ... ... ... және ... куәстер баурайына орналасқан және ерте палеолиттің Бөріқазган,
Тоңірқазған сияқты ... ... ... ... кеп. /3/
Екінші линия физикалық қасиеті өзгелерінен ... ... ... дамыған, олардың дайындамаларынан тастың сапалы сынықтарын алуга
болады. Мұның негізгі тұрагы Ш. Уәлиханов атындағы тұрақ болып ... ... де ... ... бұл ... ... ... өзен
арналары аздырып-тоздырған, өзі сартопырақтарға еніп кетіп, зонасының шеті
каннозой шөгінділерімен ұласып жататын тұтас бір ... ... ... ... Уәлиханов палеолитінің өрістеуі, А. Г. Медоев Арыстанды
мәдениеті деп атаған, Буденный поселкесі жанындағы ... ... ... ... ... ... ... үшінші линиясының
яғни ... ... ... даму ... да іздері кездеседі.
Геолог Б. Ж. Әубәкіровтың ... ... Ш. ... атындагы тұрақ
төңірегінен, тагы басқа да орындардан кейінгі палеолиттің (А. Г. ... ... ... ... олар өзінің ... ... ... Саяқ ... еске түсіреді. Әзірше
Қазақстан облыстарының таулы аудандары жеткілікті зерттелмей келеді. Ондай
жерлерден палеолит тұрақтарын іздеу ісінің бір ...... ... ... ... мен жер ... өзгеруі жылдамдығының ерекшелігіне
байланысты. Жер шарының белгілі бір аудандарының жаграфиялық жоне климаттық
ерекшеліктеріне сәйкес пайда болған ортүрлі табиғи ... ... ... ... ... ... айналуының барлық жерде бірдей
өтпегендігінің негізгі ... ... ... көп ... ... ... ежелгі шаруашылығы мен алғашқы мәдениетіндегі
айырмашылық төркінін де сол факторлардан ... ... ... ... ... былайгы дамуының қарқынына да әсер еткен сол факторлар.
/4/
ІІ тарау Жаңа тас дәуірінің шаруашылығы мен ... Жаңа тас ... ... ... ... ... территориясында мезолит пен неолит
заманы біздің алманымыздан бұрынғы XII—X ... мың ... ... ... қамтиды. Жаңа
тас дәуірінен металдарды қеңінен пайдалануға бет алған өтпелі
дәуір әдетте энеолит немесе мыс-тас ... деп ... ... ... ... бұл ... ... бойынша әр уақытта бірдей жеткілікті айқын түрде ... ... ... ... ... қарастырылады. Уақыты
жағынан біршама қысқа осы ... ... және адам ... ... ... ... өзгерістер болды. /5/
Ол заманда табиғи орта осы заманғы бейнеде ... ... ... ... өзгерді: - енді аңшылардың аулайтын көбінесе бизон мен ... ешкі мен ... қоян мен ... ... Аңшылықтың жаңа құралдары ойлап
шығарылды. Аңдарды бірлесе қуалап, ... ... ... ... ... зор ... ... балықшылық кәсібі өрістеді.
Мезолит заманында ірі-ірі екі оқиға болды: садақ пен жебе ... ... ... — үш ... ... ... сегмент тәрізді ұсақ қалақтар
пайда болды. Неолит дәуірінде микролиттік индустрия ... ... ... ... ... ... мен қыстырма құралдар
жасауға жұмсалды: сүйек немесе ағаш саптың ... ... ... ұсақ ... ... нақ ... ... өткір жүзі болып
шықты. Желім ретінде тау балауызы, қара май, битум пайдаланылды.
Біздің заманымыздан бұрынғы V мың ... ... ... тастың
пайдалы қасиеттері барынша пайдаланылған дәуір болды. Еңбек ... ... ... ... ... ретушь техникасының
жетілдірілуімен қатар тас өңдеудің тегістеу, бұрғылау, ... кесу ... ... ... ... ... қиын өңделетін тастар
пайдаланылды, тас ... ... ... келілер, келсаптар
жасала бастады.
Дәуірдің аса маңызды белгісі мал ... мен ... яғни ... деп аталатын шаруашылық туды; бұл өндіруші ... ... ... ... орнына — жиын-терін мен аң аулаудың
орнына-келді.
Шаруашылықтың жаңа түрлерінің ... ... ... ... ... зор маңызы болды, адамның енбек кәсібінің саласын кеңейтті, сонымен
қатар оның сипатын сапа жағынан өзгертті. Адамның экономнкалық ... ... ... мың ... ... ... тарихының дені шаруашылықтың
осы екі формасының даму, жетілу тарихы болып ... ... Жаңа тас ... ... ... ... алғашқы халықтың қолы жеткен өндіргіш күштер дамуының
деңгейі басқа да мәдени-тұрмыстық жаңалықтардың шығуына ... ... ... ... кен ... мен ... бастамалары
шықты, оған керамикалық ыдыстар белгілі болды.
Әлеуметтік жағынан ... ... ... рулық кауым дәуірі болды, онда
коллективтік еңбек және ... ... ... ... үстем
болды. Сонымеи бірге мұның өзі қоғамның ... ... ... ... ... ... тайпалар немесе тайпалық бірлестіктер құрылды.
Тайпалар қандас-туысқандық байланығына қарай және шаруашылығының біртекті
сипатына қарай біріккен ... ... ... ... ... территориясындағы әуелгі неолиттің ескерткіштері әзірше аз
зерттелген. Алайда ... жай, ол, ... ... ... жана тас дәуірінде болған тарихи-мәдени процестің басты-
басты бағыттарында дамыды.
Қаратау жотасының ... ... ... ... ... Қара үңгір өзенінің оң жағасына орналасқан Қараүңгір неолиттік
үңгір тұрағын ... ... ... қатысты ең көп және көрнекі материал
алынды. Мұнда қалың мәдени қабат сақталған оның жоғарғы бөлімі ғана ... қоса ... ... ... ... ... /6/
Жер ошақтардың, зор от орындарының жанынан хайуандардың көптеген сүйек
қалдықтары табылды. ... ... ... аю, бұғы, жабайы
бұқа, қабан, арқар, қоян, ... ... ... ... ... ... ... қырғауыл, кекілік, тасбақа болды. Сірә,
хайуандарды ... ... ... ... мұны ... ... бұқа мен жер
ошақтың қасындағы иттің сүйектері дәлелдейді.
Қоныс тұрғындарының еңбек және ... ... ... ... призмалық және қарындаш тәрізді нуклеустер, бүйірлері ойылған
және шеттері мұқалған қалақтар, тескіштер, жебелердің ұштары, шот-балталар,
қырғыш-пышақтар, тас ... т. т. ... ... ретушьпен өңделгені
бар, өңделмегені бар микролиттік қалақтар өте көп, бұлар ... ... ... ... ... ... қыстырма ретінде
қызмет еткен. Көптеген сүйек ...... ... осы ... ... түрі — көзі бар ... ... табылды, хайуан-
дардың жауырындарынан жасалған құралдар да болды. Бұлар
хайуандардың терісін ұқсату үшін қолданылды. Әсемдігі ... ... ...... ... ... бар ... тесілген
қауашақтардан, сызықша өрнегі бар азулардан, сүйек ... ... ... ... ... ... топайларынан жонып
жасалған мүсіндер шықты.
Караүңгір үңгірінің тұрғындары керамикалық ... ... ... әдісін игерген. Балшық ыдыстардың түбі ... етіп ... ... сырты кейде қызыл бояумен боялды. Көбінесе ыдыстардың ... ... ... ... ... ойықтар, мүсіндер түріндегі
өрнекпен ажарландырылды.
Тарихи-мәдени жағынан алғанда Қараүңгір Орта ... ... ... ... ... ... Жаңа тас дәуіріндегі діни ... мен ... ... ... ... ... ... екінші
бір тобы Сырдарияның көне құйылмасынан белгілі. Олардың көбі Сырдарияның
ежелгі ... ... ... ... ... ... ірі құм
жалдарын жел айдап әкетіп жататын ойпаттардан табылды.
Тарихи-мәдени жағынан алғанда бұл ауданның ескерткіштері Орта ... ... ... мен ... ... ... ... бола отырып, келтеминарлық мәдениетке де, Оңтүстік Зауралье мен
Аралдың шығыс өңірінің неолиттік мәдениетіне де ... ... ... алты тұрақ табылды; олардан жапсырылған керамиканың
сынықтары және кварциттен ... ... ... ... ... көбі - ... анық шығарылып жасалған ірі қыш ... ... ... ... ... де түбі ... ... жайпақ.
Ыдыстардың сырты тісті қалыппен басылған және сызып жасалған қарапайым
өрнекпен ажарландырылған. Қварциттік заттардың ... үсті ... ... ... ... пышақ тәрізді ойық қалақтар,
қалақтардың шеттерінен жасалған немесе сынықтардан алынған ... ... 4 және ... 5 ... ... тас пен ақ кварциттен
жасалған құралдар, өңделмеген, ... ... ... және балшықтан
жасалған өзінше бір үлгідегі ыдыс жиналды. Бұл ыдыс ... ірі ... ... ... жұқа, әжептәуір жақсы күйдірілген,
тегістелген, майдаланған өрнегі жоқ ... ... өзі ... үшін ... Қыш құмыраның жиегі ғана қамыспен батырылып түсірілген ойықтармен,
қызықшалармен сәнделген, ал оның сыртына біреуінде ... ... ... ізі ... ... терең шұнқырлы және ирек
сызықты өрнек салынған. Құмыралардың бітімдері айта қаларлық. ... мен ... ... ... ... мойны шығыңқы құмыралардан
басқа, тұрақта төрт-бес науаның ... ... ... ... ... ... ... құймасынан, келтеминар
мәдениетінің Дингильдже 6 және Қават 7 ... ... Олар ... ... III мың ... ... жартысына — орта шеніне
жатады. Егер Қосмола 4 және Қосмола 5 ... сол ... ... ... ... ... көне ... қазіргі кезде белгілі
ескерткіштердің ішіндегі ең ... ... ... ... ... табылған неолиттік ескерткіштер екі хронологиялық
дәуірге — неолит пен энеолитке ... ... I, ... ... ... ... ішінде екі жағы өңделген жебе мен ... жоқ, ... оның ... трапеция формасындағы қыстырмалар, көптеген
ұзақ, дұрыс қырланған, пышақ тәрізді қалақтар бар, ыдыстардың ... ... ... ... немесе түгел көлденең ирек сызықтар сызылған.
Ал Сексеуіл 2 тұрағындағы жебелердің ұштары екі жақты қыспа ретушь арқылы
мұқият ... олар ... ... ... ... ... ... сүңгілердің ұштары, көлемі мен бітімі әр түрлі қырғыштар бар.
Керамикалық ыдыстар - ... ... түбі ... және дөңгелек, мойны
дұрыс шығарылып, үстіңгі жағы ... ... ... салу
тәсілдері мейлінше әр алуан: сызықты (тік сызықты және ирек ... ... ... ... әр түрлі геометриялық фигуралар болып шығатын
ойықшалар салу болып келеді.
Орталық және Батыс ... ... ... ... ... пен энеолит дәуіріндегі тұрақтарға бай. Олар Қарағанды
облысында және Қараторғай өзенінің аңғарында неғұрлым көп. ... ... ... ... ... тағы ... күн көрді. Олардың жебелерінің ... ... ... ... ... ойық ... ... садақ пен жебелерден басқа найзалардың
ұштарын ... ... ... ... ...... ... түріндегі микролиттер. Қоныстардың денінде қырғыштар көп
кездеседі. Мұнда ... ... ... бар ... бейнеленген
микролиттік комплекстер үстем болды. ... ... мен ... ... орналасқан Қараторғай тұрақтар тобы Батыс
Қазақстандағы тұрақтарға ... ... ... оның материалы одан әрі
шығысқа қарап таралатын және Орталық Қазақстанды түгел дерлік ... ... ... ... ... төңірегіндегі неолиттік ескерткіштер
бұлақтарға жақын және кәдімгі бұлақтық қоныстар ... ... ... дайындау үшін пайдаланылған негізгі шикізат — яшмалар, ... түсі әр ... ... кварциттер болған, жылтыр сары опалдар және анда-
санда порфириттер мен қоңыр түсті порфирлер ... ... ... ... тас ... жер ... ... етегінде бұлақ орналасқан, онда ... ... ... шықты.
Бұлардың көбі (1000 данадан аса) тас ... ... ... ... тәрізді сынықшалар, долбарлы жарықшақтар жиналды; бұлар
алғашқы өңдеудің осы жерде жүргізілгенін көрсетеді.
Жезқазған маңайынан табылған заттар ... ... пен ... ... ... ... көптеген балғалар, балталар табылды. Басқа саймандар
— ірі-ірі сынықтар.
Иманборлық тұрағы (Көкшетау облысы) Иманборлық өзенінің сол жағасында
орналасқан. Оның ... ... ... ұсақ шақпақ заттар, ірі құралдар
және керамика жатқан қабаты айқын ... ... ... ... ... мен ... тақта тастан жасалған құралдар мен
тоқпақшалар, найзалар мен ... ... ... ... оның
ішінде орақ тәрізді пышақтардың көптігі шаруашылықтың өзгешелігіне
байланысты. Жебелердің ... ... ... арқылы екі жағынан жұқартылған.
Ірі шапқы құралдардың ішінен көзге түсетіндері — ... ... ... ... ірі сынықшалар арқылы екі жағынан жұқартылған. Бұл жерден
күрзі ... ... және ... заттың фрагменті де табылды,
мұның өзі тас өңдеудің ерекше техникалық тәсілдері қолданылғанын көрсетеді.
Бұл заттың ... ... ... екі ... шар сияқты. Косылған
жерінде ені 1,5 см-дей жайпақ белдік бар, ал заттың ... ... ... ... ара ... ірі қабырғалардан жасалған үш зат табылды; бұлар
қисық пышаққа немесе ораққа ұқсас, ішкі имегінде көптеген тістері ... ... ... 2 ... тұрғындары таспа әдісімен
жапсырып жасаған. Сірә, жасалған ыдыстар отқа күйдірілсе керек. /8/
Ыдыстар әр түрлі: ... ... ... ... және ... ... тік, мойны біраз ұзын және бірте-бірте кеңи беретін бүйіріне
жалғасады. ... ... ... техникалық тәсілдері — әр түрлі ... ... ... ... және сызықшалар. Бұған қоса ыдыстардың
беті көртпешелермен және шұңқыршалармен сәнделетін болған. Өрнек салу ... ... ... ... ... бұл керамикалық комплекс Урал
ескерткіштерінің тобына өте ... 2 ... ... мен ... ... ... техникалық тәсілдері мен өрнек композициясының ортақтығы бұл
өңірлерде шығыс шекарасына Наурызым қорығы енетін біртұтас ... ... ... ... ... Иманборлық 2 тұрағында, Солтүстік
Қазақстандағы тұрақтар мен Оңтүстік Уралдағы қоныстарда нақ бір ... ... сиыр мен ... ... ... Қазақстан территориясында негізінен өзендік және көлдік типтегі
тұрақтар көп ... ... ... ерте ... ... ... - адамдардың
уақытша тұрған жерлері. Мұнда табылған саймандар көп емес: трапеция тәрізді
құралдар, кескіштер ғана, ... ... - ... Қазақстанның тұрақтары уақыты жағынан неғұрлым
бертініректегі тұрақтар болып табылады; оларды мекендеушілер пышақ ... ... ... ... ... тас ...... жүздерін, жебелердің ұштарын, қырғыштарды жасады. Қерамика
бітімі жағынан да, ... ... да ... ирек ... немесе
геометриялық тарақ тәрізді өрнек, не болмаса осы екеуінін қиюласуы тән
болып келеді.
Бұл ауданның ... ... ... ... Уралдын, Солтүстік
Қазақстанның және Арал маңының неолит мәдениетіне ұқсас; мұның өзі, сірә,
ол дәуірде Солтүстік-батыс ... ... ... процестер болғанын
көрсететін болса керек.
Ырғыз өзені ... ... тобы одан да гөрі ... ... ... тұрақтардың тұрғындары заттардын көпшілігін қалақтардан жасады.
Ырғыз ыдыстарындағы өрнектер ... ... ірі ... ... ... ... да көп.
Осы белгілердің бәрі ырғыздық тұрақтар тобын Батыс Қазақстанның басқа
неолиттік ескерткіштерімен жақындастырады. Жоғарғы Ертіс өңірінің ... ... ... ... ең ірі ... ... ... зерттелді. Бұларға Усть-Нарым мен Мало-Красноярка деревняларының
жанындағы ескерткіштер жатады. /8/
Усть-Нарым қонысында 800 м2 алаң ... ... ... ... ... ... жер ошақтардың және шаруашылық шұңқырларының іздері
2,5—2,8 м тереңдіктен ... ... ... қабаты жұқа құм қабат арқылы
екі ... ... ... 25 жер ошақ пен от орны, көптеген ... ... Көне ... аңшылар мен балықшылар мұнда ағаштан
жасалған жеңіл күркелерде және есігі өзен жаққа қарайтын ... ... ... ... ... ... ... құндыздың, түлкінің
суырдың сүйектері табылды. Сол жерден сүйектері шыққан қой-ешкі, ... ... ... керек.
Шығыс Қазақстан неолитінің Зауралье, Батыс және Оңтүстік Қазақстан
неолитінен өзіне тән ерекше бір ... сол, ... ... ... ... ... ... формалы заттар - трапециялар,
сегменттер, тағысын-тағылар мүлде жоқ. Мұндағы құралдар ... әр ... ... ... мен ... ... Саны он бес мыңнан асатын
шақпақ заттардың ішінде бір немесе екі жағына ретушь жасалған ... ... ... әр ... ... сыдырғыштар, сағасында
ойығы бар жебе ұштары, ауыр қалақтардағы имек жүзді пышақтар, найзалардың
ұштары, кескіш, тескіш ... ... ... ... ... ... балық аулайтын қармақтардың бөлшектері бар.
/10/
Сүйек ... аз. ... ... көзі бар ... ірі ... ... ... тәрізді өрнегі бар ине қап және ... Ойма ... ... ... ... ойық ... бар қыстырмалы сүйек қанжар
назар аударады. Қанжардың жүзінде ретушьсыз, өте жұқа шақпақ ... ... ... ... ... ... заттарына
әжептәуір ұқсас. Осының өзінде Усть-Нарым керамикасы Оңтүстік-Батыс
Қазақстанның ... және ... 1 ... жердің үстіндегі тік
бұрышты баспаналар ашылды. Сірә, ... ... ... ағаш ... ... Үйлер қоныс-мекеннің шетіне айнала ... ... бір ... ... ашық жер ... бар алан ... ... жазғы уақытта
тамақ дайындалған. Үйдің ішінде үш жер ошақ болды (бірі ... ... ... ... ... өзі үйде екі ... тұрған деп топшылауға мүмкіндік
береді.
Қазақстан территориясында әзірге бірнеше неолиттік көмбе ашылды, ... ... ... Жер ... ... ешқайсы-сының сыртқы
белгісі жоқ. Барлық молалардан сүйектермен бірге жебелердің ұштары ... өзі ... арғы ... аң ... ... одан ... ғана ... сонымен қатар олардың жиі-жиі соғыс жанжалына
қатысқанын да көрсетеді. /11/
Көмбелерде керамика өте аз, ал ... ... жоқ. ... ... ... ... ... селосы (Пеньки тұрағынан 100 км
жерде) жанындағы молаға қарап неғұрлым толық пікірге келуге болады.
Мола, сірә, рулық ... ... ... ... ... керек.
Сәндік заттардың, еңбек құралдарының көптігі, оның үстіне жерлеудің күнге
табынуға байланысты ерекше ғұрпы осыны көрсетеді. Ондай әдет ... ... ... Бұл жолы өлік толық өртелмеген, ... ... ... ... ... ... ... молаға көмілген, ол
заттардың ішінде бас киімге тағылған, шеті ұсақ көртпешелермен сәнделген,
орақ тәрізді сүйек ... ... ... ... ... ... ... тізілген алқа бар. Мейлінше сәнделген киіммен ... ... ... '(шот, сүйек біз), аңшылық құралдары (найзалардың,
жебелердің тастан және сүйектен жасалған ұштары) және ... ... ... түбі ... ... үш ыдыс ... Сол ... құланның
екі топайы табылды, бұлар қызыл жосамен боялған,— бұл түс, ... ... ... отқа ... рәсімін білдірген. /12/
Қазақстанда мезолит пен неолит дәуірі жеткілікті ... ... тән ... ... қазірдің өзінде-ақ мәлім. Ол дәуір
дала айшыларының мәдениеті дамыған уақыт еді, бұл аңшылар көшіп-қонып жүрді
және қолайлы ... ...... мен ... жағасында балық
аулаумен де шүғылданды.
Ол байланыстар бәрінен де гөрі ... ... және ... ... ... айқын көрінеді. Ежелгі байланыстар тізбегі сонау
алыс солтүстік пен солтүстік-батыстағы Приуралье мен Батыс Сібірге жетіп,
шақпақ ... ... ... және ... балшық
ыдыстардың түрлерінен көрініп отырады. Солтүстік және Шығыс Қазақстан
тайпаларының мәдениеті Орта Азил ... ... ... ... ... ... қатар жаңа тас дәуіріндегі Алтай мен Байкал, өңірі
тайпаларына ... ... ... Сонымен, мәдени дәстүрлердің ерекшелігі
мен өзгешелігін сақтай отырып, Қазақстанның неолиттік ... ... мен ... ... тығыз банланыста дамыды.
Қорытынды
Қорыта айтқанда Қазақстанның әртүрлі аймақтары ... ... ... ... мен ... ... шөлдері аймағының жағдайы
түрақты болған. Каспий теңізінің жағалаулары мен ... ... ... ... ерте ... ... тұрақ-мекендері сақталған, олар ... ерте ... ... ... ... ... әрістеудің куәсі.
Каспий өңірі мен Үстірттің палеолитіне кремний шикізаты база ... ... мен ... ... үзақ ... ... жағдайдың
(қолайлы ауа райы, аң аулайтын орындар мен ... ... ... ... молдығымен ауызсудың барлығы негіз болады. Палеолиттің
мұндағы ... ... ... ... ... ... да,
кейініректегі палеолитке дейін үзілмейді. Тас ... ... ... ... ... гоминидтердің Сарыарқаның
басты су айрығымен жүріп өткені ықтимал, сөйтіп олар одан әрі ... ... ... ... қоныстанган. Палеографиялық жағдайдың
тұрақтылығы, көші-қон ... ... ... ... шамасы, олардың
өзгермеуі, сол сияқты жануарлардың (аң ... ... ... ... ... ... ... да бір қалпында қалуы, жақсы шикізат қорының жер бетіне
шығып жатуы және ... су ... ... ... ... ... ... алғашқы ұжымдардың бір тұрақ-мекендерінде ұзақ уақыт
тіршілік етуіне мүмкіндік берген, ал тұрақтар орны мен ... жолы ... сол ... жер бетіне шығып жатқан орынға, өзендер жағалауына,
терең шүнейттер мен суы тұщы бұлақтар басына жақын болған.
Сілтемелер
1.Сабырханов А., «Ұлы ... ... ... ... Н. ... ССР тарихы. Алматы, 1991 ж.
69-75 беттер
3. Жамбылов Д. ... және ... ... ... ... ... Ж. «Елім деп еніреген ерлер жыры» Алматы, 1995ж.
89-95 беттер
5.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық ... ... ... Х ... ... арғы бергі тарихы» Алматы, 1995ж.
223-229 беттер
7. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы, 2001 ж. 131-135 беттер
8. Қазақстанның көне тарихы. Алматы, 1993 ж. 32-43 ... М. ... ... ... ... 1994 ... ... совет энциклопедиясы», І,ІІ-том. 73-77 беттер
11.Қозыбаев М., «Жауды шаптым ту байлап» Алматы, 1994ж.
23-33 беттер
12.Байпақов К.М. Ежелгі ... ... ... 19994 ... ... ... ... А., «Ұлы бетбұрыс»Алматы, «Мектеп»1981ж
2. Бекмаханова Н. Қазақ ССР ... ... 1991 ... ... Д. ... және ... сана» Алматы,1999ж.
4. Тлепов Ж. «Елім деп еніреген ерлер жыры» Алматы, 1995ж.
5.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің ... ... ... Х ... ... арғы ... ... Алматы, 1995ж.
7. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы, 2001 ж.
8. Қазақстанның көне тарихы. Алматы, 1993 ж.
9.Қозыбаев М. Қазақстан тарихы очерктері. ... 1994 ... ... энциклопедиясы», І,ІІ-том.
11.Қозыбаев М., «Жауды шаптым ту байлап» Алматы, 1994ж.
12.Байпақов К.М. Ежелгі Қазақстан тарихы. Алматы, 19994 ж.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңа тас дәуіріндегі Қазақстан3 бет
2 деңгейлі алдын-ала су тастау қондырғысын автоматтандыру44 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
«Медеу бөгетінің суағытқыштары» ТУ абж үшін ОРС-серверді Masterscada құралдарымен жобалау және баптау44 бет
Іңкәй уран кенорны22 бет
Автокөлік логистикасының техникалық сенімділігін тиімдендірілуінің жетілдіру жолдары104 бет
Аймақтарда автокөлікпен тасымалдауды ұйымдастыру мен басқаруды жетілдірудің тәжірибелік негіздері133 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Аудандарды анықтау3 бет
Ақпарат тасығыштар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь