Жаңа тас дәуірі


М а з м ұ н ы

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

ІІ Негізгі бөлім
І тарау Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
1.1 Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Жаңа тас дәуірінің ескерткіштері мен тұрақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

ІІ тарау Жаңа тас дәуірінің шаруашылығы мен мәдениеті
2.1. Жаңа тас дәуіріндегі шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Жаңа тас дәуіріндегі еңбек құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.3 Жаңа тас дәуіріндегі діни нанымдар мен мәдениеті ... ... ... ... ... ... ...16

ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

ІV Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

V Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Кіріспе
Бұдан екі ғасыр бұрын адамзат танымы 3000 жылдық тарихпен ғана шектелген болса, қазіргі заманда тарих аясы анағұрлым кеңейе түсті. Осы күнгі ғылымнық соқғы жақалықтарына жүгінсек, адам баласы жер бетінде 2 млн. жыл бұрын пайда болған. Ал жазу адам жаратылысынан анағұрлым кеш және кейбір елдерде ғана, мысалы, Египет (Мысыр) пен Месопотамияда б. з-дан 3 мық жылға жуық бұрын, Қазақстан жерінде б. з-дан бұрынғы IV ғасырда, Франция жерінде б. з-дан бұрынғы 60-жылдары пайда болған. Бұл деректерді тарихты материалдық ес-керткіштер арқылы зерттейтін археология ғылымы ашқан. XVIII—XIX ғасырларда Египеттен, Тигр мен Евфрат өзендерінің аралығынан, Жерорта теңізінің жағалауынан және тағы басқа жерлерден табылған көненің көздері дүние жүзін дүр сілкіндірді. Бұл көненің көздері деп отырғанымыз перғауындар дәуірінен қалған пирамидалар, сына жа-зумен жазылған Ниневия кітаптары, күлге көмілген ежелгі Геркуланум, Помпей сияқты қалалар және сақтар мен скифтердіқ алтыннан жасалған бұйымдары еді. Осылардың бәрі археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде белгілі болды. Археология гуманитарлық ғылымдардың ішіндегі ең жасының бірі. Соған орай тарих ғылымының көлемі мен мазмұны да өзгеріске ұшырады. Мұны телескоп арқылы аспан әлемін зерттеу ауқымын кеңейткен астрономиямен немесе химиядағы радиоактивтіліктің ашылуымен салыстыруға болады. Археология ескерткіштерді зерттей отырып, ежелгі қоғам экономикасы мен мәдениетіндегі өзгерістерді, сондай-ақ халықтардың шығуы мен даму заңдылықтарын және олардың арасындағы мәдени-та-рихи байланыстарды анықтайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Сабырханов А., «Ұлы бетбұрыс»Алматы, «Мектеп»1981ж
2. Бекмаханова Н. Қазақ ССР тарихы. Алматы, 1991 ж.
3. Жамбылов Д. «Тәуелсіздік және саяси сана» Алматы,1999ж.
4. Тлепов Ж. «Елім деп еніреген ерлер жыры» Алматы, 1995ж.
5.Мәлімбаев С., «Патшалық Ресейдің отарлық саясаты» Алматы,1994ж.
6.Мадашев Х «Қазақ халқының арғы бергі тарихы» Алматы, 1995ж.
7. Қазақстан тарихы. 3 том. Алматы, 2001 ж.
8. Қазақстанның көне тарихы. Алматы, 1993 ж.
9.Қозыбаев М. Қазақстан тарихы очерктері. Алматы, 1994 ж.
10.«Қазақ совет энциклопедиясы», І,ІІ-том.
11.Қозыбаев М., «Жауды шаптым ту байлап» Алматы, 1994ж.
12.Байпақов К.М. Ежелгі Қазақстан тарихы. Алматы, 19994 ж.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




М а з м ұ н ы

І
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
ІІ Негізгі бөлім
І тарау Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
1.1 Жаңа тас дәуірінің
ерекшеліктері ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... 4
1.2 Жаңа тас дәуірінің ескерткіштері мен
тұрақтары ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... 6
ІІ тарау Жаңа тас дәуірінің шаруашылығы мен мәдениеті
2.1. Жаңа тас дәуіріндегі
шаруашылық ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.2. Жаңа тас дәуіріндегі еңбек
құралдары ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... .14
2.3 Жаңа тас дәуіріндегі діни нанымдар мен
мәдениеті ... ... ... ... ... ... .. .16
ІІІ
Қорытынды ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
ІV
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
V Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... .27

Кіріспе
Бұдан екі ғасыр бұрын адамзат танымы 3000 жылдық тарихпен ғана шектелген
болса, қазіргі заманда тарих аясы анағұрлым кеңейе түсті. Осы күнгі
ғылымнық соқғы жақалықтарына жүгінсек, адам баласы жер бетінде 2 млн. жыл
бұрын пайда болған. Ал жазу адам жаратылысынан анағұрлым кеш және кейбір
елдерде ғана, мысалы, Египет (Мысыр) пен Месопотамияда б. з-дан 3 мық жылға
жуық бұрын, Қазақстан жерінде б. з-дан бұрынғы IV ғасырда, Франция жерінде
б. з-дан бұрынғы 60-жылдары пайда болған. Бұл деректерді тарихты
материалдық ес-керткіштер арқылы зерттейтін археология ғылымы ашқан.
XVIII—XIX ғасырларда Египеттен, Тигр мен Евфрат өзендерінің аралығынан,
Жерорта теңізінің жағалауынан және тағы басқа жерлерден табылған көненің
көздері дүние жүзін дүр сілкіндірді. Бұл көненің көздері деп отырғанымыз
перғауындар дәуірінен қалған пирамидалар, сына жа-зумен жазылған Ниневия
кітаптары, күлге көмілген ежелгі Геркуланум, Помпей сияқты қалалар және
сақтар мен скифтердіқ алтыннан жасалған бұйымдары еді. Осылардың бәрі
археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде белгілі болды. Археология
гуманитарлық ғылымдардың ішіндегі ең жасының бірі. Соған орай тарих
ғылымының көлемі мен мазмұны да өзгеріске ұшырады. Мұны телескоп арқылы
аспан әлемін зерттеу ауқымын кеңейткен астрономиямен немесе химиядағы
радиоактивтіліктің ашылуымен салыстыруға болады. Археология ескерткіштерді
зерттей отырып, ежелгі қоғам экономикасы мен мәдениетіндегі өзгерістерді,
сондай-ақ халықтардың шығуы мен даму заңдылықтарын және олардың арасындағы
мәдени-та-рихи байланыстарды анықтайды.
І Тарау Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
1.1 Жаңа тас дәуірінің ерекшеліктері
Алыс замандарда өткен бабаларымыздың өміртіршілігі жайлы қазіргі
түсінігіміз олар тұрған үңгірлер мен үңгіме қуыстарды зерттеп білуге
негізделген, сол үңгірлер мен қуыстарда адам еңбегінің белгісі — тас
құралдар, соларды дайындаудан қалған қоқыстар тамақ қалдықтары —
жануарлардың сүйектері сақталған. Қазіргі заманның артта қалған халықтары
дейтін жұрттар өмірінен алынған этнографиялық мәліметтердің де маңызы аз
емес. Мұндай мәліметтер етелгі адамзаттың материалдық және рухани
мәдениетінің біраз қырлары мен сырларын анығырақ түсіндіруте мүмкіндік
жасайды. Алайда ен басты хабарды алғақы қауымның бәрінен де көбірек
кездесетін материалы — еңбектің тас құралдары береді. 1
Белгілі бір әлеуметтік-экономикалық формацияның дамуына байланысты
адамзат тарихы ұзақ-ұзақ кезеңдерге бөлінеді. Архео-логияда кезеңдендірудің
өзіндік әдісі жасалған, оған сәйкес адамзат тарихы тас, қола мен темір және
ортағасырлар дәуірлеріне бөлінеді. Ал, өзінің рет-ретімен жоғарыда айтылған
дәуірлер кезендер мен мәдениеттерге — палеолит, мезолит, және неолит
кезендеріне бөлінеді.
Көне тас ғасырының дәуірі — адамзат және оның шаруашылығының қалыптасу
кезі — өндіргіш күштердің төмен деңгейінде болуымен сипатталады. Анайы
шаруашылық қам-харекеті табиғаттын дайын тұрған өнімдерін пайдаланумен ғана
шектелген. Әуелгі адам жабайы өсетін дәндерді, жемістср мен жидектерді
жинап, жануарларды аулаған. Адамдардың өзара қарым-қатынасы, мүшелерінің
экономикалық теңдестігіне, еңбек-бейнеті жынысы мен жасына қарай, табиғи
түрде белісуге негізделеді, және өзінің сипаты жағынан ұжымдық қатынастар
болады. Адамдардың қоғамдық ұйымы палеолит дәуірінде дамудың күрделі де
ұзақ жолынан өтеді. Оның бастапқы кезі алғашқы табын-тобыр — басқосып
қоргану жоне бассалу үшін, аң аулау, жиынтерін үшін бірлесу болады. Осынау
рулық қатынасқа дейінгі әлеуметтік құрылымның қоғамдық қарым-қатынасы мүлде
дамымаған, қауымдық-үйішілік шаруашылығы болмаған, дегенмен де оларда
некелік байланыстардың біраз реттелгені байқалады. Алғашқы тобыр төменгі
палеолиттің ертеректегі екі басқышына — шелльге дейінп және Ашелль
кезеңдеріне сәйкес келеді. Ашель заманында жаңа әлеуметтік организм алғашқы
қауымға қажетті алғы шарттар біртіндеп толысып жетіле бастайды. Мустье
дәуірінде аңшылық, еңбекті жынысы мен жасына қарап, табиғи түрде жүзеге
асады, қауымның бастапқы түрлері пайда болады. Кейінгі палеолиттің адами
ұжымдары әлеуметтік жағынан жаңа
бір қырынан сипатталады — оларда алғашқы рулық қауымның толысқан түрлері
құрылады. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, осы бір сапалық секіріс
неандерталдардың дене бітімі кәзіргі адаммен бірдей саналы жанға (Ноmо
sаріеns) айналуына сай келеді. 1

1.2 Жаңа тас дәуірінің ескерткіштері мен тұрақтары
Евразияның ұланғайыр кеңістігіңдегі шелдер мен шөлейт және дала
аймақтарынан соңғы 15—20 жылда тас ғасырының толып жатқан тұрақ-мекендері
табылып зерттелді. Олардың хронологиялық мерзімі плиоценнен голоценге
дейінгі аралыкты қамтиды. Евразияның аридтік (ауа райы құрғақ) аймағы
жерінің бетінде рельефтің сан алуан түрлері —асқар таулар мен қыраттардан
бас-тап, ойпатты шөлдерге дейін бар. Рельефтер мен ландшафтардың алуан
түрлі болуы және олардың аридтік аймақтардан орын тебуі, ежелгі
іуминидтердің (адамның арғы ата-бабалары) мекен еткен орта жағдаятының
әртүрлі болуын ғана емес, олардың көп белгі-бедерлерінің ұқсас болуының да
шарты секілді. Эволюциядағы және оның ұзақтығындағы, айырмашылық, жерлерді
игерудегі, сол сияқты гоминидтер эволюциясындағы айырмашылықтар аридтік
аймақ аудандарына тән сипат болып табылады. Аридтік аймақтарда ашық тұрақ-
мекендер (жер бетіндегі мекендер түрі) жиірек кездеседі. Олардың көпшілігі
кешенді болып келеді және ежелгі гоминидтердің белгілі бір геоморфологиялық
орындарда ұзақ уақыт тұрғанының (жүздеген мың жылдар бойы) іздері сайрап
жатады. 2
Аридтік аймақтағы жағдайы жағынан, территориясының үлкендігі және табиғи-
ландшафтық зоналары жағынан Қазақстан жері Евразия аридтік зонасының
палеолитін зерттеудің моделі қызметін атқара алады.
Қазақстан жеріндегі ежелгі гоминидтердің пайда болуының алғы-шарттарын
адамзат тарихындағы ең маңызды, етпелі кезеңнің плиоценнің екінші
жартысының геологиялық-жағрафиялық жағдайына сүйене отырып іздеу керек. Ең
ежелгі гоминидтердің, Африка құрлығынан бастап, кәзіргі аридтік танап пен
Сібір жеріне дейінгі орасан зор территориядан табылған іздері алгашқы
гуминидтердің ұшы-қиыры жоқ мол кеңістікке жайыла мекендегенін көрсетеді.
(осыдан 1,5—1 мың жыл бұрын Каспий айналасындагы жазықтарда, Тұран
түздерінде, Монғолия мен Солтүстік Қытайда тап жоғарыдағыға ұқсас
қалжағдайда гоминидтер тұрақтары болған) Плиоценнің палеографиялық жағдайы
Азияның атаса тау-қыраттары бар, ауа райы жұмсақ жазықтарында гуминидтердің
қиыр терістікке қарай тез тарауына себебін тигізді деп есептеуге болады.
Әсілі, Қазақстан, Моңғолия мен Солтүстік Қытай Евразияның ерте кезеңіндегі
қоныстанушылары үшін Ойкуменаның шалғай терістіктегі аудандары болса
керек. Плиоценнің аяғы мен төрттік кезеңдегі (1 млн. жыл) табиғат
апаты хал-ахуалды мулде өзгертеді. Гиндукуш пен Гималай, Қарақорым, Тән-Шон
мен Алтай таулары муссондарды өткізбейтін бөгет қана емес, олар тіпті күллі
ландшафтыны толығынан өзгертіп жібереді де, бірте-бірте кәзіргі кескін-
кейпіне келеді. Музарт құрсауында өсіп келе жатқан тау қыраттары, уақыт
өткен сайын бүрынғыдан бетер көтеріле түсетін кең көлемдегі жаңа жерлер,
тегі, палеолит ареалындагы аумақтар мозаикасын күнілгері анықтап қойғанға
үқсайды. Муссондар мен циклоңдар қозғалысының өзгеруі, аридтік аймақтағы
ауа райының қытымырланып қатая түсуі едәуір мол жердің құлазып, шелге
айналуына себепші болады. Дүние осындай өзгеріске ұшырап жатқан жағдайда
Қазақстанның әртүрлі аймақтары сол өзгеріс жағдайына түрліше бейімделген.
Туран мен Каспий өңірі шөлдері аймағының жағдайы түрақты болған. Каспий
теңізінің жағалаулары мен Үстірт жанында палеолит пен неолит ерте
кезеңдерінің көптеген тұрақ-мекендері сақталған, олар — палеолиттің ерте
кезеңінен неолитке дейін болған үздіксіз әрістеудің куәсі. Каспий өңірі мен
Үстірттің палеолитіне кремний шикізаты база болған. Каспий жағалауы мен
Үстірт тегістігіндегі үзақ өріетеугс палеографиялық жағдайдың (қолайлы ауа
райы, аң аулайтын орындар мен мекен жайлардың) көптігі, шикізаттың шексіз
молдығымен ауызсудың барлығы негіз болады. Сақталып қалған тұрақтар
топографиясы геологтардың жагалау бедерінің сан рет өзгергені жайлы
деректерін дәйектейді. Уақ шоқылары мен тегіс те кең алқапты жазықтары
үйлесіп жататын Сарыарқа өзінің геоморфологиялық жағдайы жағынан ең тұрақты
аймақ болған және болып та отыр. Палеолиттің мұндағы өрістеуі ашелдің
едәуір кейініректегі кезеңінен басталады да, кейініректегі палеолитке
дейін үзілмейді. Тас ғасыры тұрақтары топографиясының ерекшелігіне
қарағанда, атгашқы гоминидтердің Сарыарқаның басты су айрығымен жүріп
өткені ықтимал, сөйтіп олар одан эрі барып, Солтүстік Балқаш өңіріне тарап
қоныстанган. Палеографиялық жағдайдың тұрақтылығы, көші-қон жолдарының
қалыпқа келуі және, шамасы, олардың өзгермеуі, сол сияқты жануарлардың (аң
аулау көзі) тіршілік ететін жерлері мен құстар жолының да бір қалпында
қалуы, жақсы шикізат қорының жер бетіне шығып жатуы және тиянақты су
көзінің болуы (бұлақтар, жарқабақ астындағы шүңейттер т.б.) палеолиттің
әртүрлі мәдениетін бойына дарытқан алғашқы ұжымдардың бір тұрақ-
мекендерінде ұзақ уақыт тіршілік етуіне мүмкіндік берген, ал тұрақтар орны
мен қозғалыс жолы едәуір дорсжеде сол шикізаттар жер бетіне шығып жатқан
орынға, өзендер жағалауына, терең шүнейттер мен суы тұщы бұлақтар басына
жақын болған. Жоғарғы плейстоцен аяқталар кезде ауа райы сұмдық суытып,
құрғақшылық бел алған (Б. Ж. Әубәкіровтың айтуынша) аса қиын жағдай су
жүйелерін біржолата бұзып кетеді. Ұзақ жылдарға созылған тоназып кету
жағдайында Сарыарқаның көптеген аудан-дарында сол аймақты мекендейтін
жануарлар мен бір кезде осы өлкеде дәстүрлі тіршілік стіп, кейін біржолата
кетіп қалган гоминидтердің қалыптасқан байланысы үзіледі. Тек өтпелі
зонадарда, Сарыарқаның шет-шетінде, Ертіс өңірінде ғана өрістеу не олитке
дейін үзілмейді. 2
Өтпелі зоналарға әрқашанда айрықша назар аударылған. Осындай қызқты
өтпелі учаскенің бірі Қаратау қыраты. (Сырдария өңірі) болып табылады. Оның
жаграфиялық жағдайының бір ерекшелігі, ол — бірінші жагынан алғанда,
Теріскей Тән-Шән қыратының сілемі болғандықтан да, соған тон жоғары
белдеуге ие және аса суық дәуірлерде оны, тегі, мұз басып жатқан болуга
тиіс. Екінші жағынан ол аса ірі екі облысты — Орта Азияның құмды шөлдері
мен сазтопырақты Бетпақдала шөлінің араларын шектеп бөліп түрады. Климаттық
жағынан алғанда, Қаратау жагдайы айрықша қолайлы болып келеді. Мұндай ақуат
Қаратау қыраты аймағында ұзақ замандар бойы, кем дегенде, жоғарғы
плиоценнен бері сақталган. Неоген кезеңінен бері сақталып келе жатқан
көптеген реликті өсімдіктер мен жануарлар — міне, осының айғағы. Қаратау
қыратының шөлді аймақтағы жағдайы сол арадан қалың құм қатпарлары (шет-
шеттерінде) мен сары топырақты қабаттардың (шүңқырларда) қүрылуына себепші
болган. Қаратау қыраты көптеген аудандардың геологиялық құрылымы, сол
сияқты, жануарлардың осы араны ұдайы мзғындай коп болып мекендеуіне қолайлы
жағдай жасаған, олардың сүйектерінің қордалы қалдықтары көптеген жерден
табьиған. 3
Сол себепті де осының бәрі ежелгі гоминидтің осы араны мекендеуіне жол
ашқанына ешбір таң қалуга болмайды, олар бұл маңнан қоректі де, су көздерін
де, сонымен бірге әзендер жағалаулары мен үңгірлерден, бортопырақты
аудандардан шұрайлы мекен-жайлар тапқан. Бірақ, шамасы, өтпелі (шекаралық)
аудандардың бір ерекшелігі — ол оқиғалар мен құбылыстардың үзік-үзік және
әртүрлі болып келетіні. Мәселен, Қаратау қыратының палеолиті өрістеудің екі
линиясы (болкім, үшеу де шығар) арқылы сипатталады. Оның біріншісі
Қаратаудың куәст аудандарына тән, ол қара кремнийдің тұтас қалың қабатына
негізделген (Бөріқазған, Тәңірқазған — басты тұрақтары). Ең ежелгі тұрақтар
пенепленнің бір кездегі аумақты оуелп бетіндегі куәстік қалдықтар биігімен
байланысты. Мүлде кейініректегі ашелдік, мустьелік тұрақтар және кейінгі
палеолит куәстер баурайына орналасқан және ерте палеолиттің Бөріқазган,
Тоңірқазған сияқты тұрақтарымен салыстырғанда хронологиялық айыр-машылығы
тым кеп. 3
Екінші линия физикалық қасиеті өзгелерінен жақсырақ сұрғылт түсті
кремнийде дамыған, олардың дайындамаларынан тастың сапалы сынықтарын алуга
болады. Мұның негізгі тұрагы Ш. Уәлиханов атындағы тұрақ болып табылады.
Оның біреу де болса бірегейлітігі, бұл тұрақтың күллі тіршілігі өзен
арналары аздырып-тоздырған, өзі сартопырақтарға еніп кетіп, зонасының шеті
каннозой шөгінділерімен ұласып жататын тұтас бір үлкен жонның тарихына
байланысты. Бәлкім, Уәлиханов палеолитінің өрістеуі, А. Г. Медоев Арыстанды
мәдениеті деп атаған, Буденный поселкесі жанындағы конгломераттардан
тұратын патеолитке дейін ерлеп баратын шығар. Дамудың үшінші линиясының
яғни шөгінді жыныстарда (құмдақта) даму линиясының да іздері кездеседі.
Геолог Б. Ж. Әубәкіровтың мәліметіне жүгінсек, Ш. Уәлиханов атындагы тұрақ
төңірегінен, тагы басқа да орындардан кейінгі палеолиттің (А. Г. Медоевтің
анықтамасы) бірнеше нұсқалары жиналған, олар өзінің типологиялық
ерекшеліктері жағынан Сарыарқаның Саяқ модениетін еске түсіреді. Әзірше
Қазақстан облыстарының таулы аудандары жеткілікті зерттелмей келеді. Ондай
жерлерден палеолит тұрақтарын іздеу ісінің бір қиындығы — жауыншашын сулары
— қақтардың қорлануы мен жер бедері өзгеруі жылдамдығының ерекшелігіне
байланысты. Жер шарының белгілі бір аудандарының жаграфиялық жоне климаттық
ерекшеліктеріне сәйкес пайда болған ортүрлі табиғи жағдайлар маймылдар мен
шала маймылдардың (приматтар) адамға айналуының барлық жерде бірдей
өтпегендігінің негізгі факторлары болып табылады, көп жағдайда ортүрлі
ендіктердегі жұрттардың ежелгі шаруашылығы мен алғашқы мәдениетіндегі
айырмашылық төркінін де сол факторлардан іздеу керек. Адамзат пен
өркениеттің бұдан былайгы дамуының қарқынына да әсер еткен сол факторлар.
4

ІІ тарау Жаңа тас дәуірінің шаруашылығы мен мәдениеті

1. Жаңа тас дәуіріндегі шаруашылық
Тас дәуірінің тарихында Қазақстан территориясында мезолит пен неолит
заманы біздің алманымыздан бұрынғы XII—X және
III мың жылдықтардың арасындағы уақытты қамтиды. Жаңа
тас дәуірінен металдарды қеңінен пайдалануға бет алған өтпелі
дәуір әдетте энеолит немесе мыс-тас дәуірі деп аталады. Аңшылар мен
балықшылар тайпаларында бұл дәуір археологиялық
материалдар бойынша әр уақытта бірдей жеткілікті айқын түрде бейнеленбеген,
сондықтан Қазақстанның энеолиті неолитпен бірге қарастырылады. Уақыты
жағынан біршама қысқа осы заманда өндірістің және адам өмірінің көп
салаларында маңызды маңызды өзгерістер болды. 5
Ол заманда табиғи орта осы заманғы бейнеде болды. Жануарлар дүниесінің
түрлік құрамы өзгерді: - енді аңшылардың аулайтын көбінесе бизон мен жылқы,
жабайы ешкі мен киік, қоян мен үйрек болды Аңшылықтың жаңа құралдары ойлап
шығарылды. Аңдарды бірлесе қуалап, қамап ұстау әдісімен қатар жеге-жеке
аулау зор маңыз алды; балықшылық кәсібі өрістеді.
Мезолит заманында ірі-ірі екі оқиға болды: садақ пен жебе ойлап шығарылды
және микролиттер — үш бұрыш, ромб, трапеция, сегмент тәрізді ұсақ қалақтар
пайда болды. Неолит дәуірінде микролиттік индустрия ерекше кеңінен
өрістеді. Микролиттер негізінде жебенің ұштары мен қыстырма құралдар
жасауға жұмсалды: сүйек немесе ағаш саптың ұзына бойындағы қуыстарына
ондаған ұсақ микролиттер тығылды; нақ осылар құралдың өткір жүзі болып
шықты. Желім ретінде тау балауызы, қара май, битум пайдаланылды.
Біздің заманымыздан бұрынғы V мың жылдықта басталған неолит тастың
пайдалы қасиеттері барынша пайдаланылған дәуір болды. Еңбек құралдарын
өндіру барған сайын мамандандырылды. Қыспа ретушь техникасының
жетілдірілуімен қатар тас өңдеудің тегістеу, бұрғылау, арамен кесу сияқты
жаңа технологиялық әдістері шықты, бірте-бірте қиын өңделетін тастар
пайдаланылды, тас балталар, кетпендер, дәнүккіштер, келілер, келсаптар
жасала бастады.
Дәуірдің аса маңызды белгісі мал өсіру мен егіншілік, яғни өндіруші
шаруашылық деп аталатын шаруашылық туды; бұл өндіруші шаруашылық
табиғаттың (дайын өнімдерін иемдену орнына — жиын-терін мен аң аулаудың
орнына-келді.
Шаруашылықтың жаңа түрлерінің шығуының адамзат қоғамының дамуы үшін
орасан зор маңызы болды, адамның енбек кәсібінің саласын кеңейтті, сонымен
қатар оның сипатын сапа жағынан өзгертті. Адамның экономнкалық қызметінің
одан кейін талай мың жылдарға созылған бүкіл тарихының дені шаруашылықтың
осы екі формасының даму, жетілу тарихы болып табылады. 5

2.2. Жаңа тас дәуіріндегі еңбек құралдары
Неолит дәуірінде алғашқы халықтың қолы жеткен өндіргіш күштер дамуының
деңгейі басқа да мәдени-тұрмыстық жаңалықтардың шығуына себепші болды.
Қазақстанның ежелгі халқында кен кәсібі мен тоқымашылықтың бастамалары
шықты, оған керамикалық ыдыстар белгілі болды.
Әлеуметтік жағынан алғанда неолит дәуірі рулық кауым дәуірі болды, онда
коллективтік еңбек және өндіріс құрал-жабдықтарына ортақ меншік үстем
болды. Сонымеи бірге мұның өзі қоғамның ұйымдасу формаларыныц неғұрлым
жоғары дамыған уақыты болды: тайпалар немесе тайпалық бірлестіктер құрылды.
Тайпалар қандас-туысқандық байланығына қарай және шаруашылығының біртекті
сипатына қарай біріккен бірнеше (саны азды-көпті) рулық қауымдардан
құрылды.
Қазақстан территориясындағы әуелгі неолиттің ескерткіштері әзірше аз
зерттелген. Алайда күмәнсыз жай, ол, қазақстандық неолит СССР
территориясында жана тас дәуірінде болған тарихи-мәдени процестің басты-
басты бағыттарында дамыды.
Қаратау жотасының оңтүстік бөктерінде (Шымкент қаласының солтүстік-шығыс
жағында) Қара үңгір өзенінің оң жағасына орналасқан Қараүңгір неолиттік
үңгір тұрағын қазғанда неолит дәуіріне қатысты ең көп және көрнекі материал
алынды. Мұнда қалың мәдени қабат сақталған оның жоғарғы бөлімі ғана соңғы
мезолиттен қоса есептегенде неолитке дейінгі уақытты қамтиды. 6
Жер ошақтардың, зор от орындарының жанынан хайуандардың көптеген сүйек
қалдықтары табылды. Ежелгі қараүңгірліктердің аулағаны аю, бұғы, жабайы
бұқа, қабан, арқар, қоян, борсық болған. Үңгірді мекендеушілердің аңшылық
қорегінде бұлардан басқа, қырғауыл, кекілік, тасбақа болды. Сірә,
хайуандарды қолға үйрету басталса керек мұны қолда ұсталған бұқа мен жер
ошақтың қасындағы иттің сүйектері дәлелдейді.
Қоныс тұрғындарының еңбек және аңшылық құралдары жұмыр-ланған ұзынша
қырғыштар, призмалық және қарындаш тәрізді нуклеустер, бүйірлері ойылған
және шеттері ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тас дәуірі
Тас дәуірі жайында
Ежедгі тас дәуірі
Қазақстандағы тас дәуірі
Жаңа тас ғасырдағы Қазақстан
Қазақстан жеріндегі тас дәуірі, қола дәуірі, темір дәуірі
Жаңа тас дәуіріндегі Қазақстан
Қазақстандағы ежелгі қола және тас дәуірі
ХІХ ғасыр қазақ әдебиетінің жаңа дәуірі
Қазақстан аумағындағы алғашқы қауымдық құрылыс,ежелгі Тас дәуірі, Мезолит, Неолит және Қола дәуірі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь