Негізгі қорлар туралы жалпы түсінік

ЖОСПАР

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Негізгі қорлар туралы жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1. 16 (ХҚЕС) «Негізгі қорлар», оның мақсаты мен қолдану аясы...6
1.2. Негізгі қорларды Халықаралық Қаржылық Есеп Стандарты бойынша тану және тану кезіндегі бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

2. Негізгі қорлардың амортизациясы және есептен шығару тәртібі ... ...30
2.1. Негізгі қорлар амортизациясының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
2.2. Негізгі қорларды есептен шығару тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38

ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
КІРІСПЕ

Қазақстан бүгінгі таңда әлеуметтік-экономикалық жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр. Қазақстан жаһандық экономикалық үрдістерге сәйкес дамып келе жатқан ел . Әлемдегі жасалған жаңа мен озық атаулыны бойына сіңірген, дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да болса өзіне лайық орнын иемденген, әрі жаңа экономикалық жағдайларға жылдам бейімделуге қабілетті ел болу жолында.
Еліміздегі үрдіс пен нарықтық қатынастар жүйесі жылдан жылға дамып келеді. Нарықтық экономиканы ары қарай жетілдіру мен дамыту, экономикалық қатынастарға түсімі жақтарды ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету, жан-жақты талдау қызметтерін жүргізу, экономикалық тиімді шешім қабылдау үрдісінде бухгалтерлік есептің атқаратын ролі зор.
Толығымен амортизацияланған, пайдалануға жарамды негізгі құралдарды есепке алу проблемасы қолданыстағы негізгі құралдарға амортизацияның толық саласы есептелген болса, бұл жағдайда қаржы есептілігінің дұрыстығына оның салдарының әсерін ескере қарау керек.
Ал негізгі бөлімінде негізгі құралдар есебін талдауға және негізгі құрал есебін жетілдіру жолдарына арнадық. Жетілдіру жолында негізгі құралдың жақсаруына жағдай жасайтын ұсыныстарды ұсындық.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі №16 ХҚЕС сәйкес ұйымдастырылады. Осы стандарт негізгі құралдың есебін жүргізудің, субъектіге жататын меншік құқығын, шаруашылық пен оперативтік басқару жүйесін анықтайды.
Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді, ал ол еңбек заттары (шикізат, материалдар, сатып алынған жартылай фабрикаттар) және еңбек құралдары (машина, станок) болып бөлінеді. Бұл арада еңбек құралдарының құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс процесінде атқаратын роліне қарап анықталады. Мысалға, заводта дайындалған бу қазаны сол зауыт үшін дайын өнім болып саналады; ал орнату үшін сатып алған субъект үшін осы қазан еңбек құралы болып табылады. Осы қазанды келешекте қайта сатуға алса, онда ол тауар болып табылады.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес (әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) қызмет етеді.
Осы негізгі құралдарға: үйлер, ғимараттар, көп жылдық екпе ағаштары, машиналар және құрал-жабдықтар (соның ішінде автоматты машиналар және құрал-жабдық); машиналар және жабдықтар; өлшеу және реттеу аспаптары және қондырғылар мен лабораториялық жабдықтар; есептеу техникасы; басқа материалдар мен құрал-жабдық, көлік құралдары, құрал-сайман, өндірістік мүлік және жабдықтар. Шаруашылық мүлкі: жұмысшы және өнім беретін мал, көп жылдық екпе ағаштар, жерді жақсартуға (ғимараттарсыз) шыққан күрделі шығын, басқа да негізгі құралдар жатады.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі №16 ХҚЕC-қа сәйкес ұйымдастырылады. Осы стандарт негізгі құралдың есебін жүргізудің, субъектіге жататын меншік құқығын, шаруашылық пен оперативтік басқару жүйесін анықтайды.
Негізгі құралдың бастапқы құны мынадай жолмен анықталады:
Жер учаскелері бойынша меншік немесе тұрақты пайдалану құқығы – актіде көрсетілген сатып алу құны, қозғалмайтын мүліктер бойынша агенттерге берілген сыйақы, сатып алу-сату келісімін рәсімдеу бойынша көрсетілген қызметтердің төлемі, жерді мақсатты пайдалануға дайындау бойынша (ескі үйлерді бұзу, тазалау, тегістеу, т.б. кезінде алынған материалдарды сатудан түсетін табыстың шегерілімінен басқа) жұмсалатын шығыстар;
Бірақ та біз ұмытпауға тиіспіз әр бір затты ұқыпты ұстамаса онда ол бұзылып қалады негізгі құралдарда сол сияқты бұзылуы мүмкін. Бұндай жағдайда біз оның бетін ала аламыз – жөндеу арқылы. Жөндеу есебі кәсіпорынға қажет. Негізгі құралдың естен шыққан жағдайында өндіріс процесі де тоқтауы мүмкін. Ал өндіріс процесінің тоқтауы біздің пайда табуымызға кедергісін жасайды. Ал жөндеу арқылы біз өндіріс процесінде көп жетіктіктерге жетеміз.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ:

1. Қазақстан Республикасының Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы, 2009 жылғы.
2. Бухгалтерлік есеп жүргізу тәртібі. ҚР қаржы министрлігінің 22 маусым 2007 жылғы №224 бұйрығы.
3. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп жане каржылык есептеме туралы» 2007ж. 28 ақпандағы №234-3 заңы
4. "Егемен Қазақстан" 2007 жылғы 12 наурыз N 63-64
5. Бөлшек сауда кәсіпорындарында бухгалтерлік есепті ұйымдастыру // Бух. Учет и аудит- 2003
6. Бухгалтерлік есеп және аудит// БИКО- 2004
7. Кәсіпорын саудасының маңызы, Қаржы – қаражат // 2001;
8. ҚР-ң қаржы министрлігінің ақпараттық хабаршысы;
9. Қаржыландырумен ағымдағы жалға берудің есебі//Бухгалтер бюллетені-2007;
10. Бөлшек сауда кәсіпорындарында бухгалтерлік есепті ұйымдастыру // Бух. Учет и аудит- 2003;
11. Абленов Д.О. Аудит негіздері//Алматы – 2005;
12. Бухгалтерлік есеп және аудит// БИКО- 2004;
13. Радостовец В.В., Ғабдуллин Т.Ғ., Шмидт О.И. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» - Алматы: Қазақстан – аудит орталығы, 2002ж – 656 бет.
14. Қ.К. Кеулімжаев, З.Н. Әжібаев, Н.А. Құдайбергенов, А.Ә. Жантаев. «Қаржылық есеп» оқу құралы – Алматы: Экономика, 2001. – 330 бет.
15. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. «Бухгалтерлік есеп» Оқу құралы – Алматы, Қазақ университеті, 2001ж -279 бет.
16. «Аудит және бухгалтерлік есеп» Оқу құралы – Алматы: Қазақ университеті 2000ж – 167 бет
17. К.Ш. Дүйсембаев., Баймұханова С.Б. «Бухгалтерлік есеп» Алматы: ИздатМаркет, 2005ж-312 бет,.
18. Баймуханова С.Б. «Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов». – Алматы: Ценные бумаги, 2002г.
19. Көкенов Ү.Ж., Көкенова Ф.Ү., «Кәсіпорындардың бухгалтерлік есебі» - Алматы, «Демеу», 1992-320 бет
20. Е.Т. Төлегенов, В.К. Радостовец, Л.Г. Продан, Қ.К. Кеулімжаев. «Ауылшаруашылық кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп»: Оқулық– Алматы; Қайнар, 1994 – 352 бет
21. Қ.К. Кеулімжаев., Н.А. Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» оқулық Алматы: Экономика, 2006 - 384 бет
22. Ф.Г. Назарова «Бухгалтерлік есеп принциптері» - Алматы, 2006 жыл.
23. Салық кодексі 2007 жыл § 3. Тіркелген активтер бойынша шегерімдер
24. Қазақстан Республикасы бухгалтерлік есеп стандарты №16 2009 жыл– Бюллетень бухгалтерлік баспасы.
25. 13. А. А. Ашимова., «Қаржылық есеп 1»: оқу құралы. – Алматы, 2007 жыл – 70 бет.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................3
1. Негізгі ... ... ... 16 ... ... ... оның ... мен қолдану аясы...6
2. Негізгі қорларды Халықаралық Қаржылық Есеп Стандарты бойынша тану және
тану ... ... ... ... ... және ... ... тәртібі.......30
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жаңару мен саяси
демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқалы тұр. Қазақстан ... ... ... дамып келе жатқан ел . Әлемдегі жасалған
жаңа мен озық ... ... ... дүниежүзілік шаруашылықтан шағын да
болса өзіне лайық орнын иемденген, әрі жаңа экономикалық жағдайларға ... ... ел болу ... ... пен ... ... жүйесі жылдан жылға дамып
келеді. Нарықтық экономиканы ары қарай жетілдіру мен дамыту, ... ... ... ... ... ... ету, ... қызметтерін жүргізу, экономикалық тиімді шешім қабылдау үрдісінде
бухгалтерлік есептің атқаратын ролі зор.
Толығымен амортизацияланған, ... ... ... ... алу ... қолданыстағы негізгі құралдарға амортизацияның толық
саласы есептелген ... бұл ... ... ... дұрыстығына оның
салдарының әсерін ескере қарау керек.
Ал негізгі бөлімінде негізгі ... ... ... және ... есебін жетілдіру жолдарына арнадық. Жетілдіру ... ... ... жағдай жасайтын ұсыныстарды ұсындық.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі №16 ХҚЕС ... Осы ... ... ... ... ... ... меншік құқығын, шаруашылық пен оперативтік басқару
жүйесін анықтайды.
Кез келген өндіріс өз қызметіне ... ... ғана ... ол ... ... ... материалдар, сатып алынған жартылай
фабрикаттар) және ... ... ... ... болып бөлінеді. Бұл
арада еңбек құралдарының құрамы сыртқы белгісімен ... ... ... ... ... ... анықталады. Мысалға, заводта дайындалған
бу қазаны сол зауыт үшін дайын өнім болып саналады; ал ... үшін ... ... үшін осы ... ... ... болып табылады. Осы қазанды
келешекте қайта сатуға алса, онда ол ... ... ... ... ... ... саласында да, өндірістік емес
(әлеуметтік) салада да ұзақ уақыт бойы (бір ... ... ... етеді.
Осы негізгі құралдарға: үйлер, ғимараттар, көп жылдық екпе ... және ... ... ... автоматты машиналар және құрал-
жабдық); машиналар және жабдықтар; өлшеу және реттеу ... ... мен ... ... ... техникасы; басқа
материалдар мен құрал-жабдық, көлік құралдары, құрал-сайман, ... және ... ... ... ... және өнім беретін мал, көп
жылдық екпе ағаштар, жерді жақсартуға (ғимараттарсыз) шыққан күрделі ... да ... ... ... ... ... ... №16 ХҚЕC-қа ... Осы ... ... ... ... ... ... меншік құқығын, шаруашылық пен оперативтік басқару
жүйесін анықтайды.
Негізгі ... ... құны ... жолмен анықталады:
Жер учаскелері бойынша меншік немесе тұрақты пайдалану құқығы – ... ... алу ... ... мүліктер бойынша агенттерге
берілген сыйақы, сатып алу-сату ... ... ... ... төлемі, жерді мақсатты пайдалануға дайындау бойынша (ескі
үйлерді бұзу, тазалау, тегістеу, т.б. кезінде алынған материалдарды ... ... ... басқа) жұмсалатын шығыстар;
Бірақ та біз ұмытпауға тиіспіз әр бір ... ... ... онда ... қалады негізгі құралдарда сол сияқты ... ... ... біз оның ... ала ...... ... Жөндеу есебі
кәсіпорынға қажет. Негізгі құралдың естен шыққан жағдайында өндіріс процесі
де тоқтауы мүмкін. Ал ... ... ... ... ... табуымызға
кедергісін жасайды. Ал жөндеу ... біз ... ... көп
жетіктіктерге жетеміз.
1. Негізгі қорлар туралы жалпы түсінік.
1.1. 16 ... ... ... оның ... мен ... ... құралдар дегеніміз - өндірісте ұзақ уақыт бойы (бір ... ... ... ... ... ... ... (пішінін,
түрін) сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған ... ... ... бөліп-бөліп есептелген амартизациялық
материалдық активтерді айтады. Шаруашылық қызметте пайдалануға арналған
негізгі ... ... ... ... ақшаға айналдыруға болмайды.
Ақшалай бағаланған негізгі қорлар ... ... деп ... ... ... осы ... ... және субьект балансында көрініс
табады. Негізгі ... ұзақ ... ... ... ... циклы барысында
пайдаланылады, олар бірте-бірте тозады және өзінің қасиеті мен түрін сақтай
отырып, өз құнын бірте-бірте жаңадан өндірілген ... ... 16 ХҚЕС ... ... ... - бұл ... ... ретінде
материалдық өндіріс саласында және өндірістік емес саласында ұзақ ... (1 ... аса) ... ... ... ... ... Қаржылық Есеп Cтандартының мақсаты қаржы есептілігін
пайдаланушылар ұйымның Негізгі қорларға ... және ... ... ... ... алуы үшін ... мүлік,
үйлер мен жабдықтар есебінің тәртібін анықтау болып табылады. Негізгі
қорлар есебінің негізгі ... ... ... ... ... жағдай
туралы есептық құнын және осыларға байланысты танылуы тиісті амортизациялық
аударымдар мен ... ... ... ... ... ... басқа Халықаралық қаржы есептілігі стандарты басқа есепке ... ... ... ... рұқсат ететін жағдайларды қоспағанда, негізгі
қорларды есепке алу үшін қолданылуы тиіс.
№ 16 ХҚЕС мыналарға қатысты қолданылмайды:
1. 5 ... ... ұзақ ... ... және ... қызмет (IFRS)
Халық Негізгі қорлар аралық ХҚЕС-ына сәйкес ... ... ... ... ... ;
2. ... ... байланысты биологиялық активтерге (қараңыз:
41 Ауылшаруашылығы (IAS));
3. минералдық ресурстарды барлау және бағалау жөніндегі активтерді тануға
және бағалауға (қараңыз: 6 Минералдық ... ... ... бағалау (IFRS)); және
4. мұнай, табиғи газ және соған ұқсас қалпына келтірілмейтін ресурстар
сияқты ... ... ... ... ... осы ... (2) - (4) тармақтарында келтірілген активтерді
әзірлеу және қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... осы № 16 ... ... өзгеше тәсілдеме
негізінде жылжымайтын мүлік, ғимараттар мен жабдықтардың сол немесе ... ... ... етуі ... ... 17 ... (IAS) ... ұйымнан тәуекелдіктер мен пайдалардың негізгі ... ... тану ... ... ... ... талап етеді.
Алайда, мұндай жағдайларда, амортизацияны қоса, осы активтер үшін ... ... ... ... ... осы ... талаптарымен
анықталады.
40 Инвестициялық жылжымайтын мүлік (IAS) ХҚЕС-на сәйкес ... ... ... негізгі қорларға қолданушы ұйым осы Стандарттағы
құнның есеп ... ... ... ... ... ... мүліктер (ғимараттар, көпжылдық өсімдіктер жәнежермен
байланысты қозғалысы және ... ... зиян ... басқа
объектілер);
- көлік құралдары;
- жабдықтар, өлшеуаспабы, өндірістік және ... ... ірі және өнім ... ... ... ... ... да негізгі
қорлар (кітапхана қор,мұражай құндылықтары,жануар ... ... ... және т.б.
Негізгі құралдар көптеген құралдар бойына пайдаланатын ... ... ... ... ... тозады. өзінің құның жолдан жасалған
өнімге біртіндеп көшіреді.
Жіктелу топтарында өндіріс ... ... ... ... ... былай бөлінеді: өндірістік және өндірістік емес.
Өндірістік бұл - өндірістік процесіне ... ... ... ... құрайтын негізгі құралдар. Оның құрамына мыфналар
жатады: өндіріс үйлер мен ғимараттар, ... ... ... ... ... және ... да керек жабдықтар жұмысшы өнім
беретін малдар, көпжылдық өсімдіктер енеді.
Өндірістік емес - бұл ... ... ... ... ... ... ... Ол ұжымның, мәдини, ... ... ... ... (үйлер, ғимараттар, керек жарақтар, денсаулық
сақтау, спорт)
Тиістілігі бойынша негізгі қорлар ... ... ... ... – бұл ... тиісті оның балансында көрініс табатын
негізгі құралдар.
Жалданған - жалдау шарты бойынша онда ... ... ... ... ... ... ... қарай негізгі құралдар ... ... ... запастағы.
Қолданыстағы - бұл пайдалану сатысындағы негізгі құралдар.
Қолданылмаған (тоқталған) - консерватцияға немесе басқа себептерге
байланысты қолданылмай ... ... ... ... - қолданылып жүрген негізгі құралдар жөнделу, жойылу,
апатқа ұшырау жағдайында олар ... ... ... ... негізгі құралдар 13 топқа бөлінеді:
1. Жер;
2. Үйлер - бұл мақсаттық бағыты халықтың еңбек етуіне және ... ... ... ... ... ... ... - еңбек заттарының өзгеруіне байланысты жоқ ... ... ... ... ... ... ... асыруға арналған
инжинерлік құрлыс объектілері (платина құбырлы өткізгіштер және т.б.);
4. Беріліс құрылғылар –э лектронды жылулық және ... қуат ... ... ... ... ... құбырлы өткізгіштер т. б;
5. Машиналар мен жабдықтар - әрбір машина егер оның ... ... ... ... ... инвентардың бөлігі болмаса
инвентарлық объект болып табылатын инвентор дегеніміз - ... Бұл ... ішкі ... ... ) Күш ... машиналар мен жабдықмашиналар жылу және электро ... ... және т.б. ... ... ... және
т.с.с;
б) Жұмысшы машиналар мен жабдықтар. Бұл еңбек өнімдерін жасау ... ... және ... әсер ... ... ... және жабдықтар (насостар, элекрлік маторлар) және т.б;
в) Өлшеу және реттеу аспаптары (микроскоп, монометр, амперметр және т.б;
г) Есептеу ... ... ... мен ... арналған
машиналар құрылғылар мен аспаптар ... ... мен ... Өзге де ... мен жабдықтар (телефон, станциялары, өрт машиналары
т.б.)
6. ... ... ... мен ... ... арналған қозғалыс
құралдары (теміржол, автомат, су көлігінің қозғалмалы құрамы) және т.б.
7. Құрал-сайман. ... ... ... ... қол ... және механикаланбаған немесе машиналарға бекітілген заттар
(балға, тесетін,тұратын және с.с. ... ... ... және ... ... Өндіріс операцияларды
орындауға немесе жеңілдетуге қызмет ететін ... ... ... ... және ... ... инвентар. Кеңсеге және шаруашылықтарда қажетті заттар
(шкафтар, клемдер және т.с.с.);
10. Жұмысшы және өнім беретін малдар ( ірі ... ... және ... ... ... (жүзімдіктер, жеміс жидектер, роза және с.с.);
12. Жерлерді (ғимаратсыз) жақсарту ... ... ... ... және ... Өзге де ... құралдар (кітапхана қорлары, спорт жабдықтары, мұражай
құндылықтары).
1.2. Негізгі қорларды Халықаралық Қаржылық Есеп Стандарты бойынша тану және
тану ... ... ... негізгі құралдар деп танитын тұста бағалауға
бірыңғай қарау қажетті шарт болып табылады. 2410 «Негізгі ... ... ... ... ... бойынша бағаланады:
• бастапқы күн немесе өзіндік құнмен - активті немесе ... ... ... берілген, басқа өтелген әділ бағаның немесе ... ... ... оның ... ... ... ... құны өзгертілуі мүмкін; қосымша салынған
күрделі салымдар немесе негізгі ... ... ... ... ... ... жағдайына әсер ететін болса,
онда, ... ... ... ... ету ... ... ... мүмкін
• ағымдағы құнмен белгілі бір күнде қолданыста ... ... ... ... ... құны;
• өткізу құнымен (әділ бағаның) – ... ... және ... ... ... арасында жасалған операциялар кезінде активті ауыстыруға
болатын сома;
• жойылу құны - шыққан шығынды ... ... ... ... ... алатын деп үміттенетін таза сома немесе сынған қалдықтардың
қосалқы бөлшектерінің көзделетін бағасы;
• амортизациялық ... - ... ... алып ... өзіндік
құнның орнына есеп беруде көрсетілген басқа сома мен активтің өзіндік құны;
• баланстың құнмен - жинақталған тозу және баға ... ... ... алып тастағанда бухгалтер баланста актив мойындалатын ... ... ... залал - активтің баланстық құны онын орнын толтыратын
құннан артқан сома.
Негізгі қорлардың нақты ... ... және ... ... ... ... ... басшылары нормативтерді, заңдарды және
басқа да актілерді, сондай-ақ есеп саясатын ... ала ... ... негізгі құралдарға мүліктік түгелдеу жүргізіп отырады.
Негізгі қорлардыдың мүліктік түгелдеу жылдық қаржылық есеп беру ... ... ... ... ең аз ... 1 рет, ... ... Үйлерді, ғимараттарды және басқа жылжымайтын объектілерді үш
жылда 1 рет; өнім беретін және ... ... ... ... ... және
жылдық есепті жасау алдында (есепті жылдың 31 ... ... ... ... бағалау 16 ХКЕС ... ... ... ... белгілі бір күнге әрекет етіп тұрған бағасымен сәйкес
келтіру үшін объектілерге қайта ... ... ... соң ол ... есеп беруде көрініс табады. Әрекет етіп ... ... ... ... ... ... заңмен ұштастырылған негізгі
құралдардың индексациялауының ережесі мен тәртібі туралы дербес ... ... ... ... барысында негізгі құралдардың нақты бары
және құрылымы, олардың нақты ағымдағы (нарықтық) құны мен тозу ... дәл және ... ... ... Негізгі құралдарды қайта бағалау
кәсіпорынға өнімнің өзіндік құнын, рентабельділігін ... ... ... сондай-ақ нарықтық қатынастар жағдайында өте маңызды
роль атқарады. Және ол негізгі құралдарды белсенді түрде жаңартуға ... ... ... ... ... ... қайта бағалау техникалық дамуын есепке ала отырып, ... ... ... бола ... ... ... ... сай ұдайы
өңдірісті жетілдіруге қажетті жағдайларды жасап, негізгі құралдарды сақтау
мен ... ... жол ... ... ... ... ... бойынша немесе дисконтталған құн бойынша
есептелінуі мүмкін.
Дисконтталған құн бойынша есептеген кезде ад1л ... өте ... ... үшін ... ... ... ... ал
егер де оны анықтау мүмкін болмаған жағдайда қарыз капиталына пайдаланатын
есіп отыратын пайыздық мөлшерлемесін қолданады.
Нарықтық ... ... ... ... бухгалтерлік
есеп жүйесі халықаралық стандарттарға біртіндеп көшіріліп келеді.
Негізгі қорлар объектісінің ... құны ... ... ғана ... ... ... егер:
1. осы активке байланысты болашақ экономикалық пайдалардың ұйымға келіп
түсуі ықтимал болса; және
2. осы ... ... ... сенімді түрде бағалау мүмкін болса.
Босалқы бөлшектер немесе қызмет көрсету жабдығы әдетте босалқылар
ретінде ескеріледі және ... ... ... оның ... ... ... ірі ... бөлшектер және резервтік жабдық, егер ұйым
оларды бір кезеңнен астам мерзім ішінде пайдалануды ұйғарса, ... ... мен ... ... топтастырылады. Осы сияқты, егер
босалқы бөлшектер және сервистік ... ... ... ... мен ... объектісін пайдалануға беруге байланысты
пайдаланылуы мүмкін ... олар ... ... ... ... ... ескеріледі.
Осы Стандарт тану бірлігін, яғни негізгі қорлар объектісі нені
құрайтынына ... ... ... ... ... ... тану ... қолдану білікті пайымдауды талап етеді.
Кейбір ... ... ... ... ... ... және мөртаңбаларды біріктіріп, осы өлшемдерді олардың жалпы
құнына қолдануға болады.
Осы тану ... ... ұйым ... мүлік, үйлер мен
жабдықтар бойынша өзінің барлық шығындарын оларды шеккен ... ... ... негізгі қорлар объектісін сатып ... ... ... ... ... ... ... үстелумен, ішінара
алмастырумен немесе осындай объектіге қызмет көрсетумен шеккен шығындарды
қамтиды.
Негізгі ... ... ... ... жиі ... ... ... негізгі құралдарды активтердің топтары бойынша топтапстыру, жою құнын
анықтау туралы және негізгі құралдарды әділ құны ... ... ... тиіс, яғни ХҚЕС – на көшу кезінде осы ... ... ... ... ... ... екі стандартта да
сай келеді, ал негізгі құралдарды сыныптар бойынша топтастырған кезде ... ... ... ... өндірістік және шаруашылық құрал-
саймандар топтарының жоқ екенін көріп отырмыз.
16-ХБЕС-ның 9-тармағында: «Осы стандарт тану бірлігін, яғни ... ... ... ... ... Осыған байланысты ұйым тұрған
нақты жағдайларға тану критерийлерін қолдану кәсіби тұжырымдауды талап
етеді» делінген. Осы ... не ... ... ... шешу үшін бұл ... ненің кіретінін еске түсіріп көрелік.
Ғимараттарға мақсаты еңбек құралдарын ... ... ... ... ... ... орындау жолымен өндіріс процесін жүзеге асыруға
қажетті жағдайлар жасау ... ... ... объектілері
жатады. Инвентарлық объекті болып оны бір тұтасты ... ... ... ... жеке ... ... ... қызмет көрсететін ғимараттар ( түтіп құбырлары, жүктемені
азайтушы қондырғылар кірме есік эстакадалары), ... ... ... ... және ... ... көмегімен электрлік, жылулық немесе
механикалық энергия қозғалтқыш-машиналардан жұмысшы машиналарға ... ... және газ ... заттарды бір инвентарлық объектіден
басқасына беру ... ... ... ... ... берілісінің
әуелік желілері, құбыр ... және т.б. ... ... бойынша
инвентарлық объектілер, мысалы, электр станциясының бөлу құрылғысынан
қабылдайтын ішкі станциялардың бөлу құрылғыларына ... ... ... ... ... құамына мыналар кіреді: әуе ... мен ... ... ... изо-ляторлар, қорғаныстың
барлық заттары, клеммалар және басқа ... ... ... ... ... өту ... мен басқа заттар.
Өндірістік құрал-сайманға және керек-жарақтарға жұмыс кезінде
өндірістік операцияларды жеңілдететін өндірістік ... ... ... ететін; сұйық және төгілгіш заттарды сақтауға ... ... ... мен ... ... ... ... жатқызыла алмайтын техникалық заттар .
Негізгі қорлар объектісі қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін немесе
қоршаған ортаны қорғау мақсаттарында сатып алынуы ... ... ... ... алу ... бар ... жылжымайтын мүлік, ғимараттар мен
жабдықтар объектісін пайдаланудан алынатын болашақ экономикалық пайдалардың
ұлғаюына тікелей байланысты болмаса да, ... ... ... ... алынатын болашақ экономикалық пайдаларды ұйымның алуы ... ... ... ... қорлардың осындай активтері
активтер ретінде танылуы мүмкін, ... егер осы ... ... болса, алынуы мүмкін болатындардан тыс тиісті активтерден ұйымның
болашақ экономикалық ... ... ... етеді. Мысалы, химия ұйымы
қауіпті ... ... ... ... ... ... ... сақталуын қамтамасыз ететін жаңа технологиялар енгізе алады;
технологиялар мен жабдықтарды ... ... ... ... ... ... ... ұйым оларсыз химикаттарды өндіріп, сата алмайды.
Солай бола тұрса да, ондай активтің және осыған ... ... ... ... ... құнының жиынтық мәні 36 Активтердің
құнсыздануы (IAS) ХҚЕС-на сәйкес құнсыздану мәніне ... ... ... тану ... ... ұйым ... ... қаржылық жағдай туралы есептік құнында осы ... ... ... ... ... танымайды. Оның орнына,
ондай шығындар пайдалар мен шығындар шегу жағдайына қарай сонда танылады.
Күнделікті қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... ... материалдарына жұмсалған шығындардан тұрады, сондай-ақ жиынтықтаушы
бөліктер сатып алуға шығатын шығындарды қамтуы мүмкін. Бұл ... көп ... ... ... ... «жөндеу және ағымдағы
қызмет көрсету» ретінде көрсетіледі.
Негізгі қорлардың кейбір ... ... ... ... ... етуі мүмкін. Мысалы, белгілі бір жұмыс уақыты өткеннен ... ... ... ... ... ішкі ... ... орындық
және борттағы асүй, фюзелаждың қызмет мерзімі ішінде бірнеше рет ауыстыруды
талап етуі ... ... ... ... мен жабдықтар объектілері
сондай-ақ ауыстыру арасындағы ... ... ... ішкі ... ... ... ауыстыруды талап етпейтін конструкция элементін салу
үшін сатып алынуы мүмкін. 7-тармақта айтылған тану ... ... ... ... ... жағдайда, осы шығындарды шеккен кезде мұндай
объектіні ... ... ... шығындарды негізгі қорлар объектісінің
қаржылық жағдай туралы есептік құнында ... ... ... ... ... ... ... тану, осы Стандарттың тануды тоқтатуға
қатысты ережелеріне сәйкес тоқтатылуы тиіс ... ... ... ... одан әрі ... шарттары (мысалы, әуе
кемесін), бұл ... ... ... ... ... ақаулардың бар-жоғын ұдайы ірі техникалық тексеруден өткізу
болуы мүмкін. Осындай әрбір тексерістен кейін оған ... ... ... ... ... негізгі қорлар объектісінің қаржылық жағдай
туралы есептік құнында танылады. Қаржылық жағдай туралы есептік құнда ... ... ... кез ... ... ... ... нақты
ауыстыруға шыққан шығыстардан өзгеше) есептен шығарылуы тиіс. ... ... ... мен ... ... ... алу немесе салу
жөніндегі операцияда, алдыңғы тексеруге шыққан шығындар болған-болмағанына
қарамастан, жасалады. ... ... ... осы ... тексеруді өткізуге
жұмсалатын болжамды шығындар ... ... ... ... мен
жабдықтар объектісін сатып алу немесе салу кезінде қаржылық жағдай туралы
есептік құнның құрамдас бөлігі ... ... ... шығындар сомасының
көрсеткіші болуы мүмкін.
Актив ретінде танылуы тиіс ... ... ... ... ... ... тиіс.
Негізгі қорлар объектісінің өзіндік құны мыналарды қамтиды:
1. ... ... ... ... ... ... салықты қоса
және сауда жеңілдіктері мен қайтаруларды шегеріп сатып алу бағасы.
2. ... ... ... ... және ұйым ... ниетіне
сәйкес оның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін күйге келтіруге
тікелей жатқызылған кез ... ... ... ... объектісін бөлшектеуге және жоюға және ... ... ... ... ... ... ... бастапқы бағалау, бұған қатысты міндетті, осы объектіні
сатып алған кезде, не осы ... ... ... ... емес мақсаттарда белгілі бір уақыт кезеңі бойы оны
пайдалану нәтижесінде ұйым өз ... ... ... ... мысалдары мыналар болып табылады:
1. негізгі қорлар ... ... ... ... ... ... туындайтын, қызметкерлерге сыйақы төлеуге арналған
шығындар (19 ... ... ... (IAS) ... ... ... ... арналған шығындар;
3. жеткізуге және түсіруге арналған бастапқы шығындар;
4. ... және ... ... ... ... керек жеріне жеткізу және оны қажетті күйге
келтіру ... ... ... ... ... ... үлгілер)
процесінде жүргізілген, кез келген объектілерді ... ... ... ... ... ... тиісінше жұмыс істеуін тексеруге
шыққан шығындар; және
(f) кәсіби қызмет көрсетулердің құны.
Ұйым 2 ... (IAS) ... ... ... жоюға және өзі
тұратын учаскеде табиғи ресурстарды қалпына келтіруге шыққан, бұл ... ... ... босалқылар өндіру үшін пайдалану нәтижесінде белгілі бір
кезең бойында шеккен шығындарға қолданады. 2 (IAS) немесе 16 (IAS) ... ... ... шығындарға қатысты осы міндеттер 37 Бағалау
міндеттемелері, шартты міндеттемелер және шартты активтер (IAS) ... ... және ... ... ... ... шығындарға жатқызылмайтын
шығындардың мысалдары мыналар болып табылады:
(а) жаңа ... ... ... ... ... жаңа өнімді немесе қызмет көрсетулерді енгізуге арналған
шығындар (жарнамаға және ... ... ... ... жаңа ... немесе клиенттердің жаңа санатына шаруашылық
қызметті жүргізуге арналған шығындар (қызметкерлерді даярлауға
және оқытуға арналған шығындарды ... ... ... және ... ... үстеме шығындар.
Негізгі қорлар объектісінің қаржылық жағдай ... ... ... ... ... объект керек жерге жеткізіліп, ұйым басшылығының
ниетіне сәйкес оның ... ... ... ... ... келтірілген кезде
тоқтатылады. Сөйтіп, негізгі қорлар объектісін пайдалану немесе қоныс
аудару барысында шеккен ... осы ... ... ... ... құнына қосылмайды. Мысалы, мына шығындар ... ... мен ... ... ... ... туралы есептік құнына
қосылмайды:
(а) ұйым басшылығының ниетіне сәйкес жұмыс істей алатын объект әлі
пайдаланылмайтын немесе ... ... ... ... кезеңде
шеккен шығындар;
b) мысалы, осы объект ... ... ... өсу ... бастапқы операциялық шығындар;
c) ұйымның ішінара немесе толық қоныс аударуға немесе ... ... ... ... ... ... мүлік, ғимараттар мен жабдықтар
объектісін салуға немесе дамытуға байланысты жүзеге асырылады, бірақ ... ... ... ... және ұйым басшылығының ниетіне сәйкес оның
жұмыс істеуін қамтамасыз ететін қажетті күйге келтіру үшін ... ... Осы ... ... салу немесе дамыту жөніндегі жұмыстар
басталғанға дейін немесе соның барысында жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... ретінде пайдаланудан
кіріс алуға болады. Қосымша операциялар объектіні керек жерге жеткізу және
ұйым басшылығының ниетіне сәйкес оның ... ... ... ... ... келтіру үшін қажет болып табылмайтындықтан, кіріс және осындай
операцияларға тиісті шығыстар ... ... ... ... ... және
кіріс пен шығыстың тиісті баптарына енгізілуі тиіс.
Өз күшімен ... ... ... құны тап солай сатып алынған
актив құнының принциптері негізінде анықталады. Егер ұйым өзінің әдеттегі
қызметінің ... сату үшін ... ... ... ... ондай
активтің бастапқы құны, әдетте, сату үшін актив ... ... тең (2 ... ... ... ... активтерді есептеген кезде кез келген ішкі
пайдалар алып тасталады. Тап сол ... ... ... ... ... ... құру ... шеккен басқа ресурстардың нормадан тыс шығындары
оның бастапқы ... ... 23 ... ... ... (IAS) ... өз ... құрылған жылжымайтын мүлік, үйлер мен ... ... ... туралы есептік құнының құрағыш бөлігі ретінде
тану өлшемдерін белгілейді.
Негізгі қорлар объектісінің ... құны тану ... ... қаражат
баламасындағы оның бағасы болып табылады. Несие ... ... ... ... ... ... қалдыру орын алатын болса,
ақшалай қаражаттар баламасындағы баға мен жалпы ... ... ... егер 23 (IAS) ... көзделген есепке алудың баламалы тәртібіне
сәйкес ондай пайыз жылжымайтын мүлік, ғимараттар мен жабдықтар ... ... ... ... ... ... ... несие беру кезеңі
үшін пайыз ретінде танылады.
Негізгі қорлардың бір ... одан көп ... ... ... ... ... не ақшалай немесе ақшалай емес активтерге
ұштастырылып сатып алынуы мүмкін. Төменде айтылған пайымдаулардың ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге осының
алдындағы сөйлемде сөз ... ... ... да ... бар. ... ... объектісінің бастапқы құны әділ құн бойынша бағаланады,
бұған (а) айырбастау операциясының коммерциялық ... жоқ, ... ... да, ... де ... әділ құны ... ... келмейтін реттер
кірмейді. Сатып алынған объект, тіпті ұйым өзі берген активті тануды ... ... да, тап ... ... Егер ... алынған объект әділ
құн бойынша бағаланбаса, оның бастапқы құны берілген активтің қаржылық
жағдай ... ... құны ... ... ... ... осы ... жасау нәтижесінде
ақшалай қаражаттың болашақ тасқындарының күтілетін өзгерістерінің деңгейі
бойынша коммерциялық ... ... ... Айырбастау
операциясында егер:
(а) алынған активтен пайда болған ақшалай қаражаттың ... ... және ... ... ... ... ақша ... пішімінен өзгеше болады; не
b) ұйым үшін қызметінің осы операция ықпал ететін бөлігіне тән құны
айырбастау ... ... ... (а) ... (b) ... айырмашылық айырбастаудың мәні болған
активтердің әділ құнымен ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық мәннің бар екендігін анықтау
мақсаттарында қызметтің осы операция ықпал ететін бөлігінің ұйымға тән құны
міндетті ... ... ... ... кейінгі тасқындарын көрсетуі
тиіс. Ондай талдаудың ... ұйым ... ... ... ... түсіндіре алады.
Салыстырмалы нарықтық операциялары жоқ активтің әділ құны, егер ... ... ... әділ ... ... бағалар диапазонының
түрленуі елеулі болмаса, немесе (b) осы ... ... ... ... әділ құнды бағалау кезінде негізді түрде айқындалуы
және пайдаланылуы мүмкін ... ... ... ... Егер ұйым ... не ... активтің әділ құнын шынайы анықтауға қабілетті болса,
онда алынған активтің бастапқы құнын ... үшін ... ... ... ... ... ... активтің әділ құны неғұрлым анық болатын
реттер кірмейді.
Қаржылық жалдау шарты бойынша ... ... ... ғимараттар мен жабдықтар объектісінің бастапқы құны 17 Жалдау (IAS)
ХҚЕС-ына сәйкес анықталады.
Негізгі қорлар объектісінің қаржылық ... ... ... құны ... ... есепке алу және мемлекеттік ... ... ашып ... (IAS) ХҚЕС-ына сәйкес алынған мемлекеттік
субсидиялар ... ... ... өзінің есеп саясаты ретінде 30-тармаққа сәйкес не бастапқы құн
бойынша есепке алу үлгісін, не 31-тармаққа сәйкес ... ... ... тиіс және ... ... есеп саясатын жылжымайтын мүлік, ғимараттар
мен жабдықтардың барлық тобына қолдануға ... құн ... ... алу ... ... ... танудан кейін жылжымайтын мүлік, ... ... ... ... ... және құнсызданудан болған
залалдар шегеріліп, оның өзіндік құны бойынша ескерілуі тиіс.
Қайта бағалау құны бойынша есепке алу үлгісі
Актив ... ... ... әділ құны нақты бағалауға келетін
жылжымайтын мүлік, ғимараттар мен жабдықтар объектісі, ... ... ... ... және ... құнсызданудан жинақталған кез келген
залал шегеріліп, ... ... ... оның әділ ... тең қайта бағалау
шамасы бойынша есепке алынуы тиіс. Қайта бағалаулар есепті күні әділ құнды
пайдалану кезінде ... ... ... туралы есептік құннан елеулі
түрде өзгеше болуына жол ... үшін ... ... ... тиіс.
16-ХБЕС-да көрсетілген «жиһаз және инженерлік жабдықтың құрылысы
сапынатын элементтері; офис жабдығы» топтары ... ... ... ... ... ... ... яғни ешқандай жаңасы
жоқ, бурын болған топ ... ... ... үш ... ... ... басқа топтардың құрамына жатқызуға болмайды. Бұл
топтар салық топтарының құрамында және ... ... ... ... ... олар кәсіпорынның есеп саясатында да болуға тиіс. Арнаулы
әдебиетте өндірістің ерекшелігіне қарай жою құны ... ... ... деп ... ... есеп саясатында жою құнының мөлшерін
қалай анықтау керек? Ол үшін ... ... 2-3 ... негізгі құрал
объектілерінің есептен шығарылуына талдау жасау және ... ... ... ... ... ... алынған қосалқы сынықтарды,
қалдықтарды және жою ... ... ... жою құны ... ... ... Ондайда бұл
фактіні есеп саясатында былайша көрсету қажет: «Активтің жою ... ... ... ... құнды есептеу кезінде
ескерілмейді және нөлге ... ... ... есеп ... ... әділ құны бойынша ... ... ... ... ... танығаннан кейін негізгі ... ... ... ... ... ... «Жер учаскелерінің және
үйлердің әділ құны, әдетте, бағалау жолымен ... ... ... оны көбінесе кәсіби бағалаушылар жүргізеді. Машиналар
мен жабдықтардың әділ құны болып бағалау жолымен анықталатын нарықтық ... ... ... қайта бағалауды өзі жүргізе ала ... ... ... мен ... ... ... ... тікелей айтылмаған ғой? Теория жүзінде, бәлкім, мүмкін болар,
бірақ іс жүзінде болмайды. Оның ... ... ... мен ... әділ ... ... ... жүргізетін бағалау арқылы нарықтық индикаторлардың негізінде
анықталады. Машиналар мен жабдықтардың әділ ... ... ... ... олардың нарықтық құны болып табылады.
Негізгі қорлар объектісінің ерекше сипатына ... және ... ... ... тұрған барлық ұйымнан бөлек ... ... әділ ... ... ... жоқ ... сатып алушы-
ұйымнан, бәлкім, әділ құнды кіріске немесе ... ... ... сүйеніп бағалау талап етілетін болар.
Қайта бағалау жасау ... ... ... ғимараттар мен
жабдықтардың әділ құнындағы өзгерістерге байланысты болады. Егер қайта
бағаланған ... әділ құны оның ... ... ... ... құнынан
елеулі түрде өзгеше болса, қосымша қайта бағалау қажет болады. Кейбір
жылжымайтын ... ... мен ... ... әділ құны ... ... ... мәні болуы мүмкін, сондықтан олар жыл сайын қайта
бағалап отыруды талап етеді. Мұндай жиі ... ... әділ құны ... ... ... ... ғимараттар мен жабдықтар
объектілері үшін талап етілмейді. Осындай объектілерді ... ... үш ... бес ... бір рет пайда болуы мүмкін.
Негізгі қорлар объектісін ... ... ... ... ... ... кез келген амортизация мына ... ... ... жалпы қаржылық жағдай туралы есептік құнының өзгеруіне
қайта бағаланғаннан кейін активтің қаржылық жағдай туралы есептік
құны оның пайыздық ... тең ... етіп ... ... ... Бұл әдіс көбінесе актив ... ... ... ... ... ... қайта бағаланған
кезде бұл актив жиі пайдаланылады.
(b) жалпы қаржылық жағдай туралы есептік ... ... ... ал таза ... ... ... ... өлшеміне дейін
қайта есептеледі. Бұл әдіс ... ... ... ... ... қайта бағалау немесе оны есептен
шығару кезінде туындайтын түзету ... ... ... ... ... ... немесе кемітудің жалпы сомасының бір бөлігін құрайды, ол
39 және ... ... ... көрс ... ... бағалау
әдістемерін білу қажет. Оны қысқаша былай айтуға болады: ... ... ... ... дәстүрлі үш тәсілі - нарықтық, шығындық
және табыстық тәсілдері қолданылады. Нарықтық (салыстырмалы) тәсіл кезінде
объекті құнын ... ... ... қасиеттері бойынша жақын
объектілермен жасалған мәмілелердің бағасы негіздеме болады. Егер осындай
меншікті сату ... ... ... ... онда осы ... ... тәсіл кезінде құн көрсеткіші ретінде ... ... ... ... ... ... пайдаланылады, яғни объектіні
бағалау үшін мақсаты мен сапасы бойынша ... ... салу ... ... ... көп болмайтын соманы төлемеу үшін қажет. Шығындық тәсіл бұрынғы
қаржылық салымдарға негізделеді және ... ... ... ... ... болмауы және оны дамытуға жұмсалған
шығындарды нарықты жете бағаламайтын жағдайы болуы ... ... ... ... ... ... табысты капиталдандыруды, сондай-ақ
күтіліп отырған болашаққа табыстың ағынының ... ... ... Бұл ... ... ... бизнестен болашақта пайда табуды күту
қағидатына негізделеді. Табыстық тәсіл кезінде ақша ... ... ... қолданылуы да мумкін[21].
Көріп отырғанымыздай, үш тәсілден басқа олардың қандай жағдайларда
пайдаланылатынын білу керек. Сондықтан мүлікті өз ... ... ол үшін осы ... ... ... тарту керек.
        Бухгалтерлік стандарттар тұрғысынан қаржы есептілігінде жарамды
және шаруашылық қызметінде ... ... ... ... болмауын дұрыс деп санауға болмайды. Егер ... ... ... мұндай жағайларға жол беріліп келген болса, бухгалтерлік
есеп стандарттарын қабылдағаннан кейін ... ... ... оқиғалар оларды
тіпті қаралмаған.
Қаржы есептілігінің халықаралық стандартында мұндай аутқулар тікелей
қаралмаған. Егер олар іргелі сипатта болса, ХҚЕС бойынша қаржы ... ... ... ... негізгі құралдарға амартизацияның толық сомасы
есептелген ... бұл ... ... ... дұрыстығына оның
салдарларының әсерін ... ... ... ... калькуляторға,
принтерлерге, телефон апараттарына және тағы толтырылып толық есептелінген
жағдай бір ... да тозу ... ... ... ... ... бір ... Бірінші жағдайда бұл қаржы есептілігі үшін елеусіз
екені түсінікті, ... ... ... ... ... ... қатысатынын ескерсек, ондай ауытқулар өнімнің ... ... ... ... етуі ... Нәтиже - өнімнің өзіндік ... ... ... ... пен ... ... есеп деректерінің дәлме
–дәл болмауы[4.
Негізгі қорлардың пайдалы ... ... және жою ... ... ... ... ... болады
 Сонымен, бухгалтерлік пайдалану мерзімі бастапқыда белгіленген
пайдалы қызмет мерзімімен асатын негізгі құралдар ... ... ... ... бұл мерзімді ұлғайту жағына қарай қайта қарауға тиіс
пайдалы қызмет ... ... ... ... ... мен ... негізгі құралдар объектілерін техникалық шолуды, әдетте, жылдық
түгендеу жүргізілетін кезеңде жүзеге асырылуға болады.
етіледі.
Егер негізгі қорлардың жеке ... ... ... онда осы актив
жатқызылған жылжымайтын мүлік, ғимараттар мен жабдықтардың барлық тобы да
қайта бағалануы тиіс.
Ұйымның операцияларында оларды ... ... мен ... ... ... тобы ... мүлік, ғимараттар мен жабдықтар тобы ... ... ... ... ... мен жабдықтардың жекелеген
топтарына мысалдар келтірілген:
(а) жер ... жер ... және ... ... мен ... су ... әуе ... автокөлік құралдары;
(g) жиһаз және ... ... ... элементтері; және
(h) кеңсе жабдығы.
Объектілерді жылжымайтын мүлік, ... мен ... ... ... қайта бағалау активтерді таңдап қайта бағалауды, сондай-ақ
қаржы есептілігіне шығындар мен әр ... ... ... ... ... қаржы есептілігіне енуін болғызбау мақсатымен бір
мезгілде жүргізіледі. ... егер ... ... ... ... ... болса, және нәтижелер ұдайы жаңартылып отыратын болса,
активтер тобы сырғымалы ... ... ... ... мүмкін.
Егер активтің қаржылық жағдай туралы есептік құны ... ... ... ... осы ... ... ... болған өсім бабында
капиталдың кредитінде көрсетілуі тиіс. Алайда бұл ... ... ... ... ... ... шығында танылған сол активті қайта бағалаудан
шығынды ... ... ... ... активтің қаржылық жағдай туралы есептік құны ... ... ... ... бұл кему ... ... шығынға жатқызылады.
Алайда, қайта бағалаудан болған кему тап сол ... ... ... ... ... кез ... кредиттік сальдо болған жағдайда қайта
бағалаудан болған өсім деген тақырыппен тікелей ... ... ... тану тоқтатылған жағдайда жылжымайтын мүлік, ғимараттар мен
жабдықтар объектісіне қатысты капиталға енгізілген, оны қайта бағалаудан
болған өсім ... ... ... ... ... Актив пайдаланудан
шығарылған немесе істен шығып қалған кезде барлық өсім толық ... мәні ... ... ... егер ... ұйым пайдаланатын болса,
қайта бағалаудан болған өсімнің бір бөлігі ғана ... ... ... ... өсім ... активтің қайта бағаланған қаржылық жағдай
туралы есептік құны негізінде есептелген ... ... мен ... құны ... ... амортизация сомасының арасындағы
айырманы құрайды. Қайта бағалаудан бөлінбеген пайдаға ... ... ... шығын арқылы жүргізілмейді.
Пайдаға салынатын салықтың ықпалы, егер ол орын алған болса, 12
Пайдаға ... ... (IAS) ... ... жылжымайтын мүлік, үйлер
мен ... ... ... ... ... ... және ... Негізгі қорлардың амортизациясы және есептен шығару тәртібі
2.1. Негізгі қорлар амортизациясының есебі
Бухгалтерлік есеп ... және ... ... ... ... қоры ... ... жатады, ал салық
заңнамасында ол амартизацияланатын объект ... ... ... қор
амартизациялық аударымдар арқылы кейін ... ... ... ... ... ... ... кіші
салық тобына қосу сәтіндегі дұрыс қадамдарға байланысты. Активті белгілі
бір кіші топқа қатыстылығы бойынша ... ... ... ... ... ... жіберіледі. Мәселен, тоңазытқыш жабдықты тұрмыстық
тоназытқыштан ажырата білу, ... ... ... ... ... екеуіде
қатысады деп санау керек, алайда олар түрлі салық тобына қосылатын ... олар ... ... ... ... сомалары тиісінше
әртүрлі болады. Активті дұрыс жеткізу үшін негізгі ... ... ... ... ... ... ... болады, өйткені
объектілер келіп түскен ... ... ... бір ... ... ... өзіндік құнымен салыстырғанда бастапқы ... ... ... объектісінің әрбір компоненті міндетті түрде бөлек
амортизациялануы тиіс.
Ұйым негізгі қорлар объектісіне қатысты бастапқы танылған соманы оның
елеулі ... ... ... және ... ... ... ... бөлек
амортизациялайды. Мысалы, ұшақтың фюзеляжы мен двигателін, осы ... ... ... ... ... ... мәні ... табылатындығына
қарамастан, бөлек амортизациялауға болады. Сәйкесінше егер ұйым нарық
мерзімдерімен ... ... ... ... жалдауға қатысты болатын
осы бап өзіндік құнында бейнеленілетін сомаларды жекелеп амортизациялау
сәйкес ... ... ең кіші ... ... жылжымайтын мүлік, үйлер мен
жабдықтарды сатып алған жағдайда.
Негізгі қорлар объектісі елеулі құраушы ... ... ... және ... ... қолданылатын амортизациялау әдісі тап сол
объектінің пайдалы қызмет мерзімі және оның ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Амортизациялық есептеудің
мөлшерін анықтаған кезде ондай ... ... ... ... ұйым ... қорлар объектісінің кейбір құраушы бөліктерін
бөлек амортизациялайтын болса, ол осы объектінің қалған ... де ... ... ... ... бөлігі жеке-жеке алғанда елеулі
маңызы жоқ ... ... ... Егер ... осы ... ... күтілімдері әртүрлі болса, тұтыну сұлбасын және/немесе ... ... ... ... дәл көрсететіндей объектінің
қалған бөлігін амортизациялау үшін жуықтату әдісін қолдану ... ... ... алғанда объектінің өзіндік құнымен салыстырғанда
бастапқы құны ... емес ... ... ... амортизациялауға
құқылы.
Әрбір кезең үшін амортизациялық есептеулер, егер олар ... ... ... ... ... ... қосылмаса ғана, пайдада ... ... ... ... ... ... ... пайдада немесе
шығында танылады. Бірақ, кейде активте түйінделген экономикалық пайдалар
басқа активтерді өндірген кезде ... ... Бұл ... ... ... ... бастапқы құнының бір бөлігін құрайды және ... ... ... ... ... ... Мысалы, өндірістік жабдықты
амортизациялау тауар-материалдық босалқыларды өңдеу жөніндегі шығындарға
қосылады (2 (IAS) ХҚЕС ... Сол ... ... пайдаланылатын
жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтардың амортизациясы 38-Материалдық емес
активтер (IAS) ХҚЕС-ына сәйкес танылатын материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... құралдарды тану анықтамасы мен өлшемдеріне
сәйкес келетін активтер бойынша пайдалы қызмет ... және ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін
әдісін анықтаймыз;
Салық есебінде - ... ... ... анықтамасына сәйкес
тіркелген активтерді тиісті кіші салық тобына қосу үшін құзыретті коммиссия
жіктейді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... бес түрі болатын, ХҚЕС-не көшуіне
байланысты негізгі құралдар амортизациясының есебіның үш түрін ұсынады:
1. Негізгі ... құны ... ... ... есептеу
әдісі;
2. Амортизацияны орындалған жұмысының көлеміне пропорцияналды түрде
есептеу әдісі;
3. Негізгі құралдардың амортизациясын өндірістік ... ... ... кезде бұл жағдайды проблема ретінде қарастыруға болады.
Толық амортизация өздеріне қате ... ... ... ... ... үшін ... есептерін сондай сәйкессіздік
байқалған күнге дейін ... ... мен ... ... Түзету объектісінің
пайдалы қызметі мерзімінің ... ... ... енгізіледі, егер
өзгерістер елеулі болса, қаржы есептері қайта қаралады.
Активті амортизациялау құны ... ... ... ... оның ... ... бөлінуі тиіс.
Активтің қалдық құны мен пайдалы қызмет мерзімі ... ... ... ... ... есепті жылдың соңында қайта қаралуы ... ... ... ... ... ... айырмашылығы болса, 8 Есеп
саясаты, бухгалтерлік есеп бағалауларындағы өзгерістер және қателіктер
(IAS) ... ... бұл ... ... ... ... бағалаудағы
өзгеріс ретінде есепте көрсетілуі тиіс.
Амортизация, тіпті егер активтің әділ құны оның қаржылық жағдай туралы
есептік құнынан асып ... де, ... ... құны оның қаржылық жағдай
туралы есептік ... ... ... ... ... ... және ... көрсету оны амортизациялау қажеттігінен босатпайды.
Активтің амортизацияланатын құны оның ... құны ... ... Іс жүзінде, активтің қалдық құны көбінесе мардымсыз болады,
және сондықтан да амортизацияланатын құнды ... ... ... ... ... құны оның ... ... туралы есептік құнына тең
немесе одан асып түсетін сомаға дейін ұлғаюы мүмкін. Егер солай болса, осы
актив бойынша ... ... егер ... ... оның ... ... ... туралы есептік құнынан төмен болмаған жағдайда ғана, ... ... ... ол ... үшін қол ... ... кезде,
яғни актив орналасқан жер мен оның ... ұйым ... ... оны ... ... ... ... басталады. Активті
амортизациялау мына екі күннің ертерегі бойынша тоқтатылады: 5 (IFRS) ... ... сату үшін ... ... ... ... оны сату үшін
арналған деп жіктелген шығу тобына енгізу) күні және аталған ... ... күн. ... актив пайдаланудан мүлдем немесе оны белсенді
пайдалану тоқтатылса, егер ол толықтай ... ... ... Алайда, активті пайдалану негізінде оны
амортизациялау әдісін ... ... ... еш ... өндірмейінше,
амортизациялық есептеу нөлге тең болуы мүмкін.
Активте түйінделген болашақ экономикалық пайдалар ... ... ... ... ... ... бос ... қалған кезде моральдық
немесе коммерциялық тұрғыдан ескірген және табиғи ... ... ... осы ... алу ... ... экономикалық пайданың азаюына жиі
әкеп соқтырады. Тиісінше, активтің пайдалы қызмет мерзімін анықтаған ... ... ... ... ... ... ... пайдалану. Пайдалану активтің есептік қуатына
немесе табиғи өнімділігіне ... ... осы ... ... ... ... ... және қызмет көрсету
бағдарламасы, сондай-ақ бос тұрып қалу кезеңінде активті сақтау
және оған қызмет көрсету сияқты ... ... ... табиғи тозу;
3. өндірістік ... ... ... ... ... ... пайдаланып өндірілетін немесе берілетін өнімдерге немесе
қызмет көрсетулерге нарықтағы сұраныстың өзгеруі ... ... ... ... тозу;
4. жалгерлік мерзімдер сияқты активті пайдалануға заңдық немесе сол
сияқты шектеулер.
Активтің пайдалы қызмет ... ұйым үшін ... ... ... ... ... ... басқару
мәселелеріндегі саясаты белгілі бір ... ... соң ... ... ... пайданың белгілі бір бөлігі тұтынылғаннан ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, активтің пайдалы
қызмет мерзімі оны экономикалық пайдалану мерзімінен қысқа ... ... ... ... ... бағалау ұйымның осындай активтермен жұмыс
тәжірибесінің негізінде білікті ... мәні ... ... ... мен ... ... ... көрсетілетін, тіпті олар
бірге сатып алынса да, бөлінетін активтер болып ... ... ... ... ... ... сияқты кейбір учаскелерді қоспағанда, жер
учаскелерінің шексіз пайдалану мерзімі болады және ... ... ... ... ... ... ... активтер болып табылады. Үй тұрған жер учаскесі құнының
ұлғаюы осы үйдің амортизацияланатын құнын анықтауға ықпал етпейді.
Егер жер ... құны ... ... ... және ... табиғи ресурстарды қалпына ... ... ... онда жер ... құнының осы бөлігі осындай шығын шегуден пайда алу
кезеңінің ішінде амортизацияланады. Кейбір жағдайларда жер ... ... ... ... ... мүмкін, онда ол одан болатын пайданы
көрсететін тәсілмен амортизацияланады.
Амортизацияны есептеудің пайдаланылатын әдісі ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Активке қолданылатын амортизация есептеу әдісі ең болмағанда әрбір
есепті жылының соңында қайта қаралуы тиіс, ... егер ... ... экономикалық пайдаларды тұтынудың болжамды ... ... ... бұл әдіс осы ... ... үшін түзетілуі тиіс.
Ондай өзгеріс 8 (IAS) ХҚЕС ... ... есеп ... ... ... ... тиіс.
Активтің амортизацияланатын құнын оны пайдалы пайдалану мерзімінің
ішінде ... ... бөлу үшін ... ... ... ... ... есептеу әдісі, кемімелі қалдық құны әдісі және өндіріс бірлігінің
әдісі жатады. Біркелкі есептеу әдісі, егер бұл ... оны ... ... ... ... пайдалы қызмет мерзімінің ішінде тұрақты
амортизация сомасын ... ... ... ... ... құны ... қызмет мерзімінің ішінде амортизация есептеу сомасының азаюына алып
келеді. Өндірістік ... ... ... ... ... ... ... амортизация сомасын есептеуден тұрады. Ұйым активте
жасалған ... ... ... ... ... ... дәл көрсететін әдісті таңдап алады. Таңдап алынған әдіс, осы
болашақ экономикалық ... ... ... ... өзгеріс болған
реттерді қоспағанда, кезеңнен кезеңге жүйелі түрде қолданыла береді.
Негізгі қорлар объектісі ... ... ... үшін ұйым ... ... (IAS) ... қолданады. Бұл Стандарт ұйым өз
активтерінің қаржылық жағдай ... ... ... қалай қайта қарайтынын,
ол активтің өтелетін сомасын қалай анықтайтынын және ол ... ... ... ... немесе қалай өтейтінін түсіндіреді.
2.2. Негізгі қорларды есептен шығару тәртібі
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... берілетін өтем, ондай өтемді ... ... ... ... ... немесе залалдың құрамына қосылуы тиіс.
Негізгі қорлар объектісінің құнсыздануы ... ... ... ... ... тиісті талаптары немесе өтемдерді төлеуі, сондай-
ақ кез ... ... ... ... ... алмастыратын активтер салу бөлек
экономикалық оқиғалар болып ... ... ... ... ... ... ... мүлік, ғимараттар мен жабдықтардың құнсыздануы 36
(IAS) ХҚЕС-ына сәйкес танылады;
2. ... ... ... ... қалатын жылжымайтын мүлік,
ғимараттар мен жабдықтарды тануды тоқтату осы Стандартқа сәйкес
жүргізіледі;
3. жылжымайтын ... ... мен ... ... ... берілуіне байланысты үшінші тұлғаларға
берілетін өтемақы, ол ... ... ... ... немесе
залалға қосылады; және
4. ... ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік, ... мен ... ... құны осы ... ... анықталады.
Негізгі қорлар объектісінің қаржылық жағдай туралы есептік ... ... ... міндетті түрде тоқтатылуы тиіс:
1. шығып қалғаннан кейін; не
2. оны ... ... ... қалуынан болашақ экономикалық
пайдалар күтілмесе.
Негізгі қорлар объектісін танудың тоқтатылуына ... ... ... ... ... ... тану тоқтатылған жағдайда міндетті түрде
пайдаға немесе ... ... тиіс ... 17 (IAS) ХҚЕС кері ... ... ... талап етпесе). Пайданы кіріс ретінде жіктеуге тиым салынады.
Алайда, әдеттегі қызметтері барысында, ... ... ... ... ... ... ... сататын ұйым, жалға беруді
тоқтатқанда, және ... ... ... ... қорға қаржылық
жағдай туралы есептік құнымен өткізеді. Осындай ... ... ... 18 ... (IAS) ХҚЕС -ына ... түсім ретінде танылуы тиіс. 5 (IAS)
ХҚЕС сатуға ... ... ... қалыпты барысында қорға өткізілгенде
қолданылмайды.
Негізгі қорлар объектісінің шығып ... ... ... ... ... сату, қаржылық жалдау шартын ... ... ... тарту
жолымен). Ондай активтің шығып қалған күнді анықтау үшін ұйым ... ... ... ... 18 (IAS) ХҚЕС ... ... 17 (IAS)
ХҚЕС кері жалдап сату жолымен істен шығаруға қолданылады.
Егер 7-тармақта баяндалған тану принципіне ... ұйым ... ... ... ... ... есептік құнында осы объектінің
бір бөлігін алмастыру құнын танитын болса, осы ... ... ... ба, жоқ па, ... ... ол ... бөліктің
қаржылық жағдай туралы есептік құнын тануды тоқтатады. Егер ұйым активтің
алмастырылған бөлігінің қаржылық ... ... ... ... ... ... ол ... құнын оны сатып алған немесе салған кездегі
алмастырылған бөлік құнының көрсеткіші ретінде пайдалануға ... ... ... танудың тоқтатылуына байланысты туындаған
пайда немесе шығын, шығып ... ... таза ... ... ондайлар бар
болса) мен осы объектінің қаржылық жағдай туралы ... құны ... ... міндетті түрде анықталуы тиіс.
Негізгі қорлар объектісі шығып қалғаннан кейін алуға ыңғайласпа беру
бастапқыда оның әділ құны ... ... ... ... мен ... объектісі үшін ақы төлеуді кейінге қалдырған ретте
алынған ... беру ... ... ақшалай қаражаттар
баламасындағы бағамен көрсетіледі. Ыңғайласпа берудің атаулы сомасы ... ... баға ... арасындағы айырма, алуға өтемнің тиімді
кірістілігі ескеріліп, 18 (IAS) ... ... ... ... ... ... көптеген ұйымдарда кәсіпорынның барлық
активтерінің жартысынан көбін ... ... ... ... есептіліктің стандарттары – кәсіпорынның қаржылық жай – күйі ... ... ... әділ және шын ... ... ... ... тәртіпке келтірілген бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... сапалы, айқын және салыстырмалы ақпарат ұсыну мақсатында ХҚЕС –
на сай ... ... ... ... жасау үшін іс шаралар
жоспарын ... ... ... ... « ХҚЕC ... алғашқы қаржылық
есептілік» термині оның ХҚЕС –на айқын сай келетіні және ... ... ... ... ... ... мәлімдеме және оған
түсініктеме бар алғашқы қаржылық ... ... ... ... ... АҚ ... мекемесінің кең
көлемінде алдын ала жұмыс жүргізуі қажет болады. Алдын ала жұмыстың негізгі
кезендерінің ... ... есеп ... ХҚЕС –на ... ... оның ережелерін алғашқы қаржылық есептілікте көрсетілген кезендерге
мән бере отырып қолдану болып ... ... есеп ... ... әр бір стандартта ұсынылған тәсілдердің бірін таңдауда;
• оларды ұйым қызметінің шарттарына қарай негіздеуде және ... ... және ... ... ... үшін ... ... екендігін айқындады.
АҚ «Коксу-Шекер»мекемесінің мамандары мынандай алдын ала жұмыс жүргізеді:
Негізгі құралдарды есепке алуға ... ... ... ... ... талдау және бағалау жүргізілді және олардың ХҚЕС-дағы
принциптерге сәйкестігі тесттен ... ... ... ... АҚ ... Есеп ... халықаралық қаржылық есептілік
стандарттарының ережелеріне сәйкес ... бір ... ... ... ... кәсіби пайымдаулар қалыптастырылды;
Қалыптасқан кәсіби пайымдаулар ескеріле отырып, мекемесінің  ХҚЕС –
дағы тиісті принциптерге сай келетін есеп саясатының ... ... ... іс ... әр бір ... стандарттардың
кәсіби пайымдауы пайдалануды болжайды.
Бүгінгі күні Республикада ... ... ... мәттіннің жоқ
екендігін ескере отырып, біз Қазақстан Республикасы Қаржы министірлігінің
бухгалтерлік есеп және аудит ... ... ... ... ... 16- ... ... үйлер, жабдықтар» халықаралық
бухгалтерлік стандарттарын ... ... ... ұсынымдарды
бағдарға алатын боламыз.
 Жоғарыда аталған ХҚЕС-ын ... ... ... ... іс ... көмек көрсету үшін әзірленген бірден айта кетеміз
олар шын мәнінде ХҚЕС- ның дәл өзі ... ... және ... ... ... табылады
Негізгі құралдар АҚ «Коксу-Шекер» мемемесінің барлық активтерінің
едәуір бөлігін құрайды, себебі АҚ ... ... ... ... ... толық және шынайы болуының принциптерін сақтау
кәсіпорынның қаржылық жай күйі туралы сенімді ... ... ... ... ... ...... тауарлар өндіру несесе жеткізу және ... ... үшін ... ... үшін пайдаланады. Және бір кезеңнен астам уақыт ішінде
пайдалануға ... ... ... ... ... істеуіне және демалуына ... ... ... «Коксу-Шекер» мекемесін тоңазытқыш, үй, офис жиһаздарын, сатып
алады. ... ... ... ... ... негізгі құрал ретінде
тануға бола ма?
Жоғарыда аталған обьектілерді ... ... ... ... ... пайда болуы ақылға ... ... ... ... ... пайда алу ықтималдығының
дәрежесін бағалау едәуір қиындық туғызады.
Мынаны ескерте ... ... ... алу үшін ... құралдар
обьектісі мынадай операциялар жүргізу барысында пайдаланылады:
• ұйым сататын тауарлар өндірісі мен қызмет көрсетуде бөлек, сол ... ... мен ... пайдаланылады;
• сатылуы немесе басқа активтерге ауыстырылуы;
• Міндеттемелер бойынша есеп ... ... ... ... ... иелері арасында бөлінуі мүмкін;
Менің пікірімше, біріншіден, тоңазытқыш, үй, офис жиһаздарын,   сатып
алу бойынша операциялар мекеме үшін, атап ... ... ... ... ... ... ғана әкеп ... ма, соны айқындау
қажет.
АҚ «Коксу-Шекер» мекемесінің қаржы ... ... ... ... ... ... еңбек жағдайларын
жасау үшін ғана сатып алынғаның және алдағы уақытта компания басшыларында
оларды басқа ... ... ... жоқ ... ... ... кәсіпорын тауарлар шығарғанда, жұмысты орындағанда, ... ... ... сол ... ... ... ... те
пайдалануды жоспарламайды, сондай – ақ оларды ... ... ... ... ... есеп ... ... береді.
Айтылғандарға байланысты мынаны қосқым келеді, кәсіпорындар негізгі
құралдарды, әдетте, пайдалану үшін ... оған ... ... ... алу
үшін сатып алады. Сондықтан негізгі құралдардың бағалылығы ... ... ... ... Егер активтер кіріс әкелінетін болса, онда оларды
кәсіпорынның есептілігінде негізгі құралдар ретінде ... мәні ... ... есепке алу және сақталуын бақылау мақсаттары үшін
мекемелердің:
... ... ... ... ... ... оларды материалдық жауапты адамдардың есептілігіне қоюы;
• ішкі бақылаудың жұмыс істейтін жүйесін растау үшін жоспарлы ... ... ... ... ... ... қосалқы бөлшектер жөн
жабдықтардың көпшілігі әдетте тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... ... ... ... ... шығарылатыны
айқындалған. Алайда, егер мекеме ірі қосалқы бөлшектер мен ... бір ... ... уақыт  ішінде пайдалануға ниеттенетін ... ... ... ... ... ... жіктеу қажет екендігін
ескергені жөн.
Егер техникалық қызмет ... ... ... ... ... ... құралдардың белгілі бір объектісіне қызмет көрсету үшін ғана
пай-даланылса және олар тұрақты түрде пайдаланылмайды деп ... олар ... ... ... ... алынып, олар қызмет көрсетуге
арналған негізгі құралдардың тиісті ... ... ... ... ... кезең ішінде амортизациялануға тиіс. Егер объектінің
құрамдас бөліктерінің әр түрлі қызмет ету ... ... ... ... түрлі схемалар бойынша қолданудан пайда алынса, ... ... ... ... ретінде көрсетілуге тиіс.
Әдістемелік ұсынымдарда жоғарыда ... ... ... ... ... ... мысал келтірілген: үй және жылыту
жүйесі олардың пайдалы қызмет ету ... әр ... ... ... ... ... есепке алынуы тиіс .
Осылайша, ХҚЕС-на сәйкес негізгі ... ... ... ... ... ... жіктеу үшін тағы бір негізге алынатын факторды бөліп
көрсетуге болады: ол осы активтің пайдалану ... ... ... ... келеді: негізгі құралдардың алдағы уақытта күтілетін
қызмет ету мерзімі туралы мекемесінің ... бір ... ... ... ... ... ... процесінің барлық
ерекшелігін  бермеуі мүмкін. Іс жүзінде бұл шынында да ... ... ... ... ... ... ... туралы көп жағдайда
толық және дұрыс мәліметтер бермейтін, оларды сатып алу жөніндегі бастапқы
құжаттарда көрсетілген ... ғана ... ету ... ... ... жауапкершілік негізгі
құралдарды есепке алу жөніндегі тұрақты жұмыс істейтін ... ... ... ... ... алу ... ... жұмыс істейтін
комиссияны құрудың бастамашысы мекемесінің бухгалтерлік қызметі бола алады.
Объектіні қарап шығатын және қабылдайтын комиссияның ... және ... ... лаузымды адамдардың аты-жөнін;
• олардың міндеттерін;
• тиісті құжаттаманы ресімдеу тәртібін ... ... өз ... ... ... кезде, негізгі құралдардың қызмет ету
мерзімін айқындауды мекеме ... ... ... ... ... ... белгілеген нормаларды немесе басқа да шарттарды ескере
отырып жүзеге асыруға тиіс.
16-«Жылжымайтын мүлік, үйлер, жабдық» ... ... ... ... тану ... сатып алуға жұмсалған ... ... ... ... құралдар объектісін сатып алуға жұмсалған нақты шығындарға
сатып алу бағасы, оның ішінде импорттық баж ... және ... ... ... ... сондай-ақ мақсатқа пайдалану үшін ... ... ... ... ... кез ... тікелей шығындар кіреді.
Сатып алу бағасын айқындағанда кез ... ... ... ... ... ... алаңды дайындауға жұмсалған шығындар,
жеткізу және түсіруге жұмсалған бастапқы шығындар, орнатуға ... ... ... ... құны ... ... ... мекемесінің қызметі барысында негізгі құралдар
объектілерін ұстауға және техникалық қызмет ... ... ... түрлендіруге және қайта ... ... ... ... туындайды деп болжайық .
  АҚ «Коксу-Шекер» мекемесінің қолданылып жүрген есеп саясатына ... ... ... ... ... ... ... арттыра отырып, оның құнын жақсартқанда немесе осы активтің
қызмет ету мерзімін ұзартқанда актив ретінде ... ... ... ... ... объектілерінің ұтымды
қызмет мерзімі кезең сайын қайта қарастырылуға тиіс және егер ... ... ... ... ... ... ағымдағы және
болашақ кезеңдердің амортизациялық аударымдарының ... ... ... ... кезеңінің ішінде оны ұтымды пайдалану мерзімін бағалау
дәл болмауы мүмкін.
Мысалы, ұтымды қызмет мерзімі негізгі құралдың ... ... ... тыс ... ... ... ... мүмкін.
Мұндай жағдайларда ұтымды қызмет мерзімі және тиісінше амортизация
нормасы ағымдағы және ... ... үшін ... іс ... ... ... ... пайдаланудың ұтымды мерзімі өсу
жағына қарай қайта қарастырылады.
Ұтымды пайдалану кезеңінің ... ... ... ... ... ... маманның кәсіби пайымдауына
байланысты болады. Осыған байланысты кәсіби бухгалтердің оны сипаттау үшін
де, ... ... ... ... үшін де ... ... ... әділ пікірін кәсіби пайымдау деп түсіну керектігіне назар аударғым
келеді.
Бірден айта кететін жайт - мекеменің ... ... ... ... ... ... ... активті пайдалану процесінің бүкіл
ерекшеліктерін біле алмайтынына орай бір ... ... ... ... ... пайдаланудың ұтымды мерзімін анықтаған кезде негізгі
құрал объектісінің ұтымды қолданыс мерзімінің ... ... ... ... ... ... алуды ұсынады:
- активті пайдаланудың күтілетін қарқындылығы;
- күтілетін физикалық тозуы;
- ... ... ... заңдық шектеулері.
Практикада компанияда қызметті қайта кәсіптендіру және елеулі
техникалық жаңғырту жүргізу ниеті ... ... ... ... ... ... ... осыған байланысты кейбір активтерді оларды ... ... ... ... ... ... мерзімде
пайдаланудан шығару жоспарланады .
Негізгі қорлар ... - ... ету ... бір ... ... келешекте экономикалық пайданы әкелетін ұзақ ... ... ... ... ... ... есебін ұйымдастыруда оларды
бағалаудың маңызы зор ... ... ... ... ... құнымен,
ағымдағы құнымен, қалдық ... және ХҚЕС ... ... ... бастапқы құны, ағымдағы құны, баланстық ... құны ... құн болп ... шаруашылық қай салада болмасын өндірістік өнімнің өсуі ондағы негізгі
құралдардың көбейуі мен олардың сапасына ... ... ... ... ... арналған және сол мезгілде
ағымдағы құны бірдей ... ... де, ... әр түрлі мақсаттағы
ағымдағы құны әр түрлі активтер де жатады.
Негізгі қорларды жаңартып, ... ... және ... емес ... ... дер ... шығысқа шығарып отырудың
маңызы өте зор ... ... ... алу және ... шығару
операциаларының талапқа сай дұрыс ұйымдастырылуы олардың қозғалысына
бақылау ... ... ... ... ... ... ... асырытын шаруашылықтың
басшысының бұйрығымен немесе өкілімен тағайындалған тұрақты жұмыс істейтін
комиссияның құрамының түгелдей қатысып, оның құрамына әр ... ... ... мен ... ... мамандарының, техникалық бөлімінің
өкілдерінің, техникалық қауіпсіздендіру мамандарының бухгалтерлердің ж.б.
мамандық иелерінің ... ... ... ... пайдалану барысында олардың құнына, пайдалы
қызмет ету мерзіміне елеулі әсер ... ... ... ... ... ... карточкалардағы көрсетілген мәліметтер
бастапқы құжаттарындағы мәліметтерімен ... ... ... және ... ... мәліметтерін салыстыра отырып,
негізгі құралдардың пайдалану және тұрған орындары бойынша қорытынды есеп
ақлараттарындағы жағдайына сәйкестігін анықтауға ... ... ... мен негізгі құралдар есебін 2008ж,
2009 ж, 2010 жылдарын талдауға және практикалық ... ... ... яғни мекемесінің негізгі құралдар есебінің ауытқуларын есептедік.
Пайыздық ... 2010 ... ... құралдар түрлеріне талдау
жасағанда ғимараттар мен құрлыс жайлар 13,9 % құрайды, ал ... ... 64,7 %, ... ... 19,8 % басқа да негізгі құралдар 1,6 % ... ... ... ... 100 % ... жылды 2009 жылмен ... ... ... ... 98,8 ... ... ... негізінен
негізгі құралдардың активті бөлігінің өсуі есебінен болды.
 - мекеме өзінің қаржылық жағдайын жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... мүдделерін қанағаттандыруға үшін сапалы негізгі
құралдарды сатып алу;
- жобаланған бизнес жоспарларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... www.minfin.ru
2. Қазақстан Республикасының Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауы, 2009 жылғы.
3. Бухгалтерлік есеп ... ... ҚР ... ... 22 ... жылғы №224 бұйрығы.
4. ҚР-ның «Бухгалтерлік есеп жане каржылык есептеме туралы» 2007ж. ... №234-3 ... ... Қазақстан" 2007 жылғы 12 наурыз N 63-64
6. Бөлшек сауда кәсіпорындарында бухгалтерлік есепті ұйымдастыру // ... и ... ... ... есеп және аудит// БИКО- 2004
8. Кәсіпорын саудасының маңызы, Қаржы – қаражат // 2001;
9. ҚР-ң қаржы министрлігінің ... ... ... ... ... берудің есебі//Бухгалтер бюллетені-
2007;
11. Бөлшек сауда кәсіпорындарында ... ... ... // ... и ... 2003;
12. Абленов Д.О. Аудит негіздері//Алматы – 2005;
13. Бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... В.В., ... Т.Ғ., ... О.И. ... есеп» - Алматы: Қазақстан – аудит орталығы, 2002ж – ... Қ.К. ... З.Н. ... Н.А. ... А.Ә. ... ... оқу ... – Алматы: Экономика, 2001. – 330 бет.
16. Баймұханова С.Б., Балапанова Ә.Ж. ... ... Оқу ...
Алматы, Қазақ университеті, 2001ж -279 бет.
17. «Аудит және бухгалтерлік есеп» Оқу ...... ... 2000ж – 167 ... К.Ш. ... Баймұханова С.Б. «Бухгалтерлік есеп» Алматы:
ИздатМаркет, 2005ж-312 бет,.
19. ... С.Б. ... учет ... ...
Алматы: Ценные бумаги, 2002г.
20. Көкенов Ү.Ж., ... Ф.Ү., ... ... есебі» -
Алматы, «Демеу», 1992-320 бет
21. Е.Т. Төлегенов, В.К. Радостовец, Л.Г. ... Қ.К. ... ... ... есеп»: Оқулық– Алматы;
Қайнар, 1994 – 352 бет
22. Қ.К. Кеулімжаев., Н.А. Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... Экономика, 2006 - 384 бет
23. Ф.Г. Назарова «Бухгалтерлік есеп принциптері» - Алматы, 2006 жыл.
24. Салық ... 2007 жыл § 3. ... ... ... ... ... Республикасы бухгалтерлік есеп стандарты №16 2009 жыл–
Бюллетень бухгалтерлік баспасы.
26. 13. А. А. Ашимова., «Қаржылық есеп 1»: оқу ...... 2007 ... 70 бет.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тауарлық- материалдық қорлар жайлы түсінік26 бет
Тауарлық-материалдық қорлар жайлы21 бет
Тауарлық-материалдық қорлар жайлы тусінік27 бет
Қорлар жайлы түсінік5 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
Turbo Pascal программасының негізгі түсініктері17 бет
«Экономикалық ақпараттар жүйесінің қоғамдағы даму рөлі»5 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь