Бағалы қағаздар нарығы және оның құрылымы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 Бөлім: БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ... 5
1.1. Құнды қағаздар нарығының мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Құнды қағаздар нарығының объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
1.3. Құнды қағаздар нарығының субъектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

2 Бөлім: БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНА ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.1. Мемлекеттік құнды қағаздар нарығы: мәні және қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.2. Корпоративті құнды қағаздар нарығы: мәні және қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
2.3. Бағалы қағаздардың қаржылық талдауы ... ... ... ... ... ... ... ... .

3 Бөлім: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ЖЕТКЕН НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
3.1. KASE.тің 2009 жылғы қызметінің қорытындысы жəне
2010 жылы атқарылатын жұмыстардың негізгі бағыттары ... ... ... ..46
3.2. Құнды қағаздар нарығының инфрақұрылымы ... ... ... .
3.3. Бағалы қағаздар нарығының даму болашағы
мен дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Республикамыздың қаржы секторы экономиканың ең жоғары қарқынмен дамып жатқан саланың бірі болып саналады. Елдегi нарықтық өзгерiстердің дамыумен қаржы нарығының әсерiнің маңыздылығы және салалары кеңидi, бұл салалар экономиканың субъекттерiнiң ұсыныс пен сұраныстың сәйкес капитал ағындарын тиiмдi қайта бөлуін қамтамасыз ететiн ең негiзгi нарықтық тетiгіне айнала бастады.
Бағалы қағаздар нарығы елдiң экономикасын дамытудың басым бағыттарының бiрі болып табылады. Нарықтық экономика жағдайында есепке алудың ең маңызды объектiсі - қаржы инвестициялары болып табылады, яғни инвестордың бағалы қаздарды сатып алуға кеткен шығыны, кәсіпорындағы үлестік қатысуы, қарыз міндеттемелері арқылы кәсіпорындарға заемдер беру. Бағалы қағаздар иесі қаржы инвестицияларды жүзеге асыру кезнде тек бір ғана мақсатты көздейді – табыс алу, капиталды көбейту ең болмаса оның бұрыңғы деңгейінде сақтау, ал бұл инфляция жағдайында өзекті мәселе болып саналады.
Қор нарығының рөлі қаржы нарығының жалпы құрылымында маңызы өте зор. Ортақ қаржы нарығының құрама бөлiгi ретiнде бағалы қағаздар нарығы жалпы экономиканың дамуына түбегейлi ықпал етіп экономикаға инвестиция салуына негiзгi инфрақұрылым элементтерiнің бiрі болады.
Қор нарығы сияқты капиталды үлкейтудің тиiмдi тетiктiң бар болуы, инвестицияларды тарту тиiмдiлiгін сан ретке көбейтеді, сонымен бірге экономиканың инвестициялық мүмкiндiктерiн үлкейтеді.
Бағалы қағаздар нарығы кез келген елдiң қаржы нарығының құрама бөлiгi болып табылады. Халық шаруашылығының саласы, жаңа технологияны енгiзу, жұмыс iстейтiн өндiрiстiң жаңа құрылыс немесе жаңғыртуы, қандай болмасын игеру нақты капиталды бiр моменттi салуды талап ететiндiгiнен, бағалы қағаздар нарығы бүкіл әлемде, барлық елдiң экономикасын дамытуының маңызды факторы болып табылады. Бағалы қағаздар нарығының құралы ретінде бағалы қағаздар болып табылады. Бағалы қағаздар нарығы қаржы жүйесiнiң құрама бөлiгi бола тұра, капиталды және борыш құралдарын қайта бөлу арқылы өте қолайлы жұмыс салаларын құруын қамтамасыз етедi, бәсекелестікті дамытады және инвестициялардың тиiмдiлiгiнiң жоғарлауына мүмкiндiк туғызады.
Көрсетiлген қарыз капиталы, бағалы қағаздар нарығы, валюталық нарық және алтын нарығы деген төрт бөлiктен тұратын қаржы нарығының сегменттерiнiң дамуы, елдiң экономикалық дамуына тәуелдi болады. Мемлекетіміз нарықтық қатынастарға көшпегенше дейін бағалы қағаздар нарығы дамымаған болатын. Соңғы кездерге дейiн меншiктi капитал жеткiлiксiз болған кезде ақша қаражаттарын ұзақ мерзімді, сол сияқты қысқа мерзiмдi несиелердің негiзiнде тартуы болды. Бірақ несие саясатының қаталдандыруы банктiк мекемелердiң қарыз беруі туралы талаптарының жоғарылатуында көрініс тапты, ал бұл несиелердің қолдану аясын тарылтты. Қазіргі таңда қосымша ақша қаражаттарын тартудың негізгі көзі болып бағалы қағаздарды шығару болып табылады.
Қазақстан Республакасының нарықтық экономикаға өткеннен кейін бағалы қағаздар нырығын дамыту шараларын жүргізу үшін көптеген реформалық саясаттар жүргізілді. Барлық бағалы қағаздардың түрлері ішінде ең жақсы өтімділік қабілетіне мемлекеттік құнды қағаздар және акция мен облигация нарықтары ие. Ал туынды бағалы қағаздарға сұраныс әлде қайда төмен. Менің ойымша ҚР-да бағалы қағаздар нарығының дамуына үлкен кедергі болып, инвесторларды қорғау туралы тиімді жүйесінің жоқтығымен бірге халықтың экономикалық белгісіздігі болып табылады.
Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын дамыту бойынша екі бағдарлама іске асырылғанына байланысты, бағалы қағаздар нарығының негізгі субъектілерінің сапасын объективті түрде бағалап, болашақта қызмет етуінің перспективасын анықтау қажет.
Еліміз ақша-несиелік реттеу және қаржы саясаты аумағында атқарылып жатқан жұмыстар арқасында ақша-несиелік саясатты құрастыру мерзімі бойынша көптеген ТМД елдерінен озып кеткенін айта кетуі жөн деп ойлаймын. Жеке тоқталсақ, Қазақстан ТМД елдері арасында: Зейнетақы реформасы, банктік салымдардың кепілдік жүйесі, Ұлттық банк арқылы Әлем банкіне қарызды ұзақ мерзімде қайтару, Ұлттық қорды қалыптастыру және т.б. шараларды бірінші болып енгізді. Мемлекет және шаруашылық субъекттер қаржыны басқарудың қазіргі әдістерді белсенді түрде пайдаланып, құнды қағаздарды (еврооблигациялар, депозитарлық қолхаттар) шетел нарықтарына шығарады, қайта сақтандыру мен тәуекелдерді хеджерлеу механизмдерін қолданады.
Осылардың бәрін ескере отырып, сауатты ақша-несиелік және қаржы саясатына тірелген "2030 ж. Бағдарламалары" нақты сипатқа ие болуын болжауға болады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бағалы қағаз нарығы қаржы нарығының негізгі құрамдас бөлігіне жатқызылады. Бағалы қағаз нарығын дамыту елдің басыңқы бағыттарының бірі ретінде тануы қазіргі уақытта осы нарыққа деген ғалымдардың, экономистердің аса көңіл аударуына септігін тигізді.
Қаржы нарығының жаһандануы және әлемде бәсекелестік артықшылықта болу елдегі бағалы қағаздар нарығына әсерін береді. Әлемдік қаржы нарықтарының дамуы, ең алдымен дамыған бағалы қағаздар нарығымен сипат алады. Макро деңгеймен қатар, бағалы қағаздар нарығы микро деңгейде де үлесі зор. Ең алдымен, бағалы қағаздар нарығында қаржылық ресурстар шоғырлануын атауға болады. Қаржылық ресурстар меншіктік, қарыздық және тартылған жіктелімі бар. Олардың арасындағы бәсекелестіктің болуы дамыған нарықтың бірден-бір факторы. Себебі, нарық субъектілері үшін қаржылық ресурстардың жедел, әрі арзан құралды қолдануы негізгі мақсаттарына айналды.
ҚР қаржы нарығы негізінен банктік саладан тұрады. Банктік мекемелер өнімдері мен қызметтерінің жыл сайын дамуы бағалы қағаздар нарығының бәсекелеске түсуіне кедергі келтіреді. Ал, қаржылық ресурстардың тек банктік салада шоғырлануы, нарықтың барлық қатысушыларына кері әсерін тигізеді. Еліміз егемендігін алғаннан бастап бағалы қағаздар нарығы қалыптасты. Бағалы қағаздар нарығының, соның ішінде қор нарығының қалыптасу уақыты аз емес. Осы аралықта ұлттық бағалы қағаздар нарығының қалыптасу ерекшелігі, дамыған мемлекеттердің қолданған тәжірибесін енгізуімен сипат алады. Алайда, соған қарамастан ұлттық нарықтағы біршама қайшылықтардың салдарынан бағалы қағаздар нарығының жете дамымауы көрініс алады.
ҚР Президентінің кезекті жолдауында ұлттық бағалы қағаздар нарығын дамыту бағыттары мен міндеттері айқындалды. Соған қарамастан, бағалы қағаздар нарығының дамуын тежейтін факторлардың болуы тұтастай қаржы нарығының даму серпініне әсер ете алмайды.
Жоғарыдағы факторларды ескере отырып, бағалы қағаздар нарығы, оның мәселелері жөніндегі зерттеулердің қажеттілігі, таңдалған тақырыптың өзектілігін сипаттайды.
Зерттеудің мақсаты ретінде Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығының теориялық-әдістемелік және тәжірибелік жақтарын зерттей отырып, бағалы қағаздар нарығының даму бағыттарын анықтау болып табылады. Аталған мақсатқа жету барысында зерттеудің алдында келесідей міндеттер анықталған:
- бағалы қағаздар нарығының теориялық пен тәжірибелік мазмұнын қарастыру;
- әлемдік және ұлттық бағалы қағаздар нарықтарының үлгілерін, оны құрушы факторларды зерттеу;
- бағалы қағаздар нарығының дамуы жағдайында Қазақстанда мемлекеттік реттеудің сипатын айқындау;
- ҚР эмиссиялық бағалы қағаздар нарығының жағдайына талдау жүргізу;
- ҚР бағалы қағаздар нарығындағы қатысушылардың өзара байланысының механизмін және олардың қызметіне бағалау жүргізу;
- бағалы қағаздар нарығының даму бағыттары бойынша ұсыныстар беру.
Диплом жұмысының пәні ретінде ҚР бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттік органдар мен бағалы қағаздар нарығы қатысушылардың арасындағы экономикалық қатынастары алынады.
Зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы саналады.
Менің диплом жұмысым: кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Негізгі бөлім үш тараудан тұрады. Бірінші тарауда құнды қағаздар нарығының құрылымы туралы жазылған, атап айтқанда мәні мен қалыптасуы, сонымен бірге қор нарығының объектілері мен субъектілері. Екінші тарауда бағалы қағаздар нарығына талдау жасалған. Үшінші тарау Қазақстан құнды қағаздар нарығының жеткен нәтижелері, даму перспективалары мен оны дамыту жолдары анықталған.
        
        КІРІСПЕ........…………………………………………………………...3
1 Бөлім: БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ….5
1.1. Құнды қағаздар нарығының мәні……..............…………..……….5
1.2. Құнды қағаздар нарығының объектілері
…….............................….12
1.3. Құнды қағаздар ... ... ... ... НАРЫҒЫНА
ТАЛДАУ.....................................…..32
2.1. Мемлекеттік құнды қағаздар нарығы: мәні және қазіргі жағдайы
…………………………..................................................................
..32
2.2. Корпоративті құнды қағаздар нарығы: мәні және қазіргі ... ... ... ... Бөлім: ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ЖЕТКЕН
НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ДАМЫТУ
ЖОЛДАРЫ.....................................................................
...........………………46
3.1. ... 2009 ... ... қорытындысы жəне
2010 жылы атқарылатын жұмыстардың негізгі бағыттары ..............46
3.2. Құнды қағаздар ... ... ... ... ... даму ... ... жолдары.…………………………………………………62
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Республикамыздың қаржы секторы экономиканың ең жоғары қарқынмен дамып
жатқан саланың бірі болып саналады. Елдегi ... ... ... ... ... ... және ... кеңидi, бұл салалар
экономиканың субъекттерiнiң ұсыныс пен сұраныстың ... ... ... ... бөлуін қамтамасыз ететiн ең негiзгi нарықтық тетiгіне айнала
бастады.
Бағалы қағаздар нарығы елдiң экономикасын дамытудың басым ... ... ... ... ... ... ... алудың ең маңызды
объектiсі - қаржы инвестициялары болып табылады, яғни инвестордың бағалы
қаздарды сатып алуға кеткен шығыны, ... ... ... ... арқылы кәсіпорындарға заемдер беру. Бағалы қағаздар ... ... ... асыру кезнде тек бір ғана мақсатты ... ... алу, ... ... ең ... оның ... ... сақтау, ал
бұл инфляция жағдайында өзекті мәселе болып саналады.
Қор ... рөлі ... ... ... құрылымында маңызы өте зор.
Ортақ қаржы нарығының ... ... ... бағалы қағаздар нарығы жалпы
экономиканың дамуына түбегейлi ықпал етіп экономикаға инвестиция ... ... ... бiрі ... ... ... капиталды үлкейтудің тиiмдi тетiктiң бар болуы,
инвестицияларды тарту ... сан ... ... сонымен бірге
экономиканың инвестициялық мүмкiндiктерiн ... ... ... кез ... елдiң қаржы нарығының құрама бөлiгi
болып табылады. Халық шаруашылығының саласы, жаңа технологияны ... ... ... жаңа құрылыс немесе жаңғыртуы, ... ... ... ... бiр ... салуды талап ететiндiгiнен, бағалы
қағаздар нарығы бүкіл ... ... ... ... дамытуының маңызды
факторы болып табылады. Бағалы қағаздар нарығының құралы ретінде бағалы
қағаздар болып табылады. ... ... ... ... жүйесiнiң құрама
бөлiгi бола тұра, капиталды және борыш құралдарын қайта бөлу ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестікті дамытады
және инвестициялардың тиiмдiлiгiнiң жоғарлауына мүмкiндiк туғызады.
Көрсетiлген қарыз капиталы, бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... төрт бөлiктен тұратын қаржы нарығының
сегменттерiнiң дамуы, ... ... ... ... ... ... ... көшпегенше дейін бағалы қағаздар нарығы
дамымаған болатын. ... ... ... ... капитал жеткiлiксiз болған
кезде ақша қаражаттарын ұзақ ... сол ... ... ... ... ... ... Бірақ несие саясатының қаталдандыруы
банктiк мекемелердiң қарыз беруі туралы талаптарының жоғарылатуында көрініс
тапты, ал бұл несиелердің ... ... ... ... ... қосымша
ақша қаражаттарын тартудың негізгі көзі ... ... ... шығару
болып табылады.
Қазақстан Республакасының нарықтық экономикаға өткеннен кейін бағалы
қағаздар нырығын дамыту шараларын жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... түрлері ішінде ең жақсы
өтімділік қабілетіне мемлекеттік құнды қағаздар және ... мен ... ие. Ал ... ... ... сұраныс әлде қайда төмен. Менің
ойымша ҚР-да ... ... ... дамуына үлкен кедергі болып,
инвесторларды қорғау туралы тиімді ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын дамыту бойынша екі бағдарлама
іске ... ... ... ... ... негізгі
субъектілерінің сапасын объективті түрде бағалап, болашақта қызмет етуінің
перспективасын анықтау қажет.
Еліміз ... ... және ... ... ... ... жұмыстар арқасында ақша-несиелік саясатты құрастыру мерзімі ... ТМД ... озып ... айта ... жөн деп ... Жеке
тоқталсақ, Қазақстан ТМД елдері ... ... ... ... кепілдік жүйесі, Ұлттық банк арқылы Әлем банкіне қарызды ұзақ
мерзімде қайтару, Ұлттық қорды қалыптастыру және т.б. ... ... ... Мемлекет және шаруашылық субъекттер қаржыны басқарудың
қазіргі әдістерді ... ... ... ... қағаздарды
(еврооблигациялар, депозитарлық қолхаттар) шетел нарықтарына шығарады,
қайта сақтандыру мен ... ... ... ... ... ... отырып, сауатты ақша-несиелік және қаржы
саясатына тірелген "2030 ж. Бағдарламалары" ... ... ие ... ... ... өзектілігі. Бағалы қағаз нарығы қаржы
нарығының негізгі ... ... ... ... ... ... ... басыңқы бағыттарының бірі ретінде тануы қазіргі уақытта осы
нарыққа деген ғалымдардың, экономистердің аса ... ... ... ... ... және әлемде бәсекелестік артықшылықта болу
елдегі бағалы қағаздар нарығына әсерін береді. Әлемдік қаржы ... ең ... ... бағалы қағаздар нарығымен сипат алады. ... ... ... ... ... микро деңгейде де үлесі зор. ... ... ... ... қаржылық ресурстар шоғырлануын атауға
болады. Қаржылық ресурстар меншіктік, қарыздық және ... ... ... ... ... болуы дамыған нарықтың бірден-бір
факторы. Себебі, нарық субъектілері үшін қаржылық ресурстардың ... ... ... ... ... ... айналды.
ҚР қаржы нарығы негізінен банктік саладан тұрады. Банктік мекемелер
өнімдері мен ... жыл ... ... ... ... ... түсуіне кедергі келтіреді. Ал, ... ... ... ... ... ... барлық қатысушыларына кері ... ... ... ... бастап бағалы қағаздар нарығы
қалыптасты. Бағалы қағаздар нарығының, соның ішінде қор нарығының қалыптасу
уақыты аз ... Осы ... ... бағалы қағаздар нарығының қалыптасу
ерекшелігі, дамыған мемлекеттердің қолданған тәжірибесін енгізуімен ... ... ... ... ... ... ... қайшылықтардың
салдарынан бағалы қағаздар нарығының жете дамымауы көрініс алады.
ҚР Президентінің кезекті ... ... ... ... ... бағыттары мен міндеттері айқындалды. Соған қарамастан, бағалы
қағаздар нарығының ... ... ... болуы тұтастай қаржы
нарығының даму серпініне әсер ете алмайды.
Жоғарыдағы факторларды ескере отырып, бағалы ... ... ... ... ... ... таңдалған тақырыптың
өзектілігін сипаттайды.
Зерттеудің мақсаты ретінде ... ... ... ... ... және ... жақтарын зерттей отырып,
бағалы қағаздар нарығының даму бағыттарын анықтау болып табылады. Аталған
мақсатқа жету барысында зерттеудің ... ... ... ... ... қағаздар нарығының теориялық пен тәжірибелік мазмұнын
қарастыру;
- әлемдік және ... ... ... ... ... ... факторларды зерттеу;
- бағалы қағаздар нарығының дамуы жағдайында Қазақстанда мемлекеттік
реттеудің ... ... ҚР ... ... қағаздар нарығының жағдайына талдау жүргізу;
- ҚР бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... және ... қызметіне бағалау жүргізу;
- бағалы қағаздар нарығының даму бағыттары бойынша ... ... ... пәні ... ҚР бағалы ... ... ... мен бағалы қағаздар нарығы қатысушылардың арасындағы
экономикалық қатынастары алынады.
Зерттеу объектісі болып ... ... ... ... ... диплом жұмысым: кіріспе, негізгі ... ... ... ... тізімінен тұрады.
Негізгі бөлім үш тараудан тұрады. Бірінші тарауда құнды ... ... ... ... атап айтқанда мәні мен қалыптасуы,
сонымен бірге қор нарығының объектілері мен субъектілері. ... ... ... ... ... ... ... тарау Қазақстан құнды
қағаздар нарығының жеткен нәтижелері, даму перспективалары мен оны дамыту
жолдары ... ... ... ... ... МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... қағаздар нарығының мәні.
Қазақстан қаржы нарығы әлі де даму кезеңінде. Оның тиімді жұмыс
жасауы және экономикадағы өзгерістердің нақты бейнесін көрсететін
құралдарының бірі ... ... ... нарығы және оның құрамдас бөлігі,
яғни мемлекеттік бағалы қағаздар, нарықтың инфрақұрылымы және
мамандандырылған инвестициялық институттар болып ... ... ... (немесе Капитал нарығы ағыл. Capital market) —
құрамына бағалы қағаздар, туынды қаржы ... және т. б. ... ... ... ... ... ... қаржы нарығының
құрамдас бөлігі.
Бағалы қағаздар нарығы (қор нарығы) қаржы нарығының ең ... бола ... - ... ... ақша қаражаттарын
тартуға мүмкіндік беретін, ал инвесторларға ақша ... ... салу ... ... ... болып табылады. Бұл нарықта
эмиссия – ... алу – ... ... сату ... ... ... бағалы қағаз саудасынан эмитентке ... ... да ... ... көп. Тұтас алғанда бұл экономиканы көтерудің ... ... ... ... ... ... ... тауып, өндіріске жұмсай
білсе, бұдан бүкіл Қазақстан ұтады, жұмыссыздық саны ... ... ... да жақсара түспек. Бағалы қағаз саудасы биржа қоры ... ... ... ... ... ... ... бекіткен өз
талаптары бар. Ол талаптар биржа аралық қатынастың сенімділігіне, қаржы
мәселесіне ... ... ... ... ... ... әрбір кәсіпорын
көпшілік хабардар болып ... ... ... ... жағдайын экономикалық
ахуалы, басқарма органдары, алдағы жоспары хақында ақпарат беріп тұруға
міндетті. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік облигациялар, банктердің
сертификаттары, казначейлік вексельдер.
Қазақстанның бағалы қағаздар нарығы 18 ... жуық ... ... Оның ... элементтері 1991 жылы ССРО-ның заңнамалық базасында
акционерлік қоғам, ... ... қор ... құрылған кездерінде
пайда болды.
Кесте 1 - Қазақстанның республикасының экономикасындағы қаржы
нарығының рөлін сипаттайтын негiзгi көрсеткiштер ... ... ... ... ... г. ... млрд долл |104,5 |131,7* ... ... ... ... ... |0,38 |0,46 ... ... қатынасы, % | | ... ... | | ... ... ... нарғының кәсiби |0,36 |0,38 ... ... ... ... %| | ... ... емес ... қағаздардың KASE | | ... ... %: | | ... ... |9,82 |11,24 ... ... |10,16 |14,38 ... ... емес ... ... бойынша |6,02 |9,31 |
|KASE-та ... ... ... % | | ... ... ... ... ... ... қағаздар
класификацияларымен көп ұқсастықтары бар:
• халықаралық және ұлттық бағалы қағаздар нарығы
... және ... ... ... ... ... нарықтардың бағалы қағаздар түрлері (акция және облигация)
• бастапқы және туынды бағалы қағаздар нарығы
Аталған капитал салымдар нарығы ... ... ... ... ... болады, олардың негізгілері болып:
• табыстылық деңгейі;
• нарықтың ... салу ... ... ... ... ... ... алмау тәуекел деңгейі
• инвесторға арналған ыңғайлықтар және нарықтың ұйымдастырылуы, нарыққа тез
кіру және шығу мүмкіндіктері, ақпаратты тез ... ... ... ... функциялары:
✓ коммерциялық функция, яғни берілген ... ... ... алу ... ... ... яғни нарықтық бағаны құру процесін жасайды, ... ... ... ... ... ... яғни ... сауда объекттерi және оның
қатысушылары ... ... ... өз ... ... алып ... реттеу функциясы, яғни нарық сауда ережелерін және онда ... ... ... арасында дауларды шешу тәртіптерін
және қадағалау органдарды ... ... ... тудыратын озіндік функциялары:
✓ бағалық және қаржылық тәуекелдерді сақтандыру функциялары;
✓ ақша қаражаттарын салалар арасында және нарық қызметтерінің әр ... ... ... ... ... ... емес ... өндірістік формаға
аудару
✓ мемлекеттік ... ... ... емес ... яғни ... ... ақша ... шығармау.
Бағалы қағаздар нарығын келесі белгілер бойынша бөлуге болады –
бастапқы және туынды, ұйымдастырылған және ... ... ... ... ... ... шығару және
орналастыру кезінде бір жағынан эмитенттің ... оның ... әлде ... ... және ... ... ... ретінде сипаттауға болады. ... ... ... – бұл ... ... ... ... бірінші сатып
алушыға дейіңгі өтіп жатқан ... ... Бұл ... деп ... ... және ... қатысы болғандықтан ғана
емес, сонымен қатар ол ұтымды ... ... ... ... ... белгілі экономикалық есепті іске асыру кезінде эмитент
өзіне ... ... алу ... бар. ... сатып алушыдан соңғы
сатып алушыға бағалы қағаздың бұдан былайғы қозғалысы эмитентке табыс ... ... ... ...... ... ... субъектілері
арасында, орналасқан бағалы қағаздардың айналымы ... ... ... қарым қатынас. Эмитенттен сатып алған бағалы қағаздың бірінші иесі
акцияларын сатқаннан кейін бағалы қағаздар осы айналыс өрісіне ... ... ... болу ... ұйымдастырылған[4] – бұл эмиссиялық бағалы қағаздар немесе ... ... ... ... сферасы, мұнда ... ... ... ... ... (қор ... процедуралармен және ішкі құжаттарға ... ... ... бір ... ... – ғылыми, ақпараттық және техникалық ұйымдастырылған,
сонымен ... ... бір ... негізінде жұмыс істейтін бағалы
қағаздар нарығы. Бұл қағидалар төмендегілерден тұрады:
... ... ... ... ... және ... бір ... бірдей бағалы қағаздарына аукцион ... ... ... ... ... орындалатын операциялардың жариялылығы.
1992 жылдың биржалық даму үдерісі кезінде ... ... ... кейін биржалық сауда біршама тоқтатыла бастады. Өздеріне биржалық
статусты иемденген ұйымдар, заңнамалық регламенттерінің қызметтері бойынша
мемлекеттік стандарттарға сай ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығынан бас тартуға мәжбүр болған.
1996 жылдың аяқталу кезінде ... ... ... нарығында өзара
бәсекелесуші алғашқы құрылған - Орталық Азия және Қазақстан ... ... ... нәтижесінде қазірде нарыққа бір ғана -
Қазақстан кор биржасы кызмет көрсетуде.
1997 жылдың 5 наурызында «Бағалы кағаздар ... ... ... ... бағалы қағаздармен мәмілені тіркеу туралы»
қабылданған екі заң негізінде қазіргі Қазақстан бағалы қағаздар нарығының
базалық ... ... ... Қазақстан Үкіметі осы заңдарға
сүйене отырып, 1997 жылдың жазында бағалы қағаздар нарығында кәсіби
қызметті ... және ... ... ... - брокерлік-дилерлік, кастодиандық, Орталық депозитарий, бағалы
қағаздарды ұстаушылардың реестрін жүргізу бойынша пакетін бекітті.
1997 жьілы жүргізілген тендердің ... ... банк пен ... ... ... ... жеңіске жетіп, «Бағалы қағаздардың Орталық
депозитарийі» ЖАҚ ... Ол ... қор ... ... ... ... ... негізгі өзегі болып есептеледі.
Орталық депозитарий бағалы қағаздар бойынша есеп ... ... ... - ... тобының» ұсынысымен құрылған. Бағалы
қағаздар депозитарийі – бағалы қағаздар иесінің ... ... ... ... ... және есеп ... қызметті
жүзеге асыратын  арнайы ұйым. Сөйтіп қазіргі кезде Қазақстан
Республикасында мемлекет қолдап тұрған және қызметі Орталық депозитарийдің
жұмысымен өзара байланыстырылған ... қор ... АҚ-ы ... ... ... ... қағаздардың туынды нарығы ұйымдастырылмаған бола
алады - бұл бағалы қағаздар немесе ... да ... ... ... ... ... мәмілелерді жасайтын қатысушыларына арналған, сауданы
ұйымдастырушылардың бекітілген процедуралармен және ішкі құжаттарға ... ... ... бір ... ... ... нарығы – тарихи бірінші құрылған құнды қағаздар нарығы болып
саналады. Оның ... ... 18 ... ... ... ... осы нарықта
сатылатын бірінші құнды қағаздар болып ... ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктермен мінезделеді:
• сатушылардың көптігі;
• бірдей бағалы қағаздардың біртұтас курстың болмауы;
... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады;
• осы сауданы ұйымдастыратын және әдістерін ... ... ... қағаздар нарығын оның қатысушылары арасындағы бағалы
қағаздардың шығырылымына және айналымына байланысты экономикалық қатынастар
жийынтығы ретінде анықтауға болады. Қазақстан нарығында бағалы қағаздар
ретінде шаруашылық ... және ҚР ... ... ... ... ... ... дивиденд түрінде пайдаға қатысу
құқығын, акционерлердің жалпы жиналысында дауыс беру құқығын және оны жою
кезінде субъектінің мүлік бөлігіне ... ... оның ... ... ... үлесін немесе меншігін куәландыратын бағалы қағаз.
Облигация – қоғамды басқаруға құқық бермейтін, бірақ ... ... ... ... ... ... ... борыштың бағалы қағаз.
Негізінен, бағалы қағаздар ресурстарды тарту ... ... ...... капиталды арттыру үшін шығарылады. Облигациялар
айналымдағы қорларды арттырады немесе белгілі ... ... үшін ... Мемлекеттік облигациялар – бұл мемлекет
қайтарымды және ақылы негізде ... ... ... ... ... жүргізу, зейнетақы және т.б. ... ... ... ... ... ... ... нысаны. Эмитент
көзқарасымен корпоративтік облигациялар – ... ... ... ... ... ... ... кредиттің орташа нарықтық
ставкасынан төмен болып саналатын белгілі ставка бойынша ақшаларды ... ... ... ... ... ... ... туындаған жағдайдан өзге,
бағалы қағаздар нарығындағы инвесторлар ... да бір ... ... ... ... ... мүмкін. Бірақ қор нарығында жұмыстарды орындау
өзінің клиенттері атынан сатып алумен/сатумен айналысатын ... ... Қор ... ... ... – бұл өзінің штатында білікті
мамандары бар және биржа мүшесі ... ... ... айналысуға лицензиясы бар кәсіби қатысушы брокер немесе дилер.
Брокер мен оның ... ... ... ... ... және бір ... ... шарттармен реттеледі.
Инвестор тарапынан, бағалы қағаздар – банктік депозит баламасы. Оларды
сатып ала отырып, инвестор уақытша бос қорларды орналастырады немесе бағалы
қағаздарды өтеу ... ... ... ... ... ... ... ие емес) немесе инвестордың пікірі бойынша кез ... ... ... орналастырады.
Қаржы кеңесшілері қор нарығы капиталды көбейтудің негізгі құралы деп
атайды. Бірақ бағалы қағаздарға қаржы бөлу ... ... ... ... ... ... ... алу қаупінің бар екендігін ... ... ... ... басқармаға бергеніңізге, тіпті тәуекелін өзіңіз
көтергеніңізге байланыссыз. Кез ... ... қор ... жемістілігі ең алдымен, сіздің «қажет» бағалы қағаздарды
немесе «жақсы» басқару компаниясын ... ... ... Ал, ... жеке ... сауаттылығының еншісінде.
1.2 Бағалы қағаздар нарығының объектілері
Бағалы қағаздар нарығының инструменттері болып бағалы қағаздар және
оның туындылары ... ... ... нарығында бағалы қағаздар ретінде
шаруашылық субъектілерінің және ҚР Үкіметнің акциялары және ... ... ... ... Республикасының Азаматтық
кодексіне сәйкес бағалы қағаздың түсінігі: бекітілген формада ... ... ... ... ақша төленген соң, пайдаға ортақтасуға
және корпарация капиталын бөлісуге құқық беретін куәлік.
Ал экономикалық мазмұны, бұл бүкіл тауарлық әлем екі ... ... ... ... тауарлар (материалдық құндылықтар,
қызметтер) және ақша. Ақша тек қана ақша және ... бола ... ... ... құндылықтарға да ақшаға да жатпайды,
олардың құндылығы иемденушіге берілетін құқық ... ... ... ... ... функциялар атқарады:
1) ақша қаражаттарын салалар және экономиканың секторлары, аумақ және
мемлекеттер, тұрғындар ... мен ... ... ... ... ... ... береді: капиталға құқық, басқаруға
қатысу үшін құқық,сәйкес ақпарат алуға ... ... ... ... ... ... табыс алуға немесе капиталды қайтарып алуға құқық жән т.б.
Бағалы ... ... ... ... ... (облигациялар, ҰБ-ң ноталары, МЕККАМ және т.б.);
2) тауарлық жарлық документтері (коносамент);
3) туынды (фьючерсы, опцион, варрант, своп и др.).
4) үлестік ... ... ... атаулы;
2) ордерлік;
3) ұсынушылық.
Шығару формасы бойынша:
1) документ түрінде (қағаздар);
2) документсіз.
Капиталды тарту мерзімі ... ... ... (1 ж.-ға дейін);
2) орта мерзімді (1 ж.-дан 10 ж.-ға ... ұзақ ... ( 10 ... ... ... территориясы бойынша:
1) аймақтық;
2) ұлттық;
3) халықаралық;
Эмитент бойынша:
1) корпоративті;
2) мемлекеттік ( ҚР-ң Үкіметі, жергілікті атқарушы ... ҚР ... ... ... тұрақты табыс;
2) бір реттегі табыс;
3) бекітілген пайыз мөлшерлемесі бойынша;
4) қалқымалы пайыздық мөлшерлеме бойынша.
Қазақстан Республикасының[6] ... ... ... болып:
1) Қазақстан республикасының заңнамасы негізінде
бекітілген, уәкілетті ... ... ... ... ... емес ... ұйымдарының эмиссиялық бағалы
қағаздары болып табылады;
2) Қазақстан Республикасының өкілетті ... ... ... ... ... ... ... немесе ұйымдастырылған бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздары;
3) Өкілетті органдырдың нормативтік-құқықтық актілерінде
бекітілген ... ... ... ... заңнамасына сәйкес
шығарылымы тіркелген және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
мемлекеттік емес резидент ұйымдарының эмиссиялық бағалы қағаздары;
4) Шығарылымы өкілетті ... ... ... тіркелген немесе Қазақстан Республикасының ұйымдастырылған
бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... ... бағалы қағаздар;
5) мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар;
6) туынды ... ... және ... да ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексімен, қазіргі Заңы және басқа да заңнамалық
актілері негізінде ... - ... үшін ... ... ... ... дауыс
беру құқығын, салық төленгеннен кейінгі компанияның кірісі ... ... ... ... қатар қабылданған Қазақстан Республикасы
заңнамасының тәртібі бойынша ликвидацияланған кезде қоғам мүлкінің бөлігін
иелену ... ... ... акциялар келесідей сұрыпталанады:
1) бір акционерден басқаға беру тәсілі бойынша: атаулы және иесі ... ... ... ... алу ... бойынша: жай және артықшылығы бар.
Қоғам тек өзінің жарғысында бекітілген акуияларды ғана шығара алады.
Атаулы акция - иесі ... ... ... ... ... тиіс
акция. Акционерлер кітабында оны қанша және кай ... ... ... акция иесі ғана акционер деп есептеледі.
Ұсынушы акциясы - иесінің аты-жөні қоғам ... ... ... ... ... ... саны ғана көрсетіледі.
Кесте 2 - Акциялардың түрлері
Қоғамға басқару жағынан қолында атаулы акциясы бар ... ... ол ... ... және ... ... қозғалысын,
сонымен қатар бағалы қағаздардың кейбір акционерлердің қолында шоғырлануын,
олардың бұл мемлекеттен ... ... және ... ... мүмкіндік
береді. Акционерлердің көзқарасы тұрғысынан қарағанда, ... ... ... ... акционерлер ұсынушы акциясын қолдайды. Себебі еш
жерде тіркелмеген бұндай акцияларды екінші нарықта еркін сатуға ... ... ... еркін қолма-қол ақшаға айырбастауға болмайтындықтан олардың
өтімділігі акционерге кейбір жағдайда қолбайлау туғызады.
Акцияның осы екі ... ... ... ... да әртүрлі:
Біріншіден, сату механизмі бойынша. Агаулы акцияның иесі ... ... ... ... ... акция саны толтырылған бір сертификат
алады. Бұл ... ... ... сырт ... екі ... ... «индоссамент» белгісі қойылады. Содан соң акционерлердің тізіміне
өзгеріс енгізу үшін сертификат қоғамға жіберіледі. ... ... ... жаңа иесі акцияларға жаңа сертификат алады.
Ұсынушы акциясын сатқанда оны иемденушілер тікелей, яғни қолма-қол сатып
алушыға ... ... осы екі ... жаңа ... (тиражын) иемденушілер
құқығын белгілеу тәртібі де әртүрлі. Бұл ... ... ... иесі қоғамнан
хабарландыру хат алса, ал ұсынушы акциясына бұндай механизм ... ... ... ... ... ... купоны (талоны) болады. Соны
толтырғаннан кейін қоғамға жіберіп, өзінің меншік ... іске ... ... акциясының номиналы тым жоғары болмайды, бірақ ол өте
көп тиражбен шығарылады, ал атаулы ... ... ... ... ... басқаруға қатынасу құқығы бойынша акция жай және ... ... ... иеленушілердің қоғамның түсірген пайдасының мөлшеріне
байланысты дивидендтер алу қүқығы, жиналыстарда ... беру ... ... ... ... және қоғам жабылып ... ... ... есеп ... кейін мүліктің бір бөлігін алу қүқығы ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Әрбір жай акция өз иесіне бір дауыс үлесін береді. Әйтседе жай акция
дивиденд ... ... ... ... ... ... шаруашылық
нәтижесіне байланысты беріледі. Дивиденд қоғамның таза пайдасының ... ... ... ... ... ... салық төлегеннен қалған
қалдығын бөлуге негізделген. Дивидендтің мөлшеріне күшті өзгерістердің әсер
етуі кездейсоқ жәйт емес.
Жай ... ... ... ... ... ... дауыс беруге және сол кеңеске өзі
сайлануға құқылы. Директоратқа ... ... ... ... ... ... иесі көрсетіледі, яғни үміткердің қолындағы жай акцияның ең
төменгі қажетті мөлшері көрсетілуі ... ... ... ... және таза ... ... дайындайды. Табысты бөлу – ... ... оның ... дивиденд ретінде үлестіру деген үғым.
2. Дивиденд алу құқығы. Дивиденд мөлшері қоғамның жылдық
қаржы ... ... ... Оны ... сайын (әрбір үш айда
бір) ... ... ... ... түрі ... ... ... дивидендттер. Бұл табысты бөлудің ең кең тараған
түрі. Ол бір жай акцияға есептеліп төленеді;
- мүліктік дивидендтер. Бұл ... ... ... формасы
акционердің қолындағы акция ... ... ... ... бұл ... әдетте өзі жабылу кезінде қолданады;
- акция формасындағы дивиденттер. Бұл қосымша акциялар акционерлер
арасында ... ... ... ... санына пропорционалды
бөлінеді. Дивиденд төлеудің бұл түрі қоғамның өзін-өзі қорғап ... ... ... ... ... ... мен ... және
колма-қол ақша қаражаты қозғалысы ведомостың ... ... ... ... ... ... төленбеген жағдайда қоғам жауап беруге
міндетті. Дивиденд акционер табысының тек бір ғана ... Оның ... ... ... өзгеруне байланысты қалыптасады.
3. Жай акция бойынша меншік құқығын басқаға беру ... ... ... я ... я ... беріп, я өсиетке қалдырып жүзеге асыруы. Сонымен
қатар акция банктен несие алғанда кепілдікке де беріледі.
4. Қоғамдағы акционерлердің ... ... ... ... ... ... мысалы, жаңа бағалы қағаздар шығару, қоғамның активтерінің
бір бөлігін сату сияқты мәселелер жатады. Активтер болып ... ... және ... ... жер, құрылыс, мүлік, қолма-қол қаржы
және с.с. есептеледі.
Директорлар ... ... ... ... ... ... өтетін жалпы жиналысында сайланады. Дауыс берудің
екі әдісі болады. Тікелей ... беру - ол жай көп ... алу ... ... ... ... қолындағы акция санына тең дауыс беру. Сонымен қатар,
дауыс беруде сенім-хатты да пайдалануға болады. ... ... ... негізінде басқа біреу сенімхатпен дауыс беруінеөкілеттілік
алады.
Көптеген қоғамдар жай акцияның номинал құнын бекітеді. Ол бір акцияға
шаққандагы ... ... ... ... ... қүны ... бағасының одан әрі қозғалысына ешқандай әсер ... Ол ... ... ... ғана ... роль ... Номинал құны -ол
акцияның эмиссиялық бағасы.
Егер акция көпшілікке сатылып кетсе, онда оның ... ... ... ... ... қалыптастырады. Акцияның нарықтық бағасын
сатушының төмендеткен төменгі бағасы мен сатып алушының ... ... ... Акцияның нарықтық бағасы сұраныс пен ұсыныс негізінде
айқындалады.
Акцияның эмиссиялық және нарықтық бағаларынан басқа, оның ... да ... ... ... ... - ... ... құжаттары
негізінде анықталып, бухгалтерлік немесе «кітаптық» баға деп ... ... таза ... (қоғам активінен оның пассиві ... ... ... ... немесе бір акцияға ... ... ... ... тең.
Қоғам жай акцияның номналын көрсетпей де шығаруға құқығы бар. Онда ол
нарықтық бағаммен (курспен) сатылады. Бұл ... ... ... ... бірнеше үлеске бөлінгені көрсетіледі. Қоғам ... ... ... ... ... ... ... құнының
емес) алуға кепілдік береді.
Артықшылықты (немесе преференциалды) акциялар - меншік туралы ерекше
сертификат. Олар қоғам түсірген ... ... ... өз ... мөлшерде неғұрлым нақты дивиденд төленуін қамтамасыз етеді.
Префеенциалды акция ... ... ... Ол ... ... қағаз.
Осыған байланысты берілеген артықшылықтар дауыс құқығы жоқтығының орнына
төлеу ретінде жүреді. Алайда, артықшылықты акция иемденуші - ... жабу ... ... ... ... ғана жалпы жиналысқа дауыс
беру ... ... ... ... өзі ... түр ... қатысушылар және
қатыспаушылар, кумулятивтік және кумулятивтік емес, айырбасталатын және
айырбасталмайтын болып бөлінеді. Артықшылықты акциялардың ... ... ... жарғысында қарастырылады. Акция ... ... ... де ... ... Атап ... үстеме пайданы бөлуге катысу;
- хабарланып, бірақ төленбеген дивиденд алу мүмкіндігіне келешекте
қатысу;
- акцияны басқа ... ... ... ... ... ... артықшылықты акциялар саны,
әлбетте, барлық акциялардың 10%-нан аспайды. Демек, қоғам қаржысында
олардың үлесі өте төмен. ... де, ... ... ... ... ... орасан зор. Олар акционерлік қоғамның жалпы жиналысында
дауыс беретін жай акция иемденушілердің санын ... ... ... ... ... ... жай акциялар бойынша дивиденд төлеу коғамның нәтижелі
қызмет істеуіне байланысты болса, ал ... ... ... ... ... нәтижелі болмағанына қарамастан алдын ала жоспарланған
кіріс бойынша нақты мөлшерде дивиденд төленеді. ... ... ... ... ... нәтижесіне байланысты түскен кіріс мөлшерін өсіруі де
мүмкін, керісіншеі бөлінген пайданың мөлшерін кемітуі де мүмкін.
Облигация деп - ... оны ... ... бір ... ... ... және осы ... белгіленген процентты алуға
құқық беретін ... ... ... ... ... ... түрі. Облигация иесінің және облигация эмитентінің арасындағы
қарыз қатынасын ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өтеу сәтіндегі облигацияның атаулы құнын
алу құқығын растайды. Облигация ... ... ... капитал акционерлік
капитал деп есептелмейді.
Облигация мерзімдік қарыз міндеттемесі болғандықтан оның кепілі ... ... ... ... Ол ... - ... банкротқа
ұшырап, өз міндеттемесін орындай алмаған кезінде - ... ... ... ... ... ... ... Облигация да акция сияқты
қоғамды ... ең ... ... ... бұл екі ... ... ... өзгешеліктері бар. Ол өзгешеліктердің
маңыздылары мыналар:
1. Облигация ұстаушы қоғамға несие ... ал ... - ... ... ... ... ... Ал акция ... ... ... ... ... процент түрінде табыс төленеді.
Оның мөлшері алдын ала бекітіліп, нақты анықталады. Бұл бағалы
кағаз ... ... ... бір ... ... ... ... түсіреді. Облигация бойынша процент басқа өтелетін
дивидендтерден бұрын төленеді. Қоғамның процентті уақытында
төлей алмауы оның банкрот деп танылуына тең. Акционер де ... ... ... Бірақ дивидендтің мөлшері тіркелмейді және ол ... ... Егер ... ... ... ... хабарламаса, демек, төлегісі
келмесе, онда акционер қоғамға қарсы ешқандай шара қолдана алмайды.
3. Басқа несие беруші сияқты, ... ... ... беру ... Ол акционерлер жиналысына, сонымен қатар, қоғамды ... ... Оған ... ... ... ... мүліктік мүддесін
қорғауда шешуші дауыс құқығы бар.
4. Облигация бойынша табыс төлеу қоғамның шығынын ... Ол ... ... ... ... Ал дивиденд те қоғамның таза
пайдасынан өтеледі.
Облигацияда оның ... ... ... ... шарты, өтеу
туралы нұсқау, қамтамассыз етілуі, рейтингі көрсетіледі.
Номинал - облигация ... бет ... ... ақша
қаражаты. Оны облигация ұстаушы өтелу мерзімі келгенде ... ... – жыл ... ... төлейтін облигацияның номинал
құнына байланысты келісілген процент. Жыл сайынғы купондық мөлшер бөлініп,
мысалы, жарты жылда немесе тоқсан ... бір рет ... ... ...... шығару мәмілесі. Ол қарыз алушымен ... ... ... ... ... ... ... алдында оның кепілі болып, облигация ұстаушылардың мүддесін
қорғап, эмитенттің өз міндеттемелерін орындалуын қадағалап ... ... ...... ... ... Ол ... эмитент
облигацияның номинал құнын және процент төлейтін арнаулы қор құрады. Ол ... ... ... ... күні – қоғамның сатып алушыға облигацияның номиналына тең соманы
қайтаратын және процент төлеуді ... ... ... ... ... және ... етілмеген болып екіге
бөлінеді:
Қамтамасыз етілген облигациялар – облигацияны ... ... ... ... активтерін немесе мүліктерін салуды айтады.
Егер ... ... ... ... ... ... онда
облигация ұстаушылар қойылған кепілді өзіне алуларына құқықтары бар.
Қамтамасыз етілген ... ... ... ... бағалы
қағаздар, жылжымалы мүлік айтылады. Материалдық емес активтер қамтамасыз
етілген облигациялары ретінде шыға алмайды.
Қамтмамасыз етілмеген ...... ... бар, ... эмитенттің жақсы атағымен шығарылған қарыз міндеттемелері. Оларды
болашақтағы шаруашылық ... ... ... үміттеніп шығарады.
Облигацияның рейтингі – олардың ... ... ... ... ... ... барлық шығарылған сериясы
бағаланбайды, тек екінші нарықта кең ... ... ие ... ғана
бағаланады. АҚШ-та, мысалы, «Standart and ... ... ... ... ... ... шұғылданады. «Moody’s» компаниясы
облигацияны бағалауды төмендегі түрде жүргізеді:
- Ааа - өте ... Аа – ... ... А – ... жоғары
- Ваа – орта сапа
- Ва – алыпсатарлық элементтері бар
- В – ... ... ... ... Саа – ... ... Са – ... бір мөлшерде алыпсатарлық
- С – ең төменгі сапа
Облигациялардың сұрыптамасы
Эмитентке байланысты:
1) ... ... ... ... ... ... белгіленген өтем мерзімі бойынша:
- қысқа мерзімді (1 ж.-3 жылға)
- орта мерзімді (3 ж.-дан 7 ж.-ға ... ұзақ ... ( 7 ... ... ... ... өтем мерзімі бойынша.
Шығару формасына байланысты:
6) құжатсыз;
7) құжатты.
Иемдену тәртібі бойынша:
8) ... ... алу ... ... ... (эмитентте қажетті табыс болған кезде пайыз мөлшерлемесі
бойынша төленеді);
11) пайызсыз ( дисконтпен сатылады, яғни номиналды құнынан арзан);
12) ... ... ( ... ... банк ставкасына байланысты).
Өтеу әдісі бойынша:
13) қатарлы;
14) бір реттік.
Айналым сипатына байланысты:
15) өзгермелі;
16) өзгермейтін.
Қамсыздандыруына байлансыты:
17) кепілдікпен ... ... ... бағалы қағаздар – бұл ... ... ... ... органдармен немесе ҚР Ұлттық банкімен
шығарылатын қарыздық бағалы қағаздар. ... ... ... – ішкі және
сыртқы қарызды тарту арқылы мемлекеттің қарызы.
Қарыз алушы ... ... ... ... жергілікті
атқарушы органдар немесе ... ... ... ... ... осы займ ... ... қағаздарды ұстаушылардың мүліктік
құқықтарын растайды. ... ... ... ... бюджеттің
ағымдағы кемшілігін қаржыландыру; мемлекеттік қарызды жою, атап ... ... ... ... бюджеттің кассалық орындалуын қамтамасыз
ету; жергілікті әкімшілік органдарының атқаратын мақсатты бағдарламасын
қаржыландыру және әлеуметтік ... мен ... ... ... ... шығарылады.
Мемлекеттік бағалы қағаздар тек құжатсыз түрінде ғана ... ... ... кез ... ... және жеке тұлғалар, соның ішінде
Қазақстан Республикасының резидент емес тұлғалар ие болады.
Бағалы қағаздардың ... да ... - ... ... ... және ... қабылданғанын куәландыратын құжат. Коносамент ұсынушылық,
ордерлік және атаулы ... ... ... ... бiр ... ... коносамент), жөнелтушiнiң немесе алушының бұйрығына (ордерлiк
коносамент), не ұсынушыға берiлуi мүмкiн. ... ... ... ... ... көрсетiлмеген ордерлiк коносамент жөнелтушiнiң
бұйрығына берiлген болып есептеледi.
Коносамент өзінің айналым сферасы бойынша қаржылық емес ... ... ... - ... ... ... және жүктің
тасымалдауға қабылданғанын куәландыратын құжат, онда тасымалдың бір бөлігін
басқа тасымалдаушының жүзеге ... тиіс ... ... жарлығы құжаттары басқа да бағалы қағаздардың түрлері ... ... ... бір тауарға иелік етуге құқық береді.
Жүктi тасымалдау үшiн қабылданғаннан кейiн тасымалдаушы жөнелтушiнiң
талап ... ... ... ... ... ... коносаментке енгiзу үшiн табыс ... ... ... ... және ... ... ... еместiгi
салдарынан тасымалдаушыға келтiрiлген ... үшiн ... ... мазмұны.
Коносаментке мынадай деректер енгiзiлуге тиiс:
- тасымалдаушының атауы және оның ... ... ... атауы және оның тұратын жерi;
- егер алушыны жөнелтушi көрсеткен болса, алушының атауы;
- жүктiң сыртқы жай-күйi және оның ... ... ... тиiс ... ... ... ... жалдау ақысын
олардың төлеуге тиiс екенiн өзге де түрде көрсету;
- ... ... ... мен ... егер коносамент бiреуден көп болса, олардың түпнұсқаларының саны;
- тасымалдаушының немесе оның атынан әрекет етушi адамның қойған қолы
Тараптардың ... ... ... өзге де ... ... қолхат – ол шетел компаниясы шығарған акцияның ... ... ... ... куәландыратын бағалы қағаз. Ол арнаулы заң
негізінде шығарылады. Алғашқыда депозитарлық ... ... ... ... ... ... шетел акциясына салу мақсатында АҚШ-та
пайда болды. ... оны ... ... ... (АДҚ – ADR) ... ... ... – бұл базистік активтің болашақтағы бағасының
ауытқуы арқасында табыс алуды көздейтін бағалы қағаздың бір тобы ... ... ... ... ... ... ... қатысты
құқығын куәландыратын бағалы қағаздар. Осы орайда, негізгі активтер деген
түсінікке биржаның ішкі ... ... ... тауар топтамасы,
бағалы қағаздар, валюта, қаржы құралдары мен басқа ... ... ... ерекшеліктері болып:
1) Олардың бағасы базистік активтің түбінде жататын бағасына негізделеді;
2) Туынды бағалы қағаздардың сыртқы айналым ... ... ... ... ... ... ... активтердің өмір сүру мерзіміне қарағанда шектеулі
Туында бағалы қағаздардың түрлері:
1) еркін айналыстағы опциондар;
2) фьючерстік келісім шарт;
3) варрант;
4) своп және ... ... ... сатушы) сату немесе сатып алуға міндетті,
ал екінші тарап (опционды сатып алушы) аталған келісім-шартта көрсетілген
мүлікті (негізгі активті) белгілі бір мөлшерде, келісілген бағамен сатып
алу немесе сату ... ... ... ... ... ... ... жай-күйін бір үлгіге салған
жағдайда, ол туынды бағалы қағаз ретінде қолданысқа ене алады. Опционның
екі түрі кездеседі:
а) активті сатып алуға ... ... ... Ол ... алушы опционы
немесе колл опционы деп аталады.
ә) активті сатуға құқық беретін опцион. Оны сатушы опционы ... ... деп ... ... ... активтің екі бағасы болады: ағымдағы нарықтық
баға, немесе спот бағасы және опционда көрсетілген оны орындау бағасы. ... өз ... ... деп ...... сатып алу-сату жағдайлары туралы ... ... ... ... биржадан тыс жасалатын мерзімді
шарт. Бұндай шарт саудаға түсіру үшін ... ... ... ... ... үшін ... яғни ... өскенде шартты сатып алушы
ұтса, төмендегенде сатушы ұтады.
Фьючерс – мәміленің шарттарына сәйкес белгілі бір ... ... ... ... базалық активті сатуға ... ... ... ұйымдастырылған бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... қатысушыларға қор құндылықтарын
жеткізумен ғана аталуы мүмкін, бірақ ол ... ... ... ... де
қарастыруы мүмкін. Бұл жағдайда фьючерстік ... ... ... ... құны мен ... ... арсындағы
айырманы төлеуді қарастырады. Фьючерстік контракттар бойынша есеп айырысу
әрбір қатысушыға ... ... ... ... ... ... биржалық есеп айырысу (клирингтік) палатасы арқылы жүзеге
асырылыды. Оның опционнан өзгешелігі таңдау құқығы ... ол – ... ... ... ... ... мәмілелердің тек әртүрлілігіне ғана
байланысты емес, сондай-ақ нарықты ... ... ... ... Ол келесі суретте салыстырмалы түрде қарастырылған.
|Фьючерстік нарық ... ... ... ... ... жүргізіледі |Форвардтық мәміле – ол банкаралық |
| ... яғни ... тыс ... ... ... шарт ... |Шарт жағдайларын екі жақ мәміледе |
| ... ... ... екі жақ ... ... жақ – сатып алушы мен сатушы |
|орындалуына есеп ... ... ... ... ... ... кепілдік береді. | ... ... ... ... ... ... ... |
|есеп айырысады және сақтандыру ... ... ... соң ғана есеп ... ... ... ... ... нарықта ... ... ... ... ... |құқықтық-міндеттеме басқаға ... ... ... Фьючерстік нарықта мәмілені жою я|Форвардтық нарықта мәмілені жою тек |
|жеткізіп ьерумен, я кері мәмілеге |қолма-қол ақша ... ... ... ... асырылады |асырылады ... ... ... ... ашық |Форвардтық нарқта сауда шарт |
|келісіммен аукционда ... ... ... ... ... ... | ... 3 - ... және форвардтық нарықтардың сипаттамасы.
Варрант – бұл негізгі бағалы қағаздарды шығарумен ... ... бар ... ... ... қор құндылықтарын сатып
алуға қызығушылық тудыру үшін пайда болатын бағалы қағаздар. Варрант оның
иесіне белгілі бір уақыт ішінде ... ала ... баға ... сатып
алынған бағалы қағаздарға берілетін құқық. ... иесі – оның ... ... ... ... ... сол ... қағаздарды шығаратын
(эмиссияны жүзеге асыратын) және ... ... ... ... ... Бағалы қағаздардың варрант бойынша алынған
бағасы, сол варранттың атқаратын бағасы ... ... ... ... ... қағаздың өзімен бірге ұсынылады және олардың құны ... ... ... ... ... Бұл ... ... құны
варранттардан бөлінуі мүмкін, егер бағалы қағаздар нарығында өз бағамына ие
болса және дербес қызмет ете ... ... ... да облигацияларға
да шығарылады. Варрант – ұзақ мерзімді бағалы қағаз. Ол 10 ... 30 ... ал ... ... ... ... ... – ол еуронарықта ұзақ мерзімді займ ... ... ... ... ... ... елдің үкіметі,
муниципалитеттер, банктер, халықаралық несие ... ... ... ... көзі ... шығарады. Еурооблигациялар
ай және проценттік ставкасы бекітілген түрінде шығарылып, айналыс мерзімі 3
жылдан артық уақытқа орналастырылады.
Своп — ... ... ... ... ... ... қаржы құралдарымен айырбасы жөніндегі келісімін куәландыратын
туынды бағалы қағаз түрі. «Своп» - swap деген ... ... ... ... ... ... ... бірнеше ұғымдары бар.
Кәсіпкерлік тәжірибесінде - бұл қайта сату ... ... ... алу деп ... ... ... бойынша, қолданыстағы акциялар шығарылымы бар
акционерлік қоғамдардың жалпы саны 2 196 ... 2009 ... 444 ... ... (оның ішінде шығарылымдар проспектісіне енгізілген
өзгерістер), акциялардың шығарылымы жəне орналастыру қорытындысы туралы 667
есеп бекітілді, ... 260 ... ... ... 2009 жыл ішінде жалпы көлемі 3 356 658 млн. ... ... емес ... 89 ... ... ... 1 ... жағдай бойынша жиынтық номиналды құны 5 216
267 млн. теңгені құрайтын қолданыстағы облигациялар шығарылымының саны 395
болды, ... ... ... ... бар 30 ... 177 ...
бірінші шағын санаттың рейтингтік бағасы жоқ, 30 шығарылымы – екінші шағын
санат рейтингтік бағасы жоқ жəне 78 ...... ... KASE ... ... ... эмитенттері болып екінші ... және ... ... ... ... табылады, ал 2009 жылдың
қорытындысы бойынша KASE-тің ресми тізіміне 8 шығарылым ... ... ... ... ... жоғары өтімділік
инструметтерінің жеткіліксіздігі эмиссиялық белсенділікті тудырды. Сонымен
бірге өзініің активтерін ... ... ... емес
облигацияларына салатын қаржы нарығының қатысушыларының ... де атап ... ... ... 1 ... ... пайлар шығарылымының саны 182
құрады. Бұл ретте 2009 жылғы қаңтар-желтоқсанда 32 пай шығарылымы тіркелді,
шығарылым мен орналастыру ... ... 195 есеп ... жəне 37
шығарылым өтелді.
Қазақстандағы қор нарығының ... ... ... ... – KASE қор ... ... ұйымдасқан нарығы болып табылады.
KASE айналымын жіберілген бағалы қағаздардың негізгі үлес ... ... ... - 57,0% (315 ... ... ... мен
мемлекеттік бағалы қағаздар секторы бойынша тиісінше - 17,7% (98 шығарылым)
жəне 24,8% (137 шығарылым). ... ... ... ... 0,3% (2 ... құрайды. Халықаралық қаржы ұйымдарының бағалы
қағаздарының ... 0,2% (1 ... ... ... ... ... қағаздармен мәмілелер көлемі
Мәлімет беруші: "Ирбис" Ақпараттық агенттігі, 01.01.2010
Сурет 3
1.3 ... ... ... ... ... ... қатысушылар деген бағалы қағаздарды сатушы,
не ... ... ... ... олар ... есеп айырысуды және олардың
айналымын қамтамасыз ... жеке ... ... ... Олар ... ... ... өзара экономикалық қатынастарға түсетін
жақтар.
Бағалы қағаздар нарығының субъектілері[7] жеке және институционалды
инвесторлар, ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылар және өзін-өзі реттеу ұйымдары болып табылады.
Жеке инвесторлар эмиссиялық ... ... ... ... ... және ... ... басқаруға рұқсат
ететін лицензияларына ие бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары
қазметінің ... ... ... ... ... - ... ... инвестициялық қоржынды басқару қызметін жүзеге асыру лицензияларына
ие бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларының қызметі ... ... ... ... ... ... қатысушыларды олардың нарыққа
араласуына және нарықтағы ... ... ... ... бес ... ... топ, ... қағаздар нарығына негізгі қатысушылар: мемлекет,
жергілікті әкімшілік органдары, ірі ұлттық және халықаралық ... ... ... ... ... ... бар. ... олар
шығарған бағалы қағаздар ешбір қиындықсыз өтеді. Нарық ол ... ... ... әрқашан дайын. Бұл қағаздар, әсіресе, мемлекеттік және
жергілікті әкімшіліктің қағаздары, сатып алушыға жоғары ... ... ... ... ... ... ... жалғыз басты
адамдар, асыраушысынан айырылған отбасылар және с.с. ... ... ... аз ... ... қағаздарға өз қаржыларын жұмсауға мүдделі. АҚШ-
та оларды «көк түбірлі» («голубые корешки») деп атайды.
Екінші топ, инвестициялық ... ... ... ... ... қаржы - несие институттары. Олар:
- коммерциялық және инвестициялық банктер;
- сақтандыру қорлары;
- зейнетақы қорлары және с.с. ұйымдар.
Бұл ... ... ... ... яғни ... және
жеке тұлғалардың қаржысын біріктіріп, оларды табысты ... ... ... ... Олар ... ... ... иемденуге
немесе қаржысынан айырылып қалу қаупінен құтылу үшін өз ... ... ... жұмсауға ұмтылады.
Үшінші топ, жеке инвесторлар, яғни жеке адамдар, оның ... ... ... ... ... қауіпті. Статистика деректері
дәлелдегендей олардың 3/4 бөлігі ... ... ... ... тек 1/4
бөлігі ғана кейбір табысқа қол жеткізеді ... ... ... ... қызмет көрсетіп, өздерінің болашағы бар екенін дәлелдеді. Мысалы,
электронды-есептегіш техникалар, ракеталар, жоғары сапалы үй заттарын ... ... өнім ... ... ... Сондай-ақ кейбір шағын
кәсіпорындар ... ... де ... ... (мысалы, жүннен
тоқылған және теріден тігілген киімдерді, галантерея заттарын шығарушылар).
Сондықтан халықтың бірсыпыра тобы тәуекелге белбуып, жоғары дивидендтерден
үміттеніп, осы ... ... ... ... топ, ... ... нарығының делдалдары, яғни брокерлер мен
дилерлер. Олардың қолындағы хабарлар, ... ... ... ... қағаздармен операция жүргізуге жеңілдік береді. Дилерлер қолында өз
капиталы ... ... ... жүргізеді. Дағды бойынша, дилерлер
сатып алған қағаздарды өзінде көп ... Олар ... ... болғанын сезсе, бағалы қағаздарды сатып жібереді. Себебі олардың іс-
әрекеті – алыпсатушылық (делдалдарға
қойылатын ... және ... ... ... ... ... баяндалады).
Бесінші топ, бағалы кағаздар нарығын ... және ... ... ... елде ... ... ... қатысушыларды
және оған қатысу жағдайларын мемлекет ... ... ... ... ... экономикалық жағдайы аңғарылады. Мысалы, ... ... ... мен ... тез ... отырады.
Бағалы қағаздар нарығының негізгі сауда-саттық жұмысын қамтамасыз
етіп, оның ... ... ... ... ... деп те ... Ол
жұмыс баға белгілеу үшін және қажетті хабарларды тарататын ... ... ... Ол үшін ... ... сай ... дайындалған
кәсіби мамандар қажет. Олардың жалпы экономикалық, техникалық және кейбір
күтпеген жағдайды шешетін психологиялық ... ... ... ... ... ... нарығы кәсіби мамандарының мол тәжірибесі мен олардың
сезімталдығын (интуиция) да бағаламауға болмайды.
Бағалы қағаздар нарығының кәсіби ... ...... ... ... ... ... Брокер
келісім жасасатын әрбір жақты табыстыруды көздейді. Брокер өкіл емес, ешбір
жақтың шарттық қатынастарына ... ... ... ... ... Брокерге әрбір жеке келісімді жасауға арнаулы ... Ол тек ... ... әрекет етуге міндетті.
2. Дилерлер —  өз атынан және өз есебінен делдалдық сауда операциясын
жүзеге асыратын ... ... жеке ... ... ... жүйесінде дилер
өз қызметімен түпкілікті тұтынушыға жақын.
3. Джобберлер — нарық конъюнктурасын бақылаушылар.
Бағалы қағаздар нарығындағы брокерлер заңды тұлға ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінде
олар не жеке фирма, не акционерлік қоғам ретінде құрылады. Жаңа ... олар ... ... ... мекемесі болып та
құрылуда. Салық төлеуден жеңілдік алу ... ... ... ... олардың жарғылық қоры өте аз болады. Дегенмен, бұл фирмалар
өз капиталымен қарызға алған капиталын өсіру ... ... ... ... ... ... ... дирекция, әкімшілік бөлім, кеңес
беретін бөлім, бағалы қағаздарды сату бөлімі және ... ... ... фирмада 15-20 адам қызмет жасайды.
Брокерлік фирманың қызмет аясына:
1. Консалтинг (кеңес беру);
2. ... ... ... ... ... және ... нарыкқа
айналысқа түсіру;
3. Инвестициялық қорларды құру және оны басқару және с.с.
міндеттер ... ... ... ақша ... ... ерекше қызмет
көрсетеді, атап айтқанда, банктік несие алушыларға делдалдық жасау және
мәмілені қамсыздандыру, оның ... ... ... ... өз ... мына ... ... басшылыққа алады:
1. Клиент брокерлік фирмамен шарт жасасқанда барлық тапсырма бойынша,
оның ішінде, бағалы қағаздарды қайдан ... ... (қор ... ба, әлде ... тыс ... ... ... Брокер клиенттің белгілеген сомасы шамасында әрекет
жасайды. Бірақ ... ... ... ... ... ... өз
құқығын пайдаланады.
Кесте 4 - Брокерлік фирманың құрылымы
3. ... ... ... ... ... көрсетілген уақытта
клиентке хабарлап және бағалы қағаздарды ... ... ... ... үшін ... сыйақы қалдырып) клиенттің есепшотына аударады.
4. Брокер мәмілені арнаулы кітапқа тіркеуі ... ... ... ... талап етуге құқылы.
5. Клиент брокерге мәміледегі барлық тапсырманы уақытынан
бұрын тоқтатуға үкім бере алады.
Дилерлер - олар да делдалдар. ... ... ... ... ... (дилерлік фирманың) капиталын жұмсайды. Дилердің қызметін
мына мысалмен түсіндіруге болады. ... ... ... ... 100 ... ... шығаруға шешім қабылдады делік. Эмиссиямен
шұғылданатын оның өз аппараты жоқ, сондықтан әкімшілік ... ... ... Егер ... заем ... миллион теңгеге шығарылатын
болса, онда үлкен көлемді ... тек ... ... ... банктер шұғылданады. Оның делдалдық механизмі төмендегідей.
Әкімшілік дилерге 100 теңгелік ... ... ... ... 98 ... яғни ... 2 ... кем сатады.
Дилердің, облигацияларды ... ... ... одан ... ... 2
теңгеге кем болмауы тиіс. (Бұндай операцияны «дисконтпен сату» деп атайды).
Бағалы қағаздар операциясына маманданған ... ... ... деп ... Олардың бағалы қағаздарды сатып алу-сатуға
тәуекелмен шығарған шығыны, эмитенттер мен ... ... аз. ... сатып алу-сату аз уақыт аралығында өтеді.
Дилердің атқаратын ... ... ... ... басамы жәис
сапасы туралы хабар тарату;
Клиеттср/іііцтапсырмасы!! орыидау;
Багалы қагаздар нарыгындағы езгсрісіерді бақылап оты-
ру. Егер багалы ... ... алу ... ... жэие ... ... ... қалса), онда бағалы
кағаздардың багамын түрақтаидыру мақсатында дилер өз ... ... ... ... ... ... территориясында
эмиссиялық бағалы қағаздарды шығаруға және орналастыруға мына жағдайда ғана
ие: егер де оның алдында шығарылған эмиссиялық бағалы қағаздары ... ... ... ... қор ... ... болса.
II БӨЛІМ: БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНА ТАЛДАУ.
2.1. Мемлекеттік құнды ... ... мәні және ... жағдайы
Мемлекеттік құнды қағаздар (МҚҚ) – Қазақстан Республикасы Үкіметімен,
жергілікті ... ... ... ... ... Ұлттық
Банкімен шығарылған борыштық құнды қағаздары.
МҚҚ ішкі және сыртқы ауысу есебімен мемлекеттік борыш үлгісі ... ... ... ... ... қағаздардың
алғашқы орнатылуы, әдетте Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігі
(оның уәкіл ... ... ... ... ... ... ... МҚҚ шығару үлгісі – тек құжаттандырылмаған түрде ... ... ... ... мүмкін (аукциондар және саудалар).
Кез келген заңды және жеке ... ... ... ... ... де МҚҚ ... алушысы бола алады.
МҚҚ шығару мақсаты:
• Ақшаның құнсызданбау негізінде (айналымға қосымша ақша ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды қаржыландыру;
• Экономикалық белсенділікті реттеу (айналымдағы ақша көлемін, бағаға
және ақшаның құнсыздануына әсер ету, ... ... ... ... ... қатысушылардың барлығына құнды қағаздарды, тұрақты және өте
тиімді өзінің қаржы жинақ құралдарын ұсыну;
• Қаржы ... ... ... қағаз нарығына пайыздың
эталонды қойылымдарын ұсыну
МҚҚ басқа құнды қағаздар алдындағы мүмкіншіліктері.
МҚҚ эмиссиясы және МҚҚ кірістерге салық салынбайды.
Сенімділіктің ... ... ... және ... күрделі қаржы
және ол бойынша табыстардың минималды шығын қауібі.
Бізге мәлім, Қазақстан Республикасының мемлекеттік құнды ... ... ... және ... құнды қағаздар нарығының
жоғары дамыған ... ... ... 1999 жылы ... ... ... ... байланысты нарықтағы жағдай маңызды
өзгерістерге ұшырады.
Мемлекеттік құнды қағаздар нарығындағы жағдайға ... ... ... ... ... ... еркін құбылмалы айырбас
курсы ережесіне өту туралы Ұлттық Банкінің ... ... ... айырбас курсының саясаты туралы» 1999ж 05 сәуіріндегі қаулысын
қабылдау, 1999 ... ең ... ... болып табылды. Осы оқиғадан кейінгі
құнсыздану жағдайы нәтижесінде, ... ... ... ... валютаға сенімін жоғалтып алды, бұл ... ... ... ... және қолайлы айырбастау мүмкіншілігін төмендетті. Сол
себептен, АҚШ долларынмен нормаланған қысқа мерзімді ... ... ... басымдық қысқа мерзімге берілді. Шынында Қаржы Министрлігі,
Ұлттық Банкі, Маңғыстау облысының, Алматы және Астана ... ... ... айырбасқа сүйеніп, ұлттық валюта теңгенің құнсыздану
қауібін қабылдады. Бұл жағдай, мемлекеттік құнды ... ... қиын ... ... жағдайды сақтауға септігін тигізді.
1999 жылы қаржы Министрлігіне құнды қағаздарды шығару ... ... ... ... ... ... міндеттерден бас тартуға
тура келді
Қазақстандағы мемлекеттік құнды қағаздарының жаңа дәрежесінің ... ... ... орындаушы органдары облигацияларының
пайда болуын 1999 ... ең бір ... оң ... деп ... ... ... ... негізгі 4 топқа бөлінеді:
• АҚШ долларында іріленген, еврооблигациялар;
• Қаржы Министрлігінің ішкі теңгелік облигациялары;
• Ұлттық Банкінің ноталары;
• Муниципалдық облигациялар.
Республикалық бюджетке ... ... ... ... өсуі ... ... айтарлықтай төмендетті, ішкі нарықтағы
мемлекеттік облигацияларды шағру арқылы ... ... ... ... қоса ... жыл ... ... 4 - Қазақстан Республикасында айналымындағы мемлекеттік құнды
қағаздар
Ұлттық валютадағы айырбастау көлемінің ... ... ... іріленген қаржы құралдары арқылы ... мол ... ... және ... ... ... жоқ болу ... ұзақ мерзімді қаржы
құралдарына сұраныстың әрдайым өсуіне сәйкес тұрақты болып отыр.
Ұлттық ... ... ... ... ретінде
қолданылатын қысқа мерзімді ноталарды шығарады.
2009 жылдың соңында Ұлттық ... ... ... ... ... 44 % түсіп тұрды, алайда 2006 жылдың ... ... жеке ... ... ... айтарлықтай қысқартты.
Ұлттық Банкі тарабынан айырбастаулар ... ... ... ... ... теңге курсын өсірудің алдын алу ... ... ... түсіндіріледі. Бұл әдіс, Ұлттық Банкі ... ... ... ... бірі болып келетін сыртқы
сауданың құрылуының алдын алу үшін қажет, және олардың осы құралдар ... бір ... ... ... өте төмен деңгейге түсуіне
әсерін тигізді.
Муниципалды облигациялар жергілікті орындаушы органдарымен ... ... ... ... ... ... Банкінің ноталарына
қарағанда өте жоғары кредиттік қауібіне ие. Өйткені олар республикалық
бюджетпен емес, ... ... ... ... және ... көбінесе мақсатты қаржыландыру жобасы үшін облигациялар
шығарылымына сүйенеді.
Муниципалды облигациялық қарыздар мақсаттары және ... ... ... ... ... ... таңда әлеуметтік-
экономикалық аймақтарының даму талабын атқару барысында орындаушы үкімет
органдары орталық үкіметінің ... ... ... тек өз ... ... ... ... қарыздар мақсаттары және қаржы стратегиясы,
аймақтық әкімшіліктерімен өз бюджеттерін толықтыру үшін ... ... ... ... ... ... қарастыру, кассалық
ажырауларды жою, әр түрлі әлеуметтік аймақтық және өндірістік инвестициялық
бағдарламаларды ... ... ... ... ... маңызды қалалар) ең ... ... және ... ... болмау жағдайында сол
немесе басқа да жобаларды жүзеге асыруын қамтамасыз ететін механизмін ... ... ... ... ... және ұтымдылығы, өндірістегі
инвестицияны тиімді тарту құралы болуына мүмкіндік ... ... кең ... ... ... ... құру ... муниципалдық облигациялар «өндірістік жобадан табыс» оларды
ары қарай өткізу немесе жеке корпорацияларға жалға беру шығарылымын ... ... ... ... ... шектеулі рұқсат
жағдайында, муниципалды қарыздар облигациялары шет ел ... ... ... келе ... ... өндірістік жобаларды
қаржыландыруға арналған муниципалды облигацияларды еркін айырбастау ... шет ел ... ... ... мүмкіндік береді.
Орталықтандырылған құралдарды тиімді инвестициялау үшін үлестік қатысу
кестесі бойынша жеке инвестициялық жобаларды қолдау мақсатында ... ... ... ... ... жергілікті
әкімшіліктерімен қолдану тиімді болып келеді және аймақтарда өте ... ... ... кестені жүзеге асыру, пайыздық қойылымдарға ... ... ... ... ... ... ... жеке
инвестицияларды ығыстыру жағымсыз зардабына алып келуі мүмкін. ... ... ... ... ... ахуалының жақсаруы
бойынша маңызды рөл атқарады, аймақтық қор нарығы инфроқұрылымының дамуына
үлкен себеін ... ... ... ... ... қор нарығының кәсіби қатысушалары корпоративті қарыздарды орнату
үшін қажетті болып келетін құнды қағаздар андеррайтинг тәжірибесін ... ... ... ... ... игеріліп жатыр; халық арасындағы
қағаздар, биржалық және биржалық емес аймақтық нарығы, ... ... ... ... бойынша институттардың жұмыстары жетіліп отыр.
Эмиссиялық ұзақ мерзімді мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... эмиссиясы, Алматы қаласынан
аймақтарға қаржыны ... ... ... ... ... ... облигация нарығын дамытуды жеделдету, капиталдың өңіраралық
қозғалысының қажетті жағдайы болып ... ... ... ... ... ... шешу бойынша мүмкіндік береді.
Қор нарығының толық дамымауына ... өсіп келе ... ... осы ... ... ... ... қамтамасыз ете алмады.
Пайыздық қойылымдарды жоғары деңгейде сақтауға әсерін тигізетін халық
қорының кішігірім бөлігі несие капитал нарығына түседі.
Халық, әлемдегі муниципалдық облигация ... ... ... келетінін шет ел тәжірибесі көрсетеді. ... ... АҚШ ... ... ... облигацияларының жалпы көлемінен 70 %
иегер. Муниципалды облигациялар арқылы алынатын ... ... ... ережесі, бұл үрдістің ... ... ... ... облигациялр дәулетті инвесторлар үшін, ... ... ... ... ... Уақыт барысымен муниципалды облигацияларда
барлығы болады: инвестициялық мақсаттарға жеке тұлғалар ... ... және жеке ... ... ... қарызды өткізу, аймақ
үшін пайдалы болып келеді.
( Ағымдағы жылдың салық ... ... ... орындамау себебі
бойынша облыстық ... ... ... ... ... трансфеттер көлемінің республикалық бюджеттер талаптарына ... ... ... ... сәтсіз қаржы жағдайы;
( Инвестициялық бағдарламаларды және жобаларды орындау үшін аймақтық
бюджетте қаражаттың болмауы;
( Кредиттік желілерді ашу ... және ... ... ... ... ... қиындықтары.
Аймақ үшін қаржы-бюджеттік қиындықтар, қаржы қаражаттарының мезгілдік
факторлар қызметінен (трансфеттер, ... ... және ... ... ... ... қарыздарды өткізуге, принципиалдық
жағдадйлар қолалйлы болуы мүмкін, оларға жататындар:
Ұсынылатын облигациялық қарызды ... ... ... ... үшін ... жинақталған толық негізі;
Қаржы ресурстарын тарту арқылы түпнұсқалық және стандартты емес ... және ... ... ... ... шығару және орнатумен байланысты тапсырмаларды шешуді өз құзіретіне
ала алатын ... ... және ... ... ... ... ... шығару бойынша әкімшіліктің тәжірибесі.
Муниципалды облигациялық ... ... ... және ... ... септігін тигізетін қаржы құралы ретінде үлкен
қасиеттерге ие:
Заңды және жеке ... - ... ... үшін иелену
мүмкіншілігі;
Осы құнды қағаздар бойынша кірістердің жеңіл ... ... ... ... корпоративті құнды қағаздарға қарағанда орталық
үкіметтің тұрақты облигация шығарылымдарының ... ... ... ... өйткеніқарыз облигациялары аймақ активтерімен қамтамсыз
етілуіне ... ... ... ... және ... ... ... қарызды шығару және орнату аумақ әкімшілігіне қарыз
эмиссиясын жүргізу бойынша келесі мәселелерді шеше алады:
( Аймақтық ... ... ... төмендету;
( Бюджетке түсетін қаржының тұрақсыздық жағдайын жеңілдету;
( Аймақ кәсіпорындарына ... ... ... ... ... ... ... жобаларды қаржыландыру;
( Ұзақ мерзімді эмиссиялық бағдарлама элементтерін аяқтау және
қазақстандағы құнды ... ... және ... салу ... ... қазіргі замандағы қор нарығын құруды ынталандыру және ... және ... ... ... бірігуі.
Мемлекеттік өндірістік инвестициялардың тиімсіздігі және жергілікті
деңгейде ... ... ... ... ... өнімдерді
тоқтатып отыруы мңызды проблема болып келеді. Сол сияқты, аймақтық ... ... ... ... алу ... дамытуды аймақтық қаржы
нарығының дамуына сәйкес сыртқы оңды әсерлерді жүзеге асыруды және ... ... ... ... етуі ... ... ... Астана және Алматы қалаларының жергілікті орындаушы
органдарының мемлекеттік қарызға ... ... ... сәйкес қарыз алу
құқықтары бар. Жергілікті орындаушы органдарымен мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қарызға алу
лимитімен бекітілген жергілікті орындаушы органдырының қарызымен және
жергілікті бюджет құралдарының ... ... ... ... бойынша тұтас қарызға алу лимитінің аясында жергілікті ... ... лау ... ... және ... ... сәйкес
келетін жергілікті орындаушы органының ... ... ... ... ... Министрлігімен және жергілікті орындаушы органдарымен жүзеге
асырылады.
Муниципалды құнды қағаздар аспаптар құрылымын диверсификациялау
проблемасы
Рессей тәжірибесі, ... ... ... ... алудың
жартысынан көбі тұрғын үй беру ... ... өтеу ... ... ал ... ... ... шығарылған
облигациялар тізімінде, тұрғын үй үлесі 85 % асады. Жеке инвесторлар үшін
муниципалды тұрғын үйді қарызға алу ... аса ... ... ... ... жоқ және ... тарихы» жоқ жеке
қаржы-құрылыс компанияларымен салыстырғанда тұрақтылығы болып келеді.
Ипотека келісім шарттары бойынша және ... ... ... дебиторлық қарыздарымен қамтамасыз ... ... ... құнды қағаздар нарығының дамуы бойынша маңызды
қадамы ... ... ... ... ... және ... ... (ипотека келісімдері бойынша дебиторлық ... ... ... және ... ... ететуімен және кепілімен ... ... ... мұндай құнды қағаздардың эмиссиясы сауда
банктерінің ипотекалық операцияларды қаржыландыруға ... ... үйді ... беру қызықтырушылығын бірден көтереді. Халыққа тұрғын
үйді жаппай сату, экономикалық ... ... бір ... ... ... ... беру облигацияларынң құралдары, құнды қағаздар нарығы
дамыған ... ... ... ... ... ... бойынша кепілді көпшілік мемлекеттерде
тәжірибеде жүзпайыздық мемлекеттік ... ... ... үкіметтері
ұсынатынын атап өту ... ... ... ... сәйкес ішкі
қарызбен жұмыс істеу бойынша республикалық бюджетке салмақ ... ... ... ... бюджетпен кепілденетін құнды қағаздар нарығының
құрылуы бірінші кезекте пайдалы болып келеді.
Инвестициялық ... ... ... аймақ экономикасы үшін
маңызды мағынасы бар өндірітік бағдарламаларды жүзеге ... ... ... муниципалды облигацияларды арнайы бөлу қажет.
Жекешелендірілген кәсіпорындар және ... ... ... ... өз ... ... ұсын,у қор нарығында оларға деген ... ... ... Айырбастылымды облигациялар инвесторларға, акцияға тән
жоғарғы тұрақтылықты және әлеуетті қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігін сақтай
отырып, акцияны сатып алуға қарағанда инвестициялық портфель қауібін
төмендетеді.
Акция ... ... ... ұтыс алу ... және кепілді пайыздық кірісті қамтамасыз ететін қандай да нақты
кіріс кіргізбейтін ... ... ... акцияларына өздерінің қаражатын
салуды қаламайтын отандық және шет елдік ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Облигациялық қарыз көмегімен жұмылдырылған қаражаттан ... ... ... муниципалды облигациялар айырбасталымы
мақсатқа лайық. Жекешелендіру процессіндеде айырбасталым ... ... ... ... ... келеді. Республикалық
жекеменшік формасынан коммуналдық жекеменшігіне кәсіпорындарды өткізу
әсерін ... ... ... ... ... ... ... жаңа заңында, муниципалдық қарыздар облигацияларын ... ... ... ... ... ... сәйкес аймақ
бюджеттеріне бағытталған жекешелендіруден түскен кірістер пропорционал
бекітілген үлеске) ... ... ... беру ... кәсіпорындар акцияларына облигацияларды еркін айырбастау
мүмкіндігі олардың әлеуетті алыпсатар кірісін және тұрақтылығын (акциялар
қосымша кепілдікті ... ету ... ... ... ... ... ... қызықтырушылығының өсуі, жергілікті
бюджеттер үшін шығынсыз, акцияларды ... ... ... қосымша
қаражаттарды жұмылдыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... төмендеуі мүмкін, ал отандық қор нарығында
болжамды көтерілімдер астарында айырбастау ... ... ... ... бюджет деңгейі маңызды көтеріледі.
Аймақтық қарызға алу мәселелері
Мұндай ... ... және ... ... алу ... тиімді
дамыту үшін қажетті негізгі проблемаларды түйіндеуге болады.
Бүгін, Қазақстан Республикасының қаржы Министрлігі мемлекеттік қағаздар
эмиссиясын ... және ... ... ... эмиссиясын
жүргізушілерді бақылау органы болып келеді. Эмисся жүргізуші және бақылау
оганы арасында ... ... ... ... ... ... және инфроқұрылымдарының
дамуы, корпоративті құнды қағаздар нарығының дамуын жылдамдатуды қамтамасыз
етуі қажет;
Муниципалды қарыздардың ... жеке ... ... ... ... ... ішкі ... жинағының өсуіне ынта болуы қажет;
Муниципалды қарыздардың дамуы, ішкі және шет ел инвесторлары үшін ... ... ... ... ... ... ... муниципалдық облигациялар нарығында ... алу ... ... қатынасы аймақтарды ажыратым процессін жасанды
күшейтідің алдын алуға бағытталуы тиіс;
Жергілікті және аймақтық органдарының ... ... ... ... барынша тиімді болуы қажет.
Қарызға алу құрылымында мақсатты қаржыландыруға бөлінген ... ... ... ... қауібін өтеу мақсатында,
эмиссия жүргізушінің бюджеттік жін е басқа да мүліктік ... ... Ішкі ... ... ... қорды құру және қарыз мүліктік
кепіл ... құру ... ... ... ... бюджеттер
қаражаттарымен қамтамасыз етілуі мүмкін:
( мемлекетті жекеменшік бойынша өкілеттілігіне шек қою ... ... ... ... ... ... және алынған нысандар, және үлестік
бастауларда да;
( коммуналдық жеке меншікте тұрған ... ... ... ... жылы ... ... ... Министрлігі (ҚРҚМ) МҚҚ 1 761
528 млн. теңгеге орнатты, ол 20,1% құрайды, ... ... ... көп ... келеді. Жалпы алғанда, қысқа мерзімді қағаздарды орнату
40,4% құрады, орта ... ... ... – 59,6% ... ... құнды қағаздарын өтеу, сыйақы төлемін қоса ... 2009 ... млрд ... құрады[8].
Нәтижесінде, 2009 жылдың желтоқсан айының аяғында айналымындағы ... ... ... 2008 ... ... ... ... 51,1% 633
190 млн. теңгеге дейін көтерілді. 3 және 6 айлық қысқа ... ... ... 2008 ... ... ... толығымен өтелді.
Нәтижесінде, 2009 жылдың соңында ... ... ... ... ... ... ... МЕККАМ (тек 12 айлық) жалпы көлемнен 9,2% құрады;
> орта мерзімді МЕОКАМ (2-10 жыл ... ... – 89,6% ... орта ... ... (3-7 жыл ... айналымындағы) – 1,2% құрады.
2009 жылы 12 айлық бойынша МЕККАМ кірісі 6,91%-дан 4,5% ... ... ... ... ... 6,31%-дан 6,84% дейін көтерілді , 6 ... ... ... 5,68% ... 7 ... ... ... 5,78%
дейін және 8 жылдық МЕОКАМ 6,30%-дан 6,19% дейін (соңғы аукциондар
бойынша) ... ... ... қағаздар түрлері бойынша ... ... ... ... 2 ... ... - 5,88% және ... МЕОКАМ - 6,50% құрды.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың өсім қарқыны 71,76%-ын 2006 ... ... 2007 жылы ... және 2008 жылы 41,02% төмендеуін байқаймыз. МБҚ
төмендеу ... ... ... ... ... ... мазмұнына,
республикалық бюджеттің ағымдық жағдайы және институттардың өтімділігін
сақтау үшін жүргізілген ... ... ... ең ... ... ҚР ... министрлігі шығарған бағалы
қағаздар алады. 2005 жылы және 2007 жылы ... ... 38,73% және ... ... екі жылда МБҚ құрылымында қомақты бөлігін, яғни 2006 ... ... ... және ... ... ... Ұлттық банктің ноттары мемлекеттің ақша-несие саясатының құралы
бола отырып, ЕДБ-дің өтімді ... ... ... қатар, қор
биржа мәмілесінде пайда табудың ең қолайлы құралына жатқызады. ... 2005 жылы және 2007 жылы ... ... Сәйкесінше, олардың үлесі
59,83%-ды және 67,82%-ды құрайды.
МҚҚ ТҮРІНДЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗ
МҚҚ түрінде шығарылған Қазақстанның ... ... ... ... 1 ... айынан бастап 758,7 млрд теңгені (5,8 млрд ... ... ... ... айы ... ... ... соммасы 18,2 млрд
(+2,46%) немесе 140,8 млн ... (+2,47%) ... 2009 ... ... айында
қарыз көрсеткіштерінің өзгерісі +33,4 млрд теңгені (+4,72%) немесе +338,3
млн доллар (+6,32%) құрады.
Сурет 5 – ... ... ... МБҚ ...... ... негізінде жасалған
2009 жылы ҰБ ноталарының шығарылым көлемі 561,8 млрд теңгені құрады
(2008 жылы – 613,02 млн ... ... 374,7 млрд ... ... ... ... ... жапты. МҚҚ нарығында ҰБ қарызға алу – нетто
сальдосы талдау кезеңінде +187,1 млрд ... (2003 жылы +127,2 ... ... 2009 жылы ... 126,2 млрд теңге соммасына (2008 жылы – 105,1
млрд теңгеге) ... ... ... ... және ... ... өтеу ... (евроноталарды қоса алғанда) 125,3 млрд теңгені (2008
жылы 79,1 млн ... ... ҚРҚМ ... алу ... ... 2009 ... Қор нарығының ақпараттық агенттігі + 838,3 млн ... ... (2008 жылы +25,9 млрд ... ... ... органдар 2009 жылы облигациялар эмиссиясын
жүзеге асырған жоқ. Муниципалды МҚҚ өтеу және қамтамасыз ету ... ... 2,6 млрд ... асқан жоқ, бұл қарызға алу – нетто сальдосына да ... млрд ... ... және ҰБ жалпы қарызға алу нетто сальдосы 2009 жылы «Ирбис» Қор
нарығының ақпараттық агенттігі +185,3 млрд ... ... ... ... ҚРҚМ 2008 жылы МҚҚ ... ... ... аясында жұмыс істеді, шағрылып кеткен қарызды өз
жағына ұзарту және арзандату бойынша ... ... ... Бұған қарсы,
ішкі нарыққа шет ел валютасының қосылуының маңызды өсуі ... ҰБ ... ... ... ... ... ноталарын шығару арқылы артық
теңге ... ... ... ... Бұл ... ... ... қарыздың жедел құрылымының қысқарылуы түсінікті ... ... ... ... ҰБ ... қағаздарына ауысу арқылы ҚРҚМ МҚҚ
ығысуына алып келді.
ҰБ ноталарын шығару көлемі, жалпы ... 2009 ... ... ... млрд ... ... ... – 73,7 млрд теңгені) құрды, оларды өтеу
36,6 млрд теңгені (қараша айында – 33,09 млрд ... ... МҚҚ ... ҰБ қарызға алу нетто сальдосы +49,2 млрд теңгені (қараша
айында - +40,6 млрд ... ... ... ... ... ҚРҚМ өздерінің облигацияларын орнату
бойынша жұмыстар жүргізген жоқ. Купондық төлемдер соммасы және ... құны 28,7 млрд ... ... ... – 7,4 млрд теңгені) құрды.
«Ирбис» ИАФР мәліметі бойынша ҚРҚМ желтоқсандық қарызға алу нетто ... млрд ... ... ... -7,4 млрд ... ... ... ҚРҚМ және ҰБ қарызға алу нетто ... +19,5 млрд ... ... ... ... +33,1 млрд теңгені) құрды.
МҚҚ қайталама нарығы
Өткен жылдардағыдай, МҚҚ биржалық нарық 2009 жылы биржа ... ала ... KASE ... ... ... ... Сауда-саттық
операциясының көлемі 753,1 млрд теңгені (5,5 млрд ... ... ... 2,1 ... ... ... 2008 жылы KASE-ке МҚҚ сәйкес ... 353,9 млрд ... ... 2,3 млрд ... ... (3 ... 6-2009 ... МҚҚ биржалық нарығы, млн. доллар[9]
|Кезең |МҚҚ бойынша қор ... ... ... |
| ... ... ... ... | |
| | ... | ... |0 |60 134,4 |60 134,4 ... |0 |37 397,2 |37 397,2 ... |0 |49 250,1 |49 250,1 ... |0 |52 472,5 |52 472,5 ... |0 |40 059,5 |40 059,5 ... |0 |150 262,5 |150 262,5 ... |0 |42 007,2 |42 007,2 ... |0 |57 445,9 |57 445,9 ... |0 |59 270,3 |59 270,3 ... |0 |43 836,6 |43 836,6 ... |0 |55 554,3 |55 554,3 ... |0 |105 412,4 |105 412,4 ... |0 |753 102,8 |753 102,8 ... жыл |4 691,8 |349 287,8 |353 979,6 ... рет |Х |2,2 |2,1 ... ... ... KASE МҚҚ ... ... ... айлық
биржа айналымының 10,6% құрайтын (қараша айында- 6,4% құры) 257 ... млрд ... ... тіркелген (810,8 млн долл). 2004 жылдың қараша
айына сәйкес, сектор ... 1,90 ... ... ... 1,91 ... 2008 жылдың желтоқсан айына сәйкес, айналым 45,8% ... 1,6 ... ... 6-шы ... МҚҚ ... нарығының сауда-саттық келісімдер жалпы
көлемінде биржалық айналымының үлесі 2009 ... ... ... ... ... ол 97,6% ... соңы ... сәйкес МҚҚ нарығының белсенділігін көрсетеді.
Желтоқсан айының 30 және 31 ... ... ... ... 62 ... ... және жылдың соңындағы негізгі аяқтаушы операциясы болып
шықты. ҰБ эмиссиялық ... өсу ... да ... белсенділігіне
әсерін тигізді.
Қысқа мерзімді вексельді ... алу және орта ... ... ... ... ... 2009 ж. соңғы айының ... ... ... ... есепке алу облигациялары KASE ... ... ... ... төлеу үшін төмендетілген бағамен сатылды. Бұл
әдісті, ... ИАФР ... ... соңына тән болып келетін, ... ... ... қысқа құралдарға үлкен сұраныспен
байланыстырады. Жылдың басталуынан ҚРҚМ ... ... ... отырған
құнсыздану бойынша қайта есептелген жаңа қағаздарды күту ... ... ... құны ... ... ... Үкіметтік қарызға алу көлемінің өсуі, МҚҚ айналымы мерзімінің
ұзаруы және жалпы ... ... ... ... орнатылымдар
көлемінің өсуі МҚҚ айналымдағы көлемінің ... ... ... ... ішкі ... ... ... бір бөлігін бір жылдан бес жылға
дейінгі мерзімді айналымдағы құралдар алады және ЖЗҚ сұранысы ... ... ... жетіспеушілігі айқындалады. 2005 жылдың басынан бастап
жаңа бюджеттік Кодеске сәйкес ... ... ... ішкі нарықта
МҚҚ шығарылымы түріндегі қарызға тиым ... ... ... ... жағынан талдау жүргізсек, ҚР
Қаржы министрлігі және Ұлттық банк шығарған бағалы қағаздардың ... ... ... болады. 2005 жылдың 1-ші қаңтарына және 2007
жылдың 1-ші қаңтарына көрсетілген мәліметтерге ... осы ... ... ... ... ... қарағанда ҚР Ұлттық банктің
ноттарының шығару көлемі жоғары. Яғни, ҚР Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... өзінің ноттарын шығару белсенді
жүргізгенін куәландырады. Алайда, 2005 және 2007 ... ... ... ... ресурстардың жеткіліксіздігі және жинақтаушы
зейнетақы қорлардың өтімділігін қамтамасыз ету мақсатында ҚР ... ... ... ... жоғарлатқаны байқалады.
3.2 Корпоративті құнды қағаздар нарығы: Мәні және қазіргі ... ... ... ... ... бойынша күрделі масштабты
акциялар, көбінесе ... ... ... ... фишки» атты
бағдарламасынан басталды. «Голубые фишки» бағдарламасы - қор ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдардың
акциялары туралы Қазақстан Республиксы ... ... ... ... ... ... әрекеттер туралы» 1996 ж. 14
желтоқсанындағы № 1538 қаулысымен ... ... ... шартты
атаулары. Аталған кешен, базалық АҚ тізімін анықтауды және қор нарығы
арқылы сатуға ... ... ... акциясының бөлігі банктерді қоса
алғанда басқа да өнеркәсіптік салаларды өзіне қосады.
Қазақстан Рсепубликасы Үкіметінің «Мемлекеттік пакет ... ... қор ... ... ... ... ... субъектер
тізімін бекіту туралы» 1996 ж. 31 желтоқсанда қабылданған № 176 ... ... ... бір ... қор ... жүзеге асатын 22
АҚ тізімін және мемлекеттік акция пакетінің ары қарай бір ... ... ... ... үшін сақталынған 34 АҚ тізімін анықтады. Берілген
тізімдерге: ... ... ... ... ... ... ... салалр, алушы және өңдеуші өнеркәсіптік
салалар, электрлік желілер және т.б. ... ... ... ... кірген акционерлік қоғамдар құрамына қатысты
өзгерістер енгізілді.
Қазақстан Республикасында 1997ж 3 ... ... ... бір ... ... ... үшін ... менеджерлерді таңдау
бойынша күрделі шет ел ... ... ... ... өсе бастады. Бұл тендр шарттарының негізгі ... ... қана ... сату ... белсенді және өтімді құнды қағаздар нарығын
құру болды.
1997 жылдың ортасына дейін, инвестициялық қорлары өкілдерімен ... және ... ... ... ... ... 19 шет ... банктері және қорларының қатысуымен 1997 жылдың 25-25 шілесінде
өткізілген жиналыс үлкен орын алды. Бұл ... ... ... ... келді, осы жиналыстың ... ... 13 АҚ ... ... ... бір бөлігін бастапқы
орнату үшін жетекші менеджерлерді таңдау бойынша тендрге ... үшін ... 15 ... ... тапсырыс беруді ұсынды.
1997 жылы әлемдік экономиканы қамтыған дағдарыс ... ... ... портфель инвесторлары отандық құнды қағаздар нарығынан өз қаражаттарын
асыға шығара бастады және мемлекеттік акция пакетін сату ... ... жоқ ... ... ... ... 1997 жылғы 15
қарашасындағы № 1588 қаулысымен тендр нәтижесі шығарылды. Берілген ... ... ... орнатылым процедурасы арқылы сатылатын мемлекеттік ... ... ... 5 ... ... Мемлекетке жататын акциялардың
сатылымы басқа АҚ тоқтатылды.
1998 ... ... ... инвестициялық банктермен келіссөздерді өткізу
бойынша екі тендрлік комиссия жиналыстары өткізілді. Қаржы Министрлігімен
алғашқы төрт ... ... ... фишкалар): «Актөбемұнайгаз»,
«Маңғыстаумұнайгаз», «Қазақмыс» Корпорациясы», «Усть-Каменогорский титано-
магниевый комбинат» мемлекеттік акция пакетінің бір ... ... ... тендр жеңімпаздарының мандаттарына қол қойылды.
Ең ауыр қиыншылықты шешу Қазақстанның ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстанның Акционерлік
Ұлттық Жинақ Банкінің сұрақтары» туралы 1998 ж. 18 ...... 1998 ... ... ... дейін 10% көлемінде жарғылық
капиталдан 301 200 000 ... ... қор ... ... ... акция пакетінің бір ... сату ... ... ... ... бұл ... ... туралы хабарландыру
берген жоқ, ал 1998ж 6 желтоқсанында өзінің «Қазақстанның Ұлттық ... ашық ... ... ... ... туралы» № 1247 қаулысымен
жоғарыда аталып кеткен қаулысымен бекітілген мемлекеттік акция пакетінің
бір ... сату ... ... ... ... мемлекеттік мүлік
Департаментіне және қаржы Министрлігіне «НСБК-групп» ААҚ ... ... және 301 200 000 ... соммасында төртінші эмисся акциясын ашық
орнату мәселесін қарастыру мақсатымен банк ... ... ... ... ... 14 ақпанындағы Қазақстан Республикасы примьер-министрінің
№ 40-р өкімімен мемлекеттік акция ... ... ... инвестициялық
тендр жеңімпаздарымен келіссөздерді өткізу бойынша ... ... ... ... ... ... тиімді басқару
бойынша іс-шара жоспарын бекіту туралы» 1998ж 19 ...... ... ... ... Алюминдері», «Қазхром»,
«Соколовско-Сарбайское таулы-байытылған өндірістік бірлестігі», «Казцинк»,
«Оңтүстік-Қазақстан мысты-химиялық комбинаты»), ... ... ... қор нарығында жүзеге асыруға көзделген мемлекеттік акция пакеттері
бекітіліді.
1998 жылы 5 қарашада ... ... ... ... ... 15 ... дейін халықаралық және отандық қор ... ... ... ... АҚ,
«Казахстанның алюминдері» АҚ, «Қазхром» АҚ, «Қазцинк»АҚ мемлекеттік акция
пакеттерін орнату бойынша ... ... қол қою ... ... ... ... Осы отырыста, «Оңтүстік-Қазақстан мысты-химиялық
комбинаты» АҚ мемлекеттік акция пакетін KASE-ке сату ... ... ... акцияның жалпы санынан 90% көлеміндегі аталған
акционерлік ... ... ... ... ... капиталында 1998ж
20 қарашасында 524 779 300,08 теңгеге биржалық ... ... ... 25 ... 31 ... дейінгі мерзім аралығында
«екінші эшелонды» кәсіпорындардың мемлекеттік акциялар пакетін ұйымдасқан
қор нарығына шығаруды ... ... ... KASE 38 ... ... ... пакеті сатылымға шығарылды. Сауда-саттық барысында
«екінші эшелонның» 5 акционерлік қоғамының мемлекеттік акциялар ... 450 372,10 ... ... ... ... ... АҚ мемлекеттік акциялар пакеті бойынша келісімдер есебісіз),
олардың 1998ж 1 қаңтарына нақты 169 494 563,00 ... ... ... жылдың 10 желтоқсанында «Қазақстанның Ұлттық Қор Банкі» ашық
акционерлік қоғамының ... ... ... бір ... ... ... өткізілді, «Азия-Инвест» консорциумі өткізілген
тендр жеңімпазы болып шықты. Нәтижесінде ... ... ... ... ... 50% дейін және 1 акцияға төмендеді.
Бұндай әдіспен, бүгінгі күні ... ... ... ... бойынша акция нарығының жоғары өтімділік негізін
құрау ... ... ... 22 ... қатысқан кәсіпорындардың 2001
жылы нарықта «ҚАЗАҚТЕЛЕКОМ» ААҚ (12,1%) (2000 жылы ... ААҚ ... ... ( 16,2%) ... акциялары айналымда болды.
Реттеуші органдарға қор ... ... ... ... деп кінә ... ... 2002 жылы 120 акционарлік қоғамдарының
мемлекеттік акциялар пакеттерін және жылжымайтын мүлік және ... ... ... 800 ... ... ... ... деректері бойынша 2001 жылы 84 АҚ және ... ... ... ... пакеттері сатылымға шығарылды,
олардың 69 және 8 сатылды. 2000 жылмен салыстырғанда сатылған мемлекеттік
акцилар ... саны 2 ... ... (33 ... ... ... және жылжымайтын мүліктердің былтыр 1564 сатылымға шығарылды,
олрадың 1002 нысаны сатылды.[10].
Мысалға, 1999-2000жж Қазақстан Республикасының құнды қағаздарын ... ... ... ... ... ... бағыттарын ары
қара» жүзеге асыру бойынша 2001-2003жж іс-шара жоспарына сәйкес, Ұлттық
Банкінің ... ... ... ... ... белсендіруге әсерін
тигізетін бірнеше іс-шаралар тізімі ... ... ... ... бөлігіндегі акционерлік қоғамдардың төлем тәртібін және
құнды қағаздар бойынша кірісті төлеу, корпоративтік ... ... ... ... ... ... ... «айқындылығын» жоғарлату
мақсатында мемлекеттік емес құнды қағаздар эмитенттерінің ... ... ... қарастырылған.
Қазақстанда бірнеше жылдар бойы жоғары өтімді ... ... ... болады. Бұндай болжаудың негіздері, акция
нарығының дамуы бойынша келесі факторлар ... ... жеке ... ... жағдайы және қор нарығының параметрлері;
- шаруашылық айналым ақшамен және қор ... ... ... ... ... тәуелділігі;
- эмитетнттердің транспаренттілігінің талдауы;
- жекеменшік құрылымы және қор нарығының параметрлері.
Жекеменшік құрылымы қор нарығының құрылымын ... ... ... ... ... ... ... қатал анықтайды. Осыдан
пайда болған негізгі себеп тергеудің байланыстылығын талдап ... ... ... ... жекеменшік және
Қазақстандағы нарықтың жуық мінездемесі төмендегідей көрсетіледі:
- 60-70% кем емес акционерлік капиталдары Қазақстанда күрделі ... ... ... бақылайтын акционерлер үлесу өсуде;
- нарықта ... ... ... емес бір ... ... ... нарығында сұраныс және ұсыныс құрылымдары көтерме ... ... ... ... бөлек халық;
- «күрделі акция пакеттерін ... ... ... ... ... тек ... қортындылар, қызықтырушылығы мол компанияларының акционерлік
құрылымымен бекітіледі. «Реесир-Сервис» ЖШС үзіндісіне сәйкес, 2002ж ... ... ... ... ... 10 ... ... бар акциялармен – 21 805 пайдаланды. ... 5% ... ... ... пайдаланғандар (жарғылық капиталдағы
үлес және қарапайым акциялар көлемі көрсетіледі):
«Ақапарттық-Есептік орталығы» РМК (Қазақстан, Алматы қ.) номиналды
ұстаушы ... – 50,00% ... ... ... Bank of New York (New York, USA) ... ... ретінде - (
0,28%, немесе 33 600 акциялар:
The Bank of New York (New York, USA) ( 6,73%, ... 816 664 ... Asian ... Holdings N^V. ... ... ... 30,05%, немесе 3647027 акциялар.
Бұның барлығы көлемді және жоғыры өтімді деп нарықты айта ... ... ... ... спектрінің болмауына сәйкес болып
келеді.
Эмитенттер транспоренттілігінің талдауы
Қазақстандағы акция нарығының дамымауының себебі болып, компаниялардың
айқындылығы саналады, бұл ... сату ... ... ... ... ... Қазақстандық қор биржасындағы листинг ... ... ... ... ... ... Үкімет қадамдар
жасады.
Берілген жағдадйда, акционерлік капиталды қор ... ... ... ... ... ... ... дейін инвесторлар
компаниялардың айқындылы бойынша проблемаларға ... ... ... жөн ... ... айта ... ... нарықтың жандануына, нақты
айтқанда кейбір компанияларда мемлекеттік пакеттер бөлігінің сатылуына
бағытталған бірнеше ... ... ... ... ... ... ... берген жоқ. Үкіметтің басқа да іс-шаралары алдыңғы
қателіктерін қайталап ... ... ... ... ... инвесторларға немесе инвесторлар консорциумына сату
әрекеттері. Мысалы, «Маңғыстаумұнайгаз» ... ... ... ААҚ акция пакетін 33,33% көлемінде жаңа акционерлер тобында сатты,
ол жерде акциялар жаңа ... тепе тең ... ... ... ААҚ ... ... пакетін 33,33% көлемінде сату бойынша
тендр 2008 жылдың қарашасында өтті. Тендр жеңімпазы мемлекеттік пакетті 41
млн.долларға ... ... ... ... ... ... 35 млн ... болды.)
Егер үкімет жергілікті портфельдерге және жеке инвесторларға
жеңілдікті ұсыну арқылы ... ... ... ... ... жүзеге асырмаса, үкіметтің мұндай саясаты капитал нарығының ... ... ... ... жеткізбейді.
Қазақстандағы акция нарығын дамыту үшін үкімет қандай реттегіш
қадамдар жасай ... ... қор ... ... ... мемлекеттік пакеттерін кішігірім топтамамен сату шешімдердің
бірі болып келеді. Сату кестесінің айқынды болуы және жеңілдік жағдайының
жергілікті инвесторларға ұсынылуы өте ... ... ... ... ... ... ... сату тәжірибесі жергілікті нарықта
қажетті айқыныдылықтың және өтімділіктің пайда болуына әсерін тигізген
жоқ.
Компаниялар ... ... ... ... ... ... ... шешімдердің бірі, ол қаржыландыру әдістері
туралы шешімдер ... ... ... ... біз корпоративті облигациялар
нарығы арқылы қаржыландыру әдісінің даму үрдісін бақылай аламыз. Күрделі
компаниялар облигациялар ... ... ... тарту қадамдарын жасап
отыр. Қарызға алушылар қатарынан ... ... ... ... алу ары ... ... береді. Бұл жағдадйда, акционерлі капитал
арқылы инвестицияны тарту ... ... ... ... ... облигациялар
Берілген активтердің алғашқы шығарылымдары 1998 жылы жүзеге асқан,
алайда бұл қағазадардың ... 200 ... ... ... ... таңда крпоративті облигациялар нарығының ... ... ... бойынша мінезделеді.
Барлық облигациялық шығарылымдардың ішінде (40,5%) банк секторлары
алады. Қарызға алу көлемі бойынша екінші ... (37,1%) - ... ... алады. Үшінші орынды – шикі сектор кәсіпорындары
(12,8%) алады. Төртінші және ... ...... ... (5,4%) және
химиялық өнеркәсіп (3,9%) алады.
Өткізілген талдау бойынша корпоративті ... ... ... кешеніне қызмет көрсетеді.
Корпоративті облигацияларға келетін болсақ, 2000 ... ... ... ... оларға сұраныс төмен болды. Негізгі
өзгерістер қаржы секторындағы өтімділігінің өсуімен және ... ... ... ... ... ... ... Өтімділіктің өсуі,
зейнетақы жүйесіне қаражаттың құйылуының өсуімен түсіндіріледі. ... ... ... ... ... зейнетақы қорларын капиталды
орнату үшін альтернативті құралдарын іздеуге мәжбүр етті, олардың ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар нарығы ғана
емес, сонымен қатар корпоративтік бағалы қағаздар нарығы ... ... ... бағалы қағаздар нарығы сияқты болмаса да, жыл ... ... ... Ең ... ... ... ... акция
нарығына тоқталайық.
Сурет 7 – Акция нарығының негізгі көрсеткіштері
Ескерту – ҚҚА-нің есебі негізінде жасалған
Суретте акционерлік қоғамдар санының және ... ... ... ... ... Мұнда, жыл сайын акционерлік қоғамдардың
жабылуы және олардың санының ... ... Тек, ... ... ... ... ... өскенін байқаймыз.
Акция нарығынан басқа, корпоративтік бағалы қағаздарға облигациялар да
жатады. ҚР-да акция ... ... ... ... аз көлемде
шығарылады.
Сурет 8 – Акция және облигация шығарылымдарын ...... ... ... жасалған
Акцияға қарағанда облигация шығарылымы 5 есе төмен. Облигацияны шығару
эмитентке акцияны шығаруға қарағанда тиімсіз. Оның ... ... ... ... ... ... ... жатқызамыз.
Сурет 9 – Эмиссиялық бағалы қағаздар шығарылымын салыстыру
Ескерту – ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың ішінен тек ... ... ... ... деп ... ... Олардың даму үрдісі 7
есе сипат алады. Акцияларды шығару негізінен ... ... ... ... шарт ... атап ... болады. Сонымен қатар, акция
инвестицияның бір түрі – оның өтеуін ... ... ... ... ... қоғамда міндет туындамайды.
Сурет 10 – Қор биржаның ресми листингісіндегі шығарылымдар серпіні
Ескерту – ҚҚА-нің есебі негізінде жасалған
Қор биржаның ... «В» ... ... ... «А» тобындағы
шығарылымдар жоғары екінін байқауға болады. Ең алдымен, бұл ... ... ... ... ... ... ... биржаға айналысына бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... Себебі, бұл эмитенттің беделіне әсер етеді.
Сонымен қатар, бағалы қағаздардың сенімділігінің, бағалы ... ... ... ... суреттен байқағанымыздай, листинг «А» ... ... ... «В» қарағанда 3 есе артық. Сондай-ақ, листинг «А» тобында
бағалы ... ... ... өсуі ... ... «В» ... ... шығарылымының өсуі онша байқалмайды.
Есепті жылдың мәліметіне сәйкес, «А» және «В» ... ... ... ... ... емес ... қағаздар бойынша нарықты
капиталдандыру 8005664 млн. теңге және тиісінше 258732 млн. теңге ... ... ... бойынша нарығын капиталдандыру 9,23 %-ға ... ... 9,93 %-ға ... ... ... қаржылық талдауы.
Қаржылық тәжірибеде тәуекел мен белгісіздік түсініктерін ... ... ... ... ... ... ... ретінде анықтайды. Жоғалту объективтік, яғни ... ... ... ... ... ақшаның сатып алу қабілеттілігінің жоғалуы
иеленушінің іс-әрекетіне байланыссыз. Бірақ, шығындар ... ... ... сондықтан да тиімді ... ... ... ... ... ... тәуекел белгілі бір келеңсіз жағдайдың болу
ықтималдылығы деп ... ... ... болған сайын, тәуекел де
жоғары болады.
Тәуекел ... мен ... ... ... ... әсер ... ... әсер қаржылық менеджмент әдістері және ерекше стратегия
арқылы жүргізіледі.
Тәуекел тосуға ... ... ... Әр ... ... отырып, инвестор оларды бағалайды және салыстырады. ... ... ... алмайтын факторлар әсерінен сай болмайтынын
ескеру керек. Күтілетін шамадан әр ... ... ... кездейсоқ
шамаларға және амплитудалық сипаттамаларға ... ... да ... екі критерий бойынша өлшенеді. Біріншісі – нұсқаның ... ... ... ... ... орта ... ал екіншісі –
мүмкін ауытқу шамасын, яғни тәуекел деңгейін. Нұсқа тәуекелділігінің өсуі
күтілетін нәтижелікпен бірге ... ... ... ... ... тәуекелге баруына, сондай-ақ тәуекел мен табыс қатынасының қандай
пропорциясын алатынына тәуелді.
Қаржылық математика қаржы ... ... ... ... ... ... мен ... жүргізеді.
Жиынтық табыстылық екі компоненттің қосындысы ретінде анықталады.
төленген ... ... ... ...... ... = ---------------- + ------------------------------------------
-- ... баға ... ... = ... ... компоненті + табыстылықтың бағалық
компоненті
Акция ... ... ... бірлігі ретінде өзгерістілік,
волатильдік (volatility) кеңінен қолданылады. Өзгерістілік, волатильділік
акция табыстылығының ... ... ... және ... ... байланысты. Акция табыстылығының мүмкін мөлшерлеме
диапазоны кең болған сайын, ... ... ... мәндерді алу
ықтималдылығы жоғары болған сайын, соғұрлым акцияның өзгеріс ... ... ... ... ... ... не ... не
төмен болуы анық. Өзгерістілік мәнін түсіну үшін, ... әр ... ... алу ... ... ... ... мүмкін
болар табыстылықтың дейгейлері нөлден (яғни ... ала ... ... ... ... ... алынады) дейін сай болады.
Табыстылықтың күтілетін мөлшерлемесі ... орта ... алу ... ... ... көбейту арқылы табыстылықтың
барлық мүмкін болар мөлшерлемелерінің жиынтығы ретінде ... (r) = P1r1 + P2r2 + …+ Pnrn = Σ ... ... ... ... ... қолдансақ, онда АҚ
«Астана-Финанс» компания акциясының күтілетін ... ... 10 ... (r) = 0,2*30% + 0,6*10% + 0,2* (-10%) = 10% ... «NOMAD» компания акцияларының табыстылық деңгейінің ықтималдылық
көрсеткішінің диапазоны АҚ «Астана-Финанс» ... ... кең. ... ... ... ... келесі кестеден көре
аламыз.
Кесте 5 – АҚ «Астана-Финанс» және АҚ «NOMAD» акцияларының табыстылық
ықтималдылығын бөлу
|Экономика ... |АҚ ... |АҚ ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| |% ... |% ... | ... |50 |30 |0,20 ... |10 |40 |0,60 ... |30 |-10 |0,20 ...... ... ... жасалған ... ... ... ... екі компанияда
бірдей, бірақ табыстылықтың ауытқу деңгейі АҚ «NOMAD» компаниясында жоғары.
Егер экономика өсу кезеңінде болса, онда АҚ ... ... ... 50 %-дық табыстылықты, ал АҚ «Астана-Финанс» компаниясының
акция ұстаушылары 30 %-дық ... ... ... ... ... ... онда АҚ «NOMAD» компаниясының акция табыстылығы - 30%-
ға, ал АҚ «Астана-Финанс» компаниясының ... тек қана ... ... ... АҚ ... ... акцияларына
инвестиция табыстылығы өзгеру мүмкіндігі жоғары, яғни олардың ... ... ... ... -20 -10 0 10 ... 40 50 ... ... 11 – АҚ ... және АҚ ... ... ... ... бөлу
Ескерту – автормен құрастырылған
Акция табыстылығының өзгеруі мүмкін диапозонымен және ... ... ... ... ... атап көрсеттік.
Табыстылықтың мүмкін көрсеткіштерін алудағы ... ... ... ... ... оны біздің талдауымызға келесідей
анықтаймыз.
n
σ2 = Σ (r1 – E (ri))* Pi
(4)
i=1
Мұнда ... ... (ri) = Σ r1Pi ... ... ... ... ... акциялардың өзгеріс көрсеткіші
жоғары болады.
АҚ «Астана-Финанс» және АҚ «NOMAD» акциялары бойынша
EА (ri) = EВ (ri) = ... ... ... ... ... ... келесіге тең:
σ2А = (0,2)*(30%-10%)2 + (0,6)*(10%-10%)2 + ... ... = ... АҚ ... ... ... стандарттық ауытқу келесіге тең:
σ2В = (0,2)*(50%-10%)2 + (0,6)*(10%-10%)2 + ... ... = ... ... ... ... ... АҚ «Астана-Финанс»
акциялары бойынша екі есе жоғары. ... да орта ... ... ... ... ... бойынша көрсеткіштен жоғары болып келеді.
Тәжірибеде акцияның табыстылық көрсеткішінің диапазоны ... ... ... ... және ... ... болмасын мәнде
болуы ықтимал. Сондықтан да акциялардың табыстылығын бөлу ... ... ... ... – бұл ... өлшеудің бірлігі. Көбінесе
өзгерістілік және стандарттық ауытқу өзара ауыстырушы терминдер ... бөлу ... ... ... ... Ол ... бен «плюс шектеусіз» арасында болуы мүмкін. Стандарттық
ауытқудың әр ... ... ... үшін ... ... – tσ ≤ X(ri) ≤ E(ri) + tσ ... ... ... ... ... акция табыстылығының
аралығындағы шамалардың диапазонын анықтайды.
Мұнда X(ri) – E(ri) математикалық тосумен және σ ... ... ... ... ал t – ... ... t = 3 ықтималдылығы
кезінде кездейсоқ ... X(ri) ... ... ... тең болады.
Жоғарыдағы формуладан сенімді интервал аралығындағы ... ... бөлу ... 0,68 ықтималдылығы тұсында ... ... ... үшін сәйкесінше сенімді интервалдың 0,95 ... үш ... ... үшін ... ... 0,99 ықтималдылығы бар.
Мысал ретінде күтілетін 10% табыстылығы мен 20% ... ... ... ... ... бөлу ... 0,95 ықтималдылығы бар,
яғни нақты табыстылық интервалға ... Ол ... ... ... ... ... ... бірге күтілетін табыстылық
пен минус екі стандарттық ... ... = -30%) ... ... -30% және максималды шамадағы 50%-бен шектелген
табыстылық диапазоны 0,95 ықтималдылығымен ... ... үшін ... ... ... ... талдау кезіндегі қажетті көрсеткіш ретінде
вариация коэффициенті анықталады.
σ
V = ------- ... ... σ ... ... V ... вариация коэффициентінің қатысты көрсеткіш ретінде болуы және орта
табыс бірлігіндегі тәуекел деңгейін анықтайды.
Табыстылықтың бірдей немесе ... орта шама ... ... вариация
коэффициентін есептеу қажеттілігі жоқ. Стандарттық ауытқу ... ... ... ... ... де, тәуекел де жоғары болады. Вариация
коэффицентін есептеу негізінен ... ... ... жағдайда қажеттілігі бар.
Р
0,1
0,09 АҚ ... ... ... ... -2 0 2 6 10 14 18 22 26 30 34 38 42 46 50 54 58 ... 70 74 78 ... (%)
Сурет 12 – Ықтималдылықты бөлу тығыздығы
Ескерту – автормен құрастырылған
Көрсетілген есептеулер сәйкесінше ықтималдылықты береді. АҚ ... үшін ... 2,3%, ал АҚ ... ... ... орын алады.
Үш сигма ережесін қолданайық. АҚ «NOMAD» компанияның акцияларының
нөлдік табыстылығының мәні (а - 2 σ), ал ... (а - 3 σ) ... Ал, АҚ ... ... ... нөлдік
табыстылығы (а - 3 σ), ал теріс табыстылықты алу ... 2-ге ... ... ... өте жоғары және стандарттық ауытқу мәні үш есе
асып түседі.
Көрсетілген ... орта ... ... ... коэффициентін қолданудың артықшылығын дәлелдейді.
Ықтималдылықты дұрыс бөлу заңы қаржылық операциялардың ... ... ... ... Оның маңызды ерекшелігі ретінде орта
шамадағы қатысты бөлудің симметриялығын жатқызуға болады. ... ... бөлу ... ... үлкен ауытқу ықтималдылығы төмен. Осыған
байланысты талдауды жүргізу және сәйкесінше талдауларды есептеуде жеңілдік
туғызады.
Барлық қаржылық ... ... ... ... бөлуді қарастырмайды.
Туынды қаржылық құралдармен (опцион, фьючерс) операциялардан табысты алу
ықтималдылығын бөлу жиі ... ... ... тосу асимметриясымен
сипатталады. Бағалы қағазды сатып алу опционы оның ... ... ... ... әкелуге, сондай-ақ теріс табыстылық ... ... ... ... ... Шындығында, сатып алу опционының
табыстылық бөлуі шығын басталатын ... ... 5 10 15 20 25 30 35 40 ... ... ... 13 – ... бөлу
Ескерту – автормен құрастырылған
Бөлу тығыздығының максимум нүктесі 14%-ды ... ... ... ... ... екі параметрді (орта шаманы және ... ... ... емес қорытындыға әкелуі мүмкін. Стандарттық ауытқу
ығыстырылған бөлу кезінде тәуекелді нақты сипаттамайды және көп ... ... оң ... ... жақтарының өзгерісін есепке
алмайды.
Орта шама және стандарттық ауытқудан ... ... бөлу ... параметрлерді білуін талап етеді.
Табыстың тіркелген (фиксацияланған) деңгейі бар облигациялардың
құнын анықтау. ... құны ... ... ... ... ... ... мүмкін. Жыл соңында төленетін пайыздық табыс төлемі
және оның номиналдық құны (N) ... ... үшін ... ... P ─ облигацияның ағымдағы құны
C─ жыл сайынғы төлеуге жататын номиналдық табыстың пайызы;
k─ жабылу мерзіміне дейінгі алынатын табыс;
n ─ облигацияны өтеу ... ... ... ... мерзімі.
Облигациялардың басым бөлігі бойынша проценттер жылына бір рет емес,
екі рет ... ... ... ... ... етіп өңдеуге болады:
(9)
Мерзімі шектелмеген облигациялардың ... ... ... ... ... ... ... консоли, мерзімі шектеусіз
міндеттемелер, яғни ... ... ... ... ... отыру
британ үкіметінің міндеттемелері болып табылады. Егер мұндай облигацияларға
салынған қаражаттар С мөлшеріндегі жыл сайынғы ... ... ... ... ... болса, онда оның ағымдағы құны:
р=С/к – ге тең, мұндағы к- тәуекелсіз мөлшерлемесі ... ... ... ретінде иесіне мерзімі шектеусіз қажетті табысты
алуына мүмкіндік жасайды.
Біз жылына 1000 теңгелік ... ... ... ... ... ... алдық делік. Егер к- ның қолданыс таба алатын деңгейі
14%-ті құрайтын болса, онда ... ... ... 1000/14% *100%= 7142 теңгені құрайды.
Табыстың қолданыс таба алатын деңгейі өзгерген кезде ... ... ... да құны өзгереді.
Шартты бағалы қағаздардың құнын анықтау. Варрант белгілі бір
акциялар саны ... ... бір ... ... ... білдіреді немесе керісінше, яғни белгілі бір санын анықтайды.
Акциялардың нарықтық бағасы р-ға тең ... ... ... ... бағасы П, бір варрантқа V акцияларды сатып алуға ... ... ... – П) хк – S, ... - ... ... ... акцияның бағасы;
П - опциондық контракт жасалған кездегі акцияның бағасы;
К - опциондық контракт бойынша акцияның сомасы;
S - ... ... ... де акцияның нарықтық бағасы өзгерсе, опционның ағымдағы бағасы да
өзгереді.
Акцияның ағымдағы құнын анықтау. Акцияны әрекет ету мерзімі
шектелмейтіндіктен, жыл сайынғы алынатын дивиденд ... ... ... және
оның абсолюттік деңгейі «Д» - ға тең болсын, онда оны анықтайтын формула
мынадай болады:
Ца=к ...... ... - ... ... ... құны әр түрлі әдіспен бағаланады және ... екі типі бар деп ... ... бірі ... ... ал ... ... құнының өсімін көздейді. Осыған сәйкес, акцияның
нарықтық бағасының орташа сомасын анықтайық:
Рак= Х х+ У хЦ3; Х+У = 1- ...... ... ...... дивиденд алуға ниет білдірген инвесторлардың үлес
салмағы, дивидендтік (х=1)
у – акцияның ... ... ... көздейтін
инвесторлардың үлес салмағы, «бағамдық» (у=1);
Ц3 –бұрында сатылып кеткен акциялардың бағасы.
Акцияның нарықтық ... ... ... х пен у ... ... бір ... « бағамдық» басым болса, ал бір кезде керісінше ,
«дивидендтік» ... ... ... бұл ... де акцияның нақты бағасын
бағалай алмайды. Акцияның ағымдағы құнын есептейтін әлі ... ... жоқ. ... де, ... ... ... ... күтілетін
дивидендтер ағыны бойынша есептеуге болады деп топшыланған пікірлер де жоқ
емес.Ол, ... ... ... ... ... ... ... құнын анықтайтын формуланың түрі мынадай болады:
Рак= ∑∞t=1 ...... үшін ... ... ... ... ... табыс деңгейі;
∑-1ден ∞ дейін кезең ішінде болашақ дивидендтің дисконталған ... - ... ... ... инвестор акцияны бір жыл ұстап және акцияның ... ... ... ... онда акцияның ағымдағы құны мынандай болады:
Рак = немесе Рак = ... – жыл ... ... ... жыл ... ... өсу ... %
і- дисконттың мөлшерлемесі (күтілетін дивидендті ағымдағы құнға келтіру ).
Мысалы, ... ... жылы ... өз ... 1 мың ... ... және сәйкесінше бірнеше жыл ішінде жыл ... ... ... 5% өсіп ... ... ... өсу ... акцияның бағасын 5% өсірсе, ол кезде ... ... ... ... = = =6,2 мың ... ... жағдайда бағалы қағаздың ағымдағы ... ... ... түрде дағдарысқа сай етіп түзетулер ... ... ... өсім ... (һ), ... ... ретінде көрсетілсе, онда
дағдарыстың жылдық өсімі былайша ... ... ... ... ... БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ЖЕТКЕН
НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ.
3.1. KASE-тің 2009 жылғы қызметінің қорытындысы жəне 2010 жылы ... ... ... ... нарығына, оның ішінде қазақстанның ... ... ... ... жыл ... жəне алуан түрлі жаңалықтарға толы
болды.
2009 жылы ... ... ... өсу ... мен ... əсерін
тигізген неғұрлым салмақты факторлар деп қазақстандық қор ... ... ... атайды:
– ұлттық вальютаның девальвациялануы;
– экономиканың түрлі секторларын жəне ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік шаралар;
– қаржылық жағдайының ... ... ... ... ... санының өсуі;
– əлемдік шикізет нарығында қазақстандық ... ... ... ... оң əсер ... ... қор ... индекстердің өзгеруінің өсу қарқыны;
Аталған факторлардың нарықтық конъюктураға ықпал жасауының нəтижесінде
2008 жылмен салыстырмалы түрде ... 2009 ... ... биржалық
сауда көлемі азайған. Жыл қортындысы бойынша ... ... ... ... ... рет болып отыр.
Биржалық айналымға əсер еткен экономикалық ... ... (2009 ... ... ... ... ... анықтама
ұсынылады), өткен жыл KASE үшін түрлі
маңызды жаңалыққа толы ... ... ... дағдарыстық факторлардың тигізер
ықпалын бақылауда ұстау үшін 2009 жылы ... ... ... ... жылы KASE мен реттеушілер репо нарығы мен ... ... ... ... ... атқару жөніндегі жұмысты
белсенді түрде бірлесе жүргізді.
2009 жылдың алғашқы жартысында репо операциялары нарығының ... ... ... Жаңалықтың нəтижесі —дефолттар санын қысқарту
болды, ал 2009 ... ... ... ... нарықтың аталған
сегментінде дефолттар тіркелген жоқ. 2009
жылдың екінші жартысында KASE «тікелей» репо ... ... ... ... ... ... үздіксіз артық бағалауға
жəне олардың тəуекелдерін өтемақылар төлемдер ... ... ... бағалау жүйесін енгізу жөніндегі жобаны дайындады.
KASE-нің бұдан бұрын шығарылған облигацияларына ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Қаржы нарығын жəне ... ... ... мен қадағалау
агенттігімен (ҚҚА) бірлескен түрде 2009 ... ... ... ... ... институты енгізілді. Бұл жаңалық KASE-нің ресми
тізімінде оған ... ... ... ... берілген
мерзім ішінде түзеуге зор мүмкіндігі бар эмитенттердің ... ... ... ... ... ... туғызды.
Листингтік комиссияның 2009 жылдың 28 қыркүйегінде өткен алғашқы
отырысының қорытындысы бойынша аралық категорияға 11 ... ... ... аралық категорияда 12 эмитенттің қағаздары орналасқан).
Дегенімен, ... ... ... 2009 жыл бойы ... ... мерзім ішінде дефолттар 23 листингтік компания тарапынан ғана
босатылды. Банктік сектор мен «Самұрық-Қазына» ... ... ... ... ... ... эмитенттерінің 60 атаумен құнды қағаздарды
орналастыруының себебінен ресми тізімдегі құнды қағаздар саны 2008 ... ... 38-ге ... ... құнды қағаздары KASE-нің ресми
тізіміне енгізілген эмитенттердің жалпы саны 2008 жылмен ... ... 18-ге ... ... 2009 жылғы үлкен жұмысының нəтижесі ретінде көрінген ... бірі деп ... ... қор ... ... ... бірі ... Листингтік ережені енгізуін атауға болады. Бұл ... ... ... рет KASE ... ... жүйесі дайындалып, қолданыс тапты. Бағалау KASE ... ... ... ... ... критерилері ретінде бірінші рет қолданылды.
2009 жылдың 09 қарашасында KASE құнды қағаздар сауда алаңының ресми
тізімі Алматы қаласының ... ... ... (АӨҚО) арнайы сауда алаңы
есебінде іске қосылды. Аталған тізім KASE-нің негізгі сауда алаңының жəне
оның ... ... ... АӨҚО арнайы сауда алаңының ресми тізімдерін
біріктіру нəтижесінде түзілді. Осы күннен бастап
«Қазақстан қор ... АҚ ... ... ... қаласы өңірлік қаржы
орталығының арнайы сауда алаңы есебінде қызмет ету ережесі» іске ... KASE, ҚҚА жəне ... ... АӨҚО ... реттеу
агенттігі сауда алаңдарын біріктіру бойынша екі жылдық жұмысын аяқтады.
Бұдан бөлек, листинг ... ... ... ... жəне ... ... ... қағаздар қаржылық ақпараттарын
ашуды бақылау мақсатындағы қаулысына ... 2009 жылы ... ... ... мен ... ... комитет
құрылды.
Технологияны жəне ақпараттық қамтамасыз етуді жетілдіру жоспарында
KASE-де 2009 жылы ... іс ... ... бір бөлігі KASE-нің
жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... ішінде, бұл «тікелей» репо
нарығындағы шектеуге, акциялар құнының айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... тоқтату бойынша (сауда 2009
жылдың басында ҚҚА талап етуі бойынша тоқтатылды) автоматты түрдегі бақылау
орнатуға, репо операциялары ... ... ... ... ... бағалауды ооррнатуға қатысты болды. 2009 жылы сауда ... ... ... маңызын құру мақсатында KASE сауда жүйесін
өзгерту жөніндегі ... ... ... бағасында қулық əрекеттерге жол
бермеу мақсатында KASE назарына жіберілген барлық акциялар саудасы сауда
күнінің ... 15 ... ... ... сауда тəртібіне
көшіріледі). Сонымен қатар, трейдерлердің техникалық ... ... ... ... іс ... ... ... жəне сауда жүйесі
пайдаланушыларына арналған басқа да қызметтер жетілдірілді.
2009 жылы KASE-нің ақпараттық толығуына ... ... ... ... Екі ірі жоба ... ... ... құнды қағаздар нарығы жəне репо операциялары нарығы порталдары
əзірленіп, іске қосылды, жиі қойылатын сұрақтарға жауап
беру бөлімі пайда болды, ... ... ... мен инвесторларға
арналған арнайы бөлімдер ашылды, KASE ... ... ... ... ... ... жаңалықтар тарапынан қарағанда, 2009 жылы KASE-де
саудаланатын құралдар жиынтығын кеңейтуге тікелей ... жаңа ...... ... ... айналымға енгізілді. Сондай-ақ, еуроға қатысты
валюталық своп операциялары іске ... 14 - ... 2009 ... қортытындысы бойынша нырық құрылымы
Сурет 15 - Сауда көлемі
2010 жылы KASE өзінің қызметтерін əлемдік стандарттарға сай келетіндей
етіп жетілдіруді, сондай-ақ, ... ... ... ... ... сəйкес басымдық болып табылатын басқа да бағыттар бойынша
жұмыстарды жалғастыруды жоспарлауда.
Олардың қатарында:
– жаңа ... ... ... жəне ... ... ... өтімділігін арттыру;
– қазақстандық жəне шетелдік ... ... ... ... ... ... тарту, листингтік процедураларды жəне жалғаспалы
сервистерді, нормативтік базаны жетілдіру жөніндегі шаралар;
– есептесу жүйелерін ... ... ... ... техникалық жəне технологиялық дамытудың
айтарлықтай жоғары ... ... ... ... ... ... ... дамыту) дамыту.
2010 жылға жоспарланған басым міндеттердің қатырында жаңа қаржылық
құралдар саудасын ашу бар. Бұл ... ... ... ... ... дамытуға
бөлінеді. Жекелей алғанда, жоспарда жеткізіп берусіз валюталық фьючерстер,
алтын фьючерстерімен, KASE индексінің
маңызына жəне неғұрлым таратылымды акциялардың курсы саудаларын іске ... ... екі ... ... ... валюталық своп операциялары
нарығын ашу тұр.
3.2. Құнды қағаздар нарығының инфрақұрылымы
«Инфрақұрылым» термині – экономикалық жүйе негізі, фундаменті, ... ... ... сәйкес, біз «бағалы қағаздар нарығының
инфрақұрылымына» келесідей анықтама ... ... ... – бұл ... ... ... сататын және сатып алатын
субъектілер арасындағы қатынастарда қызмет атқаратын ... ... ... ... ... әр ... әр түрлі жиынтықтардан
тұрады. Бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымын кәсіби қатысушылар және
сауданы ұйымдастырушылар ретінде қарастырмыз.
Бағалы қағаздар ... ...... ... мен орындау
үшін қолданатын және әртүрлі техникалық шараларда, институттарда, нормалар
мен шарттарда материалданған технологиялар жиынтығы.
Инфрақұрылымның дамуы нарықтың дамуы мен, ... ... ... ... Мәмілелер санының аз болған жағдайда және ... де аз ... ... ... өте ... түседі, сондықтан
да ол өте төмен деңгейде орналасады.
Басқа елдердің бағалы қағаздар нарығының даму тарихы, нарықтың ... ... және ... ... ... ... өзінің
тәуекелдерін басқа біреуге жүктеуге мүмкіндік бермеуді ... ... ... ... құру ... ... ... қатысушылар белгілі бір
тәуекелдер түрлерінен босатылатын құрылымдарды құру ... Осы ... өз ... алуы ... сол үшін де оны ұстау маңызды болады.
Инфрақұрылымның не бір сегментінің ұйымдастырылуы нарықтың дамығанына,
сауда көлеміне, қатысушылардың және ... ... ... ... екі ... топқа жатқызылатын инфрақұрылымның кейбір
жалпылама түрлері де болады:
• бағалы қағаздар нарығындағы тәуекелдерді басқару
• операцияларды өткізу бойынша ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі тәуекелдер түрлерін бір-ьірінен ажыратып, белгіле ... оған ... ... ... ... ... бойынша жауапты адамды анықтау
• қатысушылармен келтірілген шығындар бойынша жауапкершілікті жүзеге асыру
Тәуекелдерді басқарудағы қолданылатын механизмдерді келесідей ... ... ... құрылымына әсер етеді
• технологиялық, қолданылатын технологияны бақылайды
• қаржылық, қаржы басқарудағы ерекше тәсілдерін қосқанда
... ... және одан тыс ... ... ... заңды, тәуекел туған жағдайда заңды қорғанысты қамтамассыз етеді.
Тиімді тәуекелді басқару жүйесін құру ... ... ... және ... ... ... заңды құжаттар негізінде
қабылдануы керек.
Операциялардың меншікті ... ... ... ... операцияларды және құжаттарды стандарттау
• мамандандырылған құрылымдардағы операцияларының шоғырландырылуы
• жаңа технологияларды қолдану (мысалы: ақпараттық)
Бағалы қағаздар нарығының ... жеке ... ... ... ... іске асыру кезінде оның жеке кезеңдері
стандартталып, ... ... ... ... ... ... және оның инфрақұрылым элементтерінен өтуі
Шарт: «А» инвесторы бағалы қағаздарды иеленеді және ... ... ал «В» ... инвесторы бос ақша қаражаттарға ие және оларды
құнды қағаздарға салуды жоспралайды. ... ... сату ... ... ... ... «В» ... қандай бағалы қағаздарды сатып алу туралы шешім қабылдау
керек
• «А» және «В» ... ... ... ... ... емес)
• «А» және «В» мәміленің негізгі шарттарын ескерту қажет:
• мәміле бағасы
• жабдықтау және төлеу шарттары,
... ... ... ... ... ... кепілдік және жақтардың жауапкершіліктері.
• Сауда-саттық шарты жасалуы тиіс.
• Мәміле орындалу ... яғни ... ... қажет:
• «В» жағынан бағалы қағаздар үшін төлем төленуі тиіс,
• «А»-дан бағалы қағаздар берілуі тиіс,
• «А» ... ... ... ... ал «В» - ның ... ақша
қаражаты тексерілуі тиіс,
• бағалы қағаздарды иелену ... ... ... ... ... ... жағдайларда үшінші жақ хабарландырылу қажет – бағалы қғаздардың
эмитенті немесе Ұлттық Банк.
Осы әрекеттер жүзеге асу үшін келесі жүйелер құрылу қажет:
... ашу ... – «В» ... ... ... ... ... және
олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін білу қажет. Бұл ақпаратта
біріншіден ... ... ... ... ... сонымен бірге
нарықтың жағдайы (мысалы: бағалы қағаздардың өтімділігі) да ... Осы ... қол ... етіп ... үшін, эмитенттер және бағалы
қағаздар нарығының жағдайы туралы ақпаратты ашу ... ... ... жүйесі - «А» және «В» кездесу үшін, олар бір бірін табу ... ... олар ... ... потенциалды серіктестің сенімділігін
білгісі келеді. Бұл қызметті делдалдар-брокерлер өздеріне ... ... ... ... ... жүйесінде табады. Бірінші болып
осындай жүйелер қор биржалары шықты. Бастапқыда қор ... рөлі ... ... нарығындағы кәсіпкерлі делдалдарды бір-бірімен кездестіру
болды. Бұдан былай олар ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздардың бағасын анықтаудың
белгілі механизмін қарастырады. ... ... ... сауда-саттық
келісім-шарттары да қатаң стандартталған, оларда алдын ала ... мен ... ... ... ... ... жазылған. Әдетте,
биржалық мәмілелер бағалы қағаздардың стандартты санына жасалынады,
оларды лот деп ... ... ... ... және ... ... де ... сақталынады.
• Мүлік құқығын тіркеу жүйесі – ... ... ... ... биржа өзіне елеулі бөлігін алуға мүмкіндік беретін арнайы
шаралар қолданылады. Осылай, көптеген биржалар бағалы қағаздарды саудаға
шығарудың алдында ... ... ... яғни Депозитарийға
беруді талап етеді. Ол сатылатын бағалы қағаздардың болуын ... ... ... ... Клиринг жүйесі – биржада үлкен айналым болған жағдайда, стандартталған
болса да әрбір, ... ... өте ... және ... жұмыс болады.
Оны жүзеге асыру үшін клиринг деп аталатын жүейні енгізеді, оның мақсаты
биржада жасалған барлық мәмілелердің ... ... ... ... ... ... міндеті болып осы жүйеде орындалған барлық
мәмілелердің параметрлерін анықтау және ... ал кей ... ... Төлем жүйесі – сауда ... ... ... ... ету үшін ... банк ... бөлігі. Әдеттегідей,
барлық саудаға қатысушылар биржа мен клиринг жүйесімен сабақтас банкте
есеп шотын ашады. ... ... ... ... банкаралық
корреспонденттік шоттарды пайдаланады. Бұл жүйенің тиімділігі аз ... ... ... ... 16 – ... ... нарығының инфрақұрылымын құрайтын
қатысушылардың даму серпіні
Ескерту – ҚҚА-нің есебі негізінде жасалған
2005-2008 жылдар аралығындағы кәсіби қатысушылар санының ... ... ... ... болады. Кәсіби қатысушылардың ішінен брокер-дилерлік
лицензияны алу сұранысы ... ... атап ... ... Оның даму ... сайын өсуде. Бұған себеп ретінде – ҚР ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Қарастырылған кезеңдерде бағалы қағаздарды ұстаушылар тізімінің
жүйесін жүргізу ұйымдар санының ... ... ... ... ... тіркеушілердің саны – 18 болса, келесі жылдары ... отыр – 2007 жылы ... 2008 жылы ... жылмен салыстырғанда)
5% төмендеп отыр. Аталған қатысушылар санының төмендеуі уәкілетті органның
талаптарына сай болмауы себеп болып отыр.
3.3. ... ... ... даму ... мен ... ... кезде Республикада бағалы қағаздар нарығы қалыптасу шағында.
Оның даму жолында ... ... ... ... ... мақсатында мемлекет бұрыңғыдай ақша белгілерін шығармай, оның
орнына мемлекеттік бағалы қағаздарды, мысалы, ... ... ... ... ... ... шығаруда. Алайда, бағалы
қағаздар нарығын ... ... ... талап ететін экономикалық және
әлеуметтік-психологиялық мәселелер бар.
Экономикалық мәселелерге:
- нарықты ... ... ... ... ... ... ... көзқарас жүйесінің жоқтығы;
- заңдардың мүлтіксіз орындалмауы;
- салымдарды тіркеу жүйесінің жоқтығы;
- бағалы ... ... ... ... ... ... өсу ... төмендігі жатады.
Ал, әлеуметтік-психологиялық мәселелерге бағалы қағаздар нарығында
маман кадрлардың аздығы мен халықтың ... ... ... ... Бұ мәселелер халықтың басым көпшілігінің бағалы қағаздар
нарығының мәнін ... және ... ... бос ... ... сатып алуға психологиялық ... ... ... нарығына мамандарды Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық
комиссияның осы іспен шұғылдануға рұқсат берген Оқу орталықтары дайындаған
болатын. Олардың ... ... ... ... жарлығына сәкес
құрылған Аттестациялық комиссия үйлестіріп отырды. Оның құрамына Ұлттық
комиссияның бір ... ... ... ал мүшелері және хатшы болып
бағалы қағаздар нарығынреттейтін БАс басқарманың мамандары ... ... ... ... ... ... ... куәлік алған 1500-дай
адам брокерлік, дилерлік іспен айналасуға құқық алып, қызмет атқаруда.
Әлемдік нарық тарихында ... ... ... ... үш ... Олар:
1. Банктік үлгі – онда бағалы қағаздар нарығының механизмі
арқылы ... ... ... ... (ол ... ... көп ... Бұл үлгі ... ... мен ... бюджет кемшілігін
жоюды банкетр өз міндетіне алады.
2.Банктік емес үлгі немесе нарықтық үлгі – онда ... ... ... ... ... ... ... бөлумен банк емес мекемелер
арқылы елдің қаржы қорын бөлумен банк емес мекемелер ... ... ... ... ... Сингапурде). Бұл үлгі
бойынша ... ... ... ... ... өркендейді. Қаржының
негізгі бөлігі жеке тұлғалардың ақшасы. Ол – банкетн ... ... ... «арзан» ақша болып келеді.
3. Аралас үлгі – онда бағалы қағаздар нарығының механизмі ... ... ... ... де, банк емес ... де ... ( ... Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі –
мүлікті кіші және ... ... ... ... ... ... өзгертуге жеке инвесторлар ретінде өз ... ... ... ... ... ... банк жүйесі
қатынасқан жоқ. Дүниежүзілік тәжірибе дәлелдегендей банкетр ... ... жеке ... (монополизация) роль атқарады. Дәл осы жағдай
көпшілік мемлекеттердің бағалы қағаздар нарығының ... ... ... әкеп соқтырды. Сондықтан біздің елдегі экономикалық өзгеріс
әлеуметтік ... ... ... ... ... негізделгені дұрыс.
Отандық бағалы қағаздар нарығының құрылуына әрбір азаматтың ... ... жөн. Дәо осы ... ... ... ... емес ... яғни нарықтық үлгісі асыра алады деген пікірлер
молшылық.
Бағалы қағаздар ... ... ... банктік үлгіден
айырмашылықтары мыналар:
- Нарыққа акционерлік капитал үлесінің көптігі;
- Үлестік бағалы қағаздардың қарыз қағаздарынан көптігі;
- ... ... тура ... ... ... Нарықтағыбанк емес мекемелердің көптігі.
Бұлардан басқа Қазақстан бағалы қағаздар нарығының нарықтық үлгісін
таңдап алуға себепші болған үш фактор бар.
Олар:
1. ... ... үшін ... ... ... түсетін ақша
– «арзан» ақша. Өнеркәсіп өндірісін акционерлік қоғам етіп қайта құру -
өндірісті ұйымдастырудың ең ... ... ... ... де, ... ... ... де мүддесі шешіледі.
2. Әлі көп уақытқа дейін Қазақстан нарығында өндіріс ... ... ... ... ұйымдар болмайды деген болжамдар көп.
Сондықтан мемлекеттік меншікті ... ... ... ... ... ... ... арада бұл механизмді пайдалануға мүмкіндік
туғызады.
3. Саясат факторы – ... ... ... да бос ақша
көздерінің негізгі иесі – халық. Мемлекеттік мүлікті жекеменшіктендіру
купондары ... ... ... акционерлік қоғамның меншік иесі болу құқығын
жүзеге асыру ... ... ... ... – бүгінгі
кездегі ең өзекті саясат.
Қорыта айтқанда, Қазақстан Республикасында қалыптасып келе ... ... ... ... нақты біріңғай көзқарас жоқ. ... ... ... ... талабына сай әлі де біраз өзгерістер
енгізілуі қажет.
Қазақстан өз ... ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Бұл ретте 2003 жылғы 4 шілдедегі «Қаржы нарығы
мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалу ... ... ... ... құрылған Қаржы нарығын және қаржылық
ұйымдарды ... мен ... ... ... ... жетілдіру жөнінде
бірсыпыра жұмыстар атқарғанын айтқан жөн. ... ... ... банк ... банк ... ... жән реттеуді одан әрі
дамыту мақсатында Агенттіктің Шоғырландырылған қадағалау ... ... және ... ... ... ... төлем
қабілеттілігін және қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... нормативі
қайта қаралды.
Қазақстан ұжымдық инвестициялау нышандарының дамуын жетілдіру және
ынталандыру, жеке ... ... ... инвестициялық
қорлардың пайда болуы үшін «Инвестициялық қорлар туралы» заң қабылданды.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... басқаруды жақсартуға арналған ынталандыру шараларын пайдалану
және ... ... ... ... ... сегменттерінде қадағалау
ресурстарын шоғырландыру үшін өзгертілген және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының жаңа Заңы қабылданып,
оның ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың 2009-2011
жылдарға арналған бағдарламасын бекітті.
Қазақстанның жинақтаушы ... ... одан әрі ... салымшылар
мен алушылардың құқықтарын қорғау, ұзақ мерзімді ішкі инвестициялар көзі
ретінде ... ... ... ... жетілдіру мақсатында
Жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамытудың 2005-2007 ... ... ... ... ... дамыту және займшылардың шарт
тәртібін жоғарлатуға елеулі ... бар 2004 ... 6 ... «Қазақстан
Республикасындағы кредиттік бюролар және ... ... ... ... ... іске асыру займшылардың барынша айқындығына,
олардың несиелік ... ... ... ... ... ... ... азайтуға және тәуекелді басқарудың сапасын
жақсартуға ықпал ... ... ... ... және оның нарыққа
ықпалы бірсыпыра уақыттан кейін сезіле бастайды.
Егер қазіргі қалыптасқан Қазақстан бағалы ... ... ... ... қарайтын болсақ, 2007 жылғы 1 қаңтардағы ... «А» және «В» ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес бағалы қағаздар нарығының жалпы
капиталдануы 1198146 млн.теңге болған, бұл ... 2006 ... ... ... ... Бұл ... ... бойынша нарықтың
капиталдануы 47,42%-ке артқан. Мемлекеттік емес бағалы қағаздар бойынша
Қаөақстан қор биржасында ... ... ... ... ішкі ... 7,17 % ... 2010 ж. 1 қаңтарында қолданыстағы акциялар ... ... ... ... саны 2 196 құрады. 2009 жылғы 444 акциялар
шығарылымы ... ... ... ... проспектісіне енгізілген
өзгерістер), акциялардың шығарылымы жəне орналастыру қорытындысы туралы 667
есеп бекітілді, сондай-ақ 260 акциялар шығарылымы жойылды. ... ... ... ... ... 3 356 658 млн. ... ... мемлекеттік емес
облигациялардың 89 шығарылымын ... 2010 ... 1 ... ... ... ... құны 5 216 267 млн. теңгені құрайтын қолданыстағы
облигациялар шығарылымының саны 395 ... ... ... ... бағасы
бар 30 шығарылымы, 177 шығарылымы – бірінші шағын санаттың рейтингтік
бағасы жоқ, 30 ...... ... ... ... ... жоқ ... шыңарылымы – буферлік санат KASE ресми тізіміне енгізілген.
Сурет 17
KASE жалпы капиталдануы ЖІӨ-нің қатынасы ... ... ... ... осы ... ең жоғарғы деңгеңі 2006 жылы байқалады.
Алдыңғы жылдары 21,62% (01.01.2005) және 35,02% ... ... ... 2007 ... 1 ... ... ... көрсеткіш 87,06%-ын
құраса, есепті жылы 64,94%-ы деңгейіне ... 2007 ... 1 ... ... «А» және «В» ... ... ... тізіміне енгізілген
мемлекеттік емес бағалы қағаздар бойынша нарықта ... ... 8451466 млн. ... және 375554 млн. теңге ... Бұл ... ... ... 36,12%-ға өсті, акциялар бойынша 5,11
есе өсті. KASE ... ... 2007 ... 1 қаңтар жағдайы бойынша
8827020 млн. теңгені құрады, ол ЖІӨ-нің 101,17%-ын құрады. 2006 ... ... ... ... осындай көрсеткіш 35,02% болды. Қор ... ... ... ... қор ... ... өсуі де байқалды.
Сурет 18 – KASE жалпы капиталдануында ЖІӨ-нің қатынасы
Ескерту – ҚҚА-нің есебі негізінде жасалған
Бірақ табысты отандық компаниялардың акциясын ... ... алып ... қол жеткізуіне құқықтық негіз болмауда. Керісінше,
осындай табысты ... ... (мы. ... ... қор
биржасында батыс елдердің инвесторлары сатып ... ... ... ... қор ... ... ... туралы сауатын ашатын
үкімет тұрғысынан білімін жетілдіру бағдарламасын тарату қажет.
Сөйтіп нарық жағдайларының шапшаң өзгерістерге ұшырауын ескере ... ... ... тез ... одын әрі ... ... ... кейбір
заңнамалық актілерде көптеген шектеу нормаларының болуы қор нарығын
жандандыруға мүмкіндік туғызбауда. Бұл ... ... ... ... ... ... табысты есептеу мен оны төлеу тәртібі ... ... ... ... қор ... қазіргі даму кезеңінде Қазақстандағы
акциялар ... ... ... ісінде мемлекеттік органдардың
келесі әрекеттерін атап өту қажет. Мысалы, ... ... ... ... жалпы санынан 2/3 бақылаудағы пакетті сақтау арқылы
жеке ... ... қор ... ... ... ... ... бойынша үкіметке ұсыныс енгізді.
Ұлттық Банкі үкіметке 30% дейін ... ... ... компаниялардың
акцияларын шығару мүмкіншілігін қарастыруды «банктер еркін қаражаттарының
және зейнетақы активтерін салуға мүмкіндігі бар болатын» ... ... ... ... ... Марченко 2007 жылдың 27 қарашасында
Астанадағы кезекті жиналысында атап айтты. Оның айтуы ... ... ... ... және ... ... корпоративті
облигацияларына 100 млн АҚШ долларын салуға мүмкіндігі бар. Ұлттық Банкінің
төрағасы, егер барлық эмиссияларды есептесе, елдің қор ... ... ... 4 млрд АҚШ ... асатынын ерекше атап өтті.
Одан басқа, Ұлттық Банкінің төрағасы Қазақстанның банк ... ... ... ... ... 2007 ... ... жартысында акция
нарығына күрделі банктерді алып келеді деп санады. ... ... ... ... ... содан кейін - корпоративті эмитенттер
келді. 2007 жылдың екінші ... ... осы ... ... ... және 2008 жылы оған ... эмитенттер шықты.
Несиелі базаның жедел өсуі, акционерлер ортасының кеңейуіне банктерді
бөгеттейді. Депозиттерді және синдицирленген қарыздарды недәуір ... ... ... өсуіне сұраныстар тез ... ... ... ... ... ... қазіргі акционерлер
арасында өздерінің жаңа эмиссияларын орнату қиындай түседі.
Бұл әрекеттердің барлығы, ... ... 2008 ... ... ... ... әлемдік дағдарысына қарамастан маңызды жандандыруына алып
келді - өйткені, жеткілікті капитал бойынша сұранысты ешкім ... ... ... ... реттеуші органдар корпоративті
облигациялар нарығынан ... ... ... ... ... дамыту
бойынша революциялық әрекеті болды. Ол кезде политикалық ... бұл ... оңды ... ... кезде, мемлекеттік құнды қағаздар нарығы құрылып, ал 600 млн
АҚШ доллар көлеміндегі корпоративті акциялары нарығы ресейлік сапасына ... және ... ... дамып отырған кезде, акция нарығының
жандануына уақыт келді.
Акция нарығына, 5 млрд доллардан асып ... ... және 1,1 ... аса ... ... ... өсуі банктердің еркін
қаражатының ... өсуі ... күш ... ... ... ... ... пайыз активтері мемлекеттік құнды қағаздарына салынған (екі жыл бұрын
мемлекеттік құнды қағаздар ... ... қор ... 90 ... ... ... ... одан кейін ұсақталған және
жеке англосаксондық үлгілердің орнына күрделі корпоративті ... ... ... ... жекеменшік көтерме құрылымын құру бойынша
үрдіс таза қазақстандық құбылыс болып саналмайтынын көрсетеді. Берілген
үрдіс көпшілік ... тән, ... ... немесе экономикасы даму
барынсдағы елдерге тән.
Біз қаласақ та, қаламасақ та қарыздық міндеттемелер ... ... ... ... ... Бұның барлығы осы уақытқа дейін саясат
үкіметтерінің дамыған және өтімді акция нарығының жоғары келетін америкалық
моделенінің ... ... қор ... қайт ... талап етеді.
Акция нарығының қазіргі жағдайын әділ ... ... ... ... толығымен тек 2014 жылы құрылытанын болжауға
болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргізілген зерттеулер келесі негізгі қорытындылар мен ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының түсініктерін ... ... ... ... ... ... даму ... анықтауда,
қаржылық стратегия мен тактиканы белгілеуде бірқатар көрсеткіштердің ... ... ... ... ... Осы көрсеткіштердің бірі –
бағалы қағаздар нарығы болып ... ... ... ... нарығы мәнінің ғылым бекіткен жіктелімге сай еместігін көрсетеді.
2. Бағалы қағаздар нарығын талдау нәтижесінде ... ... Қор ... құралдарының ішінен акциялар шығарылымы жоғары.
Бірақ, акциялардың айналысы төмен. Екінші орында ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер
болып табылады. Үшінші орында – пайлар. Акция мен ... ... ... ... да, ... деген сұраныс төмен.
3. Республикада бірқатар кәсіби қызмет түрлері қабылданған. Әйтсе де,
кәсіби ... саны ... ... ... ... ... санының даму серпіні байқалмайды. Бұл осы кәсіби қызмет түріне
деген қызығушылықтың және ... ... ... ... ... болуы
деп анықтаймыз.
4. ҚР-да бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеуді негізінен 4
кезеңге жіктейміз. Бұл ... ... ... ... ... ... және ... органдарға байланысты. Бағалы
қағаздар нарығында ... ... ... ... ... сүйенуін ұсынамыз.
- заңнаманы шығару мен оған толықтыру жүргізу кезінде құқықтық
негіздің басыңқы дәрежесіне сүйенуі;
- ... ... мен оған ... ... ... ... бір-біріне үйлестіруі және бірігей бағыттарды ұстануы;
- бағалы қағаздар нарығындағы стратегия мен тактиканы анықтау кезінде
нақты қажеттіліктерді және мүмкіндіктерді ескеруі;
- ... ... ... ... ... ... тек
техникалық талаптарды ғана ... ... ... ... ... ... ... шығару кезінде белгілі ... және ... ... ... ... талдау нәтижесінде эмитенттердің бәсеңділігін көреміз. Осыған
байланысты эмитенттерді ынталандыру факторларын анықтауға ... ... ... ... ... ... шығындарды азайту және
өзара міндетті қатысушылар байланысының ... ... ... ... инвесторлардың міндетті өзара байланысы бар
қатысушылар санының көп болуы, осы негізгі қатысушылардың бағалы қағаздарды
шығару немесе сатып алу ... ... Осы ... ... ... тізімін жүргізу бойынша ұйыммен міндетті шартқа отырудан ... ... ... қағаздар нарығының листингтік компаниялар
ұйымдастырылған нарықта төмен белсенділігінің негізгі ... ... ... ... ... байланысты қаржылық ресурстардың қымбаттығы, яғни
бағалы қағаздар бойынша ... ... ... ... бағалы қағаздар эмитенттері, әсіресе листингтік компаниялардың өз
бағалы қағаздарын ұйымдастырылған нарыққа ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында, листингтік компания ... ...... ... ... тізімін жүргізуді өздеріне беру
құқығын анықтаймыз. Сонымен қатар, инвесторлардың қызығушылықтарын қорғау
мақсатында ... ... ... ... ... ... бірге
жүргізуін қарастырамыз. Бұл фактор бағалы қағаздары ұйымдасқан нарықта
айналысы жоқ эмитенттерге қарағанда бәсекелестік ... ... ... жүзеге асыруда листингтік компаниялардың биржада
немесе басқа сауда алаңдарында белсенділік танытады деп ... АҚ ... және АҚ ... ... ... әр ... ... алу үшін ықтималдылықты бөлу нәтижесі келесідей
қорытынды береді. ... ... ... ... ... ... деңгейге жету ықтималдылығы толығымен жоқ) бірлікке ... ... ... ... ... ... акция табыстылығының мүмкін
болатын мөлшерлеме ... және ... алу ... ... Табыстылықтың мүмкін болатын көрсеткіштерінің
арасындағы диапазон ... ... ... ... ... өзгерістілік
көрсеткіші жоғары болады.
-----------------------
1 Қазақстан Республикасының қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау агенттігінің 2008 жылғы есеп беру
* – ... ... ... 2003 ... 02 ... ... "Бағалы
қағаздар нарығы туралы" Заңының 1бап, 56 пункты;
2 Қазақстан Республикасының 2003 ... 02 ... ... ... нарығы туралы" Заңының 1бап, 8 пункты
[2] Қазақстан Республикасының 2003 ... 02 ... ... ... нарығы туралы" Заңы.
[3] Қазақстан қор биржасының сандары мен фактілері//Қазақстан бағалы
қағаздар нарығы. –А.,2003, №11
[4] Қазақстан Республикасының 2003 ж. 02 шілдесінен ... ... ... ... ... ... ... 2003 ж. 02 шілдесінен №461-II "Бағалы
қағаздар нарығы туралы" ... ... ... ... ... 13.01.09.
[7] "Ирбис" ақпарат агенттігі, 01.05.10
[8] Ұлттық Банктің есебі
[9] «Қазақстан бағалы қағаздар нарығы», 2010
-----------------------
Акция
Басқаға беру ... ... ... ... ... бөлім
Кеңес беру бөлімі
Бағалы қағаздарды сату бөлімі
Хабарлама-техникалық бөлімі

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздар нарығының түсінігі және құрылымы25 бет
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының құрылымы27 бет
Қазақстанның бағалы қағаздар нарығының пайда болуы және құрылымы12 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Бағалы қағаздар нарығының теориялық және әдістемелік негіздерімен қатар оның жоғарыда аталған ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық экономикадағы маңызын көрсету және бағалы қағздардың биржада сатылуы мен олардың үстінен қосымша үлестерді есептеу32 бет
CorelDraw 1116 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь