Лао Шэ

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3 . 9

Негізгі бөлім

I тарау. Лао Шэ және Уақыт

1.1. Лао Шэ шығармашылығының алғашқы кезеңі ... ... ... ... ... ... . 10 . 23

1.2. Соғыс жылдарында жазылған шығармалары ... ... ... ... ... ... ... . 24 .28

1.3. ҚХР құрылған кейінгі шығармаларына шолу ... ... ... ... ... ... ... 29 .33

II тарау. Лао Шэ шығармаларындағы реализм

2.1. «Бір жанұяның төрт ұрпағы» романдағы өмір шындығы ... ... 34 . 44

2.2. «Арбакеш» романындағы реализм көріністері ... ... ... ... ... ... ... 45 . 53

Қорытынды бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 54 . 56

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57 .58
Кіріспе

Қай халық болмасын, оның ең маңыздысы ескерткіші – ұлттық мәдениеті, тарихы мен әдебиеті болып саналады. Қытай халқының да сонау көне дәуірден бастау алатын бай әдебиеті өзінің ұзақ жылдар бойғы дамуы барысында үлкен табыстарға жетті, сонымен қоса күреске толы қилы кезеңдерді басынан кешірді, ол қазіргі таңда өсіп - өркендеген, пісіп – жетілген бай мұраға толы әдебиеттер қатарында. Оның өзіне тән керемет ұлттық болмыс-бітімі; халықтық қадір қасиеті бар екені даусыз. Оған қытай әдебиеті тарихындағы әлемге әйгілі озық туындылар дәлел бола алады.
Көне және орта дәуірлердегі қоспағанда, қазіргі заманғы қытай әдебиетніңі өзі, қытай әдебиет шеберлерінің гуманизм, реализм мен патриотизмнің өмірсүйгіштік идеяларымен рухтанған шығармаларға толы Қытай халқының баға жетпес асыл мұрасы, ұлттық құндылығы деп айтуға болады.
Қытай әдебиетіне тән өзіндік бір ерекшілік, оның дамуындағы дәстүрді жалғастырып отыру. Бұдан елдегі әдеби білім беру жүйесінің де ықпалы зор болғаны анық, яғни оқу – білім қуушылар мен әдебиет саласымен айналушыларға қытай әдебиетінің негізгі ескерткіштерін білу міндетті болған. Сондықтан да болар, қытайдың қазіргі заман әдебиеті көне классикалық әдебиетінің алдыңғы қатарлы дәстүрін жалғастыру негізінде дамып отырды. Ал алдыңғы қатарлы қытай классикалық әдебиетіне әрқашанда гуманизм, патриотизм, реализм рухы мен көркем шебрлік тән екені белгілі.
Қытай әдебиетінің қалыптасуы мен дамуында, үздіксіз толығып, байып отырған қытай тілінің де маңызы өте зор болған. Поэтикалық, философиялық көркем шығармалар мен драмалық шығармалардың жасампаздары, ұлы сөз шеберлері болып танылатын Мыңзы, Жуаңзы, Куңзы, Цюй Юань, Сыма Цен, Тао Юан Мин, Хан Юй, Ли Бо, Ду Фу, Бо Цзюй, Ваң Шуфу, Ши найан, Ло Гуанжун тағы басқалар қана қоймай, ХХ ғасырда өмір сүрген Лу Син, Го Можо, Мао Дун, Лао Шэ сияқты қазіргі заман әдебиетшілерінің шығармашылықтары үшін мықты негіз салып берді. Бұлар өздерінің көркем шығармаларында қытай жеріндегі тарихи оқиғалар мен қайтақұрулардың еңбек адамдарына тән нағыз адамзаттық шынайы игілікті көрсетуге тырысты. Сондықтан да олардың қаламынан туындаған әңгімелер, романдар мен пьесалар оқырмандардың назарын шұғыл өзіне аударып, халықтың қолдануына ие болды.
Ал енді осы қазіргі заманғы қытай әдебиетіндегі ұстанған негізгі бағыттарға келер болсақ, ол – реализм мен романтизм бағыттары болды. 1921 жылы Пекин қаласында реалистік бағыттағы әдеби топ “Әдебиет оқу қоғамы” құрылды, оның басшысы болып жазушы Мао Дун тағайындалды. Бұл қоғамның ұраны “өмір үшін өнер” болса, мақсаты “қан мен жастың әдебиеті” болды. /1/
Жалпы реализм бағыты тек қытайлардың қазіргі заман әдебиетіне тән деп айтсақ артық кетеміз. Өйткені жоғарыда айтып өткеніміздей, реализм сонау классикалық әдебиет дәстүрі бойынша жалғасып, дамып, қазіргі заманғы қытай жазушыларының шығармаларынан орын тебеді. Бұл бағыттың қытай әдебиеті тарихындағы алатын орны ерекше, өйткені реализм – жемісті, мәнерлі, бейнелі әрі жоғарғы көркемдікті талап ететін бағыт. Ол қытайдың небір ұлы жазушыларының шығармаларында із қалдырған.
Реализмнің қайнар көзі ежелгі аңыз - әңгімелер мен қиял ғажайып ертегілерден бастау алып, одан адам өмірінің, оның еңбегі мен күресінің шынайы бейнесі, сәулесі көрініп тұрады. Түп төркінінде мифолгиялық ұғым жатса да, тасқа салынған кескіндерде, антикалық өнерде, халық ауыз әдебиеттерінде, орта ғасырлардағы діни өнерде де барлығында өлір шындығы бар. Модернизмнің шектен тыс біржақты субъективті өнерінің өзі де болмыстың көрінісі болып табылады. Ақиқатты бұрмалап көрсетпек болған кез келген шығарма немесе өнер құбылысының өзінен зерттеушілер объективті өлір тамырын тап басып таба алады. Сонымен бірге, егер суретшіні алсақ, оның қиялы ақиқат пен болмыстан қаншама қашық жатыр десек те, ол жасалған образдар қияли бола тұра, бәрібір өмірде бар жанды – жансыз затты еске саларлықтай пішін – бітім тауып отырады. Сөйтіп, суретші қиялының өзі түптеп келгенде, адамның тіршілік тәжірбиесіне арқа сүйеді, оның тұрмыс болмысынан шығып ешқайда кете алмайды. Демек, қиялдың негізінде де барлық уақытта шындық жатса, мұның өзі кез-келген көркем шығарманың шыншындығы туралы сөз қозғауға мүмкіндік береді. Сондықтан егер жазушы қаламынан шындықтың лебі есіп тұрса, ол туралы неге сөз қозғамасқа!!
Реализм – суреткердің болмысты шындылықтыңпен, өмір ақиқатын көркемдікпен танудан, болмыстың объективті заңдылықтарына бойлай аларлық бейнелеу әдісін меңгеруден көрінеді. Реализмнің негңізгі мақсаты – адамның ойдан шығарылған емес, керісінше, нақты өмірдің қилы – қилы сыр сипатының заңдылықтарын түсінуге ұмтылудан туған. Яғни, қоғамдық дамудың бағытын, сондай-ақ адамның табиғаты мен оның қоршаған өмірмен нақты байланыстарын білуге ұмтылу. Реализмнің түп қазығы – нақты тарихи қоғамдық орта мен оның жемісі. /2/
Өз шығармаларына реализмді арқау еткен қытай көрнекті жазушысы Лао Шэның қазіргі замен қытай әдебиетінде алатын орны ерекше. Ол табиғат сыйлаған парасат – пайымының, талантының арқасында өзі өмір сүріп отырған қоғамды, елдің тынысын өнердің биік шыңына көтере отырып бейнелеп бере алды. Лао Шэ өзіне дейінгі ұлы сөз шеберлерінің құндылықтарынан нәр ала отырып, оны әрі қарай өзінше өрнектеп жалғастырды. Отан тағдырын терең сезіне алатын, көзі ашық, көкірегі олу, ой-санасы азат жазушының шығармаларындағы реализм көріністерінің әдебиетте әрқашан шоқтығы биік тұратыны сөзсіз.
пайдаланған әдебиеттер

1.Федаренко Н.Т, “О творчестве Лао Шэ”, журнал “Современная востоковедение” 1955г №5 111-120 беттер.
2.Реализм : жанр , стиль. Фрунзе . КГУ 1990 12 бет.
3.Эйдлин Л.З “ О китайской литературе наших дней” М., 1955 109 бет
4. 53-57 бет
5.А.А Антиповский. “ Раннее творчество Лао Шэ . Темы, герои, образы. М., Наука 1967 г. 12 бет
6.Бұл да сонда. 23-24 беттер
7.Бұл да сонда. 27 бет.
8.Лао Шэ. Избранное произведение. Перевод с китайского /Лао Шэ : [Составитель Б. Рождественский - Мычановой] М., Художественная литература . 1991г 141 бет.
9.Бұл да сонда. 150-152 беттер
10. 147 бетте
11.Бұл да сонда. 133 бет.
12. 255-257 бетте
13. 165 бетте
14.Бұл да сонда. 133-135 бетте
15. 264 бетте
16.О.П .Болотина . Лао Шэ : Творчество военных лет , 1937-1949 гг М., Наука 1983г. 98 бет.
17.Бұл да сонда. 127 бет.
18.Бұл да сонда. 148-150 беттер.
19. 351 бетте
20. 264 бетте
21.Бұл да сонда. 271 бет.
22. 108-110 бетте

23. 271 бетте
24. О.П Болотина . Лао Шэ : Творчество в.л.
25.Бұл да сонда.
26.Лао Шэ Избранное произведение . М., “ Художественная литература” 1991 г. 245 бет.
27. Бұл да сонда. 157 бетте
28. 239
29. 31
30. 155
31.Бұл да сонда. 157
32.
33. Бұл да сонда.
34. Бұл да сонда.
35.Бұл да сонда.
36.
37.Л.Ш “ Рикша” М., 1956 г.
        
        Диплом жұмысы
″Лао Шэ″
Орындаған:
Жетекші:
Пікір жазушы:
″Қорғауға жіберілді″
″____″ ___________ .
_____________
Алматы, 2004
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.......................... 3 - 9
Негізгі бөлім
I тарау. Лао Шэ және ... Лао Шэ ... ... ... ... 10 ... ... жылдарында жазылған шығармалары............................. 24
–28
1.3. ҚХР құрылған кейінгі шығармаларына шолу ........................... 29
-33
II тарау. Лао Шэ шығармаларындағы ... «Бір ... төрт ... ... өмір ... ...... «Арбакеш» романындағы реализм көріністері ...........................
45 - 53
Қорытынды
бөлім.......................................................................
........... 54 - 56
Пайдаланылған ... ... ... халық болмасын, оның ең маңыздысы ескерткіші – ... ... мен ... болып саналады. Қытай халқының да сонау көне дәуірден
бастау алатын бай әдебиеті өзінің ұзақ ... ... ... ... ... жетті, сонымен қоса күреске толы қилы ... ... ол ... ... өсіп - өркендеген, пісіп – жетілген бай мұраға
толы әдебиеттер қатарында. Оның өзіне тән ... ... ... ... ... бар ... даусыз. Оған қытай әдебиеті тарихындағы
әлемге әйгілі озық туындылар дәлел бола алады.
Көне және орта ... ... ... ... ... өзі, ... ... шеберлерінің гуманизм, реализм мен
патриотизмнің өмірсүйгіштік ... ... ... толы ... баға ... асыл ... ... құндылығы деп айтуға болады.
Қытай әдебиетіне тән өзіндік бір ... оның ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің де ... ... ... яғни оқу – ... қуушылар мен әдебиет саласымен айналушыларға
қытай әдебиетінің негізгі ескерткіштерін білу міндетті болған. Сондықтан ... ... ... ... әдебиеті көне классикалық әдебиетінің алдыңғы
қатарлы дәстүрін жалғастыру негізінде ... ... Ал ... ... ... ... ... гуманизм, патриотизм, реализм рухы
мен көркем ... тән ... ... ... ... мен ... ... толығып, байып
отырған қытай тілінің де маңызы өте зор ... ... ... шығармалар мен драмалық шығармалардың жасампаздары, ұлы ... ... ... ... ... ... Цюй Юань, Сыма Цен, Тао Юан
Мин, Хан Юй, Ли Бо, Ду Фу, Бо Цзюй, Ваң Шуфу, Ши ... Ло ... ... қана ... ХХ ғасырда өмір сүрген Лу Син, Го Можо, Мао Дун, Лао
Шэ сияқты қазіргі заман әдебиетшілерінің шығармашылықтары үшін ... ... ... ... ... көркем шығармаларында қытай жеріндегі тарихи
оқиғалар мен қайтақұрулардың еңбек адамдарына тән ... ... ... көрсетуге тырысты. Сондықтан да олардың қаламынан туындаған
әңгімелер, ... мен ... ... назарын шұғыл өзіне аударып,
халықтың қолдануына ие болды.
Ал енді осы қазіргі заманғы қытай ... ... ... ... ... ол – реализм мен романтизм бағыттары болды. 1921
жылы Пекин қаласында реалистік бағыттағы әдеби топ ... оқу ... оның ... ... жазушы Мао Дун тағайындалды. Бұл қоғамның ұраны
“өмір үшін өнер” болса, мақсаты “қан мен жастың әдебиеті” ... ... ... бағыты тек қытайлардың қазіргі заман әдебиетіне тән
деп айтсақ артық кетеміз. Өйткені жоғарыда ... ... ... ... әдебиет дәстүрі бойынша жалғасып, дамып, қазіргі заманғы
қытай жазушыларының ... орын ... Бұл ... ... ... алатын орны ерекше, өйткені реализм – жемісті, мәнерлі, бейнелі
әрі ... ... ... ... ... Ол ... небір ұлы
жазушыларының шығармаларында із қалдырған.
Реализмнің қайнар көзі ежелгі аңыз - ... мен қиял ... ... ... одан адам өмірінің, оның еңбегі мен күресінің
шынайы бейнесі, сәулесі көрініп ... Түп ... ... ... да, ... ... кескіндерде, антикалық өнерде, ... ... орта ... діни ... де ... өлір ... Модернизмнің шектен тыс біржақты субъективті өнерінің өзі де ... ... ... ... бұрмалап көрсетпек болған кез келген
шығарма немесе өнер құбылысының ... ... ... ... тап ... таба ... Сонымен бірге, егер суретшіні алсақ, оның
қиялы ақиқат пен болмыстан қаншама қашық ... ... те, ол ... ... бола ... ... ... бар жанды – ... ... ... пішін – бітім тауып отырады. Сөйтіп, ... ... ... келгенде, адамның тіршілік тәжірбиесіне арқа сүйеді, оның тұрмыс
болмысынан шығып ешқайда кете ... ... ... негізінде де барлық
уақытта шындық жатса, мұның өзі кез-келген ... ... ... сөз ... мүмкіндік береді. Сондықтан егер ... ... лебі есіп ... ол ... неге сөз ...... ... шындылықтыңпен, өмір ақиқатын
көркемдікпен танудан, ... ... ... бойлай аларлық
бейнелеу әдісін меңгеруден көрінеді. ... ... ...... ... емес, керісінше, нақты өмірдің қилы – қилы сыр сипатының
заңдылықтарын түсінуге ұмтылудан туған. Яғни, қоғамдық ... ... ... ... мен оның ... өмірмен нақты байланыстарын
білуге ұмтылу. Реализмнің түп қазығы – нақты тарихи қоғамдық орта мен оның
жемісі. /2/
Өз ... ... ... еткен қытай көрнекті жазушысы Лао
Шэның ... ... ... ... алатын орны ерекше. Ол табиғат
сыйлаған парасат – ... ... ... өзі өмір ... ... ... тынысын өнердің биік шыңына көтере отырып бейнелеп бере
алды. Лао Шэ ... ... ұлы сөз ... ... нәр ала
отырып, оны әрі қарай өзінше өрнектеп жалғастырды. Отан тағдырын терең
сезіне ... көзі ... ... олу, ... азат ... реализм көріністерінің әдебиетте әрқашан шоқтығы биік
тұратыны сөзсіз.
Лао Шэ шығармалары әлемнің біреше ... ... ... ... ... бойынша көркем фильмдер де түсірілген. Ал оның
шығармаларшылығын тек қытай әдебиетшілері ғана ... ... ... А.А. Антиповский, Н.Т. Федоренко, Л.З. Эйдлин, И. ... ... А. ... В.Ф. Сорокон, Чехословакие ғалымы З. Слупский, француз
синолыгы П. Бади, американ әдебиеттанушылары С.П. Ся, С. ... ... ... ... ... Синтаро, Имамура Есио т.б. зерттеді.
Бұлардың ішінде Лао Шэ шығармашылығын жеке-жеке кезеңдерге ... ... ... алып ... оның идеялық бағыты мен шығармашылық
үлгісін, дүниетанымдық эволюциясы мен ... ... ... Ал өз ... ... өмірі мен шығармашылығы туралы зерттеген Юе
Дайон, Шу И, Цзи ... Ваң И, Ху ... ... әдебиетшілер еңбектері
кең танымал. Олар отандас – ... ... ... ... ... ... ... отырып, көптеген мәліметтер береді.
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің шығысында орналасқан ұлы ... ...... ... ... ... бойында ертеректен бері-
ақ қалыптасқан. Ежелгі байланыс тәсілдерінің бірі Ұлы Жібек жолы еді. ... ... және ... - ... ...... материалдық
ауыс – түйіспен ғана шектеліп ... ... ... мен ... да ... ... ... Ал Қазақстан үшін осынау болашығы зор,
экономикасын қарышты қадаммен ... келе ... ... ... ... орнату айрықша маңызға ие. Алайда Қытай біздің еліміз үшін әдебиет
саласына қарағанда, саяси – экономикалық серіктес ретінде кеңінен ... ... ... ... ... қоян – ... араласып жатсақ та,
қытай әдебиетінің қазақ тілінде зерттелгені жоқтық қасы ... ... ... ... қытай әдебиеті бойынша тек орыс пен ... ... ... ... ғана ... ... ... Кейінгі
кезде өзіміздің жас ғалымдарымыз да Қытайды ... үшін жаңа ... ... ... қазынасын байыта түсуде.
ХХ ғасыр басқа елдер сияқты Қытай халқына да түбірлі ... ... ... ... ... ... ... шабуылы –
Қытайды жартылай феодалды, жартылай отарлы елге айналдырған болатын. Осыдан
кейін имперализм мен қытай елі, ... мен ... ... ... – қайшылық шиелінісіне түседі. Елде Сянхай төңкерісі сияқты үлкенді
– кішілі ұлт – азаттық күрестер толассыз жалғасып ... ... жаңа ... ... өз ... ... қана қоймай, күн
өткен сайын дамып. Жаңа мәдениет қозғалысының ... ... ... ... ... ... әдебиет төңкерісі де жүріп жатты. Бұл әдеби
төңкеріс әдебиетінің мазмұны мен формасы ... ... ... іс ... бұл реформа феодализмге қарсы идеялық төңкерістің
әдебиет саласындағы бейнесі еді. Оның ... ... ... ... ... ... әдебиетінің тәжірбиесінен үлгі алуға ... шы ... ... ... ... алу ... басталған
тұста. Жапон басқыншыларына қарсы тұру бүкіл елдің міндетіне айналды.
Сөйтіп жапон ... ... ... алу ... ... ең ... ... тізе бүкенге дейінгі он жылға таяу уақыт ішінде ... ... ... ...... басқыншыларына қарсы тұру, тойтарыс
беру болды. Сондықтан да қазіргі заманғы қытай әдебиеті ... ... ... деген термин бар. /3/
Әдебиет қоғамдық идеологияның және жалпы мәдениеттің маңызды саласы
ретінде сол ... ... ... ... ... ... тарихи кезеңде федалдық әдебиетпен қатар, отаршылдыққа қарсы тұруды,
феодалдық бұғудан ... ... ... ... ... ... ... Ол тек қана сол кезеңдегі саяси күрес үшін ғана қызмет еткен жоқ,
сонымен қатар белгілі бір ... ... мен ... ... ... ... көтеріп, әдебиеттің бұрынғы үлгілерін жаңалау, жаңаша әдеби
тіл қалыптастыру, әңгіме мен драмматургия салаларын дамыту ... ... ... ... ... ... Осы ... қытай әдебиеті талай тар жол
тайғақ кешулерден өтіп, саяси – ... ... ... ... ... табыстарға қол жеткізді. Бұл кезеңде көптеген ақын жазушылар
өздерін жаңа қырынан танытып ... ... ... ... бірі ... – Лао Шэ болатын.
Біз осы диплом ... Лао ... ... ... ... ... алдық. Өйткені бұл тақырып бұрын – соңды қазақ
тілінде зерттелмеген. Сондықтан қазақ оқырмандарын беймәлім ... ... Шэ ... таныстырып, ондағы реализмнің мәнін ашу өте маңызды.
Бұл қазақ қытайтанушылары мен қытай әдебиетіне қызығушылар үшін
пайдасы зор деп ... ... ...... қазіргі заман әдебиетін биік
белеске көтеріп, ... ... ... ... ... де ... ... жазушы Лао Шэның ... ... және ... реализм
мәселесінің сырын ашып көрсету, талдау жасау; жазушы идеяларын сол кезеңнің
тарихи - әлеуметтік жағдайымен ... ... ... ... ... өзі ... отырған қоғамның ақиқатын қаншалықты ... ... ... ... төңірегінде оның кейбір маңызды шығармаларын ала отырып,
талдау ... – тағы бір ... ... ... жұмысының міндеті.
1. Қолда бар әдебиеттер мен дерек ... ... ... ... Лао Шэ ... ... ... Лао Шэ шығармашылығының жалпы кезеңдерінг және сол
кезеңдегі қытай ... ... ... ... ... жасау;
3. Оқырманның реализм туралы түсінігін тереңдету;
4. Лао Шэның нақты бірнеше ... жеке жеке ... ... ... реализммен байналыстылығын
қарастырып, шындық өмір көріністеріне талдау;
Диплом жұмысының практикалық ... Бұл ... ... ... ... ... әдебиеті” пәні дәрістер мен “Шығыс әдебиетіне
кіріспе” курсы лекцияларында пайдалануға болады.
Зерттеу ... Лао Шэ ... ... ... ... орыс ... ... еңбектерімен қоса, Лао Шэның ... ... эссе ... ... аудару әдісі қолданылды.
Зерттеу материалдары..
Орыс әдебиеттанушы ғалымдары А.А. Антиповский, О,П, Болатина, Н.Т.
Федоренко; Л.З. Эйдлин, И.Г. ... ... ... ... ... ... жұмысының құрылысы.
Диплом жұмысы кіріспеден, негізгі бөлім, қорытынды мен пайдаланған
әдебиеттер ... ... ... ... ... екі тарауға бөлінген.
I тарау. Лао Шэ және Уақыт
I.I. Лао Шэ шығармашылығының алғашқы кезеңі
XIXғ. ... ... ... ... империалистері тас-талқанынын
шығарып жатқан бағынышты елге айналды. Батыс империалистеріне капиталистік
Жапонияда қосылды, 1895 жылы Қытайдан Тайвань аралын ... ... ... ... ... қабілетсіздігі мен ... ... ... ... ... ... Елде реформаторлар мен
революциялық демократтарға қарсы үшінші бағыт, азат ету үшін ... ... ... ... ... ... орын ... Ең ірі
көтерілістердің бірі, 1889 жылы ″Ихэтуань″ қоғамының ... ... ... Бұл ... 1900 жылы ... ... ... қатігездікпен басып тастады. Әсіресе, Пекин қаласында ... ... ... ... ... ... қиын ... дәлірек
айтқанда 1899 жылдың 8 ақпан айында Пекин қаласының тар ... ... ... ... ... ұл бала дүниеге келеді. Бұл сол ... ... ең ірі ... ... Лао Шэ еді. Лао Шэ шығармалы тек өз
Отаны аумағында ғана емес, одан да тыс жерлерде өз оқырмандарын ... ... ... ... ... ... жапон, орыс, итальян т.б.
тілдеріне аударылды. Лао Шэ шығармалары қытай мәдениетінің ұлттық ... ... ... ... ... ... юморымен өзіне
тартады.
Жазушының балалық шағы мен жастық шағы ағартушылық идеялар ... ... ... әсер етіп ... ... ... осы кезеңде
ғасырлық ұйқыдан көзін ашып, феодализм мен империализмге қарсы күресуге ... ... ... ... ... ... ... өте
қатал болды, сондықтан халық арасында ... ... ... ... ... ... ... ″теңіздің арғы жағынан келген
солдаттар өзі айтқан ... ... да ... әрі
қатыгез. Оның үстіне ертегінің аты ертегі, ал анамның маған айтқандары тек
шындық болатын және оның барлығы ... ... ... ″ деп ... Бұл
сөздер Лао Шэ жанұясының басынан өткізген драманың бір шетін ашып көрсетеді
және оның ... ... ... ... ... ... заңсыз
әрекеттері мен сұмдық көріністерін толық әрі көркем суреттей білген ... ... ... әрі ... ... ... көрген бейшара
әйел өз баласына түскен бақытсыздық арқылы суреттеген. Лао Шэның анасы
туралы естелік ... ... ... ... арба″ жинағына енген. ... ... ... ... ... қайғы-қасірет, кедейшілікке
қарамастан, балаларын қиындыққа төзуге, шындықты парасаттылықпен бағалай
білуге ... еске ... ... ... Лао Шэ ескі ... ... ... тәрбиелейтін жеке мектепте оқиды. Бұл мектепті бітірген соң, ... ... ... ... ... ... ... білім
алатын мұғалімдік семинарияға оқуға түседі. Семинариядағы ... ... ... терең болды, әсіресе Лао Шэ Қытай
классиктерінің шығармаларын асқан құштарлықпен оқыды, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ әдебиетпен шұғылдануды ол ... ... жоқ, оны өте ... іс деп ... Шэ өзінің ең алғашқы әңгімесін Нанкай орта ... ... ... беріп жүргенде жазды. Ол әңгіме бір мектептің әдеби
журналында басылады, ... ол ... тек ... ... ғана
белгілі. Ал, көркем шығармашылыққа Лао Шэ 1924 жылы ... ... ол ... ... ... институтында қытай тілінен
дәріс берген. Ағылшын тілін меңгеру Лао Шэ-ға ағылшын әдебиетімен ... ... ... ... ... оның ... ... қатынастар барынша дамыған Англияда тұрып, Лао Шэ бұл
қоғамға зер сала отырып, Қытайдағы XIXғ. ... ... ... ... ... ... бастады. Отанына деген сүйіспеншілік,
отандастарына деген жанашырлық ... оған өз ойын ... ... ... Лао Шэ өз ... ... бастап кетті. Оынң
алғашқы романдары ″Чжан философиясы″, ″Чжао Цзы юэ″ және ″Ма ... үш ... орыс ... Лао ... ... шығармашылық кезеңі деп
бөледі. /5/
Лао Шэ шығармашылық жолындағы ... ... ... қарады және бұл үш романына ортақ нәрсе, жазушы Қытайдағы
буржуазиялық қатынастардың мәнін жан-жақты ашуға тырысқан.
Ең алғашқы тырнақ алды туындысы ... ... ... 1925 ... Лао Шэ бұл ... ... ... болса дәл сол қалпында, ешқандай
да сыртқы бояу қоспай шынайы келбетін ... ... ... ең ... ... ақша ... және оның экономикаға, саясат
пен адамзаттың рухани әлеміне әсері. Романдағы ... ... ... ... ауылында өрбиді. Бас кейіпкер- Лао Чжан, офицер, көпес,
жастардың ... ... ... әңгімелер Лао Чжанның өмірлік
философиясын, моральдық принциптерін ашуға ... Ал, ... дін, ... қызмет ету. Лао Чжан үшін ешқандай да заң жоқ деп
есептеледі және барлық азаматтық, моральдық нормаларды ... Ол ... ... ... ... ... дін де ол үшін пайдакүнемдік ... ... ... Ең ... Лао Шэ Лао Чжан ... ... өкілдерінің діни догмаларды пайдалана отырып, адамзатқа тән
адалдық пен ... дақ ... ашып ... ... Лао Чжан ... ... үшін ... ең жоғарғы ұлттық борыштың теңеуі болғаны және
XIXғ.соңы мен XXғ. басындағы Қытайдағы қоғамдық ... ... ... ... ... гуманистердің көтерген ең ... ... әйел ... ... Лао Шэ да бұл ... соқпай
қоймады. Оның басына түскен қатал тағдырды көрсеткенін ... ... ... жартылый отарлы Қытайда әйел жағдайы саңылаусыз ... ... одан ... бір ғана жолы тек өлім болғанын жеткізеді. ″Чжан
философиясындағы″ Лао Чжан, Лань Сяо Шань ... ... ... үшін
әйел тек сату, сатып алу затына айналады.
Феодалдық қоғамда әйел төменгі ... ... иесі ... Қыз ... ... ... ата-анасы көк тәңірінің оларға жазасы
деп ... Ал, ... ... ... ... мен
көзқарастардың жаңа қоғамдық әйел рөлі турала пікірмен ... ... да қиын ... әкелді. Әйел қандай тапқа жатпасын, барлық
жерде онымен ешкім санаспады, ... ... ... ... ... ешкім
мойындамады. Қытай әйелдерінің қайғылы, табаланған және өз шығармаларында
осы ащы шындықтың бетін ашып ... ... ... жазу ... ... қадамды жазушы басты
кейіпкер Лао Чжанмен ілесіп отырады, оның рухани азғындауын буржуазиялық
жаңа таптың ақыл-білімінің ... ... ... Олардың дөрекі
қылықтары, әдепсіз әрекеттері оқырмандарды бірде күлдірсе, ... ... ... Бұл романда сатира элементтері аз болғандықтан,
оны сатиралық роман деуге келмейді. ... онда ... мен ... ... ... ... анық.
Әлем әдебиеті мен ұлттық әдебиеттен хабары мол ... ... ... ... оның ... ... қолдана білді. ″Чжан
философиясы″ ... ... ... романы шеңберінен шығып кетеді. Оған
өміршең оптимизм, қытайлық ақиқаттың күңгірт әлемінде адам ... ... ... тән. Бұл ... ... ... ... идеялық-тематикалық бағыты оның екінші романында жалғасын тапты. ″Чжан
Цзы юэ″ романы ″Чжан философиясы″ романының соңы ... ... ... Чжао ... жиырма алты жастағы ″Минчжэн″ ... ... ... Оның ... бірінші болуға тырысуы
феодалдық жанұяда бала кезінен игерген дәстүрлі көзқараспен түсіндіріледі.
Жастайынан тек ... ... ... ... жас ... енді өз дәуірінен
қалмас үшін европалықтарға еліктейді. ″Қытайды қайта құру қиын емес, ... ... ... ... болғаны: барлық қытайлар европалықтарша
киініп, тамақтансын және солар сияқты билесін″-дейді ол. /6/
Жаңа буржуазиялық әлем ... ... ... ... ешқандай
қызметке икемі жоқ, бай көпестердің ... ... ... ... ″Ал әкесі ойланбастан отыз жыл бұрын жинаған ... ... ... Ал ұлына бұл ақша тек рахат өмір сүру үшін, құмар ойындар үшін
жұмсауға қажет ... Бұл тек қана ... ғана ... ... сол ... жастардың шынайы келбеті. Қытай жастарының көп бөлігінің әлсіз,
еріксіз ... ... ... Лао Шэ ... ұлттық намыс сезімі
жоқтығын, барлық батыстықтар алдында көз жұма бас ұратынын бейнелейді. Оны
Чжао-дың айтқан ... ... ... ... ... ұлттың
беделін сақтап қалу үшін және оның жайылып кетпеуі үшін, ең ... ... ... ... қажет. Нағыз патриотизм осында жатыр!″ /7/ ... ... ... ... ... ... және мықты дәстүрлі
байланыстарды оның ішінде патриоттық сезімді жойғанын ашып ... ... Чжан ... У Дун, Мо ... Оу ян т янь фэн ... жастардың іс-
әрекетттері дәлел бола алады.
Лао Шэның бұл ... екі ... XXғ. ... ... ... ... мәселелерді қамтыған, оның ішіндегі ең маңыздылары-
жоғарыда айтып өткен ... оған ... ... ... және ... мен жаңа буржуазиялық тәртіптерімен ұштасып
жатқан реалистік өмір ... ... ... ... санымен қатар артта қалған елдер
мен алдыңғы қатарлы елдер арасындағы қарым-қатынасы сияқты мәселелер ... ... Бұл ... Лао Шэ ″Ма есімділер″
( ) романында қозғайды. Бұл ... оның ... ... ... кезеңінің ең көрнектілерінің бірі. Бұл шығармадан жазушыны
тек қытай халқының ғана ... ... ... ... ... көрінеді.
″Ма есімділер″ романының бір ерекшелігі, ондағы негізгі кейіпкерлер
қытайлықтар болғанымен, оқиға Қытайға тән емес ... ... ... ... елге көшірілу әдісі өте қолайлы қолданылған. Романда
жазушы ″Қтыай қандай жолмен жүруі қажет?″ деген сұраққа жауап ... ... ... мен ... оның алғашқы екі ... ... ... бір тарихи тенденцияларды көрсетеді. Жазушы
ескі Қытайды Ма Цзэ-жэн образы арқылы бейнелесе, буржуазияны- Ма Вэй ... Ли ... ... ал ... ... ... көлеңкесін Ма
Вэй образдарынан көре аламыз.
Романдағы оқиға бір жыл көлемді қамтиды және осы бір жыл ... ... ... ... тәртібінің мәнін түсінеді. Оқиғаның ... ... Ма ... ... келуінен басталады. Барлық оқиға
негізінен Ма ... ... ... өтіп ... ол ... Ма ... бірге
өмірдің шындығын тынымсыз іздейді.
Ма Вэйдің әкесі Ма Цзы жэн Қытайдың дәстүрлі әдет-ғұрпы мен салт-
санасын ... ... ... ... рөлінде және ол арқылы Лао Шэ
бұрынғы адамдардың жаңа заманға икемделуі ... ... ... Өмір ... ... Пекиннен″ аттап шықпаған Ма Цзы жэнге мұрагерлікке ие болу
үшін сонау Англияға ... тура ... ... ... ... ол түрлі
күлкілі оқиғаларға ұшырайды. ″Теңіз үстіндегі қырық күн ішінде қарт Ма бір
рет қана кемеден ... Ол ... ... сол, өз-өзін ұстай алмай, тіпті
айғайлауға да шамасы келмей құлап түсті″. Ал екінші рет ол кеме ... ... ғана ... ... /8/ Бұл ... ... және өте ... көріністі көреміз. Қарт Ма-ны күлкілі
жағдайға қоя отырып, ... ... қуыс ... құр ... отыр және көне Қытайдың Еуропа алдында ... ... ... ... ... ... Ма Цзы жэнь ... оның үлкен ағасының
образы қарама-қарсы, оның бойындағы қайрат, ... пен ... ... ... контраст әдісін қолдана отырып, Лао Шэ Ма Цзы-жэнның
ұстанған ... ... ... ... ... ... ... әсіресе сауда-саттық ісіне қабілетсіз адам образын
керемет суреттейді. Ма Цзы жэн уақыт ерекшелігімен, жаңа ... ... және ... ... ... ... ... өзгерістерді де
байқамайды. Бұндай қыңыр адамдар үшін өзінікінің барлығы-ең мықты,
бөгденікі-нашар ... ... ... олар ... ... Автордың ойынша, осыдан келіп тек шетелдіктерге ғана ... ... ... ... ... өз ... ... шонжарлық жек
көрушілік пен менсінбеушілік шығады. Іс ... ... ... деген нағыз
махаббат тән емес.
Буржуазиялық әлемнің ең ірі ... бірі ... Ма Цзэ жән ... жоқ ... Ол Еуропа мәдениетін түсінбейді, түсінгісі де келмейді,
сондықтан да бірнеше қисынсыз әрекеттер ... Лао Шэ ... тек Ма ... сияқтыларды ғана емес жалпы қытай өміріне тән ескілік сарқыншақтарын
әшекейлейді.
Романда Лао Шэ Ма ... ... ала ... сол ... ... ... жасайды, яғни шетелге оқуға барған көптеген жастар
сияқты оның да алдына қойған ... оқу – ... алу, оны өз ... мен
отанының гүлднеуімен даму жолына арнау. Алғашында Ма Вэй сауда ісін оқып
меңгеруде ойлайды және бұл бұл ... Ли ... ... ... ... күтеді. Алайда олардың көзқарастары бір жерден шықпайды және Ли оны
қолдай қоймайды.
Ма Вэй ″патриотизм″ тек патриотизм ғана Қытайды ... ... ... сияқты, артилленя, авяция, орнатты және түрлі қару жарақты өркениет
деп санайтын қытайлықтармен келіспеймін деген ... оны ... ... басқа да маңызды мәселелер толғандыратынын жеткізеді
және мемлекеттер арасындағы қаруландыру бәсекесіндегі ... ... ... соғысқа нақтамаушылық көзқарастары гуманизмге негізділген.
Бұл тұрғында Ма Вэй жазушының өз ... ... ... ... ... Лао Шэ жаңа ... ... жазушыларының ішінде соғысқа қарсы
тақырыпты көтерген алғашқылардың бірі болып есептеледі.
Ма Вэй ... ... тек қана ... ... ... білім
жағынан да жоғарыда, Қаруландыру күндердің бір күнінде тоқтауы мүмкін, ал
білім әрқашанда қажетті: ... өте ... ... ... ... да ... ... /9/ Оның бұл сөздерінен, көзқарастарынан
Отанына деген ... ... анық ... Оны ... ... ... толғандыратын. Ал махаббатта ол тек теңдікті
жақтайды. Оған оқыған кітаптары ... ... ... ... өзімен
пікірлес жақтаушылар таппаған Ма Вэй Лондонда ″Гоби шөліндегі бейшара
сияқты ... хал ... ... ... ... үзуі оның феодализмнен қол үзгенін
символдаса, Ли Цзыжунмен - буржуазиялық құрылысты жақтамағанын көрсетеді.
Ал ... ... ... ... кейіпкердің сезімтал, қиялшыл тұлғасын
аша түседі.
Жазушы шындығында романтизмге қызыққан, әрі ... ол ... ... ... ... романтиктерінің әсерін алғанын да жасырмайды
/10/.
″Ма есімділер″ романы Лао Шэ шығармашылығы мен көзқарастарында ... ... бар ... ... түседі. Ол екі елдің, яғни Англия ... ... ... ... ашып ... ... бұл ... қоғамдақ құрылысындағы келеңсіздіктерді көрді. Алдыңғы қатарлы
ағылшын буржуазиялық қоғамында өмір ... ... ... ... басым, әрі артта қалған қытай ... ... ... ... ... өте аз ... ... түседі, яғни
қытаймен ағылшын жастарының тағдыры ұқсас деген тұқжырымға ... ... ″Ма ... ... ... ... ... өмірге негізделген:
кейіпкерлері шынымен өмір сүрген аамдар. Сондықтан бұл романда ... ... ... ... ... ... жылы Лао Джэ Отанына оралады алайда елінің бұрынғы қалпынан
өзгермегенін, ал баяғы ... ... ... ... ... ... Осының әсерінен 1933 жылы ... ... ... ... ... жазушының революцияға баратын өз жолы болады. Сол сияқты Лао
Шэның да антиимпералистік және ... ... ... ... соның бірі осы ″Мысықтар елі″ повесті десек, қателеспейміз. Өйткені
бұл шығармасында Лао Джэ ... ... ... ... ... ... ... қоғамының тарихи дамуын жинақтап қорытуымен қатар, ХХ ғ.
алғашқы жартысындағы ... ... және ... ... ... ... суверенитет, отарлану, ескі феодалдық қоғамдық
идеология, мураль, бюрократиялық ... жүйе ... ... мәселерді
қозғайды және бұл құбылыстардың барлығы сатиралық ... ... ... ... ... елінің тұрғындары өз мемлекеттерінің көп
ғасырғы мәдениеті мен өркениетін әрқашан ... ... ... ″Да ... ... ... ішіндегі ең ежелгісіміз″ дейді. /11/ Бұл формула
Мысықтар елінде мемлекеттің ұлттық мәдениетінің ұлылығын алға тарта ... ... ... ... үшін ... тұмарға айналатын
болған. Бірақ билеуші тап өкілдері өздерінің артта ... ... ... ... ... ... Көптеген тұрғындар үшін
шетелдіктер алдында бас иію ... ... ... ... повесінің оқи отырып, оқиға Гоминьдан үкіметі
кезеңіндегі Қытай қоғамы ... ... ... ... Онда Лао ... ... ең ... құбылыстарын бейнелеп көрсеткен. Ол ежелгі
сарқыншық идеялардың жаңа қоғамның адамды жек көрушілік моралымен ... ... ... ... Жазушы қоғамның негізіне айналған
әділетсіздік, күштінің құқығы, жоқшылық, біреудің ... ... ... ... ... Лао ... ... маңызды өзгерістер
болғанын дәлелдейді. Оның елде ағарту, білім беру ісіне ... ... ... ... ... де, ... ... жолымен де ретке
келтіру, жақсарту мүмкіндігіне деген сенімнен айрылады. Сондықтан өсіп келе
жатқан ұрпақты тәрбиелеу мен ... ... ... ... қоғамның кемістегіне қарсы күресу құралы ретінде ... ... ... ... ... ... ... жазушы сынға
алады.
30 жылдардың басында Гоминдан жапондық ... ... ... ... Партиясымен күресі арта түседі. Соған сәйкес,
бұл романнан″жаудың келуімен Мысықтар елінде азаматтық соғыс өрши ... ... оқи ... Бұл бір ғана ... емес, ондағы әрбір беттен
осындай сәйкестіктерді кездестіреміз.
″Мысықтар елі″ романындағы көтерілген көптеген мәселелер қазіргі ... ... Ол ... ішкі ... ... тоз – тоз болуы, күштерінің
бытыраңқылығы, ішкі және сыртқы зорлық – зомбылықпен күрес жолына түскен
көптеген ... тән ... ... Лао Шэның ерте шығармашылық кезеңіндегі ... ... Бұл жаңа ... қытай әдебиеті тарихындағы ең үлгілі
сатиралық шығармалардың бірі. Онда ... ... ... ... ... ... Шэ ... алғашқы кезеңінде тек романдар жазумен ғана
шектелген жоқ, сонымен ... ... ... 35-ке жуық әңгімелермен
повестер жазады.
1932 жылы 28 қаңтары Шанхайды жапон ... ... ... ... ... ... Бұған байланысты әдебиет пен өнер қызметкерлері,
оның ішінде Лао Шэ де ... ... ... өз ... ... ... 1934 жылы оның ″Ганьцзы″ (Асығыста) атты алғашқы әңгімелер жинағы
жарық көрді. Оған 15 новелла кірді. ... ... ... ... ... ... оның әңгімелеріндегі кейіпкерлердің ішкі ... ... ... ... ... ... ... оның кейіпкерлері дамгершілік қасиеттері мен ... ... ... ... Мысалы ″9 мамыр″
( ) ... ... ... ... ... ... – қайырымдылықты, ақкөңілділікті сақтап қалған адам образын
жасайды. Чжан Биннің патриоттық ... ашу үшін ... ... ... ... Ол 1915 жылғы 9 мамыр күнгі ... ... ... ... 21 ... қабылдауы. Ал қарапайым халық үшін ... ... ... күні ... ... ... осындай секілді қысқа ғана әңгімелерінде бүкіл бір ұлттың тағдыры
сиып кетеді.
Лао Шэ әңгімелерін ... ... ... :
1. Жеке ... мен оған ... адамдардың , оқиғалардың әсерінен
туған әңгімелер;
2. Басқалардан естіген оқиғалар;
3. Басқа жазушыларға ... ... ... ... ала құрылған сюжеткеойдан кейіпкерлер, адамдар мен оқиғалар
ойлап ... ... оған Лао Шэ ...... ... ... Ф.Д. ... “Тоқуа” әңгімесіне еліктеп жазылған дейді. /13/
1935 ж Лао Шэ екінші әңгімелер жинағы” ... ... (
) (шие ... Оған ... әңгімелер өзінің тематикасы жағынан
алғашқы жинақтағы әңгімелер мен романдарының мазмұнымен үйлесім тапты.
Әңгімелерінің ... ... ... адамзаттың кемшіліктерін
әшкерлеген. Мысалы “құрбан” (жертва)
әңгімесін ... Мао ... ... ... еліктеуге тырысады. Олар өз отандастарының алдында
қаншалықты күлкілі екенін байқамайды. Олар ... ... да ... ... мәжбүр болған
“құрбанбыз” деп санайды және “өркениеттің” жемістерінің Қытайға не
жетпегеніне ... ... Мао ... ... қуыстығы,
надандығын, Батыстық мәдениет ... мен ... ... адамдардың мещандық тұрмысын суреттейді. Сол сияқты
“Жарылқаушы” әңгімесі де ... ... ... ... ... ... , қылықтарын әшкерелеуге бағытталған . Ал “Жаңа
туған ай” ( ) , ... ... ( ... ... ... ... ... қатал тағдырын әңгімеге
өзек етеді.
“Жаңа туған ай” әңгімесі әйелдің еске алулары формасында жазылған.
Психологиялық новелла шебері Лао Шэ, ... ... мен ... ... ... ... ... қайғыруын оның жалғыздығын
ерекше көңіл аудара жазады. Жалғыздық оны жаңа туған аймен дос болуға
жетелейді. Жазушы ойды ... оған ... ... ... ... ол бас ... ең ... досына айналады.
Баланың көзі арқылы өмірге көзқарас әңгіменің реалистік бейнесін
одан ары аша түседі. Лао Шэ жас қыздың ... ... ғана ... оның
психологиялық көңіл- күйін ашып көрсетеді.
“Жаңа туған ай” әңгімесіндегі кейіпкерге ... ... ... ... ... әңгімесінде бейнеленеді. Бұл екі әңгіменің құрылу формасы,
кейіпкерлерге сипаттама беруде көркемдік әдістердің қолданылуы, ... ... өте ... ... , бұл ... кейіпкері ерке,
бақытты , рахат өмір сүруші болып суреттеледі. Егер ... ... ... ... бұл ... ... ... рахатын
көріп, бүкіл назарды өзіне аударған әйел суреттеледі. Ал шын ... ... “ Жаңа ... ай” ... ... ол ... ... астында жасырынған сияқты, сондықтан да бақытты
көрінеді . Бірақ оның барлығы тек сағым ғана ... әйел тек ... алу заты ... жазушы айқын аңғартады. Ол бұл екі шығармасында
да ескі ... ... ... тағы бір ... аша ... тараудың бірінші тармағын қорытындылай келе айтарымыз, мұнда
негізінен Лао Шэ шығармашылығының алғашқы ... баса мән ... ... ... ... тырыстық. Лао Шэның шығармашылығы
үшін бұл кезеңдегі шығармалардың маңызы зор ... ... ... Цзы Юе”, “Ма есімділер, “Мысықтар елі”, романдары мен қысқаша
әңгімелерінде көтерілген ... ... ... ... ... орын ... ... қоса Лао Шэның тәжірибе жинап , қаламын одан
ары шыңдай ... ... ... ... ... өзінің естелік мақалаларында алғашқы жазған шығармаларына
көңілі толмайтынын, тәжірибесінің аз болғанын айтып өтеді. /14/ ... ... ... айтарымыз , бұл шығармаларынан оның ойы
жүйрік, пайым- парасаты мол, талантты жазушы екенін аңғардық.
Лао Шэны ... ... ... ... ... ... ... мен сұрапыл соғыстар күтіп тұрған еді. Жапондықтарға ... ... ... Лао Шэ ... ретінде өз үлесін қалай қосты ,
қандай тақырыптарды ... өзек етті ... ... ... келесі тараушасында тоқталатын боламыз.
Қытайда феодалдық қоғам Цинь патшалығының соңына қарай күйрей
бастады. Әлеуметтік дағдарыс күн ... ... , ішкі ... ... ... ... 1840 ... бастап, өре капиталистік
елдердің ықпалымен қытай қоғамында түбірлі өзгерістер туыла бастағанын
тараудың басында ... ... Осы ... ... ... буржуазия, ұсақ буржуазия секілді ұғымдар мен таптық
жіктер пайда болды.
Әлемдегі алпауыт империалист ... ... ... ... ... ... ... капитализм өркен жая
бастады. Осылайша феодалдық қытай қоғамы жартылай феодалдық ... ... елі ... отар елге ... ... ... ... империализммен халық бұқарасы арасында қарама-
қайшылық туып, қытай жерінде ұлт- азаттық күрестер ... соң ... ... ... пен ... ... да ... өзгерістер болып
, ақын – жазушыларға феодализм мен ... ... ... ... ... ... ... Алдыңғы қатарлы жазушылардың көбісі
дерлік отаршылдық пен феодалдық бұғаудан құтылуды негізгі мазмұн етіп ... ... ... ... Отан ... ... ... білген
Лао Шэ да бұл оқиғаларға немқұрайлы қарай алмады , ... ... ... да ... ... еді. Бұл ... халық
тағдырын таныта аларлықтай тарихи- ... ... ... шама ... ... берді.
1.2 Соғыс жылдарында жазылған шығармалыры
Жапондықтарға қарсы ұлт-азаттық соғыс Лао Шэның саяси ... ... өз ... ... ... Бұл сұрапыл соғыс
жылдары ол ... және ... ... ғана ... ... ... және ... үгітшілдік материалдардың авторы болды. Ол
халыққа қызмет етуге ықпал тигізу үшін, ешқандай іс- әрекеттен ... жоқ. Лао Шэ ... ... ... ... ... соғысқа
қатынасы арқылы анықтады. “ Біздің пікірімізше, бұл соғысқа ... , сол – ер, ... кім ... жасаса, ол- сатқын”.\15\
Соғыс жылдары ол әңгіме жазуды одан әрі жалғастыра түсті. 1939 ж.
оның ... ...... ... көрді. Ал 1944 ж. екінші
әңгімелер жинағы “ Қаны ... ( ) ... екі ... ... ... ... ... әңгімелері кірді.
Оның әңгімелеріндегі ойлар , сезімдер мен ... күй ... ... ... орын ... Өйткені, Лао Шэ соғыс ... ... да өз ... ... 1939-43 ... ... тоғыз компактілі
пьеса жазады. Атап айтсақ, “ Тұман қалдықтары”, ( ... ... ... ... мәселесі“ , ( ) , ... ( ), ... ... ( ) ... ... ... бөлігі,
1937 жылдың алғашқы жартысында жазған әңгімелер құрамды. Сондықтан
әңгімелердің сюжеттерінің дамуына Қытай тарихының қайғылы тұстары, яғни
дәлірек ... ... ... ... алу ... ... ... уақыты мен оқиғалары тікелей қатысады.
Соғыс жылдарындағы ұлт-азаттық қозғалыстың объективті ақиқаты оның
әдебиеттің қоғамдық рөлін тануы, отанды қорғаушылардың ерлігін ... ... іс- ... ... үшін ... да бір
көркемдік форма табуға тырысу Лао Шэ- ға ... ... ... ... ... романтикалық сарында жазылған үлгілі шығарма
ретінде “ ” “ Отты ... ... ... ... ... ... жапондықтарға қарсы соғыспен байтанысты
және Венсен қалашығында ... ... Лао Шэ бұл ... ... ... бұл қаланы таба алмайсың, ол менің өз ... ... деп ... ( ... бұл ... алғашқы беттерінен–ақ оның қандай мазмұнда
болатынына кеңістіктік – уақыттық жобасын береді. Шығарма баяндаумен
басталып, ... ... ... ... көркемдік тартысы -
Қытайдың патриоттық күштері мен жапон басқыншылары арасындағы күрес.
Лао Шэ ... ... екі ... ... оның ... ... ұштасып жатыр, яғни ұлт – азаттық соғыста ол
“адам алдында тек екі жол ... , бір - ... ... - ... ... болады. Бұл идея оның новеллалары мен ... ... Отты ... ... ... ... ... мен
өзара қарама- қайшылықтары шынайы бейнеленген. Жеке тұлғаны, оның ... ... мен ... ... ... ... ... Әсіресе
жағымсыз кейіпкерлерді суреттеуде шеберлігін танытты. Мысалы, әдебиет
қайраткері, бұрын үлкен беделге ие болған Ванның ... ... ... оған ... ... ұсынғанда , Ван “өз үйін, жерін
,өз өмірін сақтау үшін келіседі. Бұл үшін ол барлығын жасауға дайын.
Оның жүрегінде ... ... ғана ... ... ... - ... ... болды, Ван қызы ... ... ... ... ... оның ... ұстанымы “ Үкімет ауысып тұруы мүмкін ,
бір династияның орнына басқасы келеді, бірақ ... ... , ... қызы ... ... мәңгілік және қандай ... ... ... ойда боса тұра ол ... өз ... ... ... қатар ол жапондықтарға қызмет етуде тұрған ештеңе жоқ
деген ойда болады. Ван тіпті өзін қоғамдық қайраткер, ... ... ... Жапондықтардың басқыншылар екені ешқандай маңызды
емес , ең ... олар ... ... деп ... ... ... тек ... ғана әшкерелемейді,
сонымен қатар Ван сияқты адамдар әлеуметтік жағдайы жоғары тұрғанмен,
оларды құлдық ... ... ... Шэ бұл романға антижапондық соғыс тақырыбын таңдай отырып,
соғыстың ең тоқырау тұсын қолданды . ... ... ... оны азат ете ... әрекеттері арқылы елдің қарсыласуға дайын
еместігін, қытай әскерінің әлсіздігін сынға алады. ... бір ... ... қала үшін ... ... бейнелейді. ”Кеш батқанда қала
өлген тәрізді. Жас балалар шешелерінің ... ... ... ... ... ... тығылған, ал жас қыздар беттерін
айғыздап, үстеріне жаман киімдер киіп алды. Бірақ оның ... ... ой ... ... жаулар келеді! Халық олардың қаланың маңында
екенін жақсы білді, бірақ қашатын жер жоқ.....\17\ Бұл ... ... ... романтикалық жанрдағы ... ... ... ... ... ... қорқыныш, үрей
шындығында да “басып алынған” елді ... ... ... Сонымен
бірге Лао Шэ өмірдің шындығына ілесе отырып, романды ... ... ірі ... ... ... жеңістері аз
болды. Жазушы үшін ең маңыздысы өзінің бостандығы үшін ... ... ... ... ... Сондықтан да ол тұрақты әскерді
“біздің әскер”, “ біздің дивизия”, күрескерлерді “ ... ... ... ... ... пен өнер ... ... қызмет атқару, солшыл жазушылар мен қоғамдық
қайраткерлермен байланыс Лао ... ... ... қарсыласу
қозғалысының негізі: қоғамның әрекетті күші ретінде тануға көмектесті.
“ Отты –да” жазушы алғаш рет жеке ... ... мен ... тұратын халықтың жинақталған образын құрды.
Демократ- жазушы, - белсенді гуманист, әрі патриот. Бұл шығармасы
арқылы ұлт- азаттық ... ... оның адам ... ... ... дейін көтергенін көрсетті.
Жапон басқыншылары Қытайды жаулап алу ... ... ... ... ... ... мен ... ел тағдыры үшін өзара
ынтымақтаса бастады. Жапон ... ... тұру ... ... ... , ... ақ ... қытай халқының жаппай талабына
айналды. Бұл ұлт- ... ... ... ... ... сол ... өкілдеріне жаңа бір жауынгерлік міндет жүктеді. Атап айтсақ,
бүкіл елдегі әдебиет саласында жапон басқыншыларына қарсы ұлттық майдан
құрып, ... ... ... ... отырып,
тбасқыншыларға қарсы тұруды үндеу еді. Осылайша жазушылар мен ақындар ,
драматургтер соғыстың алғашқы ... ... ақ ... ... мен бостандығы жолында күреске кірісіп кетті. Олардың ... қару ... ... аттанса, енді бір ... ... ... күш ... ... халықтар мен
тұрғындарды сөзбен жұмылдыруға ат салысты, ал тағы бір ... ... ... ... мен ... ... ... саяси үгіт-
насихат жүргізу істерімен айналысты. Сөйтіп, жапон басқыншылары ... алу ... ... ... ... кезеңде әдебиеттегі басты
тақырып – ... ... жер ... ... ... ... ... өткер қаруы ретінде ұтымды пайдаланды деуге
болады.
Жалпы азаттықты, тәуелсіздікті, еркіндікті, теңдікті аңсамайтын
қапастағы ... ... ... болмайды. Алайда азаттық пен теңдікке
қол жеткізуге деген ... әр ... ... ... , сан ... ... ... Ондағы жеңіске қол жеткізу сол халықтың ұлт
ретіндегі болмыс-бітіміне , сана-сезіміне көбірек ... ... ... ... ... ұлт-азаттығына деген күшті ұмтылысты тудыруды
қытай әдебиетінің жеткен жетістігі мол деп айтуға әбден ... ... ... ... Лао Шэ ... ... ... жетіп жатыр.
Оның соғыс тақырыбына арналаған романдары мен ... ... толы және бұл ... ... ... рет елдің, отанының
тәуелсіздігі үшін күресуші жігерлі де жалынды, жағымды кейіпкерлер
образдары пайда болды. Жазушы ... ... ... ... ... ... толғана суреттейді.
Бұл тараушаны қорытындылай отырып, Лао Шэның жапон басқыншыларына
қарсы ... ... ... ... ... толы ... қандастарына күш-жігер бергенін, сонымен қоса қазіргі заман
әдебиетінің ... ... ... айтып өтпеуге болмайды. Дәл осы
сұрапыл соғыс жылдары Лао Шэ өзін ... ... ... ... ,
өйткені оның шығармаларына өзек болған оқиғалар әрқашан болған нақты
құбылыстарға ... ... Оның ... ... ... осында жатыр.
1.3. ҚХР құрылғаннан кейінгі шығармалары
1949 жылы 1 қазан күні ... ... ... ... бәрімізге
белгілі.Осы ҚКП басшылық еткен қызыл әскерлер елді галиндан әскерлерінен
тазартып, билік ... ... ... ... ... ... ... социалистік төңкеріске біржола бет бұрды.Осыған
байланысты ,жаңа ... ... ... ... мен ... ... өркендету керек деген мәселе билік басына келген компартияның
маңызды мәселесіне айналды.
ҚХР құрылу ... ... ... біразы көркемдік шеберлікке
бай,идеялық мазмұны биік туындыларын өмірге әкелді.Алайда оның ішінде
“партиялық ... ... ... жырламаған”,таптық
қайшылықты бейнелемеген шығармалар мен олардың авторлары жапай сынға алына
бастады.Осылайша ҚХР құрылған ... ... ... ... төңкеріс”
басталған 1966 жылға дейінгі жылдар ішінде қытай әдебиеті талай тар ... ... өте ... ... ... ... тарихынан өзінің орнын ала алатын біршама табыстарға ... ... ... мен ... күресті бейнелейтін
шығармалармен қоса, “жаңа қытайды” арқау еткен боямасыз, шыншыл да таңдаулы
туындалар өмірге ... ... ... ... ... Лао Шэ ... ... Пекинге
аралады. Елдегі үлкен өзгерістер,отан тарихындағы ғажайып ... ... ... ... ... жаңа қатынастарды көркемдік
әдіспен бейнелеуге құштарлық оятады.
Енді ол ірі ... ... ... ... ... аудара
түсті.Өйткені Лао Шэ пьесалар сауатсыз әрі көп ... ... мол ... ... түсініп,халықты өзіне тез баурау алатын
шығармалар жазуға кіріседі. Творчествогың соңғы ... ... ... айта кету ... ... Чжэнь-чжу” деп аталатын жаңа пьесасын аяқтайды.Бұл пьеса
көптеген театрлардың қабылдауына ие болады.Жазушы ... бұл ... ... ... ... етіп ... Лао Шэ ... нағыз өмірі екенін жақсы түсінді,бір жағынан әртістермен оның
байланысы тығыз болды.Әртіс Фан Чжэн-чжу ... Лао Шэ ... ... ... ... ... сыншылар бұл пьесаны жақсы қабылдады және азат ... ... ... шығармасы екенін оның өте сәтті шыққанын атап
көрсетті.
”Фан Чжэнь-чжу” ... ... ... ие болуы Лао Шэны жауа
пьесалар жазуға рухтандырды.Осылайша 1951 жылы ... ... ... да алдыңғылары сияқты жетістіктерге жетті.
“Лунсюйгоу”пьесасы халықтың еңбегін, коммунистік партия мен ұлтық
үкіметін ... ... ... шығарма болды.Онда жазушының
патриоттық сезімдері ғана емес,туған қаласына деген сүйіспеншілік сезімі
көрінеді.Пьеса қайғылы оқиғадан басталғанымен,туған ... ... ... бір ... ... ... ... Лао Шэ жазушыға тән көптеген қасиеттерді ... ... ... ... ... ... пен пекиндік
ауызекі тілді меңгеру.Сонымен бірге Лао Шэ бұл ... ... ... қырынан танытты.
“Лунсюйгоу”пьесасы адамдардың драмалық тағдырларының шындығы туралы
шығарма. Бұнда әрбір адам-трагедия.Жаны таза,рухы жоғары Чэнь актер пьесада
әділдіктің ... ол ... бір ... нан ... ... ... ... оның ақыл есінен айырылғанын біле тұра,оның
тағдырының одан ары ие ... ... ... күтеді.
Пьеса үш бөлімнен тұрады,әрбір бөлімнің негізгі жанұя тағдыры.Бірақ ... үш ... ... ... ... ... бір адам бар.Ол
сахнада жоқ болса да сонда ... ... ... ... ол ... ... басты ойын, басты принципін өзіне
шоғырландырып тұр.Шын мәнінде бұл адам үш ... ... бір ... тас ... Чжао атты ... ... ... ғана ауласында тұрады.Ол көптеген қалаларды,елдерді
аралаған,өмірдің түрлі тұстарын көрген,бірақ ол өзін басқалардан ешқандай
артық санамайды.Лао Шэ да ... бұл ... ... де ... ... де Чжаоның ержүректігін
жоғары бағалайды.Лао Шэ да ... ... ... кейіпкердің жақсы
қасиеттерін аша түседі.”Лунсюгоу”пьесасы үшін Пекин ... ... ... ... атағын беріп мадақтайды.
Өзінің шығармашылығы туралы айтқанда Лао Шэ драмаға сомалы түрде ден
қойғанын айтады.Ол ... ... ... әрекетіне тез ... әсер ету қабы ... ... ... ... ол аудиториямен әңгімелесуге мүмкіндік алады.”Пьеса-көрерменді
тікелей тәрбиелейді,белгілі бір сезімдер тудырады.Пьесаның ... ... ... керек.Пьеса көрермендер алдында нағыз шындықты көрсетеді және
оның санасына тез әсер етеді”дейді./19/
Лао Шэннің ойы бойынша,”Фан ... ... ... ... ... ... ... өмірі жайлы баяндайды.
Бұл пьесаның өмірге келуіне болған нақты оқиға ... ... ... да ... көріп жүрген адамдар.Бұл
шығармасында Лао Шэ жаңа Қытайдың тек қана ... ... ғана ... ... ... ... адамның көзқарасы мен іс-әрекетіне
қалай әсер еткендігінде тілге тиек ... пен ... ... жаңа Қытай үшін шақырады,жігер береді,шабыттандырады.
Қытай ұлттық мемлекеті мен ... ... өмір ... ... ... қытайдың қазіргі заман әдебиеті социалистік реализм
жолымен дамиды.Ал социалистік реализмнің ... тән ... ... ортаның үздіксіз ... даму ... ... ... ... ... байланысын
көрсету, өмірлік құбылыстардың түрлі жақтарымен,ерекшелігімен тарихи жобада
кеңінен баяндау,мазмұндау.Дәл осы принципті қазіргі ... ... ... ... ... Лао Шэ да өз ... ... Лао Шэнің қысқаша пьесалары “Тал түбіндегі құдық”, 1953жылы
“Жалпылық талдау”жарық көрді.Бұл екі ... ... ... ... пен ... ... ... кейіпкерлері
Ли Чжанди мен Ли Сю чжан гоминдандық ... ... ... ... ... ... бейшара әйелдер.Қытай азат етілгеннен
кейін,ло үшін жаңа өмір басталғандай болады.Халық билігі ... ... ... еңбек етуге,бостандыққа жол ашады.
1955жылы Лао Шэ жаңа шығармасы”Атаусыз биіктік атқа ие болды”
( ... ... ... ... оның ... ... үшін әсер ... ЛаоГушань қаласы үшін күресте ерлікпен
соғысқан қытай халық ерікті әскерлері туралы жазады.
ҚХР бұл ... 16 жыл ... Лао Шэ 20-н аса ... ... ... мен ... ... қалдырды
ҚХР құрылғаннан кейінгі Лао Шэ шығармалары ... ... ... өзгерістер болғанын дәлелдейді.Лао Шэ нақты өмір мен
құбылыстардың ақиқат пен оның ... ... ... халқының
болашағының жарқын болатынына сенімді.
Лао Шэ сонымен қатар әдеби ... ... де ... ... т.б. ... ... жазады.
Қытай оқырмандары Лао Шэның аз ғана сөзбен көп нәрсені жеткізетін сирек
қабілетін,тілші ықшамдылығын жоғары бағалайды.
Халық ауызекі тілдің тамаша білгері Лао Шэ ... ... ... ... ... көп ... ұлттық
ескерткішке кірді.Халық тұрмысында Лао Шэ шығармаларынан алынған өткір
сөз тіркестері қалды.”Ол түйе сияқты ақымақ”, ”Ол ... ... ... ... тырысады” /20/ т.б.
II тарау. Лао Шэ шығармаларындағы реализм
2.1. “Бір жанұның төрт ұрпағы” ... өмір ... ... төрт ... Лао ... ең ірі көлемді шығармасы ... ... ол ... көп күш жұмсаған және бұл шығарманың
тағдыры да ... ... ... ... соғыс жылдары Лао Шэ өзінің
сүйікті қаласы Пекиннен шет жүреді. Бес жыл ол ... ... ... 1942 жылы ... қайтыс болып, оның сағынышы қайғыға ұласады. ... ... 1944 жылы ... ... роман жазуға кірісіп кетеді: Ол үшін
бөлімнен тұрды.
“Бір жанұның төрт ұрпағы” басып ... ... ... ... ... көп жоспарлы эпопея. Бұл жазушының шығармашылық өміріндегі
ең ... бірі ... ... өйткені онда әлемдік көлемдегі
оқиғалар, саясат пен ... ... ... ... ... ... соғыс, екінші дүниежүзілік соғыс, Халкин-Хол мен Перл-
Харбордағы соғыстар, Хиросима ... ... ... ... мен
соғысушы елдердің қалалары – Москва, Лондон, Нью-Иорк, ... ... ... ... ... ... келбетін аша түседі. Басып алынған Пекин
қаласының өмірі, жау қолында ... ... да ... ... ... ... ... ашылды, қуыршақ ұйым (xinming hui)
реакциясының іс - әрекеттері әшкерленді. Алайда барлық ... ... ... яғни бас ... ... ... ... шығармашылық кеңістік үш ... ... ... ... - әлем мен ... екіншісі – Пекин мен оның төңірегі,
үшіншісі – Пекиннің батыс бөлігіндегі тар көше мен Ци ... Бұл ... ... бар, тіпі ... ол жазушы өзі тұрған жерді еске ... ... ... ... еске ... Ци семьясы тұрған жер Лао Шэның үйі
сәйкес келеді. ... ... бұл ... ... көңіл бөлген.
“Ол тек жіңішке, созылыңқы ғана ... ... ... имек” деп
символдайды. /21/ Қытай мифтерінде асқабақ әдетте Нұқ кемесіне ұқсатылады.
(тасқын кезінде Фусил мен Нюва құтқарылған). Ал ... Нұқ ... ... кейіпкерлері тұратын тар көше тәрізді.
Трилогияда жүзге жуық ... бар, оның ... тар ... немесе Ци семьясымен байланысы бар. Ци семьясында 4 ұрпақ
өкілдері ... ең ... қарт Ци, оның ұлы ... ... олардың
ұлдары Жуйсяньмен Жуйфэн әйелдерімен, Жуйуюань мен ... ... ... Шунь мен ... ... ... жеке үйлерде Цянь ақын мен ... ... ... ал ... аулада түрлі адамдар тұрады: тауар
тасушы; шаштараз, арбакеш, ағаш кесуші, актерлер және ... ... ... т.б.
“4 ұрпақта” – кеңістік қана ... ... та аса ... ... Оқиғаның өрбуімен, әрбір кейіпкерлердің өзінің көзқарасы бар
екенін, қоршаған ортамен ... ... ... жатқақнын көреміз.
Кейіпкерлердің барлық дүниетанымдық түсінігі мен іс - ... ... ... үшін елеулі болған 25 июль оқиғасымен байланысты, ... ... ... қаланы тастап, жапон әскерлеріне жол ашып кеткен
болатын. Осы ... ... ... ... ... аша ... әрқайсысының мінезі мен маңыздылығын көрсетеді. Өз қаласының басып
алынғанын әр кейіпкер әртүрлі қабылдайды. Мысалы, тауар (тасушы) ... Ли ... да ... ... ... ол, тек азық-түлік туралы ғана
ойлап, барынша азық – ... көп ... ... ... өз ... ... ... ци қарт “үш – төрт күнде бәрі қайта орнына келеді” дейді.
Ал Теньюдың әйелі өте ... ... ... ... ... жеке басының традегиясы ретінде қабылдайды. Тенью-дың үлкен ұлы әрі
Ци әулетінде басшы болып саналатын ... ... ... үнсіз күйде
жүреді. Оның әйелі Юньәй ... еш ... жоқ, ... оны да ... тағдыры алаңдатады. Оның соғыс не үшін ... ... ... неге ... ... келеді. Ал ақын Цянь Моинь бұл
күндері тыныштықтан айырылады. “Мен ... де, ...... ... мен тек бір ... – біздің Пекиндегі айырылудан қорқамын”
дейді Цянь. Жуйфэнға бәрібір, қандай билік болсын тек оған ... ... ... ... ... ... ... (қаланың басып алу
алдындағы сағаттарын ... ... ... қабылдануымен
анықталады.
Трилогияда көркемдік уақыттың диспропорциясы өте айқын. ... 1937 ... июль ... ... айына дейінгі уақыт арасындағы
оқиғалар суреттелсе, “Прозя” 1938 ж. көктемі мен 1940 жылдың аралығы, ... – 1940 ж. ... мен 1942 жыл ... ... қамтиды.
Қалған 13 тарауында 1942 жыл мен 1945 ... ... ... ... ... тура келген.
Әдебиет пен өнерде көркемдік уақыт сөзсіз шындықпен сәйкес ... Сол ... бұл ... да ... орны мен ... дәл деп ... Мысалы “Дүрбелеуді” Пекиннің капитуляция күніне жеті ... ... ... ... одақ ... – 20 ... арналған.
Ал жеке эпизодтар “Дүрбелеуде” созылыңқы келеді. Бірақ соған қарамастан,
романның баяндау жемісі, ... ... ... ... ... кезеңнің шындығы Лао Шэ-ға адамның мінез – құлқын, оның
тағдырын оған соғыс қаупі ... ... ... мүмкіндік береді;
кеңінен жан-жақты ізденістер ... жол ... Бұл ... ... етіп, Лао Шэ: адамның уақыт пен тағдырға ... ... ... ... ... мүмкін бе, нағыз тұлғалық еркіндік деген не? Деген
сұрақтарға ... ... ... алды. Автор өз кейіпкерлерінің бірінші
сөзіме: “Жақсы адамға соғыс көтерілуге көмектеседі: ақынаққа одан да ақынақ
болуға ... /22/ ... Лао Шэ ... ... ... адам психологиясын
егжей-тегжейлі зерттеуді бұл еңбегінде де алға тартады. ... ...... ... да Чжао ... Лю Эргоу сияқты тек өзін ғана
ойлайтын, тек игілігі үшін ғана өмір сүрушілер. Бұл ... ... ... Лао Шэ романның алғашқы беттерінен-ақ анықтап береді.
“Кім үкімет құрады, оған менің басым ... тек ... ... ... берсе
болды” дейді Жуйфэн Пекиннің басып алынған соң.
Автор осылайша өз кейіпкерлерінің надалдығын, қуыс ... ... ... ... Ол ... да, әкесіне де ұқсамаған. Ол ... ... ... ... сала ... /23/
”Бір жанұяның төрт ұрпағы “трилогиясында Лао Шэ саяси оқиғаларға
араласпай,жанама бақылаушы ... ... ... ... ... бойынша “көзін жауып,ештеңе түсінбеген сыңай танытып,өмір
сүруге тырысқан ... ... ... оқырмандарын ул әулетінен
екінші ұрпағының өкілі Тенюй мен таныстырады.Лао Шэ оның ... ... ... ... ”Ци ... ... ... орта жастағы кісі.
Орта бойлы,салмақты.Қою қасты,үлкен көзді,шашы мен сақал-мұрты қою ... ... ... ... бар ... ... жау ... оған байланысты оның да саудасының тоқтауы
оның жанына қатты батады. Алайда Лао Шэның сипаттауы бойынша ... ... ... істерге араласпайтын,”ол тек сауда ынтымақтастығына сенді,
егер қауіп қатер төнсе ынтымақтастық жеңеді деп ... өмір ... ... ... тағылып,ол жапондық басқаншылар қолына
түседі қамауға болады.Жапондықтар оны ... ... ең ... ... ... бар тақтайша іліп, қаланың көшелерін
аралатып жүргізеді,оған қарамастан”мен алыптасармын ”деп айғайлатады. Бұдан
артық ... жоқ ... Шэ ... моральдық өлімнің көрінісін ұсақ түйегін қалдырмай
шебер ... ... ... ... ... ... рухани жай күйі
мен қайғы мұңын шыншыл әрі сенерліктей етіп бейнелейді.”Сен-алыптасарсың!”-
деп жапондық оның бетінен шапалақпен ... ... ... ... ете түсті. Оны не үшін ұрып жатқанын түсіне алмай қойды.Бұған ... ... ... ... ... ... оған алды-артына қызыл
иероглифтермен “алыптасар”деп жазылған баласынды күштеп кигізді де ... ... ... өне бойы ... олардың икенін көне
берді.Ол дүкеннің жанында топырлап тұрған адамдарға қарамады, таныған ... ... ... ... ... суреттеген Лао Шэ ... де ... ... ... Лао Шэның тобырынан біздің,біздің
көз алдымызға Лу Синьнің шығармаларында көрсеткен”тобыр”елестейді./26/ Ол
да ғасырлықмешеулікті, ескі ... ... ... ... өлтіруді тамашалауды қызыққаайналдырғандардың надандығын
әшкерлеген болатын. Лао Шэ да Лу Синь ... ... ... ... ... ... Лао Шэ ... халықтың басқыншылықтың
бастапқы кезеңдегі санасыздық кейпін,оларды саяси өмірге,ұлттық таптық
мәдениеттілікке ... ... ... ... ... ортаспақ түгілі,оны қызықтай ... ... ... ... жас ... ... көше бірақ оның
қандай көше екенін танымаған сияқты тек оның ... ... ... тобырды алғаш рет көріп тұрған секілді.Ол не ... не ... ... де ... сол масқара сөзді айтып айғайлай берді.”/27/
Осындай қайғылы жағдайға тап болған Тенюйдың көз ... ... ... бұл ... қарсы ... ... ... ... мен ... ... ... бір
ғана холы оған айқын. Ол -өлім.Тек ... ... ... ғана ол өзін
қасырет аталудан құтқарды. Лао Шэ Тенюйдің қайғылы өлімінің көрінісін,ішкі
толғанысын ... ең ... ... ... ... ... ойрандауы кезінде қаншама жазықсыз жандардың жапа
шеккенін, жәбірленгенін, ақырында ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің реалистік бетбейнесін Лао Шэ осы бір
ғана Тенюй образында ақ ашып берген.Реалистік өмір шындығын бұл ... ... ... болады, оқып сезінуге болады. Соғыс жылдарындағы
шығармалар “Бір жанұяның төрт ұрпағы”романында ... ... ... ... ... ... да ... қойылады.Қарама-қайшылықтың өткірлігі сол,қарсыласушылық
бірнеше жылдар бойы көршілес тұрғандар мен бір жанұяның ... ... ... Лао ... жоғарыда айтып өткен ... да ... ... кездеседі,бірақ онда төменгі буын
өкілі жас қыз ескі моральды ... ... ... ... бұл ... ... түскен,яғни Ци әулетіндегі ортаншы буынның інісі мен
ағасына ... ... және ... ... Ци ақсақал болады. Бұндай конфликт
Гуан әулетінде деөрбиді, оның кіші қызы Жапондық тыңшы болып шықса, ... ... ... ... ... ... ... жылдары Лао Шэ жазушы ретінде адамның
тарихпен тығыз байланыстылығын түсіну, ... ... ... ... ... ... қарастыра отырып,ол соғыс
кезіндегі,соғыстан кейінгі жылдардағы елді ... ... ... шығармаларын жазу баоысында жазушы “ақша ... ... ... ... ... қоғамда,әділ
де шын бостандық бола алмайды”/28/деген тұжырымға келеді.Трилогтядағы
көптеген ... көп ... бойы өз ... ... деп ... ... ... пен әлеуметтік қайшылықтардың
шиеленісуі олардың бұл қиалдарының күл тапқанын шығарады. Өйткені шындығына
келгенде олар барлық ... ... ... ... ... да еріксіз
болатын.
“Бір жанұяның төрт ұрпағының” кеіпкерлері өздерінің жеке басына түскен
қайғыны ... ... елді ... ... байланыстырып
отырды.Жуйсюань туған қаласы Пекинді “өлген қала”, Қытайды “өлі ел”, ... ... ... ... атады.Бірақ Лао Шэнның көзқарастары
әрқашандакейіпкерлерінің пікірімен сай келе ... яғни Лао ... ... ... ... ... ... сезімнен жұрдайлығы,намыссыздығы деп ойлаймын.Халық арасында
ондай ... ... ... ... ... ... Лао Шэ бұл себепті
кейіпкерлердің еске алулары менолардың ... ... ... ... арқылы бірте-бірте анықтайды.Оның себебі-ең алдымен қытай қоғамдық
жүйесінің қателігі,яғни қоғамдағы барлық келеусіздіктер,ел ... ... сол ... өмір ... ... адамдардың ой-
санасына,көзқарасына әсер етпей қоймайды. Лао Шэ ... ... ғана ... әлеуметтік қайшылықтардың өткірлігін көрсетеді.
Егер соғысқа дейін Ци,Цын,Гуан әулеттері байлықтарының арқасында рахат
өмір сүрсе, олардың ... ... ... ... кедейшіліктен
әбден титықтаған болатын.Мысалы шаштаразшы Суң,жесір әйел ма, ... ... ... ... тамақ ішпегендіктен,ауыр еңбектен әбден қажыған,ал ... ... ... ... ... ... сияқты.Интеллигент Чэнь
Ецю сияқтылар ... ... ... ... берген
жоқ.Осының бәрін Лао Шэ жасырмай ашық бейнелейді.Оның ... да ... емес ... ... төрт ... ”трилогиясында Лао Шэ алдыңғы
шығармаларындағыдай, ескі Қытай жанұясындағы әлеуметтік ... ... ... менЦянь әулеттерінің өзінде әйел мен ердің
теңдігі жоқ,ерлері әрқашан ... ... ... жүріп тұруға құқығы бар
болса,әйелдері мұндай ... ... ең ... бірі ... ... ... тіпті аянышты,ол ата-
анасының кім, қандай адамдар екенін де ... ... ... ... оны бір ... ұрлап әртістерге сатып жіберді.
Сегіз ... ... ... ән ... үйреніп,он жасында үлкен
сахналарда ән айта бастайды.Ол өте ... ... ... көп ... ... отырды. Ол үшжасынан бастап Гуан мырзаның
екінші әйелі болғанға дейін от басынан өткізбеген қайғы-қасіреті жоқ.Бұл
тек бір ғана ... ғана ... ескі ... әйелдердің барлығының
тағдыры ұқсас болатын.
Өз шығармасында Лао Шэ сонымен қатар алдына оккупация ... мен ... ... ... әшкерлеуді мақсат етіп
қоя отырып,ұлт-азаттық күресте ұлттың өзін-өзі тануының артқанын көрсетуге
тырысады.Роман кейіпкерлері де бастапқы ке ... ... ... ... ... ... өте ... қарайтын, әрқайсысы өз
ісімен ғана әуре,жанашырлық сезімнен ... ... ... қарай
оларды ынтымақтастық сезімдері пайда болады.Цянның қамауға алынуы, Мәншидің
өлімі,Тян мен Цянның өзін -өзіне қол ... ... ... ... ... көше тұрғындарын жақындастыра түседі. ... өзі ... ... ... ... тек ... ойлайтын Цзинь
Сань адамдар арасында болатын достықты сезініп,ең алғашқылардың бірі ... ... Ал ... ... ... ... көршәлермен қарым-қатынас
жасай бастады.
Трилогияда үш жағымды кейіпкерлер ... орын ... ... Лао Шэ ... ... сияқты барлық жақсы
қасиеттерді сіңірген. Олар:Жуйцюан,Жуйсян, Цянь Моинь,жоғарғы ... ... ... ... кейіпкер.Олар бұл күреске әртүрлі
жолмен келді.Мысалы Жуйцюань,университетінің студенті ... өз ... ... ... ... өкілі ретінде танылады.Күрес кезінде Жуйюань
ойланбастан мынадай шешім қабылдайды.
“Егер Қытай мен Жапония арасында соғыс басталса,менің ... ... ... ... дұл ... сөзі ... де ... әрекет етуші
әскер құрамына кіріп,1941жылдың ... ... ... ... жөніндегі ойлары да өте терең,оны тек ... ... ... ... ... күні де толғандырады.Лао Шэ ... ... ... ... мен достары арасында әр қырынан көрсетіп,мінезін
аша түседі.Бірінші кітабында Лао Шэ оның ішкі ... ... ... ... ... ... ... саяси түсінігін
баяндауды да тыс қалдырмайды.Соғыстың алғашқы күндері туралы ... ... ... ”деген пікірде.
Ақиқат үшін күрестің қиын да күрделі жолынан Жуйсюань мен Цян Моинь де
өтеді.Білімді,жұмсақ мінезді,ақкөңіл мектеп ... ... ... ... оның ... ... ... екі бөлімінде
Лао Шэ бұл кейіпкерлердің ішкі рухани әлемін зерттеп,оның қоршаған ортамен
қарым ... ... ... ... біз ... ... көреміз.Бапрлық жағдайда Лао Шэ кейіпкерлерге басқалардың
баға беру әдісін қолданады.
Цянь Моиннің де күрестегі жолы өте ... бұл ... кәрі ... ... ... ... ерекше жеткізеді,әсіресе оның
туған қаласы –Пекинге деген ... ... ... құлауы
қарсаңында Цянь былай дейді:”Мен ... ... ... тек бір ғана ... ... ... ... өсіп тұрғанда ғана әдемі оныжулып алсаң,ол өледі:Пекинде
осы гүл сияқты ... егер ... оны ... ... гүл ... айтады.Әдеби таланты бар,бейнелеу өнеріне каллиграфия мен
гүлдерге деген құштарлығы зор Цянь ... Лао ... ... тұрған
ерекше қасиеттері деуге болады.Ақынның үйінде әрқашан қабырға суреттерге
толы болса,ауласында өзі өсірген керемет хризантемалар өсіп ... ... ... ... анық ... ... Лао Шэ да өз ... гүл
өсіру мен қабырға суреттерін ерекше жақсы көретінін айтып өткен./29/
Әдебиет қызметкерлерін ... ... ... ... Шэ
жапондықтарға қарсы соғыстағы жазушылардың мақсаты мен ... ... ... да ... ... ... ... жырлау, мадақтау
мақсат емес,керісінше соғыстың көзін жоюы тиіс”Сонмен ... ... ... ... ... ... сөздерінен орын
табады:”Атом энергиясының әскери ... ... ... ... қылмыс”,-дейді Цян.
Цян Моинде өз идеяларын жеткізуші ете ... Лао ШЭ өз ... ... ... “Отты жерлеу”, ұлт-азаттық күрестің шындығын
реалистік тұрғыдан көрсету.
“Бір жанұяның төрт ұрпағы” трилогиясы Лао ... ... ... ... ішінде ең көп талқыға түскендердің бірі.Қытай сыншылары мен
басқа да шетелдік әдебиетшілердің ... оны ... ... ... да ... ... Лао ... қазіргі заман қытай
прозасының ең үлгілі, көрнекті шығармасының бірі деп ... Лао ... ... ... ... мен қытай
халқының бейбітшілікті сүюі,өз отанын қорғау жолындағы қытай ... ... ... ... ... ... мен
ұқсастықтары және патриоттарды біріктіретін белгілер т.б.Пекин қаласын
зерттеуге арналған ... ... ... әр ... тұр.
“Бір жанұяның төрт ұрпағы”-жаңа заманғы қытай әдебиеті тарихында
көрнекті құбылыс болдыжәне Лао Шэ шығармашылығынан ... орын ... ... отырып,еңбастысы Лао ... ... ... ... ... ... танымының
өзгеруін,олардың жаңа әрі демократиялық Қытай құру үшін реакциялық ... ... ... ... атап өту керек.Жазушы өмір сүріп
отырған қоғамның ... ... жат ... ... ... Қытайдың қоғамдық өмірдегі
шиеленіскен мәселелерді көркем сипаттады.1937-1945жылдардағы Қытайдағы ... ... ... ... ... тұстарының”бетін ашты.Оған “Жаңа
ұлттық одақ ”аттықұыншақ ұйымының іс-әрекеттері дәлел бола алады.Ондағы
жемқорлық қорлау,жәбірлеу ... ... ... ... ... Жапон басқыншыларымен күресуші пекиндіктен
Қытайды демократиялық қайта құру үшін ... ... ... ... ... мәселелеріне арнай отырып,Лао Шэ
реалист,жазушы ретінде қытай халқының Жапон басқыншыларына қарсы азапты
күресін ... ... ... ... ерлікке,тұрақтылық
пен табандылыққа,батылдыққа үйретеді.Өтпелі де қиын кезеңнің ащы шындығы
Лао Шэға ізденімпаздық талабын ... ... ... ... пен
тарихқа қалайшатәуелді екендігін,адам олардан ерікті ме,тұлғаның ... ... ... ... не ... ... мен ... түрлі
жағдайларда қалай өзгереді деген мәселелерді ашып көрсету.
Екінші тараудың бұл ... біз Лао ... ... ... ең озық
туындысы болып саналатын”Бір жанұяның төрт ... ... ... оқырманға көрсетуге тырыстық.
2.2. “Арбакеш” романындағы реализм көріністері.
Лао Шэ шығармашылығының алғашқы он жылдығының алдында ... ... оны ... ... ... ... жазушы ретінде
танытқан болды. Ол өзінің “ ” ... ... ... ... ... атты мақаласын жариялайды. Онда ... бұл ... ... ... ... ... қалмағанын айтады
және бұл роман мен оның жазушылық өмірінің арасында үлкен ... ... ... жарық көрген болатын, алайда ол әңгімелер мен романдар
жазу кезінде Лао Шэ бір жағынан ұстаздық қызметті де ... алып ... ... ... деп ... жазушылықты тек қосымша мамандық
ретінде таныды. “Лао Чжан философиясынан” бастап Ню ... ... ... ... ... ... ... беріп жүргенде ол бар ынтасын дәріс
беруге жұмылдырды, тек кезекті демалыс ... ғана ... ... Осы жолы Лао Шэ ... ақылдаспастан, енді ұстаздық қызметті
тастап, әңгіме жазумен айналысуға бел байлады.
“Арбакеш” менің жазушылық қызметіндегі ... ... Әлі ... жылы ... ... бір ... екеуіміз әңгімелесіп отырып, әңгіме
үстінде ол Бэйпинде бір арбакештің арбасына отырғанын айтып қалады. Ол бұл
арбакеш ... ол ... өте ... ... ... ... арбаларынан
қайта – қайта айырылып қала бергенін айтады. Осы бір ... да ... ... мен ... ... ... бір ... жазуға болады,” –
дедім. Ол артынша, “Тағы бір арбакешті әскерлермен ұстап алып ... ... ... ... ... ... сонымен қоса үш түйені ұрлап жетектеп
әкеледі” – дегенді қосты.
Бұл екі арбакештердің есімдері кім? Қай ... ... Мен ... ... да ... Мен тек арбакеш пен түйе ... ... ... қалдым. Міне, “Арбакеш” романының негізгі ядросы ... ... ... бір жолдастың айтқан әңгімесінен кейін, Лао Шэ іштей кішкене ғана
оқиғаны қалайша кеңейтіп, он ... ... ... романға
айналдыруды ойлап жүрді. Ол алдымен Цзи Те ... түйе ... ... ... Цзи ... ... батыс жағындағы таулы аймақта туып өскен, сол
тау етегіндегі көптеген ... түйе ... ... Сондықтан да бұл
мырзаның түйе туралы жетік білетінін күмән келтірмеді. Одан жауап хат алған
соң, Лао Шэ ... ... ... ... ол ... оған әр ... ... қолдануды шешті. Өйткені, егер түйені негізгі етіп алса, оған ... өз ... ... оның өмір сүру ... ... ... тура келді. Ал, егер арбакешті негіз етіп алса, оған ешқайда да
барудың қажеті болмайды, тек жан – ... ... ... алу ... ... лао Шэ арбакеш түйені біріктірі, өзара байланыстырып шығарма
жазуға кіріскенін айтады.
Романды жазуға барысында Лао Шэ ... ... түрі ...... ... ... нақты орнын белгілеген соң,
арбакештердің басқа түрлерін де сипатай ... ... да ... ... бере ... ... жан ... түседі. Сонымен қатар Сяңзы қандай
арбаны жалға алу керек, ... ... ... керек деген сияқты
мәселелерді де қамтып, Сяңзымен байланысты, яғни оның ... ... ... да ... ұмыт ... “Бірақ бұл
кейіпкерлер Сяңзы болғандықтан ғана әңгімеге еніп отыр. Мен Сяңзы рольін
ешкімге ... ... ... беттерінен–ақ Лао Шэның адам еңбегін жоғары бағалайтын
қасиетін көруге болады және адам еңбегінен ... ... жоқ ... де
көрсетеді, Оны төменгі тап өкілдерінің тағдыры ... ... ... ... ... Сяңзының өмірін алуға болады. Ол он сегіз жасында
әке – шешесімен айырылып, ауылдан қалаға ақша табуға келген ... ... ... ол өте қарапайым, бойында күші бар, әділ, ақкөңіл, ... ... ... ...... ... Ол алғаш қалаға еңбек
етуге келгенде өне бойы адамгершілік, адамзаттың қасиеттерге толы болғанын
көреміз. Оның ... ... ... ... ... да жоқ ... алайда
Сяңзы өзі өмір сүріп отырған қоғамға көндігіп, ... күш – ... ... ... барлық арманы жекеменшік арба сатып алу болы. Сол үшін ол таңнан
кешке дейін тынбастан арба айдайды. Жекеменшік арба ... ... ... ... адам екенін де ұмытты. Арба ... ... күні ол ... ... ең ... ... ... барып, ыстық бәліш жеуді де
ойлап қойды. /32/ Дәл осы ... онда ... ... ... Оны, ... ... соң, тағы бірнешеуін сатып алып, арбаны жалға беретін орын ашсам
деген армандар жетелейді. Алайда ескі ... оның бұл ... ... шығарып, барлық адамгершілік қасиеттерінен айырады.
Лао Шэ бұл романында отызыншы жылдардағы Қытай ... ... ... ... ... ... ... қалаға ағылыуымен, қалада оларды пролетарлық ... ... ... ... ... Романды оқып отырып қоғамдағы жіктелу
құбылыстарында анық көруге болады. ... ... ... ... ұят ... ... қараса, жас арбакештер
өздерінің күшіне сүйсініп, қарт арбакештерге мұрындарын шүйіре қарайды. Лао
Шэ Сяңзыны мысалға ала ... ... ... ... ... барлық оқиға осы Сяңзының айналасына шоғырланған, ол арқылы
жазушы ... ... оны ... ... ащы шындықпен сүресін
бейнеледі. Сяңзы ... Лао Шэ ... ... ... ... ... ... күресте жеңіліске ұшыраса да, түсінуге, қайғысына
ортақтасуға және қолдау көрсетуге тұрарлықадамзат бейнесін көреді.
Кедейшілік, әділетсіздік, өтірік, ... ... ... ізінің
қайда болса да қалмайды. Оқырмандардың көз алдында ол өзгере ... ол ... ... әділ әрі ... ... ауылдық жігіт болса,
ауыр еңбек пен ауру оны барлық күш – жігерінен, сенімінен айырады. ... ... оны ... жағынан аздырып, барлық нәрсеге немқұрайлық
сезімін тудырады, ол ... ... ... ... жоғалтады.
Сяңзының мінез – құлқы романның соңына қарай тіпті қатты өзгереді: Ол
өзімшіл, жалқау, ... ... ... пен ... үйір бола бастайды.
Ол өзінің бұл құлдырауын былайша ақтайды: “Өмір осыншама күңгірт, ауыр және
саңылаусыз”.Шіріген жараны ең ... ... ... ... ... жабу керек. Сынаны (танапты) сынамен кестелейтіні бәріне мәлім.
/33/
Лао Шә бұл романында адамның игі ... ... ... ... ... аяусыз жазалап, жүрегі әрқашан қайырымдыолыққа ... Ол ... ... ... мүлдем өзгеріп кетті. Рақымдылық,
мейірімділік сезімдер де оның бойынан ... ... ... тіпті дін
алдап – арбаған Ху-нюды да ... ... ... Оның ... ... ... ... екпін жасырынып жатты, алайда Сяңзы оны жарыққа
шығара алмады, өйткені ол ... ... ... басып-жаншыған
қоғамда өмір сүрді. Оның әділдігі де, адалдығы да оған ... ... ... ... ... Лао Шэ ... іс - ... олардың рухани шиелінісі қалай ... ... ... білді.
Мысалы, шайханада қарт арбакеш Сяо Ма-эр аштықтан басы айналып, құлаған
кезде, Сяңзы оған ... жаны ... ... ... ... ... ... шығып, өмірінде өзі бір рет қана сатып алып ... ... ... ... ... аштықта жатқан қартқа сатып әкеліп ... ... ... өзі де ... Өйткені ол табиғатынан өте
қайырымды болатын, тек өмір, ауыр ... қана оны ... да ... ... етіп отыр. Бұндайда қазақтың “Жомарттың қолын жоқтық байлайды”, -
деген мақалы еске түседі. Сяңзы адамдық көмектің ... ... ... ... жағдайды басынан өткізеді. Сяо Ма-эр кейпінен ол өзінің өткенін ... ... ... ... ... ... ... түсінеді.
Романда идеялық жағынан маңызды орында Сяо-Фу-цзы образы. Ол арбакеш Эр-
Цзян-цзының он тоғыз жастағы қызы болатын, екі жүз юанға бір ... ... кете ... Сяо Фу-цзы сияқты көптеген жас кедей қыздардың қатал
тағдыры жайлы автор ... ... ... ... ... ... ... адам) әйелі мен төсегін тастап кете беретін. Бір екі жүз юан ... жыл ... үшін ... ... ... /35/
Сяо Фу-цзы да осылайша қоғамның құрбаны болды. Бірақ өзін - өзі ... ... ол өз ... ... ... алмады. Үйіне келгенде,
жанұясындағы одан да ... ... ... ... ... ... ұрып
өлтірсе, інілері аштықта отырды. Эр-Цзян-цзы қызының қайтып келгеніне қатты
режиді, кейінен оны өзін-өзі ... ... ... Ол ... ... ... ... жаның ашыса, қалай ақша табуды табасың ...!” ... ... ... ... қытай әйелдерінің қайғы-қасыретпен құтылудың бір ғана
жолы ... ... Бұл ... тек “Арбакеш” романында ғана емес, Лао
Шэның ... да ... ... ... ... әйелінің қатал
тағдыры құқығы жоқтығы, дәрменсіз күйі, ақыры соңында өзін-өзі ... ... Лао ... ... ... ... маңызды мәселе.
Сяңзының жартылай аштық күйде өмір сүруі, оның ... ... ... ... ... ... ... кедей күйін қоғамды кінәлау көрініп
тұр.
Адал, еңбексүйгіш жандарға қарама – қарсы романда ... ... ... кейіпкерлерді қояды. Оның жарқын өкілдерінің бірі – Лю Сы
–ы. Оның алпыстан аса ... ... ... көп ... ... ... болды; “арбаны жалға бергеніне басқалардан көп ақша алатын, бірақ
мереке күндері және жылына үш күндей ... ақша ... ... ... ... ... оның ... тегін тұрды, бірақ төлемді
уақытысында төлеп тұру керек болды. Төлемді кешіктіргендерін ол көшеге
айдап ... /37/ Лю Сы-ы ... өз ... табанды түрде жеткен. Жас
кезінде ол қорғансыз бейбіт халықты ... ... ... ... Ол енді ... ... да ... - өзі келді. “Республика
жарияланған соң, ол уақыттың, ... ... ... ... ... ... ол ... жолға амалын қолдануды бастайды: Ол Сяңзыны
жұмысшы қарсы болды, төменгі тап өкімнің, ... ... өз ... ... ... тең болғанын мүлде қаламады. Бірақ Лю Сы-ы ешқандай
қылмыстық іс-әрекетке барған жоқ, ол үшін оны қоғамның өзі жасап берді.
Кейіпкерлерінің ішкі ... ... ашып ... ... Лао Шэ өзіндік
емес төл сөзге жүктеді. Бұл оған Ху-ню мен оның әкесіне ... ... ... ... береді. Мысалы, “Егер әкесі аяғына
дейін өз сөзінде тұрса не ... Ол ... ол (Ху - ню) ұрыс ... қана ... ... ... ол өзінің арбакештің әйелі ... тура ... Ол?! Ол сол ... ... ешбір айырмашылығы
болмай қалды”.
Тағы бір мысал ... Бәрі де ... Ол енді өмір бойы ... ... ... Енді ол бұл ауладан ешқандай кете алмайды....” /38/
Ху – ню болса әкесінің көшірмесі Кәрі қыз әкесінің барлық жаман ... ... ... ... Ол ... болғандықтан ғана бақытсыз
емес, әкесі оны ... ... ... үшін үйлендіргісі келмедіү Ху-ню
үшін де үйлену емес, ақша ... ... ... тойы ... ол
Сяңзының отыз юанды жаратып жібергені үшін қатты кейиді.
Буржуазиялық қоғамға кедей - кепшік пен туыстардың қайғысына ортақтасу
сезімі деген жат ... Оның ... ... ... ... ... ... шешкен соң Ху-ню әкесінің оған қарсы болатынын біле
тұра, оны алдап байлығының тең жартысын ... ... ... Ол ... ... орын ... бойынша өзіне өтеді деп үміттенді. Алайда Лю
Сы-ы оның жоспарын сезіп, қызына ештеңе де бермеді; осылайша ... ... ... ... ... кете ... Ол да ... дәмін татты.
Өмір бойы жоқшылықта өмір сүрген ерке қыз “ханым” болғысы келеді. Ол ... ... етіп ... ақшасын болмашы нәрселерге шашатын. Сяңзыны өзіне
тең емес деп санаған Ху-ню оны аяусыз қанайтын. ... өзін ... ме ... ... те ... ... жыртқыштардың күресі әдетте күштің жеңісімен
аяқталатыны сияқты, Ху-нюдың ... ... де, оның ... ... ... өзінің ең соңғы тиынын әйелін аман алып қалуға жұмсағанымен,
одан ештеңе шықпайды. Ху-ню өлімін көрсете отырып Лао Шэ ... ... ... ... ... өзінің белгілі бір себептері бар, ақымақтық пен
қайырымсыздық ... ... ... ол ... атап ... ... ... ол ескінің сарқыншақтары, онымен ... ... ... бұл ... құрлыс керісінше түрлі қара элементтердің
гүлденуіне тікелей ықпал етіп отырған секілді. Романның тағы бір ... Ся ... ... ... жоқ болатын. Ол да
“сараңдығымен ерекшеленеді, әрбір тиын үшін ... ... ... ... сұмырай маймылға теңеді. Оның әйелі мен балалары Баодинде
тұрады және бес ай бойы оларға ақша ... өзі ... ... ... нақсүйектермен бірге тұрды.
Өздерінің нәпсісін қанағаттандыруды ғана ... сол үшін ... ... ... нәрсені құрбан ететін сараң, ашкөз адамдар әлемі
міне осындай, Лао Шэ Сяңзыны оны ... ... ... өте пассивті етіп
көрсетеді. Бірақ сол бір реакцияның күңгірт әрі ауыр ... өз ... ауыр және ... ... ... рольде қойғаны үшін, ерекше көңіл
аударуға тұрарлық. Әлемнің революциялық қайта құру үшін ... ... Лао Шэ ... ... адам ... ... және моральдік
жойылуына қарсы дауыс көтерді.
“Арбакеш” романы арқылы Лао Шэ өзінің Пекин қаласының тұрмысы, халықтың
өмірі мен ... тілі ... ... маман екенін көрсете білді.
Романдағы оқиғаларда ешқандай ойдан ... ... жоқ. ... ... жоқ. ... де асықтай өрьиді. Ларо Шэ күнделікті ... ... әрі ... ... әдіспен жеткізгені соншалық, роман
оқырмандары ондағы басты кейіпкерлердің тағдырына немқұрайлы ... ... ... ... қаншама еңбексүйгіш, табанды, әділетті, қарапайым ғана
адамды қорлаған қоғамға соққы берді. Алайда бір кемшілігі, Лао Шэ ... ... ... ... ... қалай апаруды, тұйықтан қалай
шығаруды ойламады. Ол өмірдің қиындығын, “кішкене ... ... ... ... мен ... ... пен ... тудыратын
негізгі себептерді түсіне бермегені анық. Лао Шэ Сяңзы үшін бақытқа жетер
жалғыз ... ... бере ... ол жол оның ... ... оятып, өзінің адамзаттық құқығы үшін ... жолы ... ... жағында бола отырып, Лао Шэ еңбекшілердің ... ... тек ... ... ғана ... бұл қатал тағдырдан
құтқара алатынын жеткізіп бермеді. Бұл романның шектеулігі де осы.
Алайда осындай біршама ... ... ... ... жағынан, идеологиялық жағынан алғанда, Лао ... ... ... ... алға ... ... ... қысқа, нақты,
шығармадан Лао Шәның ұлттық тілдің нағыз шебері екендігі танылды. Романның
тілі ... ... ... онда көптеген жаргондық ... және бұл ... ... ... көркемдік мақсаттарына
пайдаланылған.
Романға сәттілік алып келген оның тілі ғана халық тұрмысын жақсы білуі,
жарқын әрі істе тез ... ... ... ... жылдардағы қытай әдебиетіндегі шығармалардың қаһармандарына көбінесе
(интелегент) оқымыстыларша өзін-өзі ... ... ... тән ... ... кейіпкерлері-арбакештер, ой өрісі бойынша да, дүниетанымы бойынша
да ... ... ... Ол арбакешке тән қалай сөйлеу ... ... ... арбакеш қалайй ойласа, ол да солай ойлайды. Лао Шэның пекиндік
кедейлер өмірінің ... ... ... да ... мен ... да ... ... күйзелісі мен ойлау немесе тереңдей еніп, ... ... «Мен өзім ... ... ... ... да ... кедейлердің
жағдайын өте жақсы түсінемін. Өз мамндығымның барысы бойынша мен ... ... ... ... достарым тек профессорлар, ғалымдар
мен жазушылар ғана емес, бөкселер, көше ... мен ... де ... ... ... ... мен өмірімнің тек сыртқы жағын ғана емес,
сонымен қоса ... ... ... танимын.» /39/
Сезімі серек, ұлтық санасы жоғары, жалынды жазушы өзі өмір ... ... ... ... ... ... ... ой бөліп
отырған, оны өнердің биік шыңына көтере отырып бейнелеген. Оны осы бір ғана
«Арбакеш» романы ... да ... ... ... қай ... ... болмасын, егер ол шын талант
болатын болса, өзі өмір сүрген дәуірдің шындығын ... тұра ... ... айналып өтіп, өз жанын ғана күйттеп, жалғандыққа жол берсе,
онда ол адамның қас талант, халық ұлы ... Бұл ... ... Лао ... дәуірінің бар шындығын көкем ой , кестелі тілмен өрнектеп берген ұлы
тұлға . Ал Лао Шэ өмір ... ... ... ... ... ... мен ... халқының азаттық күресі арасындағы
майдан , ішкі әлеуметтік қарама–қайшылықтар т. б. еді . ... бұл ... ... ... орын ... ... оның
шығармашылығындағы өнімді де өрелі кезең 1930 жылдардан ... ... ... осы ... Лао Шэ ... сан ... да, сапа
жағынан да өсе түскендігі ... ... Шэ өз ... ткең ... ... мен ... қысқа мазмұнды
әңгімелер. пьесалар естеліктер ... ... оның атын ... ... ... ... ... болып табылады.
Диплом жұмысымыздың тақырыбы “Лао Шэ шығармаларындағы реализм“
болғандықтан, бұл жұмысымызда Лао Шэның бір ғана ... ... ... шолу ... онда ... ... мәселелерін талдау
жасауға тырыстық.
Диплом жұмысымыз екі тараудан тұрады. Бірінші тарауды үш тармақшаға
бөлдік, ондағы мақсатымыз Лао ... ... ... ... жалпы
шығармалары туралы оқырманға мәліметтер беру болды.
Жазушы үшін оның шығармашылығының алғашқы кезеңі өте ... ... Осы ... ... ... ... философиясы”, “Чжао Цзы юэ”, “Ма
есімділер” романдарының көркемдік шеберлігі мен идеялық тематикалық ... ... ... ... ... ... үлесі зор болды.
Ал соғыс жылдарындағы жазылған шығармалары нағыз ... ... ... бай ... ... ... екінші тармағында соғыс жылдарындағы шығармаларының ішінде
көрнекті болып саналатын “Отты жерлеу” романын, ... ... ... ... өмір шындығын бейнелеген тұстарын ашып көрсетуге
тырыстық.
Қытай Халық Республикасы ... ... өз ... ... ... Шэ да өз заманының басқа қаламгері сияқты талай қиын ... ... ... оған ... ол шығармашылық жасында үлкен
жетістіктерге қол ... ... Оның ең ... ... табыстары. Сондықтан да үшінші тармақшасында оның “Лунсюйгоу”
және ... ... ... атты ... ... ... жасадық.
Реализм мәселесін жұмысымыздың екінші тарауында қарастырған екі роман
“Бір жанұяның төрт ұрпағы” мен ... ... ашып ... ... бұл ... өне бойы нағыз реализм ... ... ... ... да көзіміз жетті деуге болады. Сондықтан
да біз сөз еткен ... ... үшін де ... ... деген
үміттеміз.
Өзінің жақын туындыларымен Қытайдың қазіргі заман әдебиетін биік ... ... ... ой ... ... ... белсенді үлес қосқан
талантты жазушы Лао ... ... ... ... ... ... өйткені ол барлық жағдайда өмір шындығын көре білген, ал ... ... ... ... ... жұмысымыздың тақырыбы жазылып болған соң жабылып қалатын өткінші
құбылыстар деп білеміз. Керісінше, уақыт өте келе байып, ... ... да күн ... ... арта ... іргелі де қасиетті құбылысқа
арналып отыр. Егер бұл реализм мәселесі өз елімізде, өз туған ... ... ... ... ... ... ... жарасса, қытай әдебиетінің
емес, өз еліміздің әдебиет ғылымының қорын байыта түсері сөзсіз. Ал ... осы ... ... ... ... деп ... мен пайдаланған әдебиеттер тізімі
1.Федаренко Н.Т, “О творчестве Лао Шэ”, ... ... ... №5 111-120 ... : жанр , ... Фрунзе . КГУ 1990 12 бет.
3.Эйдлин Л.З “ О китайской литературе наших дней” М., 1955 109 бет
4.
53-57 бет
5.А.А Антиповский. “ ... ... Лао Шэ . ... ... ... ... 1967 г. 12 бет
6.Бұл да сонда. 23-24 ... да ... 27 ... Шэ. Избранное произведение. Перевод с ... /Лао Шэ ... Б. ... - ... М., ... ... .
1991г 141 бет.
9.Бұл да сонда. 150-152 беттер
10.
147 бетте
11.Бұл да сонда. 133 бет.
12.
255-257 бетте
13.
165 бетте
14.Бұл да ... ... ... ... . Лао Шэ : ... военных лет , 1937-1949 гг М., Наука
1983г. 98 бет.
17.Бұл да ... 127 ... да ... 148-150 ... ... бетте
21.Бұл да сонда. 271 бет.
22.
108-110 бетте
23.
271 бетте
24. О.П Болотина . Лао Шэ : Творчество в.л.
25.Бұл да ... Шэ ... ... . М., “ Художественная литература” 1991
г. 245 бет.
27. Бұл да сонда. 157 бетте
28.
239
29.
31
30.
155
31.Бұл да ... ... Бұл да ... Бұл да ... да ... “ Рикша” М., 1956 г.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лао-Цзы5 бет
Лаос6 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама беру13 бет
Механизмді кинематикалық зерттеу 13 бет
Оңтүстік шығыс Азия елі Вьетнам4 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия7 бет
Түрік қағанаттарындағы мемлекеттілікті нығайту үшін күрес24 бет
Қытай20 бет
Үндіқытай елдері3 бет
Үндіқытай елдері жайында9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь