Тараз қаласының тарихы

Қалалардың да адамдар секілді жастары болады. Олар ежелгі, жаңа, жас болып ерекшеленеді. Ежелгі қалалардың біріне Тараз қаласы жатады. Қазақстанның бұл ежелгі қаласы тарихта көптеген атпен қалған: Талас, Тараз, Яны-Тараз, Наманган-Көше, Аулие-ата, Мирзоян, Жамбыл. Қаланың 2000 жылдық тарихы тікелей осы аттармен байланысты. Сол кезеңді қысқаша шолып өтейік.

Көптеген жылдар бойы ғалымдар Тараздың құрылған жылы жайында пікірталаста болды. Архелогиялық жазбаларға жүгінсек бұл қалаға халық б.э. 1 ғасырында қоныстана бастаған. Ірі ғалымдардың бірі, шығыстанушы В.В.Бартольд Тараз қаласы б.э.д. салынған деген. Өкінішке орай жазбалардың аздығынан Тараз туралы толық мәлімет жоқ. Дегенмен, архелогиялық қазбалардың деректеріне жүгіне отырып, біздің ежелгі қаламыздың қай жылы кіммен соғылғанын білуге болады.

Б.э.д. 1 ғасырдың соңында Талас пен Сырдария өзендерінің маңында Қаңлы көшпенді халқының мемлекеті өмір сүрген. Халық саны 600 000 адам, оның ішінде 120 000 әскер болған. Олар Жетісуда өмір сүрген Үйсіндермен жаугершілікте болған. Үйсіндер Қаңлыларды қыспаққа алғаннан кейін Қаңлылар Ғұндармен одақ құрмақшы болып, Ғұндардың билеушісі Чжи-Чжиді шақырады. Бұл оқиға жайында Л.Н.Гумилевтің «Б.э.д. 36 жылдағы Таластағы соғыс» дерегінде көрсеткен. Жазба деректерінде б.э.д. 55 жылы Ғұн мемлекеті солтүстік және оңтүстікке бөлінгендігі айтылады. Манғолияның солтүстік батысында, Қырғыз-Нұр өзенінің маңында Чжи-Чжи өзінің мемлекетін құрады. Осы жерден ол Үйсіндерге шапқыншылық жасаған. Чжи-Чжи мен Оңтүстік ғұндардың басшысы арасында бәсекелестік туындайды. Бұл кезде Чжи-Чжидің Қытаймен де ара-қатынасы нашар еді. Осындай жағдайда жүрген Чжи-Чжиге Қаңлылардың басшысының Таласқа шақыруы өте қолайлы ұсыныс болатын. 3000 қолмен келген Чжи-Чжи Үйсіндерге қарсы соғыста Қаңлы мемлекетіне көмектесе алмады. Сөйтіп, Чжи-Чжи мен Қаңлылардың ара-қатынасы үзіледі. Чжи-Чжи Талас өзенінің бастамасында қалып, өзіне қала соға бастайды. 500 жұмысшының қолымен 2 жыл соғылған қала мықты бекініс болып шықты. Қаланың дуалы екі қабаттан тұрды – сыртқы қабаты ағаш, ішкі қабаты лайдан соғылған. Кейбір деректерге сүйенсек, Талас деп атанған бұл қаланың соғылуына Марк Крассаның бүлінген армиясынан қалған Римнің легионерлері де жұмыс істеген. Чжи-Чжидің күшеюі Қытай империясын дүрліктіре бастады, сөйтіп олар соғысқа дайындала бастады. Қытай қолжазбаларында осы соғыстар жайлы көп деректер жазылған: Чжи-Чжи өз атымен көпке танымал болды. Ол Үйсіндерді басып алып, Қаңлыларға шабуыл жасамақшы болады. Оның әскері жақсы соғысатын, көп жеңіс
        
        Тараз қаласының тарихы
Қалалардың да адамдар секілді жастары болады. Олар ... ... ... ... ... ... біріне Тараз ... ... бұл ... ... ... ... атпен қалған: Талас, Тараз,
Яны-Тараз, Наманган-Көше, Аулие-ата, Мирзоян, Жамбыл. Қаланың 2000 ... ... осы ... ... Сол ... қысқаша шолып өтейік.
Көптеген жылдар бойы ғалымдар Тараздың құрылған жылы ... ... ... жазбаларға жүгінсек бұл қалаға халық б.э.
1 ... ... ... Ірі ... ... ... ... қаласы б.э.д. салынған деген. Өкінішке орай жазбалардың
аздығынан Тараз туралы толық ... жоқ. ... ... деректеріне жүгіне отырып, біздің ежелгі қаламыздың қай жылы
кіммен соғылғанын білуге ... 1 ... ... ... пен ... өзендерінің маңында Қаңлы
көшпенді халқының мемлекеті өмір сүрген. Халық саны 600 000 адам, оның
ішінде 120 000 ... ... Олар ... өмір ... Үйсіндермен
жаугершілікте болған. Үйсіндер Қаңлыларды қыспаққа ... ... ... одақ ... болып, Ғұндардың билеушісі Чжи-Чжиді шақырады. Бұл
оқиға жайында Л.Н.Гумилевтің ... 36 ... ... ... ... ... деректерінде б.э.д. 55 жылы Ғұн мемлекеті солтүстік және
оңтүстікке бөлінгендігі айтылады. Манғолияның солтүстік ... ... ... ... Чжи-Чжи өзінің мемлекетін құрады. Осы жерден ол
Үйсіндерге шапқыншылық жасаған. Чжи-Чжи мен ... ... ... ... ... Бұл ... Чжи-Чжидің Қытаймен де ... ... еді. ... жағдайда жүрген Чжи-Чжиге ... ... ... өте ... ұсыныс болатын. 3000 қолмен келген
Чжи-Чжи Үйсіндерге ... ... ... ... ... алмады.
Сөйтіп, Чжи-Чжи мен ... ... ... Чжи-Чжи Талас
өзенінің бастамасында қалып, өзіне қала соға бастайды. 500 ... 2 жыл ... қала ... бекініс болып шықты. Қаланың дуалы екі
қабаттан тұрды – сыртқы қабаты ағаш, ішкі қабаты ... ... ... ... ... деп атанған бұл қаланың соғылуына Марк Крассаның
бүлінген армиясынан қалған Римнің легионерлері де ... ... ... ... империясын дүрліктіре бастады, сөйтіп олар соғысқа дайындала
бастады. Қытай қолжазбаларында осы соғыстар ... көп ... ... өз ... ... ... болды. Ол Үйсіндерді басып алып, Қаңлыларға
шабуыл жасамақшы болады. Оның әскері жақсы соғысатын, көп жеңіс ... әрі ... ... ... Қытаймен соғысқанда Чжи-Чжи өзі
сауытын киіп, қолына қару алып, соғысқа шығады. Әйелдер де ... ... ... ... Осы ... ... мұрнына садақ тиеді. Әскердің
көбісі, оның ішінде әйелдер де Қытай ... ... қаза ... ... ... Қытайлықтар қалаға басып кіреді. Чжи-Чжидің батыл
қорғанысына қарамастан, Қытайлар ... ағаш ... ... ішкі лай дуалды
бұзып, қалаға басып кіреді. Олар ... ... ... ... ... есептегенде 1518 адаммен тұтқындап,
бастарын алады. Бірақ қала түгелдей талқандалмай, одан әрі өмір ... ... ... ... ... ... академигі
Алкей Марғұлан – Б.э.д. 1 ғасырда Ұлы Чжи-Чжи Талас қаласы ... ... қылу үшін ... ... ... ... ... – Қытайдың бір мұражайында осы күнге дейін Таластың сол ... ... ... ... барын айтады.
Таластың кейінгі тағдыры оның Жібек жолының бойында ... ... ... қазбалардан табылған римнің, (кушанның)
тиындары Таластың сол кезде-ақ Орта ... ... ... елдерімен
байланыста болғанын дәлелдейді. 6-8 ғ-ғы жазбаларда Талас қаласын «Көпестер
қаласы» деп атағандығын айтады.
Көп жылдар бойы қаланың ... ... 568 жылы осы ... ... ... 2-ші ... өз жағына өткізу үшін келгендігімен
байланыстырған. Ол кезде Талас 552 жылы құрылған Түрік қағанатының құрамына
кіретін. 603 жылы ... ... ... ... ... ... ... шыққан. Олар Шығыс Түркістаннан Амударияға дейінгі жерді мекендеді.
629 жылы ... ... ... ... ... ... 140-
150 шаршы жүргеннен кейін біз Даласы (Талас) деген қалаға ... ... 8-9 ... ... Ол ... әр елдің саудагерлері өмір ... Жері мен ... ... ... ... ... ... Қытайдікіндей, дейді.
VIII ғасырдың басында (704 ж.) Батыс Түрік қағанатынан Түркештер
бөлініп шығады, олар Іле ... ... Шаш ... ... ... ... ... мекендеді. Бас қаласы Суяб қаласы, екінші бас
қалалары Кунгут ... ... қара және сары ... ... ... ... Талас өзенінің бойын қоныстанды. VIII ғасырдың ортасында Таразды
астана етіп жариялады. Мемлекеттің сыртқы саясаты қиын ... ... ... арабтарға қарсы соғысты. Оңтүстіктен Тан мемлекеті қауіп
төндірді.
751 жылы Талас ... ... ... қара ... бар ... соғысты. Бұл шайқас тарихта Атлах шайқасы атымен қалды. ... ... ... екі ... әскерлері 751 жылдың шілде ... ... ... Ұрысқа бірден түсуге батылдары бармай, 5 күннен
кейін қарлұқтар қытайларға шабуыл жасады, сол ... ... ... ... ... Қытайлар шегінуге мәжбүр болды. Мұсылмандар мен қарлұқтар
үлкен ... ... ал ... ... пен Иракқа қағаз және жібек
өндіру үшін ... ... ... ... қытайлықтар Орта Азияның
тірлігіне араласуын қойды, ал арабтар жеңісіне қарамастан өз ... мен ... ... нәтижесінде түркеш қағандары әлсіреп,
ақырында қарлұқтардан жеңіліп ... ... ... 744 жылы ... ... Аса ірі ... және ... көшпенді Жетісу мен
Оңтүстік Қазақстанның халықтары: тухси, шығылы, ... ... ... ... жылдан бастап Талас – Тараз деп атала бастады. 893 жылы ... ... ... ... ... ... дінін қабылдатады. Осы соғыстан кейін Тараз
– Бағдат, Каир, Дамаск ... ... ... ... жылы ... мемлекеті құлайды, оның орнына Қараханид мемлекеті
келеді. XI-XII ғасырларда Қараханид мемлекетінің ... ... ... ... ... ... созылып жатты. IX-XII ғасырларда
Тараз гүлдене түсті. VIII ... ... өз ... ... бастады, алғаш
түркештің теңгелерін, кейін қараханидтің дирхемдерін.
XIII ғасырда Жетісу мен Орталық Азияның басына қара бұлт ... ... ... үшін ... наймандар, хорезмшах Мухаммед
өзара қырқысты. Тараз қолдан қолға өтті. 1212 жылы ... ... ... XIII ... ... Манғолдар басып алған кезде
қала қайта құрылады, бұл туралы Гильом Рубрук ... ... ... ... ... ... ешкімнің қолдауынсыз Самарқандты өздері
басып алады. Қаланың ішіне ... ... жер асты ... ... оның ... Айша-бибі, Бабаджа-Хатун, Қарахан т.б. соғады.
Тараздың аты тек қана сауда орталығымен ... ... ... шыға ... Бұл ... ... айналысында Жықыл, Төменгі Барысхан,
Құлан, Меркі, бас-аяғы 26 қалалар мен ауылдар болды.
XII ғасырдың 1-ші жартысында Қарақытайлар Жетісуды ... ... ... ... хан ... басып алады. 1220 жылы Манғол шапқыншылығы
Тараз қаласын талқандады. Олар ... атын Яны ... деп ... ... ... ... ... Чянь-Чунь 1221 жылы Янының қасынан өтіп бара
жатып көрген ... ... Шу мен ... тұрғындары жібек өңдеумен,
шарап жасаумен айланысады. Жолдар жөнделіп, көпірлер ... Бұл ... ... ... ... ... астанасы болатын.
XIV ғасырда Шағатайдың ұрпағының арасында билікке ... ... ... тағы да шапқыншылыққа ұшырайды.
1513 жылы Тараз туралы ең соңғы деректе Қасым ханның осы қалаға ... XVI ... ... бен оның ... ... соның ішінде
Шу, Қозыбас, Қордай Қазақ хандығының құрамына кірді.
XVIII ғасырдың екінші он ... ... ... ... көзі түсе ... Кең жайылымдардан басқа, Қазақстанды
Ресеймен, Шығыс елдерімен байланыстырып тұрған сауда ... ... жылы ... пен ... ... ... жоңғарлар шауып
алып, 1755 жылға дейін ... ... ... бұл ... ... ... ... қалған. Бұл шапқыншылықтан қазақтар мал-мүліктерін,
жерлерін тастап, Ташкент, Ходжент, Ферғана, Самарқандқа қашады. Сол ... ... ... ... ... жылы Кіші жүздің ханы Әбілхайыр хан ... ... ... ... ... ... алады. 1734-35 жылдары монғолдар
қазақтарға соғыс ашып, Қазақ хандығы өз билігін тек XVIII ... ... ... ғана ... ... жылы ... көшіп бара жатқан Қалмықтар жол-жөнекей қазақ
ауылдарын тонап, қиратады. Осы мүмкіншілікті пайдаланып Қырғыздар Шу, Іле,
Талас ... ... ... ... ханның бастауымен қырғыздар қуылып, 1774
жылы Таластың бойына Абылай хан қоныстанады. Тараздың ... Яны ... ... ... Әділ ... ... сайланды. Осы тұста қаланың аты
Аулие-Ата ... ... ... ... ... ... ... басшысы Шах-Махмуд жерленген еді.
XIX ғасырдың аяғымен XX ғасырдың басындағы деректерде – ... ... ... ... ... 370 м, ... м, ... 200 м-ге дейін жалғасқан. Археологтардың қазба
жұмыстарының нәтижесінде Тараздың шығыс жағынан, жылу жүйесі бар 7 ... ... ... ... 1-де қызыл, сары плиталармен жабылған едені
бар, 2-де кірпіштен жасалған хауыздар, 2-ші ... ... ... ... есік бар, ... 6-шы ... орындықтар орналасқан.
Моншаға су арнайы соғылған бөлмеден келетін. Жылу жүйесі еденнің астында
орналасқан.
Тараздың моншасы ... ... Хайр ... сарайындағы моншаға
өте ұқсас, қабырғаларының ою-өрнектері, әсемделген дуалдары. Орталық Азияда
моншалар VIII ғасырда пайда бола бастаған.
IX – XII ... ... ... ... 10-нан кем болмайтын.
Мысалы, Самарқанд пен ... 100 ... ... ... ... Орта ... ... қабырғаларында жиі кездесетін
суреттердің бірі – ал-Анка атты құстың бейнесін көруге болады. Бұл ... ... ... ... екі ... төрт қанаты бар, ұзын
тырнақты екі қолы бар. IX – X ... ... ... ... ағзаның
демалып, жаңаруы үшін моншалардың қабырғаларына жануарлар, құстардың
бейнесін салуға кеңес берген.
Тараз ... бай ... ... ... Осы ... өз керуенін
жібермеген ел болмаған. Мұнда әр елдің халықтары тек қана сауда емес, жаңа
идеялар, ғылыми-географиялық ... жер ... қала ... ән, би,
ұлттық салт-дәстүрлермен де алмасқан.
Тараз қаласының Ұлы Жібек Жолының ... ... бұл ... ... ... ... ... саяси салмақ берді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тараз қаласының физика-географиялық орналасуы67 бет
Тараз қаласының қысқаша тарихы9 бет
Жамбыл жылу ЖШС жэц – 4 қазандықтарының атмосфераны ластауынан пайда болған экологиялық тәуекелді есептеу64 бет
Испиджаб-сайрам және яссы-түркістан27 бет
Тараз - мұсылман өркениетінің Орталық Азиядағы орталығы5 бет
Тараз қаласы40 бет
Тараз қаласы экономикалық- әлеуметтік жағдайы бойынша әйел адамдарының жалақы көрсеткішін ехсеl бағдарламасында жасау19 бет
Тараз қаласындағы археологиялық қазба жұмысы8 бет
Тараз – ежелгi ислам мәдениетi орталығы17 бет
Тарихи-мәдени ескерткіштерді сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында пайдалану арқылы оқушыларға ұлттық тәрбие беру жолдары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь