А С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің теориялық негіздері

Жоспар

1 А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің теориялық негіздері
1.1 Тәрбиенің теориялық.әдіснамалық негізі.
1.2 А.С. Макаренконың тәрбие және ұжым туралы еңбектеріне педагогикалық талдау.
1.3 А.С. Макаренконың еңбек және отбасы тәрбиесі еңбектеріне педагогикалық талдау.
Бірінші бөлімге қорытынды

2 А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің бағдарламасын жасау
2.1 А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдаланудың маңызы.
2.2 Зерттеу жұмысының мазмұны.
2.3 Өткізілген зерттеу жұмыстарының қорытындысы.

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Зерттеудің көкейкестілігі. Тәуелсіз мамлекетіміздің құрылуы – қазақ халқының талай ғасырларға созылған ұлт-азаттық күресінің заңды нәтижесі. Қазіргі кезде халқымыздың даму тарихында мүлдем жаңа мазмұндағы саяси кезең басталды.
Тәуелсіздікк жеткізген жол даңғыл болған жоқ, ол ұлы белестерден, қиын-қыстау асулардан тұрды. Болашақ ұлттық мемлекеттің іргетасы осы тарихи кезеңдерде қаланған болатын, сондықтан да азаттық жолындағы қасиеттері де қасіретті күресте еңбегі ерен азаматтарымыздың артына қалдырған мол мұрасымен тарихын зерттеу қазіргі таңда зор маңызға ие болып отыр. «Біз бүгінгі бейбіт тірлігіміз үшін, Қазақстан деп аталатын Республиканың жер бетінде барлығы үшін, тарихтың әр тұсында осы елді, осы жерді қорғаған қайсар жандардың аруағының алдында қашан да қарыздармыз», - деп Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев айтқандай, біздің алдымызда «бабаларының игі дәстүрін сақтайтын», «күллі әлемге әйгілі әрі сыйлы өз елінің азаматтары» болатын ұрпақ тәрбиелеу міндеттері жатыр.
Ата-бабамыздың тәрбиеге өте үлкен жауапкершілікпен қарағаны баршамызға аян. Өткен тарихымызға көз жүгіртіп қарасақ, қазақ халқындағы небір шешен, ақын, жыршы, зергер, сәулетші, қара қылды қақ жарған билер мен қазылардың атадан балаға мирас болған тәлімін көреміз. Кез келген халықтың тәрбие беру ісінде өзіне тән ерекшеліктері болатыны секілді, қазақ халқында да, сан ғасырлар бойы жас ұрпақты имандылық пен ізгілікке, адалдық пен әділеттілікке, қарапайымдылық пен мейірбандылыққа, ерлік пен батырлыққа тәрбиелеген ғұлама ғалымдары, шешендері мен билері, батырлары мен ақын-жыраулары болғаны баршаға мәлім.
Оқушыларға тәрбие беруде Ресейдің классик-педагогтары К.Д. Ушинский, А.С. Макаренко, В.А. Сухомлинский үлкен үлес қосты. Олар өз еңбектерінде тәрбиенің маңызды идеяларын қарастырып, бағыттарын көрсетті.
А.С. Макаренк тамаша психолог ретінде бала психологиясын, оның Жан дүниесін жақсы түсіне білді. Ол педагогикалық психологияның, оның ішінде тәрбие психологиясы мен ұстаз психологиясының мәселелерін Жан-жақты талдады. Әсіресе, оның ерекше мән берген мәселелері балалардың борыш және намыс, ерік-қайрат, мінез-құлық және саналы тәртіпті тәрбиелеу мәселелері.

Зерттеу барысында ғылыми әдебиеттерді, оқу-әдістемелік құралдарды жан-жақты талдау, А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану мәселесінің жете зерттелмегендігін көрсетті.

Демек, А.С. Макаренко шығармалары негізінде тәрбие ісінде педагогикалық мұрасын пайдалану қажеттілігі мен оның теориялық тұрғыдан жүйелі зерттелмеуі арасында; А.С. Макаренко шығармалары негізінде тәрбие ісінде педагогикалық мұрасын пайдалану мүмкіндіктері мен оларды мектепте жеткіліксіз падалану арасында; оларды мектеп практикасында кең көлемде пайдалану қажеттігі мен арнайы жасалған ғылыми-әдістемелік нұсқаулардың жоқтығы арасында қарама-қайшылық анық байқалады. Осы міндеттердің тиімді жолдарын іздестіру біздің зерттеу проблемамызды айқындауға және тақырыпты «Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану» деп таңдауымызға негіз болды.

Зерттеудің нысаны – оқушылардың тәрбиесі.
Зерттеудің пәні – Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану үдерісі.
Зерттеудің мақсаты – Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану теориялық тұрғыда негіздеу және оның мазмұны мен әдістемесін жасау.
Зерттеудің ғылыми болжамы – егер, оқушыларға тәрбие берудің теориялық негіздері айқындалса, А.С. Макаренко шығармаларындағы идеялары және олардың тәрбие берудегі мүмкіндіктері анықталса және оны жүзеге асырудың әдлістемесі жасалып, оқу-тәрбие үдерісіне жүйелі, бірізділікпен ендірілсе, онда тәрбие беруге мүмкіндіктер туындайды, өйткені, бұның бәрі, біріншіден, оқушылардың тәрбиелік мазмұндағы шығармаларға аялы көзқарасы мен қызығушылығын арттырады, екіншіден, сана-сезімін, адами қасиеттерін қалыптастырады.
Зерттеудің міндеттері:
1. Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану теориялық негіздерін айқындау;
2. Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану мүмкіндіктерін анықтау;
3. Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану бағдарламасын жасау және оны тәжірибелік-эксперимент жүзінде практикаға ендіру.
Зерттеудің әдістері: зерттеу проблемасы бойынша ғылыми әдебиеттерге (тарихи, философиялық, филологиялық, әлеуметтану, психологиялық, педагогикалық), оқу-тәрбие үдерісі құжаттарына талдау жасау, бақылау, әңгімелесу, сауалнамалар жүргізу, озық тәжірибелерді зерделеу, эксперимент жүргізу, алынған нәтижелерді өңдеу.
Зерттеудің негізгі базасы:
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен қосымшадан тұрады.
Кіріспе бөлімінде зерттеудің көкейкестілігі, мақсаты, нысны, пәні, міндеттері, болжамы, әдіснамалық негіздері, әдістері мен негізгі кезеңдері беріледі, ғылыми жаңалығы, практикалық мәне мазмұндалады.
«А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің теориялық негіздері» атты бірінші бөлімінде оқушыларға тәрбие берудің теориялық негіздері айқындалып, А.С. Макаренко шығармашылығындағы педагогикалық идеялары және оның оқушылардың тәрбиелеудегі мүмкіндіктері анықталды.
«А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің әдістемесі» атты екінші бөлімінде А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің мазмұны, формалары мен әдістері, әдістемесі беріледі; эксперимент жұмысын анықтау, қалыптастыру, бақылау кезеңдеріндегі білім деңгейлерінің кесіндісі, нәтижесі мазмұндалады.
Қорытынды бөлімде зерттеудің негізгі нәтижелері, тұжырымдар мен ғылыми-әдістемелік ұсыныстар беріледі.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1.Ж.Қоянбаев,Р.Қоянбаев. Педагогика.-Алматы, 1998, 2000.
2. Е.Сағындықұлы. Педагогика. - Алматы,1999.
3. С.Қалиев, Ш.Майғаранова, Г.Нысанбаева, А.Бейсенбаева. Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дамытудық педагогикалық негіздері. - Алматы, 2001.
4. А.С.Макаренко. Тәрбие мақсаты. – М 1958.
5. Мектепке дейінгі және мектеп жасындағы балалардың тәрбие тұжырымдамасы. – А,1995.
6. Азаров Ю.П. Искусство воспитывать. М, 1985г.
7. Амонашвили Ш.А. Размышления о гуманной педагогике. М, 2001г.
8. Беспалько Б.П. Слагаемые педагогической технологии. М,1989г.
9. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. А., 1995.
10. Журавлев Я.И. Педагогика в системе наук о человеке. М., 1990.
11. Ильина Т.А. Педагогика. М, 1984г.
12. Қазақстан Республикасының "Білім туралы" заңы. А, 1999ж.
13. Караковский В.А., Новиков Л.И., Селиванова Н.А. Воспитание? Воспитание Воспитание! М., 1996 г.
14. Қоянбаев .Ж.Б. Педагогика - оқу құралы. Алматы. Рауан , 1992 ж.
15. Лихачев Б.Т. Педагогика. М, 1996г.
16. Макаренко А.С. Избранные педагогические сочинения в 2 томах. М., 1977.
17. Педагогика. Дәріс курсы. А, 2003ж.
18. Петровский А.В. Личность. Деятельность. Коллектив. М., 1982.
19. Петровский А.В. Личность. Деятельность. Коллектив. М., 1982.
20. Подласый И.П. Педагогика. 1,2 книги. М, 1996г.
21. Подласый И.П. Педагогика. Книга 1.Учебник для студ. пед. вузов; М., Владос, 1999 г.
22. Сластенин Б.А. Педагогика. М, 2002г.
23. Харламов И.П. Педагогика. М, 1990г.
24. Аверичев Ю.П. Организация трудового обучения и воспитания школьников. –М:Педагогика, 1976.– 68 с.
25. Аксенов Д.Е. О трудовом воспитании. – М.: Просвещение, 1982. – 336 с
26. Бескина Р.М., Виноградова М.Д. Идеи А.С.Макаренко сегодня. – М.:Знание,1988. – 79с.
27. Бондаревская Е.В. Нравственное воспитание учащихся в условиях реализации школьной реформы. – Ростов-н/Дону, 1986. – 110 с.
28. Бястинов Г.П. Создаем национальную школу нового типа. // Народное образование Якутии – 1983 – “2– с76 – 77
29. Введенский Б.А.Большая советская энциклопедия. –М.:Гос.науч.издание “БСЭ”., 1954. – Т.26. – 89-91 с.– 652 с
30. Варнакова Е.Д. Творческое использование педагогического наследия А.С.Макаренко в воспитании будущих молодых рабочих. – М.:Высшая школа.,1991. – 445с.
31. Варнакова Е.Д., Зарецкая И.И. Летние практические работы как средство трудового воспитания школьников.//НИИ общей педагогики. АПН СССР.Сб.науч.т. – М.,1978-82 с.
32. Воробьев А.И.теория и практика производительного труда учащихся в условиях реформы общеобразовательной школы. – Ташкент. “ФАН”., 1986. – 110 с.
33. Воронов В.В. Педагогика школы в двух словах. Конспект – пособие для студентов педагогов и учителей. –М.: Педагогическое общество России. – 1999.-192 с.
34. Гордин А.Ю. Педагогическое наследие А.С.Макаренко и современная школа. Кишинев: Штиинца, 1987. – 28 с.
35. Гордин Л.Ю. А.С.Макаренко 1888-1923. –М: Учебно-педагогическое.1963. – 213с.
36. Гермогенова М.Д. Формирование коллектива в лагере труда и отдыха школьников. – Якутск: книжное изд., 1963. 213 с.
37. Грищенко А., Петухов В.Летняя трудовая четверть. –М: Молодая гвардия, 1981. – 205с.
38. Гущин Л.Н., Хилтунен В.Р. Учитель по имени Труд. –М: Политиздат, 1986. – 223 с.
39. Ефимова К.А. Воспитательное пространство: концепция и проблемы моделирования.// Народное образование Якутии. – 1999. – №1. – с.144-147.
40. Золотухин Д.С. Трудовое воспитание сельских школьников: Книга для учителя.– М.: Просвещение,1990.– 159с.
41. Иванович К.А. Андрианов П.Н., Каракашев Г.И. Организация и содержание работы межшкольных учебно-производственных комбинатов// Сб.науч.т. – М: академия пед.наук, 1983. – 102 с.
42. Каиров И.А. Петров Ф.Н.Педагогическая энциклопедия. – М.: Советская энциклопедия, 1968. – Т.3,4. – 879,911с.
43. Коротов В.М. Развитие идей А.С.Макаренко в теории воспитание // Советская педагогика. – 1988. – № 3. – с.21-25.
44. Кондратьев П.П. Функциональная сущность учебного труда школьника в содержании трудового образования. Министерство образования РС(Я), ИПКРО –Якутск: Саха полиграфиздат, 1996. – 96с.
45. Константинов Н.А. и др. История педагогики. Учебник для студентов пед. институтов/ – М: Просвещение, 1982. – 447 с.
46. Крупская Н.К. Сочинение: т.4.с.581.т.5. – 256с.
47. Козлов И.Ф. Педагогический опыт А.С.Макаренко: Книга для учителя / сост. и автор вступ.ст..М.Коротов. – М: Просвещение, 1987. – 159с.
48. Легков Л. Диалектика воспитания // Семья и школа. – 1988. – №12. – с.17-19.
49. Макаренко А.С. Собрание сочинений в 4-х томах. – М: Правда, 1987. – 573с.
50. Макаренко А.С.Педагогические сочинения в 8 томах /Сост.М.Д.Виноградова,
51. А.А.Фролов. – М: Педагогика, 1984. – 400 с.
52. Макаренко А.С. О воспитании /Сост.и автор вступ.ст. В.С.Хелемендик. – М:Политиздат, 1990. – 415с.
53. Михайлова Е.И. О создании необходимых условий для развития сельской школы // Народное образование Якутии. – 1999, – №1. – с.11-18.
54. Неверов В.В.Союз труда и красоты. – М.: Просвещение,1979. – 152 с.
Нежинский Н.П. А.С.Макаренко и современная школа.– Киев: Радянська школа, 1970. – 311 с.
55. Неустроев Н.Д. Семья как источник народного воспитания// Народное образование Якутии. – 1999. – №4. – с. 111 – 114
56. Павлова М.П.Педагогическая система А.С.Макаренко и современность. – М.:Высшая школа, 1980. – 287с.
57. Сухомлинский В.А.Рождение гражданина. Пер.с украинского.М.:Молодая гвардия, 1971. – 336с.
58. Селезнева В.И. Педагогическое наследие А.С.Макаренко и современная школа. – Воронеж.: изд.Воронежского университета, 1981. – 238с.
59. Сидельковский А.П., Кулешова Л.Н., Гуренская Е.С. Актуальные вопросы теории и практика сознательного отношения школьников к труду.// Межвузовский сб.науч.ст.– Ставропольский гос.пед.инст., – Ставрополь, 1983. – 153с.
60. Фрадкин Ф.А. В поисках новых педагогических путей.М:Знание, 1988. – 129 с.
61. Чернышенко И.Д. Трудовое воспитание школьников. – М.: Просвещение, 1981. – 191 с.
        
        Жоспар
1 А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің теориялық
негіздері
1.1 Тәрбиенің теориялық-әдіснамалық негізі.
1.2 А.С. Макаренконың тәрбие және ұжым ... ... ... А.С. Макаренконың еңбек және отбасы тәрбиесі еңбектеріне педагогикалық
талдау.
Бірінші бөлімге қорытынды
2 А.С. ... ... ... ... ... жасау
2.1 А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдаланудың маңызы.
2.2 ... ... ... Өткізілген зерттеу жұмыстарының қорытындысы.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Зерттеудің көкейкестілігі. Тәуелсіз мамлекетіміздің құрылуы – ... ... ... ... ұлт-азаттық күресінің заңды нәтижесі.
Қазіргі кезде халқымыздың даму тарихында мүлдем жаңа мазмұндағы саяси кезең
басталды.
Тәуелсіздікк жеткізген жол даңғыл болған жоқ, ол ұлы ... ... ... ... ... ... ... осы тарихи
кезеңдерде қаланған болатын, сондықтан да азаттық жолындағы қасиеттері де
қасіретті күресте ... ерен ... ... ... ... ... зерттеу қазіргі таңда зор маңызға ие болып отыр. «Біз
бүгінгі бейбіт тірлігіміз үшін, Қазақстан деп аталатын Республиканың ... ... ... ... әр ... осы ... осы ... қорғаған
қайсар жандардың аруағының алдында қашан да қарыздармыз», - деп Қазақстан
Республикасының Президенті Н. Назарбаев айтқандай, біздің алдымызда
«бабаларының игі дәстүрін сақтайтын», ... ... ... әрі сыйлы өз
елінің азаматтары» болатын ұрпақ тәрбиелеу міндеттері жатыр.
Ата-бабамыздың тәрбиеге өте үлкен жауапкершілікпен қарағаны
баршамызға аян. ... ... көз ... ... қазақ халқындағы
небір шешен, ақын, жыршы, зергер, сәулетші, қара қылды қақ жарған билер ... ... ... ... болған тәлімін көреміз. Кез келген халықтың
тәрбие беру ісінде өзіне тән ерекшеліктері болатыны секілді, қазақ халқында
да, сан ғасырлар бойы жас ұрпақты ... пен ... ... ... қарапайымдылық пен мейірбандылыққа, ерлік пен батырлыққа
тәрбиелеген ғұлама ғалымдары, шешендері мен билері, батырлары мен ақын-
жыраулары болғаны баршаға мәлім.
Оқушыларға тәрбие беруде Ресейдің ... К.Д. ... ... В.А. ... үлкен үлес қосты. Олар өз еңбектерінде
тәрбиенің маңызды ... ... ... ... ... ... психолог ретінде бала психологиясын, оның Жан
дүниесін жақсы түсіне білді. Ол педагогикалық психологияның, оның ішінде
тәрбие психологиясы мен ұстаз психологиясының мәселелерін Жан-жақты
талдады. ... оның ... мән ... ... ... борыш және
намыс, ерік-қайрат, мінез-құлық және саналы тәртіпті тәрбиелеу мәселелері.
Зерттеу барысында ғылыми әдебиеттерді, оқу-әдістемелік құралдарды
жан-жақты талдау, А.С. Макаренко ... ... ... А.С. ... ... мұрасын пайдалану мәселесінің
жете зерттелмегендігін көрсетті.
Демек, А.С. Макаренко шығармалары ... ... ... ... ... ... мен оның теориялық тұрғыдан
жүйелі зерттелмеуі арасында; А.С. Макаренко шығармалары негізінде тәрбие
ісінде педагогикалық мұрасын ... ... мен ... ... ... арасында; оларды мектеп практикасында кең көлемде
пайдалану қажеттігі мен арнайы жасалған ғылыми-әдістемелік нұсқаулардың
жоқтығы арасында қарама-қайшылық анық байқалады. Осы міндеттердің ... ... ... ... ... ... және тақырыпты
«Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын пайдалану»
деп таңдауымызға негіз болды.
Зерттеудің нысаны – оқушылардың ... пәні – ... ... А.С. ... ... ... ... мақсаты – Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың
педагогикалық мұрасын пайдалану теориялық тұрғыда негіздеу және оның
мазмұны мен ... ... ... ... – егер, оқушыларға тәрбие берудің
теориялық негіздері айқындалса, А.С. Макаренко шығармаларындағы ... ... ... ... мүмкіндіктері анықталса және оны жүзеге
асырудың әдлістемесі жасалып, оқу-тәрбие үдерісіне жүйелі, бірізділікпен
ендірілсе, онда тәрбие беруге ... ... ... ... ... оқушылардың тәрбиелік мазмұндағы шығармаларға аялы көзқарасы
мен қызығушылығын арттырады, екіншіден, ... ... ... ... ... ... А.С. ... педагогикалық мұрасын
пайдалану теориялық негіздерін айқындау;
2. Оқушылардың тәрбиесінде А.С. Макаренконың педагогикалық мұрасын
пайдалану мүмкіндіктерін анықтау;
3. Оқушылардың ... А.С. ... ... мұрасын
пайдалану бағдарламасын жасау және оны тәжірибелік-эксперимент
жүзінде практикаға ендіру.
Зерттеудің әдістері: зерттеу проблемасы бойынша ғылыми ... ... ... ... ... ... ... құжаттарына талдау жасау, бақылау,
әңгімелесу, сауалнамалар жүргізу, озық тәжірибелерді зерделеу,
эксперимент жүргізу, алынған нәтижелерді өңдеу.
Зерттеудің негізгі базасы:
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Жұмыс ... екі ... ... ... ... мен қосымшадан тұрады.
Кіріспе бөлімінде зерттеудің көкейкестілігі, мақсаты, нысны, пәні,
міндеттері, болжамы, әдіснамалық негіздері, әдістері мен негізгі кезеңдері
беріледі, ғылыми жаңалығы, ... мәне ... ... шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің
теориялық негіздері» атты бірінші бөлімінде оқушыларға тәрбие берудің
теориялық негіздері айқындалып, А.С. Макаренко шығармашылығындағы
педагогикалық идеялары және оның ... ... ... ... ... негізінде оқушыларды тәрбиелеудің
әдістемесі» атты екінші бөлімінде А.С. ... ... ... тәрбиелеудің мазмұны, формалары мен әдістері, әдістемесі
беріледі; эксперимент ... ... ... бақылау кезеңдеріндегі
білім деңгейлерінің кесіндісі, нәтижесі мазмұндалады.
Қорытынды бөлімде зерттеудің ... ... ... мен
ғылыми-әдістемелік ұсыныстар беріледі.
1 А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды ... ... ... ... ... ... жағдайындағы жаңа қоғамда орын алған iрi
экономикалық өзгерiстер мен ... ...... дамуының
қозғаушы күшi болып табылатын бiлiм жүйесiне орасан ықпалын тигiзiп отыр.
Әлемдiк қауымдастықтың бiртұтас бiлiм кеңiстiгiн қалыптастыруға бағытталған
ортақ мүддеге ... ...... және ұлттық
құндылықтарды бойына сiңiрген саналы да парасатты тұлғаны тәрбиелеу
қажеттiгiн алға тартып отыр.
Егемендi елiмiзде соңғы ... ... ... келе жатқан
бiлiм реформасына қатысты түбегейлі бетбұрыстар, атап айтқанда әлемде
дамыған мемлекеттердегі білім ... ... ... болып саналатын
12 жылдық білім беру жүйесіне ену қарқыны – қоғамдық ортадағы адамдардың
ерекше ... мен ... ... ... ... Көптеген
өнеркәсiп орындарының жаңа технологиялық қондырғылармен қайта жабдықталуы -
бiлiм сапасының жаңа деңгейге көтерiлуiне өзгеше талап қойды. Аса ... ала ... ... құбылыстарға мемлекет тарапынан терең
талдаунамалар жасалып, ортақ проблеманы бұқара халықпен бiрлесе отырып
атқару мәселелерi ... ... ... ... ... ... дүние мектептен
басталады. Сондықтан әлемдік стандартқа сай жалпы орта білім беретін жүйеге
көшіп, педагогтардың кәсіби деңгейі мен жаңа ... мен ... ... ... ... деп, атай келе ... 2030” бағдарламасында: “...бiздiң жас мемлекетiмiз өсiп-жетiлiп
кемелденедi. Бiздiң ... бен ... ... ... ер ... өз ... жауапты да жiгерлi, бiлiм өресi биiк, денсаулығы мықты
өкiлдерi ... Олар ... игi ... ... ... ... ... экономика жағдайында жұмыс iстеуге даяр болады...”,-
делінген.
Замана жетiстiктерi негiзiнде жас ұрпаққа сапалы бiлiм берудi мақсат
еткен ... ... ... ... асыл ... негiзiнде саналы
тәрбие берудi әрқашан жадынан тыс қалдырған емес. Соңғы жылдары өткiзiлiп
жатқан ... ... мен ... ғалымдардың
нәтижелерiнде этнопедагогика мұралары назарға iлiніп, оны ұрпақ тәрбиесінде
пайдаланудың қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... төмендегiдей сараптама бойынша жіктедік:
- тәрбие теориясына қатысты еңбектер (Қоянбаев Ж.Б., ... ... Қ., ... Ж., ... А.Х., ... И.П., ... К);
- қазақ этнопедагогикасындағы ұлттық тәрбие мәселелерi (Жарықбаев
Қ.Б., Қалиев С.Қ., Әбiлова З.Ә., Сарыбеков Н.Қ., Ұзақбаева С.А., Наурызбай
Ж.Ж., Қожахметова К.Ж., ... Е.Ө., ... Р.Қ., ... ... С.К., ... Ә., ... ... ұлттық тәрбиенiң моделі мен терминологиясы жөнiнде (Бөлеев Қ.,
Беркімбаева Ш.К., ... ... ... ... ... мәселелерi (Коротов В.М, Сабитова Г.В,
Ходоровская З.А);
- ұйымдық тәрбиенiң теориялық аспектiлерi (Көпжасарова ... Р., ... В.М., ... ... ... сыныптан тыс тәрбие берудiң әдiстемелерi (Құнантаева
К.Қ., Омаров Е.О., Садықова М.К);
- оқушылардың қоғамдық бiрлестiктерiндегi ... ... Р.Д., ... В.В., Абаева Н.Б., Мұқанова Б.Ы., Қасенов Е.Р);
- балалар ұйымдарының дамуы мен қалыптасуының тарихи-педагогикалық
аспектілері (Алиева Л.В., Волохов А.В., Литвак Р.А., Искандирова ... ... ... ... ... ... ... тәлiм-
тәрбие беру (Төлеубекова Р.К., Қаплиева А.Қ., Садықова М.К., Сайдахметов
Б.С., Байсарина С.С);
- жаһандану жағдайындағы ... ... даму ... ... ғылыми бағыт алғышарттары (Вульфов Б.З., Фришман И.И);
Еліміздің егемендік ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениетке баса көңіл бөлу
назарға алынды. Әсіресе, мектеп оқушыларына ұлттық тәрбие берудiң
педагогикалық маңызы жөнiндегi мәселелерге көптеген ... өз ... Онда ... ... генезизi ғылыми-методологиялық тұрғыда
сарапталынып, өз ретiнде мектептегi оқу-тәрбие жұмыстарына ендiру
қажеттiлiктерi ұсынылған. Аталған ғалымдардың еңбектерiн негізге ала ... ... ... Р.К., ... С.Т., ... У.М.,
Әбдiлдина С.Қ., Өтемұратова Б.С., Аманжолова А.А., Хасанова Ж.С.,
Жетпiсбаева К.Б., Сырымбетова Л.С., Қаплиева А.Қ., Қисымова А.Қ., ... ... Ш.Ж., ... М.К., ... Б.С., ... С.С.,
Сыдықов М.Е және басқа ғалымдардың еңбектерiнде ұлттық тәрбие мәселелерi
жеке сала бойынша (экологиялық, эстетикалық, ... ... т.б) ... оны ... ұйымы арқылы ұйымдастырудың
жүйелi әдiстемелерi толығынан айқындалмағанын аңғардық.
Бертін келе мектептегі тәрбие жұмысының өзекті саласы оқушылар
ұжымы арасындағы тәрбие жұмыстарының “бірыңғай жалпыға ... ... ... ... ... мен жаңа ... жағдайындағы
«социокинетика» ғылымының оқушылар ұйымының жұмыс мазмұнына түп қазық
болатын идея, яғни жалпыадамзаттық ... мен ... ... ... ... ... жаңа моделінің
қажеттілігін туындатты.
Тәрбие - қоғамның негізгі қызметтерінің бірі, жеке адамды мақсатты,
жүйелі қалыптастыру ... аға ... ... кейінгі буынға
меңгертіп, олардың сана-сезімін, жағымды мінез-құлқын дамытушы. Ересек буын
қоғамды тарихи өмірде жинақталған тәжірибені, білімді жас буынға тәрбие
процесі ... ... ... ... ... қабілетті, іскер адамдарды
дайындауға бағытталуы қажет. Басты өндіруші күш - жеке тұлға. Адам жүйелі
түрде ... ... ... ... ... ... ... моральдық көзқарастарды, сенімдерді қоғамдағы адамдардық өмір сүру
тәртібін меңгереді.
Педагогика баланы оқыту, тәрбиелеу тәжірибелерін қорытып, тәрбие және даму
үшін қажетті жағдайларды ... ... ... – бұл ... ... ... ықпал мен тұлғаның өзін-
өзі тәрбиелеуін кірістіре жүргізілетін тұлға қалыптастыру, дамыту үрдісі.
Тәрбие үрдісі – ... ... ... ... ... факторлардың әрекеттері бұл үрдістің өте күрделі екенін
байқатады. Субъективті факторлар ... ішкі ... ... ... өмір ... объективті жағдайларды білдіре отырып,
тәрбие міндеттерін табыстиы шешуіне көмектеседі.
Тәрбие үрдісі ұзақ болып келеді. Ол өмір бойы созылады. К. ... ... «Мен ... әлі жалғастырудамын, менің тәрбием әлі біткен жоқ.
Ол қашан бітеді? Менің оған тек өлген соң мүмкіндігім болмайды. Менің бұл
ғұмырым ұзақ ... ... ...... ... ... тәрбие үрдісі - бұл
тәрбиеші мен тәрбиеленушілердің өзара жүйелі, үздіксіз әрекеттену үрдісі.
Тәрбие үрдісі – комплекстік үрдіс, тәрбиелік жұмыстардың мақсаты,
мазмұны, формалары мен ... ... ... Жеке ... ... бір ... екінші қасиеттердің дамуына ыңғайлы әсер
етіп отырады.
Тәрбие үрдісі екіжақты сипатта болады. Олар тәрбиешіден
тәрбиеленушіге (тікелей байланыс) және ... ... ... ... ... ... ... мына идеялар жатады:
1. Тәрбие мақсаттарының шынайы болуы.
2. Үлкендер мен балалардың біріккен іс-әрекеті.
3. Өзін-өзі тану.
4. Тәрбиенің ... ... Өз ... ... ... ... үрдісінің принциптері – бұл тәрбие үрдісінің мазмұнына,
әдістеріне, ... ... ... ... ... айғақтайтын
жалпы бастау ережелері. Тәрбиеші оларды таңдамайды, басшылыққа алады,
солардың талабы тұрғысынан күрделі, жалпы немесе дербес, нақты ... ... ... үрдістің жалпы принциптерінен нақты тәрбие
принциптерінің өзгешелігі – тәрбие міндеттерін шешудегі педагогтар ұсынатын
ортақ ережелер екендігінде жатыр. Мектеп өмірінде әр ... ... ... ... принципі. Тәрбие үрдісінде тұлғалық бағыт принципі
тәрбиеленушілердің жас ерекшеліктері мен даралығын, әсіресе жалпы және жеке
адами қасиет-сапалары мен мүмкіндіктерін ескеру ... іске ... ... ... ... ... ... тіршілік
жоспары, құндылықты бағамдары, қалыптасқан жандүниелік ұстамдары, іс-
әрекеті мен мінезіндегі басымды сеп-түрткілер.
Тәрбиенің идеялылығы мен мақсатылылығы. Тәрбиенің алдына қоғам
болашағына берік ... бар ... ... ... ... ... тәрбие жұмысының құндылығы оқушылар ұжымының идеялық өмірін
байытумен, оқушылар санасын ғылыми білімінің дұрыстығына берік сендірумен,
қоғамдық-саяси белсенділігін, жоғары ... және ... ... ... бағаланады.
Тәрбиенің жеке тұлғалық және қоғамдық бағыттарының бірлігі принципі.
Озат ойлы педагогтар тәрбиені «өсиет пен ... ... және ... ... ... ... іс-әрекетке қосып, игерілген ережелерді
тұрмыста қолдануға үйретуші қоғамдық құрылым» ретінде ... Бұл ... ... барша қызметі өсіп келе жатқан әулет тәрбиесін
мемлекеттің тәрбиелік стратегиясына сәйкес орындауға және әлеуметтік
үйлесімге ... ... ... ... тиіс.
Тәрбиенің бірмәнділігі. Тәрбие принциптері жалпыға бірдей ортақ
ережелер ретінде бірмәнді ... ... ... ... ... ... ... керекті немесе ертеңге қалдыра салуға болатын сияқты
негізгі немесе қосалқы принциптері ... ... ... ... ... практикасымен байланыс
принципі. Бұл принциптің мәні қоғамның экономикалық, әлеуметтік және рухани
қатынастарын, өмір шындығының моралі және әсемділікке көзқарасын тәрбие
ісінде қолдану ... ... Осы ... ... асыру оқушыларды
өмірге, еңбекке, мамандықты саналы таңдауға толық дайындаудың шынайы
алғышартын ... арқа ... ... ... бәрі қарапайым болып
келеді. Олар мыналар: педагогтар адамдағы жақсы ... ... ... ... ... әлі ... қалыптаспаған немесе кері
бағыттағы қасиеттерді үнемі дамытып, оларды қажетті деңгей мен Жан-жақты
үйлесімге жеткізуі қажет.
Ұжымда және ұжым арқылы тәрбиелеу. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мен жас өспірімдердің топтық
және ұжымдық өмірін, олардың тұлғасының рухани байлығының, ... пен ... ... ... ... ... деп
қарайды. А.С. Макаренко ұжымды адамның біртұтас түрлі сапалары ... ... ... ... ... ... ... болып»
ұйымдастырылған педагогикалық іс-әрекет процесін басқаларынан жоғары қояды
– деп ... ... ... Бұл ... ... тәрбиеленуші тұлғасынақарау;
- оның құқықтары мен тәуелсіздігін сыйлау;
- тәрбиеленушіге саналы ойластырылған талаптар қою;
- қойылған талапты орындаудан бас тартқан кезде де оның ... ... ... болу ... қолдау;
- тәрбиеленушінің санасына тәрбиенің нақты мақсатын жеткізу;
- қажетті сапалардың қиналыссыз, зорлықсыз қалыптасуы;
- тұлғаның қадір-қасиетін төмендететін дене және ... да ... ... ... ... ... да бір ... қайшы келетін қасиеттерді
қалыптастырудан аулақ болу құқығын мойындау.
Тәрбиенің оқушылардың жас және дербес ерекшеліктеріне сәйкестігі.
Бұл принципті жүзеге асырпу ... ... ... ... сәйкес болуын талап етеді. Әрбір бала-өзінше ерекше бір
бітім. Сондықтан олардың әрқайсысына ... беру ... ... қажеттілік
пен қызығушылыққа сүйеніп, оны қанағаттандыратын және оқушының тәртібі мен
іс-әрекетінің негізі ... жаңа ... мен ... түрлер мен тәсілдерді таба білгенде ғана мүмкін болады.
Міндет – бұл мақсатқа жету ... бір ... ... ... бір ... осы бөлік өзінің іс-әрекеттік бітімін таппаса, жалпы
нәтиже де жоқ.
Дүниетаным - тәрбиенің маңызды міндеттерінің ... ... ... ... пен ... ... қарым-қатынас, іс-әрекетінің бағыты
туралы көзқарастары. Дүниеге көзқарас ғылым негізінде дүниенің даму
заңдылықтарын ... ... ... - ... ойлау қабілетін, дүниеге ғылыми көзқарасын
қалыптастыру, ғылыми білім жүйесін меңгерту. Ақыл-ой тәрбиесінің басты
міндеттері: оқушыларды табиғат және қоғам жайындағы ғылыми білімдермен
қаруландыру; ойлау ... ... ... ... ... ... синтез, салыстыру, жинақтау, саралау, т.б.) таным іс-
әрекетін (іскерлік, дағды, бақылау, ... алу, ... ... ... ... көзқарасын қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесінің міндеттері: гуманизм, адалдық, батылдық,
төзімділікті қалыптастыру; адамға сүйіспеншілік, құрмет, қайырымдылық
сезімін дамыту; оқушыларды өз міндетіне, өзгенің мүддесіне ... ... өз ... ... ұлттар достығын құрметтеуге тәрбиелеу;
Еңбек тәрбиесінің негізгі міндеттері:
а) оқушыларды іскерлікке, еңбек дағдысына үйрету;
ө) оқушыларды халық шаруашылығының ... ... ... ... ... таңдауға тәрбиелеу;
б) озық еңбек дәстүріне тәрбиелеу.
Эстетикалық тәрбие міндеттері:
• бейнелеу өнері (кескіндеме, графика, мүсін) көркемөнер шығармашылығы
(көркем өдебиет, музыка, театр, ... ... ... ... ... ... сұлулық туралы ұғымдарын қалыптастыру
• эстетикалық құралдарды пайдалануға дағдыландыру.
• әсемдікке үлесін қосуға тәрбиелеу.
Дене тәрбиесі міндеттері: оқушылар ағзасын ... ... ... Отанды
қорғауға даярлау, төзімділікке, батылдыққа, ептілікке, іскерлікке,
тәрбиелеу.
Тәрбиенің әдістері.
Тәрбие әдісі (гректің «методос» - жол ... сөз) – бұл ... ... ... мақсаттарға қол жеткізу үшін пайдаланылатын
жол, тәсілдер – тәрбиелеу саласына, еркіне, сезіміне, іс-әрекетіне әсер ... ...... әдістің бөлігі, жеке дара әрекет, нақты іс.
Тәсілдер – бұл тәрбиешінің қойылған мақсатқа тез жету үшін ... ... ... ... ... – бұл ... ... емес, бірақ әлі
әдістікке жете қоймаған шара.
Герцен атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік педагогикалық
институтының ғалымдары (Т.Е. Конникова, Г.И. Щукина) жасаған ... ... 3 ... ... топ – ... ... ... Мінез-құлқындағы жағымды тәжірибені қалыптасытыру әдістері:
талап, қоғамдық пікір, үйрету, ... ... ... ситуация.
Екінші топ. Жеке адамның санасын қалыптастыру әдістері (ұғым,
байымдау – пікірін айту, баға беру, сендіру). Бұл топтың әдістері: саяси,
жтикалық әңгіме, әңгімелесу, ... ... ... топ – ... және ... әдістері. Мақтаудың түрлері:
қолдау, қуаттау, алғыс айту, мадақтау. Мақтау әдісі мына жағдайда нәтиже
береді:
- балалардың мақтау алуға іштей сенімді талпыныстары ... ... ... ... ұжымның қалған мүшелеріне қарсы қоймау;
- мақтаудың қылық-ісіне сай болуы;
- мақтау арқылы оқушыға жекелей шешім ... ... ... ... ... – бұл балаға қоғамдық талап қою, оның ... ... ... ... тәсілдері. «Жазалауда жабырқанқылық
болмайды, ол болған қателікке қайғыру»-дейді А.С. Макаренко.
Төртінші топ. ... ... ... және ... ... беру ... ... бақылау, әңгіме, сұрау (анкета, ауызша),
қоғамдық пайдалы іс-әрекеттерінің нәтижелерін талдау, ... ... ... мен тәрбие егіз, оларды бір – бірінен бөліп қарауға болмайды.
Ұлы данамыз Әл – ... ... ең ... ... ... тәрбие берілуі
керек, тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы» десе, ал В. Белинский
«Бала тәрбиесіне ерекше мән берілуі керек, ... ... ... ... ... ... ... деп білгірлікпен дөп басып
айтқан.
Бала тәрбиесі - өте күрделі процесс. Оның күрделігі бесіктен ... ... ... бала көңіл – күйімен, жеке ... ... ... ... ... ... Ойлап
қарасақ, тәрбие баланың бал дәуренінен бастап азамат болғанға дейін тәні
мен жанына төрт – бес арнамен құйылады:
«Тәртіптің ең ... ...... «Ұяда не көрсең, ұшқанда
соны ілерсің» дейді халқымыз. Иә, ұрпақтың тәрбиесі-қоғамның болашағы және
оған аса зор ... ... - ... ... ... ... ... десең, бесігіңді түзе»,- деп М.Әуезов көрегендікпен дәл айтты емес
пе? Бала тәрбиесінің дұрыс жолға түсуі оны қоршаған ортаға, әсіресе ... ... ... ... ... ... қазіргі
таңда сапалы білім берумен қатар, болашақ жастарды рухани – адамгершілікке
тәрбиелеудің де зор ... ... ... ... ... ... ... беру мекемелеріндегі тәрбие жұмыстарын тоқырауға
әкелді. ... ... ... және ... ... ... жаңаша
көзқарас қалыптасуда, олардың ізгілік мәні тереңірек ашылуда. Тәрбие ... ... яғни ол ... ... ... сақтау және қалпына келтіру.
Тәрбие жұмысы - педагогтардың нақты міндеті, яғни ... ... ... саналы түрде шешуге бағытталған үйлесімді іс-әрекеті.
Тәрбие және тәрбие жұмыстары әр баланы қайталанбас тұлға ретінде
қарап, оның ... ... ... ... ... бала - ... ... әлем, ал әр педагогтың міндеті әр тұлғаны көре білу, жүректеріне жол
табу. В.А.Сухомлинский: «Әлемде адам ... ... одан бай ... - деп ... ... ... ... ұстаздардың алдындағы мақсат -
өмірдің барлық саласында белсенді, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің мемлекеттік
міндеті негізінде педагогикалық міндет ... ... ... алуға болатындығын атап көрсетті. Ол "Тәрбиенің негізгі мақсаты
баланы жан-жақты дамыту" - деген ұсынысты қолдады,
Халықтың ... - ... ... ...... Ұстаздың
мұраты - жетілген, толыққанды азамат ... Ал ... ... үшін – ... ... ... еңбек, эстетикалық, тілдік
қатынас, дене тәрбиесі, сонымен қатар экологиялық, экономикалық, жыныстық,
патриоттық тәрбие берілуі ... ... ...... бала, ата-ана
еңбегімен байланысты екендігі айқын. Демек, бұлар ... ... ... ... ... ... бас игенде ғана іс оң нәтиже
таппақ. Бұл ұлдың еркіндігіне, ... ... ... ... ... да осы үш негіз бірлесе отырып жұмыс жасаса өкінбейтініміз анық.
Тәрбие мәселесін тек мектеп пен ... ... ... ... іс бітпейді. Оның нәтижелі болуы ата-аналар мен қоғамдық ... ... шет ... белсене араласуына, адам тәрбиелеудегі
жауапкершілікті бірлесе қөтеріп, жұмыла істеуге ... ... ... Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заң жобасында «Ата-аналар
балалардың өмірі мен оқуы үшін олардың денсаулықтарын, рухани әрі ... ... ... ... ... ... ... етуге
міндетті» делінген.
Тәрбие үрдісінде ұстаздың білім өресі мен әдіскерлік ... ... ... ... роль ... ... ... Шәкірттер өз
ұстаздарының жүріс-тұрысына, мінез–құлқына, іс-әрекетіне, дүниетану
көзқарасына ... тұра ... ... ұлы ... ... қайнар көзі тек адамның жеке басының өнегесіне негізделген.
Ешқандай жарғы да, бағдарлама да, ешқандай орынның жасанды ... де ... баса ... деп ... ... ... ... тебірентіп, ой-сезіміне әсер ету үшін
біріншіден, тәрбиеші ұстаздың саяси сауатты, ... ... ... ... шарт, екіншіден, тәлімгер ұстаз өз бойындағы білімді ... ... ... ... ... шеберлігі қажет, үшіншіден,
мұғалім оқу–тәрбие үрдісін жүргізу кезінде ... ... ... өсу, даму ... ... ... тап ... білетіндей
сезімтал психолог болуы керек. Яғни А.Н.Толстойша айтқанда «Мұғалім ... өз ... ... ... ... жинақтаса ғана ол нағыз
ұстаз».
Егеменді ел болып, етек-жеңімізді енді ғана ... ... ... ... ... ... рухани бай, ел болашағын
ойлайтын, парасатты да саналы азамат ... ... ... ... мен ... ... барысында ұштастырып, бірлікте оқыту -
әрбір ... ... ... ... сынып жетекшілері тек сабақта ғана емес,
сабақтан тыс ... да ... ... ... ... тәрбиенің, соның
ішінде ұлттық тәрбиенің, ең ізгісін, ең ... ... ... ... таңда тәрбиенің теориясымен практикасының өзекті
мәселелерінің бірі ...... ... ... ... ... «мен ... бойынан қандай қасиеттерді көргім келеді
немесе болашақта қандай азамат болып өссе екен деп ... ... ... іздеу барысында оқушыларға тәлім – тәрбие берудегі басты
– басты мақсаттарды анықтап ... ... Жаңа ... ... тәрбиелеуде
ұстаз қауымына өмірдің өзі осыны талап етіп отыр. Ал ұстаздардың осы ... ... ... адам ... өнер деп қарап, үнемі
шығармашылықпен іздене жүргізуіне, мектеп басшыларының күнделікті ... әр ... ... ... ... ... істі танып көре
білуіне, оны үлгі-өнеге етуіне байланысты демекпін.
Егеменді еліміздің ... ... ... ... ... ... берген тәрбие – жас шыбықты игендей», - деп Ы. ... ... сан ... ... өзек ... рухани мұрасын
ұрпақ бойына сіңіргенде ғана еліміздің жұлдызы ... ... ... ... ... ... даладағы еңбекшіге дейін мектеп босағасынан
өтіп, тәрбие алып шығатыны белгілі.
Тәрбие жолы - қиын жол. ... ... адам ... шәкірт
алдындағы парызын ешуақытта ұмытпайды. Мүлт етсе үлкен қателік жіберіп
алатынын ... Ал ... ... қателікті түзеу оңай іс емес.
Мектептегі әр ұстаз ізденуді, білім ... ... ... еңбек етуді абыройлы міндет, айбынды мақсаты деп біледі ... ... ... жан- жақты етіп өсіруге әрбір ата-ана, мектеп және
бүкіл ... ... ... керек. Сондықтан да ұстаздар қауымы, сапалы
білім бере отырып, еліміздің болашақ жастарын ұлағаттылыққа тәрбиелейік!
1.2 А.С. Макаренконың тәрбие және ұжым ... ... ... ... қызметте табысқа жетудің бірінші
қолайлы шарты болып табылатын тәрбиенің мақсатын анық та және ... білу деп ... ... ... да тәрбие жұмысы мүмкін емес.
Оның айтуынша, қабілетсіз немесе “бұзылған” бала ... ... ... ... ... ... және балалардың
қылмескерлігі туа біткен және түзетуге болмайтын сапалар емес”.
Макаренко ... ... бала ... ... ... ... ... азаматы, Социалистік Еңбек ері болып шығады”,-деп есептеды.
Макаренконың айтуынша, педагог оптимист болуға ... ... ... ... көре ... ... ... оптимизммен қарау керек.
А.С.Макаренко буржуазиялық және ұсақ буржуазиялық педагогиканы қатты сынға
алды. Буржуазиялық және ұсақ буржуазиялық педагогика ... ... ... жеке ... ... соқыр бағынуға негізделген авторитарлық
педагогикадан “еркін тәрбие” анархистік теориясына негізделді.
Макаренко жұмыс бастаған жылдары Горький ... ... ... ... тәрбие” теориясының рухында тәрбиеленген болатын-ды. Ұсақ
буржуазиялық “еркін тәрбие” теориясын жақтау балаларда эгоизмді,
тәртіпсіздікті және басқа жағымсыз қылықтарды тәрбиелейді.
Адамды неғұрлым құрметтеген сайын, ... ... қоя білу ... ... ... күштеріне, оның үлкен мүмкіншіліктеріне терең сене
білді. Макаренконың ... ... ... ... әрбір
тәрбиеленушінің жағымды жақтарын көре білді.
Макаренко педагогикалық теория тәрбиенің практикалық тәжірибесін жинақтауға
құрылуын талап етті. ... ... ... мен Дзержинский атындағы
коммуна мектептерінде бағдарламалық материалды орналастырудың кешенді
жүйесі қолданылмады. Макаренко оқу пәндерін біржүйелі ... ... ол ... ... кез-келген бұрмалаушылыққа “Дальтон-жоспарға”,
“жобалау әдісіне” қарсы болды.
Ол еңбек тәрбиесі үрдісіндегі бұрмалаушылыққа қарсы болды.
Еңбекке тәрбиелеуге ерекше мән бере отырып, Макаренко ... ... ... тәрбие жұмысымен байланыссыз өнімсіз шығынына қарсы болды.
Макаренко кейбір педагогтардың сол ... ... ... ... “Еңбек – бүкіл мектеп жұмысының орталығы” деп
аталатын ... емес ... ... болды. Бұл ұран бойынша, мектеп өмірінде
еңбек дағдыларына ерекше мән берілді, біржүйелі жалпы білім алуға ... ... ... ... ... ... тәжірибенің
мәнін қысқаша ғана формуламен қалай анықтар едіңіз деп сұрай қалса, мен
оған адамға мүмкіндігінше үлкен талап қою және құрмет көрсету деп ... ... - ... екен.Мұғалім бұл принципті ескере отырып, оқушының
күшіне, қуатына, жігеріне ерік беретін, ... және ... ... ... құлқын сезінуін және өз тәртібіне деген жауапкершілікті
түсіндіретін өзіндік стилі мен тоны (сарыны) бар қатынастарды таңдайды.
Егер талап ету ... қате ... ... ... онда ол адамға
деген құрметтің жоғары болғаны. А.С. Макаренконың айтуына қарағанда,
белгілі бір шамада қателесу бола тұрса да, адамға үміт ... ... ... ... бойындағы рухани нәрсені біліп, оған сүйеніп, оның
сеніміне иек артумен қатар, мұғалім оқушының өз тәжірибесін дамытумен
айналысуға дайындығын іске қоса білуі керек. ... ... бір ... қалғанына қарамай, оған сенім артып, күш-жігер беріп, өзіне деген
сенімін бойына қалыптастыра білу мұғалімнің міндеті болып келеді. Оқушы
тұлғасы ... ... ... ету – ... негізгі және
тиімді құралдарын толық, тиімді пайдалана білу ... ... ... өз тәжірибесінде тәрбиедегі шешуші роль атқаратын нәрсе
оқшауланған құралдар емес, керісінше, ... ... ... ... дұрыс және нақты көрсетті. Адам еңбектің, танымның, ұжымның, қарым-
қатынастың субъектісі ретінде іс-әрекет барысында қалыптасады.
А.С. Макаренконың ұжым туралы ілімі.
Оқушылар ұжымы – ... ... ... және ... қоғам
жағдайында бала өмірін ұйымдастырудың негізгі формасы. Жеке тұлғаның дұрыс
дамуы үшін ұжымда қолайлы жағдай болғаны ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның бас бостандығы болуы басты
шарт болып табылады.
Кеңес мектебі әлемде бірінші болып, жеке ... ... бас ... тәрбие іс-әрекетінің негізіне ұжымды қалады. Ұжым
тәрбиелік талпыныстар орталығына айналды, оны қалыптастыру ... ... ... Ұжым ... педагогика ғылымының қайраткерлері
және халық ағарту органдарының озат өкілдері А.В. Луначарский, Н.К.
Крупская, А.С. Макаренко, П.П. Блонский, С.Т. Шацкий, В.А. ... ... ... ... ... ... жеке адамды ұжымда тәрбиелеудің бір ізді педагогикалық
теориясын жасады. Оның идеялары қазіргі уақытқа дейін құндылығын сақтауда
және ... ... ... ... ... ұжым өмірінде
шығармашылық дамудың негізі болды.
«Біздің бірінші тәрбиелеу мақсатымыз болуға тиіс ұжымның өзінің
социалистік сипатынан туындайтын әбден айқын қасиеттері болуы керек» -
дейді А.С. ... ... тек ... ... және ... еңбегінде ғана емес,
осы еңбекті ортақ ұйымдастыруда да біріктіреді. Бұл жердегі ортақ мақсат
бүкіл ұжымның мақсаты. Жалпы мақсат пен жеке мақсаттың ... ... ... тек жалпының жекеге қатысы.
Жеке оқушының әрбір әрекеті, оның әрбір сәттілігі немесе сәтсіздігі
жалпы іс ... ... ... ... ... ... деп бағалануға
тиіс. Осындай педагогикалық логика ұжым мүшелеріне сіңуі ... ... ... бір ... ... ... ол ... басқа
ұжымдармен байланыста болады. Ұжым қоғам алдында жауапты, өйткені тек ұжым
арқылы оның әр мүшесі ... ... ... ... ... ... еңбек,
ұжымның парызы мен намысы жеке адамдардың кездейсоқ қыңырлығының ойыны бола
алмайды. Ұжым – ол әлеуметтік организм, ... оның ұжым мен ... ... ... басқарушы және үйлестіруші органдары бар.
Ұжымдық өмір тәжірибесі тек басқа ... ... ... бұл өте ... ... сай ұжымдық қозғалыстардың өте күрделі
тәжірибесі, олардың ішінде ең көрнекті орынды өкім ұстанымдары, талқылау,
көпшілікке бағыну, жолдастың жолдасқа ... ... және ... ... және ұжым ... ...... жүйесінде ең
негізгі орталық идея, оның бүкіл педагогикалық қызметі мен барлық
педагогикалық қағидаларының ... ... ... ... ... ... жеке ... ұжымда және ұжым арқылы тәрбиелеуді ұйымдастыру
теориясын жасағаны А.С. Макаренконың үлкен жетістігі болып табылады. А.С.
Макаренко тәрбиелеу жұмысының негізгі ... ... ... ... ... ...... тұлғаға қоғамнан, ұжымнан тыс қарауға
үйретеді», - деді ол. Кеңес азаматының маңызды сапалары оның ұжымда өмір
сүре білуі, адамдармен ұдайы қарым-қатынасқа ... ... ету, ... жеке
қызығушылықтарын ұжым қызығушылықтарына бағындыру болып табылады.
А.С. Макаренко кеңес педагогикасының адамгершілік мақсаттарымен сай
болатын және шығармашыл нысаналы тұлғаның қалыптасуына ықпал ететін ... ... ... ... ... ... ... көп пайдасын әкелетін балалар қоғамы өмірінің жаңа формалары
керек. Педагогикалық ойдың тек ... ... ... тек ... ... ... шығармашылық және тексеру ғана бізді осы формаларға әкеле ... - ... ол. ... ұжымдық формалары кеңестік педагогиканы буржуазиялық
педагогикадан айырықшалайды. «Мүмкін біздің тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... балалар
ұжымымыз міндетті түрде өсуі және дамуы керек, алдында тек ең жақсы болашақ
күнді көруі және соған жету үшін көңілді ... ... ... ... ... ... болуы керек. Мүмкін нағыз педагогикалық
диалектика осында шығар», - деп жазды А.С. Макаренко. ... және ... ... ... ... құру ... олардың қарым-
қатынасының және бір-біріне деген тәуелділіктің жүйесін құрастыру, әр
тәрбиеленушіге әсер етудің жүйесін құрастыру, сонымен бірге педагогтар,
тәрбиеленушілер және кеңсе ... ... ... және ... ... ... керек деп санады А.С. Макаренко.
“Біздің тәрбиенің міндеті ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық тәжірибемнің кейбір
қорытындылары” атты мақаласында.
Макаренконың айтуынша, ұжым дегеніміз ... жай ғана ... ... ... салуы емес, ол жалпы мақсатқа жетуді алға ... ... ... ... ... ұмтылушылардың тобы.
Макаренконың түсіндіруінше, әрбір жеке тұлғаға әсер ету үшін ... ... ... оның ... мүшесі болып табылатын жеке тұлғаға әсер етуге
болады. Бұл қағиданы “параллельді әсер ету ... деп ... ... ... талаптары іске асады. “Параллельді әсер ету қағидасы”, ... әсер ету ... ... ... ... ... жанама әсер етуді жоққа шығармайды. Ұжымның тәрбиелік мәнін
айқындай отырып, А. С. Макаренко нағыз ұжымның жалпы ... ... ... іс-әрекеттермен шұғылдануы керек, ұжымның өмірі мен жұмысын бағыттап
отыратын мүшелер болуы керектігін айқындады. Ұжымның ұйымшылдығы мен
дамуының маңызды шарты, ұжым мүшелерінің алға ... ... ... Қойылған мақсатқа жеткеннен кейін, одан да көңілді
және көп жақсы нәтижелер беретін басқа мақсат қою керек, бірақ міндетті
түрде ... ... ... ... ... тұратын жалпы
перспективалық мақсаттардың саласындағы мақсат болуы тиіс.
А. С. Макаренко тәрбиелеуші кеңсенің педагогикалық ұжымы жауап ... ... және оның ... ... ... ... қалыптастырды және ғылыми түрде негіздеді. Макаренконың
ойынша, ұжымды басқару өнері, оны жалпы күш-қуатты біріктіруді, ... ... ... ... ... ... еліктіру болып табылады. Бұл
жағдайда мақсатқа жету үлкен қанағаттанушылық береді. ... ... ... ... ... қажет.
Ұжымның негізгі заңдарының бірі “ұжымның қозғалыс заңы” деп атады
Макаренко. Егер ұжым ... ... ... орындаса, бірақ ол болашаққа
жаңа мақсаттар қоймайтын болса, онда ұжым мүшелерін ... ... қол ... табыстарға тоқмейілсу басталады, ондай ұжымның
болашағы болмайды. Ондай жағдайда ... ... ... Ұжым ... қызу өмір ... белгілі мақсатқа ұмтылып отыруы қажет.
Осыған сәйкес Макаренко алғаш рет “Болашақ жолдар жүйесі” қағидасы
педагогикаға ұсынып, жан-жақты талдады.
“Алдында ешқандай қуанышы ... адам ... ... ... етіп жүре
алмайды. Адам өмірінің ең жақсы аты-шулы қозғаушысы, ертеңгі ... ... ... дамуы, Макаренко бойынша, әруақытта да жүріп
отыруға тиісті, дамуды педагогикалық ұжым бағыттап отырады, ал оның алға
қозғалысының өте ... ... ... ... өмір ... ең негізгі заңын Макаренко ұжымның қозғалысы, өсуі
және дамуы деп атады.Оның пікірінше, онсыз біздің қоғамның өміршең бөлігі
ретінде ұжымды елестету мүмкін ... ... ... ... ... ... коммунадағы өзінің педагогикалық тәжірибесінде осы
ережені қатаң сақтады, колонистер мен коммунарлардың ұмтылысын және
ешуақытта тоқтап қалуға болмайтынын, әруақытта алға ... ... ... ... алға ... қоя білу қабілеттілігі және соны орындай
білу.
Макаренко балалар ұжымы өмірінде берік ұйымдасқан ... ... ... оны педагогтың ең жақын тірегі деп қарады. Ол колония
тәрбиеленушілердің ішінен актив ядросының бөлінуіне қуанды, оның ... оны ... ... ... ... ... тең құқылы колонияның иегерлері ретінде сезінді. Олар
колониядағы дербестіктен және белсенділіктен қуаныш сезіміне бөленді,
екінші жағынан, тапсырылған іске деген ... және ... ... ... ... оны ... ... жетекші рольді педагогтар
ұжымына арнады. Педагогтар ұжымынсыз ол балалар ұжымын тәрбиелеу және ... ... ... ... ... емес деп ... ... жеке тұлға тәрбиесінің қоғамдық бағыттылығын ерекше
атап өтті. Ұжымда тек жай ғана мейірімді, жақсы адам болу жеткіліксіз, адам
ұжымның мүддесімен өмір сүруге ... және ... ... ... ... мақсаты мен объектісі ұжым болып табылады, адам ұжымнан тыс,
жалғыз дамымайды.
2) Ұжым адамдарды жалпы мақсатқа, еңбекке, еңбекті ұйымдастыруға
біріктіреді.
3) Ұжым ... ... ... қоғамның бөлігі болып табылады.
4) Ұжымның ұйымдастырушылары, яғни өзін-өзі басқару органдары және ... ... ... ... көп көңіл бөлді. Қалыптасқан
ұжымның ерекше белгілері ретінде мыналарды ескерді: 1) үнемі сергектік, іс-
әрекетке дайындық; 2) өзінің қадірін сезіну; 3) ұжым ... ... 4) ... әр ... ... ... ... 5) іс-әрекет,
қимыл белсенділігі; 6) дер кезінде ұстамдылыққа әдеттенуі, эмоциялары мен
қатынастағы тым артық ... үшін ... шек қоя ... даму ... болу үшін топ ... ... әртүрлі жолдарынан өтуі
қажет. Бұл жолды А.С.Макаренко бірнеше кезеңдерге бөледі.
Бірінші кезең – ұжымның қалыптасуы (алғашқы ұйымдасудың сатысы). ... ұжым ең ... ... ... ... ... ... атқарады, ұйымдасқан топты ұжымға айналдыру, демек, әлеуметтік-
психологиялық қоғамдастық, онда оқушылардың қарым-қатынасы олардың
бірлескен қызметінің мазмұнымен, оның ... ... ... Бұл ... ұжым іс-әрекетінде белсенді, ынталы
оқушыларға сүйену керек.Ұжымның өміріне мұндай әдіс-тәсіл сыныпта белсенді
жұмыс істейтін оқушылар тобын ... және ... мен ... ... ... әсер ... ... кезеңнің аяқталуы үшін
төмендегідей мәселелерді еске алу керек:
- ұжымды ... ... ... ... ... ... ұжым ... дамуы;
- жеке адамдардың арасында қарым-қатынас, іскерлік және гуманистік
қатынастардың пайда болуы;
- ұжымның барлық мүшелері қолдайтын, дауыс беретін ... ... ... ...... ұжымдағы іс-әрекетін,
қатынастарын ұйымдастыру, ұжым мүшелерін әр түрлі іс-әрекеттеріне
қатыстыру, балаға ... ... ... құрал ретінде ұжымды
пайдалану.
А.С. Макаренко тәрбие жұмыстарын барлық ұжым мүшелерін тәрбиелеуден
бастағанда ғана ұжымды нығайтуға болады дейді.
Ұжымды ұйымдастырушы – педагог, одан ... ... ... саты сол ... ... деп ... егер ұжымда актив
қалыптасып, жұмыс істесе, тәрбиеленушілер жалпы мақсаттың, жалпы іс-
әрекеттің және ... ... ... топтасқан.
Екінші кезеңде активтің ықпалы күшейеді. Актив педагогтың
талаптарын тек ғана қолдап ... ... ... өзі ұжым ... қояды. Бұл кезеңде белсенді топпен жұмыс істеудің маңызы зор. Мысалы,
жұмысты бірігіп жоспарлау, әр түрлі оқу, қоғамдық еңбек ... ... ұжым ... көмектесу, іс-әрекеттерін бакылау т.б.
Екінші кезеңге тән ерекшелік ұжымның құрылымының тұрақтауы. Ұжым бұл
кезеңде тұтас жүйе ретінде жұмыс жасайды, онда ... ... ... ... ... әрекет ете бастайды. Ұжым өз мүшелерінен
белгілі мінез-құлық нормаларын талап етуге қабілетті, соған байланысты
талаптарының көлемі бірте-бірте ұлғаяды. Сонымен, ұжымның дамуының екінші
кезеңінде жеке ... ... ... ... тәрбиелеудің құралы
ретінде жұмыс істеді.
Бұл кезеңде педагогтың негізгі мақсаты ұжымның мүмкіншіліктерін ұжымның
алдындағы міндеттерді шешу үшін барынша пайдалану. Практикалық тұрғыдан
ұжым тәрбие ... ... өз ... белгілі деңгейіне жетеді.
Бұл кезеңде ұжымның дамуы қарама-қайшылықтарды жеңумен байланысты:
ұжым мен жеке оқушылардың арасында; ... ... ... дамуы;
жалпы және дара перспективалардың ара-қатынасы; Сондықтан да ұжымның
дамуында ... ... кері кету ... ... Ұжымның бұл даму
кезеңінде параллельді ықпал жасау принципі қолданылады, яғни тұлғаға талап
қою ұжым арқылы жүзеге асырылады.
Үшінші және одан ... ... ... ... шарықтауымен
сипатталады, онда қоғамдық пікір пайдаланылады. Қоғамдық пікір –
талаптарды, пікірлерді, бір-бірлерінің ойларын бағалау бірлігі болып
табылады. Бұл ... одан ... ... ... ... ерекшеленеді. Бұл кезеңнің даму деңгейін көрсету үшін ұжым
мүшелерінің бір-біріне қойылатын талаптарының ... мен ... ... ... Ұжым өмірінде, оқушылардың арасында жалпы барлық істі
бірлесіп орындаудың арқасында ұжымдық, гуманистік қатынастар өрбиді, ... ... ... ... ... ... ... үн қатуға дайын тұру, мінез-құлық нормасын сақтау,
нормаға бағыну сияқты қасиеттер ... ... Егер ұжым ... осы
сатысына жеткен болса, онда ол тұтас адамгершілік тұлғаны қалыптастырады.
Сондықтан да кейбір педагогтар ... және одан ... ... Бұл ... ... мектеп оқушысы өзіне-өзі белгілі талаптарды
қоя алады, адамгершілік нормаларды орындау оның қажеттілігі болып табылады,
тәрбие ... ... ... ... ... даму сатыларында үлкен және кіші дәстүрлерді қалыптастырады.
Ұжым өмірінде дәстүрдің үлкен ... ... зор. А.С. ... ... ... бекітіп, ұжымдағы қарым-қатынасты нығайта түседі.
Дәстүрлер – тәрбиеленушілерді эмоционалды қабылдайтын әдет-ғұрып, салт-
дәстүр, ниет ... ... ұжым ... ... формалары. Дәстүр мінез-
құлықтың, жүріп-тұру нормаларының қалыптасып, бекінуіне көмектеседі,
ұжымдық мәселелрді, туындаған сұрақтарды бірігіп шешу қабілеттерін
дамытады, ұжым ... ... ... ... ... ... ... түрлері бар, мысалы, мектеп мерекесі, сайыстар, олимпиадалар,
соңғы қоңырау, күзгі бал, үлгерімі төмен оқушыларға көмектесу, қарияларға
көмектесу және т.б. Бұл дәстүрлердің ... үшін ... ...... ... ... қылу, ұжымның абыройы үшін күресу, ата-бабаларымыздың
мұрасын ұқыптылықпен ... және одан әрі ... ... ... білу ... рөл ... ... еткен мақсат перспектива деп аталады. Осыға орай, А.С. Макаренконың
теориялық мұрасына сүйене отырып, оның жақын, орта және ... ... еске ... ... ... – ұжым ... жеке қызығушылығынан
туындайды, яғни күнделікті өмірде пайда болып жеке адамды әр ... ... ... ... ... ... ... цирк, көрмеге бару,
музей, жексенбілік серуен, театрға бару, үйірмелердегі қызықты жұмыстар
және т.б. жатады. «Егер балалар алдында қуанышты, қызықты істер болмаса,
онда олар өмір сүре ... Адам ... шын ... ... ... деді А.С. ... перспектива – уақыт бойынша алыстау ұжымдық оқиғаның жобасы.
Бұл перспективаға балалар лагеріне бару, жыл ... ... ән, ... ... ... ... және ... тақырыптарға
пікірталас өткізу және т.б. жатады. Мұндай алда тұрған оқиға оқушыоар үшін
өте қуанышты. Оқушылар сол ... ... және жеңу үшін ... перспектива – бұл ұжымның немесе жеке адамның ұзақ уақытқа
көзделген үлкен мағыналы, маңызды талаптарға қол жеткізуге ... Оған ... ... таңдау, білім алу, орта немесе жоғары
арнайы оқу ... түсу ... ... ... оқу және ... барысында тиімді
пайдалану үшін әрбір мұғалім келесідей міндеттерді орындауы тиіс:
- перспективаны ... ... ... ... үшін ... білу;
- оқушылардың жас ерекшеліктерін және жалпы дайындық дәрежесін ескеру.
1.3 А.С. ... ... және ... ... еңбектеріне педагогикалық
талдау.
Адамның жан-жақты және үйлесімді дамуында еңбек шешуші факторлардың
бірі болып табылады. Адам еңбексіз дами алмайды, керісінше кері ... ... ... адамның денесі, көзқарасы, эстетикалық және ақыл-
ой деңгейі дамиды, жетіледі, еңбектің мәні, құндылығы және сапасы артады.
Балалар мен ... ... ... ... ата-ана парызы, бүкіл халық
міндеті болып келді.
Халық еңбекті барлық ... ... жету жолы ... ... ... жан және тән сұлулығын еңбекте ғана көрсете алатындығына ... ... да ... ... ... отбасының қасиетті борышы,
міндеті. Қоғамның ең басты талаптарының бірі - әр азаматтың ... ... ... ... ... ... байлықты еселей түсуге еңбек
үлесін қосуы, еңбекке адал, саналы қатынасу қоғамның өмір салтының ... ... ... ... ... - тәрбиенің жалпы жүйесінің құрамды
бөлігі болып табылады. Еңбекке тәрбиелеу, баулу, үйрету және кәсіптік
бағдар беру, мектеп оқушыларының қоғамға пайдалы, өнімді еңбекке ... ... ... ... ... ... азамат болып өсудің, жеке
адамды адамгершілік және зиялылық жағынан қалыптастырудың негізгі көзі
болып табылады.
Жасөспірімді, еңбекке тәрбиелеудің жалпы міндеттері бірнеше жеке
міндеттері: балаларды ... ... және ... ... ... ... ... қалыптастыру; еңбек мәдениеті
дағдыларын дарыту; оқушылардың ынтасын, қабілетін және қызығушылығын
дамыту. Балаларды енбекке психологиялық және ... ... ... бұл ... үшін оқушылардың пайдалы еңбекке даярлығын және соған
талаптануын ... ... өз ... өз ... ... ... және ... болып табылады. Ұжымда оқушыларды еңдбек
етуге,еңбек дағдыларын, қабілеттерін қалыптастырып, дамытудың маңызы зор.
Ұжымдық еңбекте балалардың қабілеті, дарындылығы толық ашыла бастайды, бала
көп ... ... ... ... және мінез-құлық әдеттері, дағдылары
қалыптасады және ұжым мүшелерінің арасында қарым-қатынас жақсарып, нығая
түседі. Еңбек кезінде достық, ... ... ... ... өзара
көмек және жауапкершілік, жұмысты жақсырақ істеуге ұмтылу нығая түседі.
Осылардың барлығы ұжымдық сынып өмірінде, оқушылардың өндірістік
бригадаларында байқалады. Егер ұжымдық еңбектің дағдылары, ... ... білу ... ... ... ... ол мектепті
бітіргеннен кейін қандай да бір жағдайда болмасын ұжымдық қатынастар
нормаларын, ережелерін және жолдастық ... ... әр ... ... ... Берген тапсырмаға жауапкершілікпен қарайды.
Еңбек еткен кезде еңбек мәдениетін білу керек. Еңбек мәдениетінің
негізгі көрсеткіштері: жұмысты саналы түсініп және тиімді істеу; ... ... ... ... еңбек құралдарына, техникаға, басқа да
материалдарға ұқыптылықпен қарау; берілген жұмысты мүлтіксіз орындау. Өзін
жақсы жағынан ғана көрсете білу, жұмыстағы ... ... ... алдағы жұмыстың мақсатын, міндеттерін және негізгі кезеңдерін
белгілей білу, еңбек үрдісін ... ... және ... ... жасау,
бірге жұмыс істейтін адамдармен тіл табыс білу – еңбек мәдениетіне жатады.
Макаренконың айтуынша, ұрыс коммунистік тәрбиелеу, еңбектік болады.
Біздің ... – бұл ... ... Біздің Конституциямызда:
«Кім жұмыс істемейді, сол тамақ ішпейді», - деп жазылған. Тәрбиелеушілер
балаларды шығармашылық еңбек етуге үйретулері керек. Оған жетуге оларда
еңбек ... ... ... ... деген көзқарас тәрбиелеу арқылы ғана
болады. А. С. Макаренконың ойынша, еңбек тәрбиесі дене тәрбиесінің маңызды
бір элементі болып келеді және сонымен бірге ... ... ... да әсер ... өзінің коллониядағы тәрбиеленушілерінде ұнау немесе
ұнамауына, жағымды немесе жағымсыздығына қарамастан кез-келген ... ... ... ... ... ... ... көрмеген
адам үшін еңбек қызық емес міндет болады, ... ол ... ... ... және ... затына айналады. Макаренко басшылық еткен
кеңселерде өзінің тәрбиелеу жүйесі қалыптасқан болатын, ең қиын жұмысты ең
жақсы, үздік ... ... ... ... ойынша, балалар еңбек тапсырмаларын орындау үрдісінде
оларды ұйымдастырушылық дағдыларды қалыптастыруға жаттықтыру, жұмыста
бағытталу біліктіліген дамыту, жұмысты жоспарлау, уақытты ... ... ... ... ... ... ... басқа адамдарға деген дұрыс
адамгершілік қатынас, кез-келген еңбек ететін адамға деген туыстық махаббат
және достық, жалқау, жұмыстан қашатын адамға деген ыза және ... ... ... тәрбиесінің негізгі мақсаты - жас жеткіншектерге еңбек туралы
тәрбие беру және жеке ... ... ... ... ... еңбекке даярлау ғана емес, сонымен қатар
жас жеткіншектерді біліммен, іскерлікпен және дағдымен қаруландыру
қабілеттілігін дамыту, мамандық таңдауға көмек беру, ұжымдағы ... ... ... көмек көрсетуге баулу болып табылады.
Еңбекке тәрбиелеудің міндеттері:
1. Еңбекке сүйіспеншілік пен еңбек адамдарына құрметпен қарау.
2. Оқушыларды халық ... ... ... ... ... ... барысында олардың дағдысы мен іскерлігін
қалыптастыру.
3. Мамандықты таңдауға дайындау.
Еңбектің тәрбиелік ... ... ... ... барысында оның
экономикалық (дәрежесіне) нәтижесіне мән беру қажеттілігін ғалымдар
дәлелдеп берді. Еңбек ... ... ол адам ... ... ... ... ... туғызады. Ең маңыздысы, мақсатты ұйымдастырған еңбек
үрдісінде еңбектің бір түрінен екінші түрі туындап, үздіксіз еңбек ету ... ... ... ... ... ... ... және басқа жақтарынан дамуының
нәтижесі оның мамандық таңдау даярлығына жегкілікті дәрежеде әсер ететін
болады. Жұмысты жалпы адамзаттық құндылыққа, өзара түсінушілікке,
қамқорлыққа, ынтымақтастыққа ... мен құра білу ... ... ... ... ... ... және жүйесі
Оқу барысындағы еңбек. Сабақ барысында еңбек дағдылары, іскерлік,
төзімділік қалыптасып, қарым-қатынас нығая түсіп кейін жаппай еңбек іс-
әрекеті түрінде байқалады. ... ... үшін ... ... өте ... келеді, онда оқушылар еңбек дағдыларына үйренеді, техникалық білімді
игереді. Еңбек сабақтарының үрдісін жетілдіру, оқушылардың ... ... ... ... ... өндірістік бригада
базасында, демалыс лагерьлерінде ұйымдастырылған еңбек сабақтарына қатыса
жүріп, әр түрлі өсімдіктер өсіреді, тәжірибелер жасайды, қолөнерге
үйренеді, ... ... ... ... ... ... тиімділігі, олардың білім және тәрбие беру мәнділігінде.
Еңбекке тәрбиелеу мен оқытудың міндеттері еңбек пәні сабағында ... ... ... ... ... еңбек сабағында алған
тәжірибелерін, мектеп жанындағы үлесті жер бөлшектерінде еңбек еткен кезде
пайдаланады.
Өзіне-өзі қызмет көрсету.
Балалар өзіне-өзі қызмет көрсете отырып, әр түрлі ... ... ... ... ... өздерінің жауапкершілігін
сезеді, өзімнің адамгершілік борышым деп есептеп, ... ... ... үлгі ... ... жағдайында өзіне-өзі қызмет көрсету: оқу-құралдарын,
кабинеттерді, сынып бөлмесін, дәліздерді жинау, ... ... ... т.б.
Отбасында өзіне-өзі қызмет көрсетуге: төсек-орынды, өз заттарын
ұқыпты пайдаланып, орын-орнына қою, ... ... кір жуу, ... ... т.б. ... жұмысының негізгі міндеті - өзіне-өзі қызмет етудің берік
жүйесін жасап, ... ... әр ... күнделікті өмір игілігіне
айналдыру болып табылады. Жалқау, еріншек балаларға дұрыс бағыт беру
мұғалімдердің, ата-аналардың адамгершілік борышы.
Қоғамдағы ... ... - ... ... ... ... ... дамуына мүмкіндік жасау құралы. Қоғамдық пайдалы
еңбек барысында ... ... ... ... адамдардың
еңбегін бағалауға үйренеді және еңбектің қоғамға тигізетін пайдасын
түсінеді. Мамандықты тануда көзқарасы кеңейіп, денсаулығы жақсарады, саяси
сенімі және ... ... ... ... ... мектеп өмірінде бірнеше түрлері болады:
- халық қоныс ... ... ... ... ... қатысу,
экологиялық жағдайға байланысты тазалықты сақтау, қоқыстарды тазалау,
табиғатты күту және қорғау, айналаны көгалдандыру, ағаштар отырғызу;
- мәдени-ағарту жұмысы оқушыларды белсенділікке, ... ... ... әлеуметтік ортамен қарым-қатынасын
кеңейтеді;
- шефтік жұмыс - адамгершілікке тәрбиелеудің ең жоғары формасы. Ол баланы
қамқорлыққа, қайырымдылыққа, жауапкершілікке тәрбиелейді. Мектеп өміріндегі
пайдаланып жүрген ... ... Отан ... және ... ... көп ... аналарға көмектесу және қамқолрық жасау, мәдени
мұраларды қорғауы жатады.
Өнімді еңбек негізінде адам ... ... және ... ... ... жасайды.
Өнімді еңбек жалпы білім беретін орта мектептегі оқу-өндіріс кооперативтері
оқушылардың өндірістік бригадалары арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... өз ... сәйкес жалпы халықтық іске үлкен үлес
қосады. Оқушылардың өндірістік бригадасының жұмысы екі бағытта жүргізіледі:
өнімді еңбек процесін ұйымдастыру және ауылшаруашылық ... ... ... өндірістік бригадасының оқуды еңбекпен
ұштастыру негізінде, оқушылардың кәсіби ынтасын, қызығушылығын,
ауылшаруашылық ... ... ... және ... ... ... іске ... рөлі зор.
Сыныптан тыс үйірме және жаппай жұмыстың еңбек тәрбиесін іске
асыруда ... ... зор. "Жас ... "Жас ... "Жас
тәрбиешілер" сияқты үйірмелер оқушыларды еңбекке баулиды, олардың
шығармашылық ойларының дамуына көмектеседі. Әрбір оқушының ... ... ... байқалады, әдебиеттерімен жұмыс істеу,
жазып алу, мәліметтерді жинақтай білуге де үйретеді. Оқушыны қызықты, ... мәні бар ... ... ... және ... ... тәрбиелеу бірнеше педагогикалық шарттарға байланысты болып келеді:
- баланы еңбекке неғұрлым ертерек қатыстыруына;
- балалардың еңбек әрекетінің қоғамдық ... және ... ... ... ... ... ... нәтиже баланың сенімін
қуаттануына, қуаныш сезімін артуына;
- еңбекті балалардың психикалық және ... ... ... кіші ... жасындағы балалардың еңбегін ойынмен ұштастыруға;
- оқушылар өз еңбегін өз бетімен ұйымдастыруды үйренуі тиіс.
Осы сияңты шарттарды, талаптарды еңбек процесінде ұтымды ... ... пен ... ... ... ... бағдар беру жұмысының жүйесі
Кәсіптік бағдар беру дегеніміз - педагогтардың, психологтардың,
дәрігерлердің және басқа да қызметкерлердің ... ... ... оқушының қабілеттілігі мен бейімділігін ескере отырып, кәсіптік
қызығуы мен қабілеттілігін ... және ... ... ... ... ... туралы жеткіліксіз білу - мамандық таңдауда кездейсоқтыққа
әкеліп соқтырады. Мамандық таңдауда қателесу кейбір жағдайларда, таңдаған
мамандығын жек көріп, ... ... жиі ... себепші болады.
Мектептегі кәсіптік бағдар беру жұмысының негізгі міндеттері
келесідегідей:
- Оқушыларға көпшілік мамандықтар ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігін қалыптастыру және
дамыту мақсатында оқушылардың дара ерекшеліктерін зерттеу.
- ... ... ... ... ... ... ... таңдауға
көмектесу.
- Оқушыларды белгілі бір мамандықтың түрін меңгеруге бейімдеу.
Кәсіптік бағдар беру жүйесінің құрамды бөліктеріне (компоненттерге),
кәсіптік ақпарат, ... ... ... ... ... және ... ... кәсіптік бейімделу жатады.
Кәсіптік ақпарат - орта мектептегі кәсіптік бағдар берудің ең
негізгі нысандарының бірі болып табылады. Кәсіптік ақпарат арқылы ... ... ... ... мен мәні ... түсініктер алады, мамандық
бойынша адамға қойылатын талаптармен таныстырылады. Қоғамда алатын орны,
мамандықтың ерекшелігі туралы түсініктер ... ... өте ... жан-жақты және жүйелі түрде өткізілуі
тиіс жұмыс. Ол әрбір экономикалық ауданның ... ... мен ... ... ... ... ... Кәсіптік ақпараттың мазмұны,
ұйымдастыру мен әдістері әр жас кезеңінде әр түрлі болады. Сондықтан да
кәсіптік ақпаратты беру ... ... ... жас ... отырып жүргізу керек. Мысалы, бастауыш сыныпта мамандық таңдау емес,
еңбекті сүю, құрметтеу бағытында жүргізілу керек. Ү-ҮІІІ сыныптарда
оқушылардың политехникалық ... ... ... сол ... қажетті кең тараған мамандықтың түрлерімен таныстыру керек. Ал ... ... ... мамандықты терең оқытуға көңіл бөлініп, белгілі бір
кәсіпке қызықтыру қабілеттілігін дамыту керек болып ... Бұл ... ... ... ... ... үйірмелер,
әр - түрлі мамандық таңдауға бағытталған клубтар және т.б.
Кәсіптік ақпараттың өте көп ... ... бірі - ... ... әр ... ... ... кездесу және кештер өткізу,
жоғары сынып оқушылары мен өндіріс ұжымдары және кәсіптік-техникалық
мектептердің оқушыларымен біріккен конференциялар, ... ... ... ... және т.б.
Мектептегі кәсіптік бағдар беру жұмысының ішінде кәсіптік ақыл-кеңес
ерекше орын алады. Негізгі ... - ... ... анатомиялық-
физиологиялық және әлеуметтік психологиялық жағдайын талдау негізінде
жоғары сынып оқушыларының назарына кәсіптік топтар мен мамандықтарды ұсыну.
Кәсіптік ақыл-кеңес ... ... ... ... ... ... орындарынан қызметкер мамандар қатыстырылады. Кейбір жағдайда
кәсіптік ақыл-кеңес жұмысы өндіріс орындарында, кәсіптік техникалық
училищелерде өндірістік оқу цехтарында, кәсіптік бағдар беру кабинеттерінде
жүргізіледі.
Кәсіптік ... ... - ... ... ... ... ... анықтауға бағытталған зерттеу процесі.
Қоғамда кәсіптік іріктеу белгілі бір мамандықтың түріне зорлықпен
жүргізілетін "бейімдеушілік" түрінде болса, кәсіптік іріктеудің (профотбор)
негізіне оның ... ... ... ... жаңа ... ... жатады.
Кәсіптік бейімделу (профадаптация) жұмыс орнында, тәжірибелік еңбек
әрекетінде іске асады.
Кәсіптік ... ... - ... жаңа ... ... ... алғашқы әсерлері, олардың еңбек әрекетінің мақсатын саналы
түсінуі мен сезінуі және мамандыққа қызығуын қанағаттандыруының мәні
ерекше. Кәсіптік бейімделудің тиімділігі тек қана ... ... ... ол ... ... өндіріс ұжымында, еңбекке жаңа
араласқан жастармен жүргізілетін жүйелі жұмыстың нәтижесінде іске асады.
А.С.Макаренко тәрбиенің осы ... ... ... ... теорема деп атады. Мұндай теореманың қатарында "үш күш ... ... ... ... ... ... оқушыларға кәсіптік
бағдар беру жұмысын ұйымдастырушы және іске асырушы орталық болып саналады.
Мектепте кәсіптік бағдар беру жұмысын ұйымдастыратын мұғалім, сынып
жетекшісі, еңбек ... ... ... және ... тыс ... ... яғни, бір сөзбен айтқанда бүкіл педагогикалық ұжым.
Сынып жетекшісі барлық бағдар беру жұмысын басқарады. Оқушыларды белгілі
мамандықты таңдауға даярлайды. Сынып ... ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмысының жоспарында ең
негізгі бағыттарды белгілейді. Мысалы: кәсіптік ақпаратты ұйымдастыру,
кәсіптік ақыл-кеңес беруге көмектесу, ... ... ... са ... ... ... оларды жұмысқа орналастыру
және т.б.
Еңбек пәнінің мұғалімі - еңбек тәрбиесі, еңбек етуге ... ... ... ... беру ... ... ... Ол еңбек сабақтарында
алған білімдерін тәжірибеде қолдана білуге, мамандықты таңдауға бағыт
береді.
Сыныптан және мектептен тыс тәрбие жұмысын ұйымдастырушының ... ... ... беру ... ... ақыл-кеңес материалдарын
жинау;
- әр түрлі сыныптарда кәсіптік бағдар беру әдісі және оқушыларға
психологиялық-педагогикалық мінездеме дайындау туралы мұғалімдер және ... ... ... ... ... ... оқушылармен әңгімелесетін кәсіпорын өкілдерімен
кездесулер ұйымдастыру;
- кәсіптік бағдар беру жұмысын жоспарлау және қорытынды жасау.
Мектеп ... ... ... ... беру ... көп ... оны ... және басқарады.
Кітапханада кітапхана меңгерушісі еңбек тәрбиесі, политехникалық
білім беру және мамандық таңдау мәселелеріне арналған көрнекті педагогтар
мен психологтардың еңбектерін, еңбек жайындағы ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа орналастыру
жайындағы әдебиеттерді, жоғары және арнайы орта оқу орындарына, кәсіптік-
техникалық мектептерге түсу туралы анықтамалықтарды күні бұрын іріктеп
алуға ... ... бәрі ... бітірушілер үшін қажетті ғылыми еңбектер
және құжаттар болып есептеледі.
Мектепте кітапхана меңгерушісі ... ... ... ... ... жетекшілеріне көмек көрсету. Ол үшін кәсіптік бағдар
беру мәселелеріне байланысты әдебиеттердің картотекасын жасау, жаңа
әдебиеттер жөнінде педагогикалық кеңесте, оқушылар алдында шолу жасау.
- ... ... ... мақалалардың тақырыптық көрмесін
ұйымдастыру, әдебиеттердің библиографиялық тізімдерін жасау, ілу.
- Әр түрлі мамандықтардың ерекшеліктеріне байланысты оқушылар үшін
оқырмандар конференциясын, пікірталастар, ... ... ... ... ... осы ... ... кәсіптік бағдар беру ісін
жетілдіруге мүмкіншілік жасайды.
Әрбір ата-ана кәсіптік бағдар беру жұмысын ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындардағы
еңбектің мазмұны мен механизмдерімен, өндірістің принципімен және
технологиялық үрдістерімен таныстырады. Тәрбие жұмысының мұндай түрлері ата-
аналардың еңбек ... ... ... ... ... кәсіби
ынтасын дамыту үшін ата-аналар әр түрлі мамандықтар жөнінде олармен әңгіме
өткізеді.
Макаренконың педагогикалық ... ... ... ... ... ... «Балаларды тәрбиелеу туралы дәрістерінде»: «Дұрыс кеңестік
тәрбиені еңбектік емес ретінде қарау мүмкін емес… Тәрбие жұмысында еңбек ... ... бірі ... ... - деп ... ... ойынша,
еңбексүйгіштік пен еңбекке деген қабілеттілік балаға табиғаттан берілмейді,
ол баллада тәрбиеленеді. Кеңес елінде еңбек ... ... ... ... ... еткен кеңселерде еңбек іс-әрекеті үлкен орын
алды; ол дамыды және жетілдірілді. Горький атындағы коллонияда негізінен
өзінің ... ... үшін ауыл ... ... ... ... ... кейін шағын шеберханаларда
тәрбиеленушілердің өндірістік еңбегін ұйымдастыруға көшті. Бұл еңбек іс-
әрекеті өзінің жоғары формасына Дзержинский атындағы коммунада ... ... ... ... орта ... ... және ... жоғары
мамандандырылған еңбекті қажет ететін қиын техникамен жұмыс ... ... ... ... іс-әрекетінде оларда
хабардар болу біліктілігін, жұмысты жоспарлауды дамыту керек, уақытқа,
құрал-жабдықтарға, заттарға ұқыпты қарауға және жұмыстың жоғары ... ... ... Ерте және тар ... ... ... бір жұмыстан
екіншісіне тарту керек, оларға орта білім алуға және сонымен бірге
қызметтік мамандықтарды үйренуге, ұйымдастырушылық және өндірісті басқару
дағдыларын меңгеруге мүмкіндік беру ... ... ... ... ... туралы жазған. Ол кіші
жастағы балаларға да бір реттік емес, ұдайы орындауды қажет ететін жұмыстар
беру керек дейді Бұл жұмыстар балалар ... ... ... ұзақ уақыт болғандай, бірнеше айларға немесе жылдарға
есептелген болуы тиіс. Балалар үйдегі гүлдерді суара алады, тамақ ... ... ... ... жинай алады, даладағы гүлдер мен ағаштарды
суарып, қарап отыра алады және ... С. ... ... ... ... ... ... мәселелеріне ерекше мән берді. Ол
ең бірінші болып, кеңес педагогтерінің ішінен бұл өте маңызды мәселені
талдаумен айналысты.
Қазіргі кезде ... ... мен ... ... ... негізі 5 жасқа дейін қаланады – бұл барлық тәрбие үрдісінің
90%, ал содан әрі адам тәрбиесі жалғасады, ... ... ... ... алғанда жемісін бастайсыз, ал сіз бағып отырған гүлдер 5 жасқа ... - ... ... ... дәлелдейді (шығ.,4т.,460 бет).
Көптеген отбасылар өзінің тәрбие қызметін жеткіліксіз
орындайтындығын ескере келіп, ол “Ата-аналар кітабы” атты көлемді еңбек
жазуды қолға алды. Бұл еңбегінде ... ... ... ашып ... ... ол тек қана ... бірінші бөлімін жазуға үлгерді. Онда
отбасыны тәрбие ұжымының құрылымы және отбасы тәрбиесінің жалпы шарттары
ретінде қарастырды.
Макаренконың отбасы тәрбиесіне қосқан үлесі ... зор. ... және ... тәрбиелеу туралы лекциялары” балаларды отбасында
тәрбиелеу туралы өте маңызды ғылыми және көркем әдебиеттер болып табылады.
Жанұядағы тәрбие ...... ең қиын да және ... ... ... бірі.
Белгілі дарынды педагог, әрі көрнекті жазушы А.С.Макаренко 1937 жылы
жарыққа шыққан “Ата-аналар кітабы” атты көлемді еңбек жазуды ... ... ... жаңа ... бастай отырып, сыпайылықпен өзіне-өзі: “Мүмкін,
бұл кітап тым ... ... ... – деп ... ... өз ... қиын екендігін түсінді. “Жанұя - өте үлкен және аса жауапты жұмыс,
бұл жұмысты ата-аналар ... өз ... және ... ... ... - деді ... ... кітабында” екі ата-ананы
салыстыра отырып, “жалғыз бала”, “көп ... ... ... ... ... ... отырып, қорытынды жасайды.
Бірінші кейіпкері Петр Александрович Кетов – ол күшті, ақылды, адам
психологиясын жақсы біледі. Ол жалғыз баласын тәрбиелеуге көп ... Оның ... көп ... орташа адамды тәрбиелейді. “Жалғыз бала”
дарынды, ақылды болып шығады, бірақ теріс тәрбие оны өзімшілдікке әкеп
соқтырады.
Ол кейіпкерге қарама-қарсы Степан Денисович Веткиннің көп ... ... ... ... Ол жанұя мүшелерінің өзара көмегіне,
сүйіспеншілігіне, үлкен балалар кішілеріне қамқор болуға негізделген. Бұл
мысалдардан екі жанұяның екі ... ... ... ... ... ... отбасы балалар әуелгі тәрбиені алатын ұжым
болуы тиіс. Оның ойынша, тек отбасында ғана балалар өздерін ата-аналардың
іс-әрекеті қоғам үшін ... іс ... ... ... ... бөлігі
ретінде түсіндіретін дұрыс тәрбие алады. Мұндай отбасыларда ата-аналарда
билік және бедел болады, бірақ олар өздерінің іс-әрекеттерін қадағаламайды.
Әке ұжымның ... ... ... ол ... ... ... үлгі ... Ата-аналар әрқашан балалары тек олардың қызығы мен үміті деп қана
білмей, ... ... ол ... ... екенін естен шығармаулары керек.
Макаренконың ойынша, отбасында бірнеше бала болу керек. Осының
арқасында бала эгоист болмайды, әр ... жас ... ... ... ... дамиды, әр балада ұжым қасиеттерінің дамуына
ықпал етеді. Отбасы ... ... ... және отбасылық өмірге
дайын, физикалық және психикалық жағынан сау, өнегелі, интеллектуалды
дамыған тұлғаны тәрбиелеуге міндетті.
Отбасындағы өнегелі-адамгершілік тәрбиесі келешек тұлғааралық іс-
әрекеттің ... ... ... бала тұлғасын қалыптастырудың өзекті
компоненті болады. Ол өсіп келе ... ... ... ... адалдық, әділеттілік, ар-ұят, қадір-қасиет сияқты адамдық
қасиеттерді қалыптастыру ... ... - ... ... білім беру, олардың
жаңа білімдерді алу және жаңаруға деген қажеттілікті ... ... ...... қабілет пен дарындылықтарын дамыту,
өмірде бар Ғажайыптар туралы ақпарат беру.
Физикалық тәрбие - ... ... өмір суру ... және ... күн ... ... дене ... тәртібін құрастыруды қарастырады.
Еңбекке тәрбиелеу келешек өз бетімен өмір сүрудің негізін
қалыптастырады – кәсіби және мемлекет, қоғам, өзінің отбасының
қызығушылықтары төңірегіндегі ... ... ... ... ... ерекше. Өйткені
өздерінің жеке басының жақсы қырларымен баланың ... ... ... ... жеке ... қасиеттері, әдетте бес
жасқа дейін қалыптасады деген пікір бар. Бұл пікірдің растығын өмірдің өзі
дәлелдеп отыр. Өйткені адам ... ... ... ... ... ... бойына сіңіруге тырысады. Сонымен қатар, бала әр нәрсеге
құмар: айналасындағы барлық өзгерісті, табиғат тамашаларын сезінуге
талпынып, өз құрбыларымен ... ... ... ... ... қалай дамиды?
- үш жастағы бала эмоционалдық тұрғыда өзін-өзі жоғары бағалайды;
- мектепке дейінгі жастағы балалар ... ... ... өзі ... ... пікірге ие болады;
- кіші мектеп жасындағы балалар өздерінің дене даярлығы мен рухани жетілу
деңгейін басқалармен салыстыра алады.
Мектеп жасына ... ... ... ... жеке ... ...... мен тәрбиешінің міндеті.
Отбасылық тәрбие өсіп келе жатқан баланың барлық өмірлік іс-
әрекетіне ықпалын ... ... ... ... ... ... ... еңбек және қоғамдық, құндылық бағдарлау,
көркем шығармашылық, еркін ... Осы ... бәрі ... ... ... және ... ... дейін жоғарылайды.
Отбасындағы бала тұлғасына әсер ететін факторларды шартты түрде үш
топқа бөлуге болады. ... ... ... ... яғни ... құндылықтар мен рөлдерге қатынасы арқылы байқауымызға болады.
Екіншіден, ішкі және сыртқы отбасылық іс-әрекет, еңбек әрекетіндегі
әлеуметтенуінің күшті құралы ретінде көруіміз. Үшіншіден, бұл ... ... ... әсер ... ... ... бағытталуы.
Отбасылық шарттарға қоса әлеуметтік жағдай, материалдық деңгей және ата-
аналардың білім деңгейі туралы пікірі қалыптасады. ... Бала ... ... ... мен бақшадан алған тәрбиесімен толыққанда ғана
абыройлы азамат атанады. Өйткені, отбасында болып жатқан сан ...... ... ... ... еңбекке көзқарасы,
демалысты ұйымдастыруы, қонақ қабылдауы бәрі де балаларға әсер етеді.
Олардың мінез-құлқын, тәрбиесін қалыптастырады. Сондықтан да ... ... не ... ... соны ... деп ... ... Әрбір ата-ананың басты міндеті – балаға сенімділік пен өзін-өзі бағалау
мүмкіндігін беруінде. Сенім арқылы баланың бойына сыйластықты
қалыптастыруға болады. Егер үлкендер ... ... ... ... ... онда ... да өз ... сенімділік
жоғарылайды және одан да жақсы жақтарын көрсеткісі келеді.
- ... ... ... ахуал бала үшін адамдармен
қатынастың алғашқы мектебі. Нақ осы отбасында баланың мейірімділікке ... ... ... және ... ... деген
көзқарасы қалыптасады. Сонымен қатар махаббат сезімін, достықты,
жауапкершілік пен шындықты түйсінеді.
- Бедел – ... ... ... ... ... Сондықтан әрбір
отбасы мүшелері өзінің істеген ісімен, өнегелі жүріс-тұрысымен жас
жеткіншектерге тағылым алатындай өнеге көрсеткені жөн. Бала тәрбиесіне
немқұрайды қарау ата-ана ... ... әкеп ... ... ... ... өз перзенттерін әдеттен тыс еркелетіп, сәби кезінен өз
дегендерін істетіп үйренген бала тілазарлыққа бой ұсынып тете ... т.б. жат ... ... ... ынтымағының болмауы ерлі-
зайыптылар арасында алауыздыққа, бірінің сөзін екіншісі тыңдамайтын
жағдайға ... ... ... ... тек ... ... ... бүтіндеумен ғана шектеледі.
- Отбасында бала тәрбиесіне теріс ықпал ететін факторлардың бірі – ата-
ананың ішімдікке бой алдыруы.
Тәрбие ... ... ... ... А. С. ... ... ... көрсетті: «Тұқырту беделі», «Ақылгөйлік беделі»,
«Сүйіспеншілік беделі», «Менмендік беделі», «Арақашықтық беделі», «Тақуалық
беделі» және т.б.
Тұқырту беделі. Бұл беделдің ең ... ... ... ең ... ... ... ... әкелерге тән. Егер әке үйде әрқашан ақырып жүрсе,
әрбір ұсақ-түйек нәрселер үшін ұдайы ашуланып отырса, кез ... ... ... ... ... белдікке жармасса, баланың әр кінәсін
жазалап отырса, әр сұраққа дөрекі жауап берсе, онда бұл ... ... ... ... ... мұндай террорлық мінез-құлқы тек баланы емес,
анасын да қорқытып ұстайды. Ол Баланы қорқыту, үрейлендіру ғана емес,
олардың анасын түкке тұрғысыз жанға айналдыру ... зиян ... ... ешнәрсеге тәрбиелемейді, ол Баланы өтірік айтуға, адами қорқақтыққа
үйретеді, қайырымсыздыққа тәрбиелейді, балалар өздерін қорқынышты ... ... ... ... ... балалардан түкке тұрғысыз адамдар
шығады, немесе өзінің езгіде болғаны үшін кек алушы делқұлы шығады.
Беделдің бұл түрі тек мәдениетсіз, білімсіз ата-аналарда ғана ... ... ... ата-аналар, балалар айтқанын тыңдап, тіл
алғыш болуы үшін олармен барынша аз сөйлесу керек, олардан өздерін аулақ
ұстап, тек анда-санда ғана ... ... ... тұру ... деп санайды.
Мұндай отбасыларда әкесінің жеке кабинеті бар, ол одан сирек шығып ... ... асын ... ішеді, бөлек көңіл көтереді, өзінің отбасына
арналған әмірінің ... де ... ... ... отырады. Кейбір аналардың
да өмірі бөлек, өз мүдделері, өз ойлары ... ... ... немесе үй
қызметшісі тәрбиелейді.
Менмендік беделі. Кеңес мемлекетінде әр азаматтың сіңірген еңбегі
бар, бірақ кейбір адамдар өздерін ең көп ... ... ең ... деп ... өздерінің бұл маңыздылығын әр жерде көрсетіп, жүреді
және өздерінің балаларына көрсетіп отырады. Олар жұмыстағыдан гөрі ... ... ... тек өз ... ... ... ... де істемейді, басқа адамдарға менменси, тәкаппарлықпен қарап,
өздерін олардан жоғары бағалайды. Әкелерінің осндый қылықтарына қарап
балалары да кекірейе бастайды. Достарының алдында ... ... ... ... ... ... да кездеседі: қандай да бір ерекше көйлек,
маңызды адамдармен танысу, курортқа бару – осының барлығы мақтануға,
өздерін жоғары бағалауға, ... ... ... ... өз ... ... ... болады.
Тақуалық беделі. Бұл жағдайда ата-аналар балаларға көбірек көңіл
бөледі, олармен көбірек жұмыс істейді, бірақ бюрократтарша ... ... ... ... балалар жүректері дірілдей тыңдауы керек, олардың
сөздері балалары үшін ... деп ... ... ... қатқыл
үнмен айтады және олардың айтқандары заңға айналады. Мұндай ата-аналар
балалар әкеміз ... ... бос адам деп ... ... деп ... ... әр күні іс ... баланың әр қимылынан ол тәртіп пен
заңдылықты бұзуын көреді, содан ол балаға жаңа заң мен әмір ... ... ... ... өсуі ... байқалмай өтіп жатады, ол өзінің
отбасында бюрократтық басшылық етуінен басқа ешнәрсені көрмейді.
Ақылгөйлік бедел. Бұл жағдайда ата-аналар балаларға шексіз ақыл
айтуларымен баланың өмірін жеп ... ... ... түрінде бір-екі ауыз
сөз айтудың орнына ата-ана Баланы өзіне қарама-қарсы отырғызып алып,
жалықтыратын сөздерін бастайды. Осындай ата-аналар ... ... ... деп ... Мұндай отбасында әрқашан
қуаныш пен күлкі аз болады. Ата-аналарізгілікті, адамгершілікті, дұрыс
болуға бар күшімен тырысады, олар ... ... ... ... ... де, балалар ересектер емес екенін,
оларда өз өмірлері барын және оны сыйлау керек екенін ұмытып ... ... ... тым ... ... ... да ... көре
алмайды.
Сүйіспеншілік беделі. Бұл жағдайда көптеген ата-аналар балалар
оларды тыңдау үшін ата-аналарын сүюі ... ал олар ... сүю ... ... ... болу үшін ... әр ... сайын өзінің ата-
аналық сүйіспеншілігін көрсетіп отыруы керек деп санайды. Ата-аналары
балаларына мейірімді сөздер көп айтады, шексіз аймалап, тым еркелетеді.
Мұндай отбасында ... пен ... ... төгіліп, ата-аналар отбасылық
тәрбиенің маңызды ұсақ-түйектеріне назар аудармайды. Бала барлығын ата-
аналарын сүйгені үшін істеуі керек деп санайды.
Мұндай отбасыларда отбасылық эгоизм өсіп-өнеді. ... ... ... ... алдауға болатынына тез көз жеткізеді. Тіпті әке-шешесін
қорқытуға да болады, бұртиып, ... ... келе ... ... ... ... ... эгоисті өсіріп шығарады. Ал осы эгоизмнің
бірінші құрбандары ата-аналардың өздері болуы жиі кездеседі.
Рақымшылық беделі. Бұл жағдайда баланың тілалғыштығы баланың
сүйіспеншілігі арқылы ... ... ол ... Баланы сүю
мен еркелету арқылы емес, ата-аналардың жұмсақтығы, көнгіштігі, рақымдылығы
арқылы туындатылады. Ата-аналары бәріне рұқсат береді, ешнәрсені аямайтын
тамаша ата-аналар.Кез ... ... ... отбасылық тыныштықты артық
көреді. Мұндай отбасыларда балалар ата-аналарын өте тез билеп-төстеп алады,
ата-аналардың қарсыласпауы баланың талаптарына, тілектеріне жол ашады.
Достық беделі. Балалар әлі ... да жоқ, ал ... ... бар: ... ... ... достарымыз болады. Достық
жоғарғы шегіне жеткенде тәрбие үрдісі тоқтайды, немесе қарама-қарсы үрдіс
басталады: балалар ... ... ... ... ... ... ... ақыл үйретіп отырады, тіл алмайды, яғни мұндай отбасында
достық жоқ, ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес.
Аузын майлау арқылы қол жеткізген бедел – беделдің ең азғын,
өнегесіз түрі, мұнда тілалғыштыққа жай ғана ... мен ... ... ... қол ... Жақсы оқығаны үшін, бір қиын жұмысты
орындағаны үшін сыйлық беруге болады, бірақ мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... мектептегі немесе басқа
жұмыстарында қызықтыратын уәдемен қамшылауға болмады.
Ата-аналардың беделінің басты негізі тек олардың өмірі мен еңбегі,
олардың азаматтық келбеті, олардың тәртібі ғана бола ... ...... ... іс, ата-аналар бұл іске жетекшілік етеді, ол үшін қоғамның
алдында, балалардың ... ... ... ... Егер ата-аналар бұл істі
адал, ақылға қонымды етіа атқарса, өздерінің істеген істері мен әрекеттері
үшін толық есеп беретін болса, онда ... ... ... ... және ... ... іздеудің, әсіресе жасанды ешнәрсе ойлап табудың
қажеті жоқ.
Отбасы тәрбиесі бірқалыпта жағдайда іске асырылмайды, отбасы
тәрбиесінің ... ... ... ...... ... дұрыс қалыптаспағандығында.
Біріншіден, отбасында болатын өктемдік баланы әрбір қадамына бақылау
жасайды, ол өзінің күшіне сенімсіз және ішкі жай-күйі төмен болады.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... болады. Баланы өз еркіне жіберу
өзімшілдікке тәрбиелейді.
Үшіншіден, әке мен ... және ... ... ... ... талаптың жоқтығы. Осының нәтижнсінде бала екіжүзді және жағымсыз
нәрсеге бейім болып ... ... ... өз еркімен қарым-қатынас жасаудан,
өмірден аулақтауға тырысады, бөгет жасайды. Осының бәрі балалардың дұрыс
қалыптасуына, дамуына кері әсер ... әке мен ана өз ... ... ... ... онда балалар сонны пайдаланып, кездейсоқ, күмәнді
адамдармен танысуға мүмкіндік алады.
Жыныстық тәрбие ... де ... ... тыс қалған жоқ.
Анасы мен әкесінің теріс қылықтары мен мінездері жыныстық тәрбиеге үлкен
кедергі ... ... ... ... ... ... байқалатын
ұстамсыздық, жеңілтектік мінездері, опасыздығы, неке бұзушылығы баланың
әшкі Жан дүниесіне зор жарақат келтіреді. Ұлы ... А. С. ... ... ... ... және ... тұрғысынан
дамуына анна мен әкенің жауапты екендігін ескертті. «Жыныстық ... ... - деді А. С. ... - ... ... ... ... бірі болуы тиіс». Жыныстық тәрбиенің негізгі
шарттарының бірі – шын махаббатқа негізделген анна мен ... ... ... С. ... халық педагогикасына сүйене отырып, отбасыны
қоғамның алғашқы ұйымы, онда еңбек өмірмен, ақыл-ой, дене тәрбиесімен
байланыста іске асырылады. Отбасында тәрбие үрдісін ... ... үшін ... ... өз ... өз ісін ... ұйымдастыра білуі қажет. Бұл
жөнінде А. С. Макаренконың ... ... ... кетуге болады: «Тәрбие
жұмиысының дәл мәні… Сіздің баламен тіпті көзбе-көз әңгімелесуіңізде емес,
сіздің балаға тікелей әсер етуіңізде емес, ол сіздің өз ... ... ... ... ... - деп ... Баланың мінезін, ынтасын
жақсы білу үшін, оның дамуына адамгершілік қасиеттерінің қалыптасуына ... ... ... негі ... етпейді, ең алдымен ата-аналар осыны білулері
керек. «Сіздің балаңыз қалай өмір сүреді, неге ... нені ... ... етеді, нені қажет етпейді, ең алдымен сіз осыны білуіңіз керек. Ол
кіммен ... ... ... не ... ... қалай қабылдайтынын
сіз білуіңіз керек. Осының бәрін сіз әрқашан өз балаңыздың жастайынан
білуіңіз керек», - ... А. С. ... ... ішкі жан ... ... ... бірі - әр ... тақырыптарға жазылған әдеби,
тарихи кітаптар. Кітап оқу, білімге деген сүйіспеншіліктің негізін қалайды.
Ата-анасы балаларының дербес және жас ... ... ... ... оқуға ынтасын еске алып, оған ерекше мән беруі керек.
Отбасының тәрбиесінде ата-ананың мінез-құлқы негізгі, ... ... ... А. С. Макаренко балалар тәрбиесі жайлы дәрістерінде: «Сіз
өз балаларыңыздың тәрбиесін бастамастан бұрын, өзіңіздің жеке ... ... ... ... ... ... өз отбасын
қадірлей білуі, өзінің әрбір қадамын қадағалап отыруы – ... ... және ең ... ... - ... болатын маскүнемдік, ұрыс-керіс, неке бұзушылық сияқты
теріс әрекеттердің болуы тікелей әке мен анаға байланысты. Осындай
қылықтардың негізінде ата-ана ... ... ... ... ... ... ... өздерінің қадірлерін түсіреді, кейде олардың
ұрыс-керістері төбелеске әкеліп соқтырады. ... ... ... тебірентеді, өз үйінен жеркене бастайды, ата-аналар үшін олардың
сенімі болмайды, ата-аналарына деген сыйластық сезімдері жойыла бастайды.
Маскүнемдікке жиі ... ... ... ... ... да өз
балаларына кері әсер етеді. Мұндай ата-аналар туралы ұлы педагог А. С.
Макаренко: ... сіз ... ... ... ал ... ... сіз ... шешесін балағаттасаңыз, онда сізге тәрбие туралы
ойлаудың қажеті де жоқ», - деп жазған.
Сонымен, ата-аналардың ... ... ... бала ... ... ... ... жауасыздықпен қарауы ешбір адамгершілік
нормаға сыймайды.
Бірінші бөлімге қорытынды
Сонымен орыстың ұлы педагогы зерттеген тәрбие мәселелері ... С. ... – орыс ... ... педагогикалық
идеялармен, әдіс-тәсілдермен (болашақ бағыт жүйесі, параллельді әсер ету
қағидасы, ... ... және т.б.) ... ... ... ... сұрақтарға талдау жасады және одан бұрын кеңес
педагогикасы толық зерттеп, қарастырмаған проблемаларды (ұжымда тәрбиелеу,
отбасы тәрбиесі және т.б.) ... ... ... ... дамуы,
қоғамның жаңа сапалы жағдайға көшуі, ғылым мен техниканың озық дамуы еңбек
және кәсіби дайындыққа жоғары міндеттерді жүктейді. А. С. ... ... ... мен ... балалардың өндірістік еңбегі үлкен орын
алды. Біріншіден, еңбек – адамның болашақ ауқаттылығы мен өмір деңгейіне
тәрбиелеу. Екіншіден, еңбекте адамдарға деген ... ... ... ... ... ада ... ... және рухани
дамиды. Төртіншіден, әр түрлі жастағы балаларды біріктіру, жақсы нәтиже
береді. Сондықтан, еңбек тәрбиесі – сенімді технологияларды қажет ... ... ... ... ... кезінен бастап еңбекке
үйрету керек. А. С. Макаренконың еңбекке тәрбиелеу туралы ... ... ... ... А. С. ... ... балалар тәрбиесінде
қолану еңбекке тәрбиелеудің бірден-бір тәсілі.
А.С. Макаренко: «Тәрбие ... ... оған ... ... ... ... ұйымдастыра білуде, балаға әркімнің
өз жеке басы арқылы үлгі -өнеге көрсетуінде»,-деген ғой.Баланы жас кезінен
бастап сыйлап,қадір-қасиетін ,ар-намысын бағалап, дұрыс сөйлеп, дұрыс ... ... ... ... ... ... ... келген мәселесін ата-анасы
тыңдап, ақыл-кеңес беруі керек.
Ата-ана отбасындағы үлкендерді сыйлап, құрметтесе ,кішілерге қамқор ... да ... ... ... Баланың тәрбиелі болып өсуіне берекелі
отбасының әсері мол ... ... А. С. ... ... тәрбиесінің дамуы
проблемасына көптеген жаңалықтар енгізді. Ол осы маңызды проблеманың
шешімін табушы кеңес педагогтарының ең біріншісі ... ... ... ... ... отбасы, әкесі мен шешесі бір-бірлерімен және
балаларынмен жақсы қарым-қатынаста болатын, махаббат пен сыйластық бар,
нақты күн тәртібі мен ... ... бар ... ұжым деп ... А. ... А. С. Макаренконың кеңес дәуірінде қарастырған және отбасы
тәрбиесінің тиімді әдіс-тәсілдері ... ... ... өте сай ... ... ... балаларды отбасында тәрбиелеу өте тиімді.
Ұжымда және ұжым ... ...... ... ең
негізгі орталық идея, оның бүкіл педагогикалық қызметі мен ... ... ... ... болып табылады.
“Біздің тәрбиенің міндеті ұжымшылдықты тәрбиелеу болып табылады”,-деп жазды
А.С.Макаренко өзінің “Менің педагогикалық тәжірибемнің кейбір
қорытындылары” атты мақаласында.
Макаренконың айтуынша, ұжым ... ... жай ғана ... ... ... ... емес, ол жалпы мақсатқа жетуді алға міндет етіп
қойған, қоғамға пайда тигізуге ұмтылушылардың тобы.
Макаренконың айтуынша, ұжым дегеніміз адамдардың жай ғана ... ... ... ... емес, ол жалпы мақсатқа жетуді алға міндет
етіп ... ... ... ... ұмтылушылардың тобы. Адамды қарым-
қатынас жасауға, өзін ұжымда ұстай білу дағдыларын үйретуде А. ... ... ... ... А.С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің
бағдарламасын жасау.
2.1 А.С. ... ... ... ... ... ... тәрбиелеудегі ұстанымдар.
Оқушының жан-жақты тәлім-тәрбие алуға ,олардың ішкі қасиеттерін
анықтап, дарынын шыңдап, сол арқылы өздері көздеген тәрбие бұлағына жағдай
жасауымыз ... ... ... тек бір ғана ... ... Егер ... идеялық,азаматтық, интеллектуалдық, еңбектік,эстетикалық қарым-
қатынастар болған жағдайда оқушылар толық мәнді рухани өмір сүре алады.
Тәрбие күшіне ену дегеніміз - өз жұмысына, ... ... ... ... бар ... ... нағыз талашылдық, еңбек тәртібі болады.
Қазіргі жас ұрпақтардың – болашақтағы еліміздің ертеңі болып
табылатын ... ... ... ... ... үшін
өзін-өзі басқаруды нығайтып, ұжымдық шығармашылық істерге дағдыландырудың
тәлім-тәрбиелік маңызы үлкен. Мектепте оқудан тыс уақытта оқушының
таңдауына сәйкес келетін, олардың ... мен ішкі ... ... ... ... ... Соған сай олардың қабілетін
ашуға мүмкіндік туғызатын спорт, дене еңбегі, қолөнер, техникалық
шығармашылық және т.б. іс-әрекетті үйрету үйірмелері мен секциялар
ұйымдастырылады. Әр ... ... ... ... ... өз
жүрегінің қалауымен қатынасып, өзінің жеке басына тән қасиетін, яғни
өзіндік «менін» басқаларға танытуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... көрсету, іс-әрекетке ерік беру,
көтермелеу, адамгершілік қасиеттерін танытуда, өзін-өзі тануға, өзін-өзі
тәрбиелеуге жағдай туғызу.
Ең бастысы, ... ... ... ... оны іске ... ... ... бағалау, ұстазбен оқушының пікірлесуі арқылы іске асыру.
Қиын оқушылардың пайда болуына себепті факторлар:
1) Отбасы тәрбиесінің ... ... яғни ... ұрыс – ... ... ... психологиялық ерекшеліктерін ескермеу, ата –
ананың біреуінің болмауы және т. б. ... ... ... Қоғамдық ұйымдар мен жұртшылықпен жүргізілетін жұмыстың әсіресе,
оқушылар ... ... ... күрт төмендеуі. Қиын балалардың пайда
болуына бірден – бір себепті болатын және жағымсыз жағдай туғызатын –
отбасы тәрбиесі. Оның басшылары: ... ... ...... оның көзінше арақ – шарап ішу, дау – жанжал, ұрыс – керіс
туғызу. Екіншіден, тәрбиенің көзі, Баланы киіндіру, тамақтандыру, мұң ... ... ... санаушылық.
3) Жастайынан еңбектену әдет – дағдыларын қалыптастырмау, баланың жан
дүниесіне көңіл аудармау, отбасындағы ажырау және жаңа адамның отбасы
мүшесі ... ... ... болады. Мысалы, зерттеулердің қорытындысы
дәлелденгендей тәртібі нашарлаған оқушылардың көбі ата ... ... ... өз балаларына теріс әсерлер жасаған. Баланың тәрбиесіне
кері әсер ететін келеңсіз жағдайларда (ұрыс – ... дау – ... ... ... ... сияқты қасиеттердің сезбейтіндігі аян. .
Қиын балалардың жұмыс істеудің негізгі шарттары:
1) Әрбір қиын баланы жан – ... ... ...... бағыт –
бағдарын айқындау, оның ішіндегі адамгершілік типтегі қасиетін іріктеп алу.
2) Әрбір оқушының ... ... ... құра ... ... ... айналасындағы өмірге көзқарасты, ұжымдық қарым –
қатынас дағдыларын қалыптастыруды ұйымдастыру.
3) Әрбір жеке тұлғаның ерекшеліктері мен мүмкіндіктеріне және шығармашылық
талап – тілектеріне ... ... мен ... дамыту, қоғам
жұмыстарына қатыстыру.
4) Кейбір қиын оқушылардың оқу – ... ... ... өмір ... ... ... ауытқушылықтар болса, дер кезінде қол ұшын беріп,
одан сақтандыру, оны туғызатын әрекеттерді жою. Әңгімелеу оқу – тәрбие
үрдісінде ең ... ... ... жеке ... ... ... оны ... болмайтындай болса, онда мұғалім тәжірибелі педагог баламен жеке
сырласу ... ... ... ... тәрбие жұмыстарын жүргізу кезінде талаптар қойылуы
қажет. Одан педагогикалық тәжірибелерге сүйене отырып, ... ... ... ...... сай оңды шығармашылық қасиеттерін ұйымдастырып
отыру қажет. Қиын балалрмен жұмыс істеудің тағы бір әдісі – ... ... ... ... байланыстарын үзу. Осы әдісті іс жүзіне
асырудың бірнеше жолдары бар. Соның бірі тұрақты мектебін ауыстыру,
мектебін алмастыру. Сондай – ақ ата – ана, ... ... ... ... ... ... жолдастарының теріс
ықпалдарынан бөліп әкету қажет. Сонымен бірге қиын баланы тәрбиелеуде
моральдық тұрғыдан ... ... ету. Қиын ... әрбір теріс қылығын,
істерін, тәртіпсіздігін т. б. оқушының арына тигізбей айыптаса, бұл істер
өз нәтижесін береді.
Тағы бір әдіс – қиын баланың бағдарын, ... мен ... ... Бұл ... құндылық мәні – оқушы қателігін түсіну өзін - өзі
тәрбиелеудің бағдарламасына колдама береді. Мектептегі нерв жүйесі
нашарлаған қиын балалармен тәрбие ... ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерімен қатар,
сырқаттарына байланысты өзгешіліктері бар. Ескеретін мәселелердің бірі қиын
оқушыларды тәрбиелеу ... ...... әдістемелік жағынан
қолданудағы тәрбиелеу жүйесінің кезеңдері:
- дайындық кезеңі;
- қиын баланың тәртібінің төмендеуіне себепті болған жағдайларда анықтау;
- екінші кезең – қиын оқушылар мен көш жора – ... ... ... ... ... үшінші кезең өзгеріс кезеңі. Көптеген қиын оқушылардың ішкі жан
дүниесінде өзгерістер туа бастайды. Жеткіншіліктердің мінезіндегі ... ... мен ... ... жаңа ... ... күрес басталады.
- соңғы кезең бекіту кезеңі, әрбір қиын оқушы мінез құлқындағы адамгершілік
мәнді өзгерсітер болған сайын, өзін - өзі тәрбиелеуге ... ... ... Қиын ... қайта тәрбиелеу, алдын ала олармен
бірге атқарылатын іс шараларын мектеп ұжымы мен жұртшылық нақты аңықтап,
оларды дұрыс жолға ... ... ... ... ... керек.
«Қиын» оқушыларды тәрбиелеу және оқыту қазіргі таңда психикалық
қиындық проблема ретінде күн ... ... ... ... ... ... ... санының жылдан жылға өсіп отыруымен байланысты болып
табылады. Бұл уақыттарда «қиын ... ... жас ... ... таңда бастауыш сынып оқушыларының арасында да осы
категорияға жататындар да аз емес. Сондықтан «қиын оқушыларды» ерте ... ... ... ... ... ... саналы білім мен сапалы тәрбие
алуларына мүмкіндік жасалуы қажет. «Қиын оқушыларды» ... ... ... аса ... ... ие ... Қазіргі кезде бастауыш
сатыда оқушының жалпы және психологиялық дамуының жеткілікті деңгейіне қол
жеткізу үшін ең алдымен бұрынғыша пәндік ... ... ... ... ... емес, оқу әрекетін қалыптастыру негізінде жеке бас
тұлғаны тәрбиелеу мақсаты қойылып отырғаны белгілі болып отыр. Мектептегі
шәкірттеріміздің бойында ... ... бойы ... ... ... ... ождан имандылық, инабаттылық, мейрімділік, кіші пейілділік, ата-
мекеніне, еліне сүйіспеншілік сияқты асыл қасиеттерді ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ерекше
категория болып табылатын «қиын оқушыларға» адамгершілік тәрбие берудің
формулаларын әдіс-тәсілдерін жетілдіру аса қажет, бұл ... ... ... ... ... белгілі.
Адамгершіліктің өрісі кең, бұл қасиет әр адамның еңбекке қоғам
өмірінде, тұрмыста көпшілік орында өзін ұстауынан басқалармен ... ...... ... ... ... мол адам
бақытты, ел жұртына қадірлі, қоғамға да пайда келтіреді. Яғни
маңайындағыларға үлгі-өнеге бола ... ... ... ... ... ... ... баулу олардың келешекте азамат болып
қалыптасуына кепілдік береді. Қиын балалардың психологиялық ерекшеліктері
теориялық тұрғыдан Л.С.Выготский (1928) талқылады, сондай-ақ А.С. ... де ... орын ... Бұл ... ары ... ... қосқан зерттеушілер қатары да біршама.
Адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі міндеттері: а) ... ... ә) ... ... ... және дамыту; б)
адамгершілік мінез құлық біліктілігі мен әдеттерін қалыптастыру.
Бастауыш сыныпта «қиын оқушыларды» адамгершілікке тәрбиелеу ең ... ... ... ... ... ... сабақ үстінде,
мұғаліммен және құрбы-құрдастарымен ұдайы қарым-қатынасында қалыптасады.
Халық адамгершілік қасиеттеріді жоғары бағалаған. «Жігіттің құны жүз жылқы,
ары мың жылқы»,- іспеттес ... ... ... ... ... адамгершілік қатынасты қалыптастыру бағытында
ұйымдастырылатын тәрбиелік істерге адам ... ... ... ... ... ... түсінікті қалыптастыру соның негізінде оқушыларда
адамгершілік ой пікірлер мен сенімдерді тәрбиелеу жатады. Осы бағытта
этнопедагогикалық құралдарын пайдалану арқылы «қиын оқушылармен»
ұйымдастырылатын жұмыс ... ... ... ... ... ... педагогикалық талаптар: «қиын оқушыларға»
адамгершілік тәрбие беруде этнопедагогика ... ... орны ... ... сапалы олардың білімділік дамытушылық және танымдық
мүмкіндіктерін жүзеге асыру, тәрбиелік іс-әрекетте қолдану аясын көрсету.
Ғылым педагогикалық, ... ... ... ... озат ... ... жинақтау, талдау ауыз әдебиетімен
оқып үйрену, баланың адамгершілік саналарының қалыптасуына ықылас
жасайтынын көруге мүмкіндік береді.
Бізге белгілі ... ... ... ... ... жасау фактілері, темекі шегу, алькаголдік ішімдіктерді пайдалану,
сонымен ... ... ... ... ... ... Ал бала
мұндай әрекеттерге мұғалім мен ата-ана бақылауынан шет қалған кезде
баратыны белгілі. Алдымен бала тәрбиесіндегі ата ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктер келетіні анық. Өйткені
бала тәрбиесімен бірге ата-ана ... ... ... мен ... өз
замандастарынан кейін қалдырмауға т.б. осы сияқты мәселелерге тікелей
жауапты. Баланың тәрбиелі білімді болып өсуіне де ата-ананың қосар үлесі
орасан. Ата –аналарынан мектеп ... ... ... жас ... «мен ... ... деп ... уайымға жиі саналады. Осындай
іс-әрекеттің салдарынан мінез құлқы күрт өзгере бастайды. Бұл құбылыс
кәзіргі таңда қала балаларында көптеп кездесіп жүр. Ата-аналар жас
өспірімдердің ... ... ... ... ... ... әр-
түрлі ауыр жағдайларға шалдығуына себепші болып отыр. Сондықтан да ... ... ... ... ... қиындықтары бар оқушылар бүгіндері
көптеп кездесіп жүр. Мектеп те мұндай ... ...... бар ... қиын ... қиын ... деп әр түрлі атпен
атайды.
Педагог – ғылымдар «қиын» балалар мәселерін жан-жақты зерттеуде. Бұл
мәселемен 20-30 жылдары еліміздің аса көрнекті ... мен ... ... ... ... ... Ол ... жылдарға
дейін обьективті жағдайларға байланысты тоқырап қалды да, тек сол жылдардан
кейін «қиын» балалар ... ... ... ... шыға ... ... ... тәртіптерінің нашарлауының себебі
жұртшылықтың, қоғамдық ортаның тәрбие процестеріне толық көңіл бөлмеуінен.
Балалардың тәртіптерінің төмендеуі мен нашарлауы 3 топқа бөлінеді. І-топқа
күнделікті мектеп ... ... ... келмейтін, кішігірім ұрлық
жасап, анда-санда темекі тартып шарап ішетін оқушылар жатса, ІІ- ші топқа
осындай кемшіліктермен қатар қоғамдық орындарда ... ... ... ... ... ... топқа денсаулығы нашар, ақыл-ойы
өз жасына сәйкес дамымаған, нерв жүйесі әр-түрлі ауруларға ұшыраған
жасөспірімдер жатады. Осылардың барлығы қазақ тілінде шыққан ... ... деп ... Ал, негізінде, І-топтағы оқушыларды
«тәртібі төмендеген оқушылар», ал ІІ-ші топтағы оқушыларды «тәртібі нашар
оқушылар» деп атап, 3ші ... ... ... қиын ... ... ... Біздер осы оқушылардың бәрін де бір топқа жатқызып
қателесудеміз. Себебі І-ші және ІІ- ші топтағы оқушыларды ғылыми негізде
ұйымдастырылған ... ... 1-2 ... ... ... ... оқушылардың сырқаты болғандықтан ұзақ тәрбие жұмыстарын
жүргізіп, қажет болғанда емдеу әдіс ұйымдастырылады.Сондықтанда
зерттеушілер осы топтағы оқушыларды ғана ... қиын ... ... ... деп ... ... ... психолог ретінде бала психологиясын, оның жан
дүниесін жақсы түсіне білді. Ол педагогикалық психологияның, оның ішінде
тәрбие психологиясы мен ... ... ... ... ... оның ... мән берген мәселелері балалардың борыш және
намыс, ерік-қайрат, мінез-құлық және саналы тәртіпті тәрбиелеу мәселелері.
Макаренко "Балаларды тәрбиелеу ... ... ... ... "Біз ... ... ... әрбір минуты сайын ешқандай да ескерту
мен бұйрықты күтпестен өзінің борышын орындауға дайын болуын талап етеміз,
ол ынталықты және шығармашылық ерікті ... ... ... ... ... ... ... бастап, социалистік Отанымен аяқтап, сезіне білуге
міндетті. Әрбір ұжымның мүшесі намыс сезімін меңгере білуі қажет, әр
уақытта да өз ... өз ... ... ... ... Горький атындағы колония, Дзержинский атындағы коммуна
ұжымдарында намыс, мақтаныш сезімдерін қалыптастыруды әрбір ұжымның мүшесі
жақсы түсіне ... ... өз ... ... ... ары үшін аянбай
еңбек етті. Олар әруақытта да өз ұжымын мақтан етіп отырды. Бұл жерлерде А.
С. Макаренко «қиын балалармен» жұмыс ... ... ... ... ... «Қыин балалар» ұжымында тәртіп орнатты.
Макаренконың түсінігінде тәртіп – бұл тек қана тежелу тәртібі ғана
емес, сонымен қатар ұмтылу, белсенділік, жауапкершілік тәртібі.
Макаренко ... ... ... ерік – ... ... ... тәрбиелеумен тығыз байланыста қарастырды. Тәртіп ұйымшыл
ұжымда дамиды және бекиді. Макаренко былай деді. "Тәртіп – бұл ұжымның бет-
әлпеті, оның ... оның ... оның ... оның ... сенімділігі”.
А.С.Макаренко, баланың жан дүниесінің, әрбір жекеленген адамның
психологиясын білу әдісі әрбір нақты жағдайда ыңғайлы ... деп ... ... ... ... ... ... отырып,
Макаренко "тәртіп” және "режим” ұғымдарының құралы болып ... ... ... ... ... ... ... қылықтарына
қарсы болды. Педагогтар жиі айтатын: "Бала қатты айқаулауға тиіс, осыдан
оның табиғаты аңғарылады ... ... оған ... ... балалар өзін-
өзі ұстай білу керек, режим ойластырылған, тұрақты ... ... бәрі ... тиіс.
Макаренко "еркін тәрбие” теориясының ықпалдығы педагогтардың
балаларды жазалау мәселесінде айтқан "жазалау құлды тәрбиелейді” деген
қағидасын қатты сынай отырып, ... ... ... отырып, құлды да
немесе қорқақты да, еркін, адамгершілік қасиеті күшті тұлғаны да
тәрбиелеуге болады. ... ... ... ... ... және ... Ол дене жағынан жазалауға болмайды деп жазды, ал дене
жазалауынан басқа жазалаудың түрлері Макаренконың талап етуі бойынша
ойластырылған болуы керек, асығыстық, ... ... ... әр шәкіртке
дара сипатта қолданылуы қажет, жаза жасаған қылығына сай болуы және жиі
берілмеуі қажет, өзінің жасаған қылығын ... ... ... ... ... ... ... мойындауы қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Ж.Қоянбаев,Р.Қоянбаев. Педагогика.-Алматы, 1998, 2000.
2. Е.Сағындықұлы. Педагогика. - Алматы,1999.
3. С.Қалиев, ... ... ... Оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін дамытудық педагогикалық негіздері. - Алматы, 2001.
4. А.С.Макаренко. Тәрбие мақсаты. – М 1958.
5. Мектепке ... және ... ... ... ... тұжырымдамасы.
– А,1995.
6. Азаров Ю.П. Искусство воспитывать. М, 1985г.
7. Амонашвили Ш.А. Размышления о гуманной ... М, ... ... Б.П. ... ... технологии. М,1989г.
9. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. А., 1995.
10. Журавлев Я.И. ... в ... наук о ... М., ... Ильина Т.А. Педагогика. М, 1984г.
12. Қазақстан Республикасының "Білім туралы" заңы. А, ... ... В.А., ... Л.И., ... Н.А. ... ... М., 1996 ... Қоянбаев .Ж.Б. Педагогика - оқу құралы. Алматы. ... , 1992 ... ... Б.Т. ... М, 1996г.
16. Макаренко А.С. Избранные педагогические сочинения в 2 томах. М., 1977.
17. Педагогика. Дәріс курсы. А, ... ... А.В. ... ... ... М., ... ... А.В. Личность. Деятельность. Коллектив. М., 1982.
20. Подласый И.П. Педагогика. 1,2 ... М, ... ... И.П. ... ... ... для ... пед. вузов; М.,
Владос, 1999 г.
22. Сластенин Б.А. Педагогика. М, 2002г.
23. Харламов И.П. Педагогика. М, 1990г.
24. Аверичев Ю.П. Организация ... ... и ... ... 1976.– 68 ... Аксенов Д.Е. О трудовом воспитании. – М.: Просвещение, 1982. – 336 с
26. Бескина Р.М., Виноградова М.Д. Идеи ... ... ...... ... Е.В. Нравственное воспитание учащихся в условиях
реализации школьной реформы. – Ростов-н/Дону, 1986. – 110 с.
28. Бястинов Г.П. Создаем ... ... ... ... // Народное
образование Якутии – 1983 – “2– с76 – 77
29. Введенский Б.А.Большая советская энциклопедия. –М.:Гос.науч.издание
“БСЭ”., 1954. – Т.26. – 89-91 с.– 652 ... ... Е.Д. ... ... ... ... в ... будущих молодых рабочих. – М.:Высшая
школа.,1991. – 445с.
31. Варнакова Е.Д., Зарецкая И.И. Летние практические работы как средство
трудового воспитания школьников.//НИИ ... ... АПН ... ... с.
32. Воробьев А.И.теория и практика производительного труда ... ... ... общеобразовательной школы. – Ташкент. “ФАН”., 1986. – 110
с.
33. ... В.В. ... ... в двух словах. Конспект – пособие для
студентов педагогов и учителей. –М.: Педагогическое общество России. –
1999.-192 с.
34. Гордин А.Ю. ... ... ... и ... ... ... 1987. – 28 ... Гордин Л.Ю. А.С.Макаренко 1888-1923. –М: Учебно-педагогическое.1963. –
213с.
36. Гермогенова М.Д. ... ... в ... труда и отдыха
школьников. – Якутск: книжное изд., 1963. 213 с.
37. Грищенко А., Петухов В.Летняя трудовая четверть. –М: Молодая ...... ... Л.Н., ... В.Р. ... по имени Труд. –М: Политиздат, 1986.
– 223 с.
39. Ефимова К.А. Воспитательное пространство: концепция и проблемы
моделирования.// ... ... ... – 1999. – №1. – с.144-147.
40. Золотухин Д.С. ... ... ... ... ... для
учителя.– М.: Просвещение,1990.– 159с.
41. Иванович К.А. Андрианов П.Н., Каракашев Г.И. Организация и ... ... ... комбинатов// Сб.науч.т. – М:
академия пед.наук, 1983. – 102 ... ... И.А. ... ... энциклопедия. – М.: Советская
энциклопедия, 1968. – Т.3,4. – 879,911с.
43. Коротов В.М. Развитие идей А.С.Макаренко в теории ... ... ... – 1988. – № 3. – с.21-25.
44. Кондратьев П.П. Функциональная сущность учебного ... ... ... ... ... ... ... РС(Я), ИПКРО
–Якутск: Саха полиграфиздат, 1996. – 96с.
45. Константинов Н.А. и др. История педагогики. Учебник для ... ... – М: ... 1982. – 447 ... ... Н.К. ... ... – 256с.
47. Козлов И.Ф. Педагогический опыт А.С.Макаренко: Книга для ... ... и ... ... – М: ... 1987. – ... ... Л. Диалектика воспитания // Семья и школа. – 1988. – №12. – ... ... А.С. ... ... в 4-х ... – М: ... 1987. ... Макаренко А.С.Педагогические сочинения в 8 томах /Сост.М.Д.Виноградова,
51. А.А.Фролов. – М: Педагогика, 1984. – 400 с.
52. Макаренко А.С. О ... ... ... ... ... ... 1990. – ... Михайлова Е.И. О создании необходимых условий для развития сельской
школы // Народное образование Якутии. – 1999, – №1. – ... ... ... труда и красоты. – М.: Просвещение,1979. – 152 с.
Нежинский Н.П. А.С.Макаренко и ... ... ... ... ... – 311 с.
55. Неустроев Н.Д. Семья как источник народного воспитания// Народное
образование Якутии. – 1999. – №4. – с. 111 – ... ... ... ... ... и ...
М.:Высшая школа, 1980. – 287с.
57. Сухомлинский В.А.Рождение гражданина. Пер.с украинского.М.:Молодая
гвардия, 1971. – ... ... В.И. ... ... А.С.Макаренко и современная
школа. – Воронеж.: изд.Воронежского университета, 1981. – 238с.
59. Сидельковский А.П., Кулешова Л.Н., ... Е.С. ... ... и практика сознательного отношения школьников к труду.//
Межвузовский сб.науч.ст.– Ставропольский гос.пед.инст., – Ставрополь, 1983.
– 153с.
60. Фрадкин Ф.А. В ... ... ... ... 1988. – ... Чернышенко И.Д. Трудовое воспитание школьников. – М.: Просвещение,
1981. – 191 с.
-----------------------
Мектеп
Жұмыс орны
Отбасы
Қоршаған орта

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының ой-өрісін мақал-мәтелдер негізінде дамыту.68 бет
Қазақ мақал-мәтелдерінің бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын дамытудағы ролі41 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Мектеп оқушыларының фермер мамандығына қызығушылығын қалыптастыру55 бет
Оқушыларды зергерлік бұйымдардың жасалу технологиясының әдістемелік ерекшеліктеріне бейімдеу40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь