Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптасуы: қазіргі жағдай мәселесі

Жоспар:

1.Кіріспе.

2. Негізгі бөлім.
1.тарау
1.1 «Өнеге», «өнегелі», «өнегелі қасиет» ұғымдарының мәні, мазмұнын анықтау.
1.2. Өнегелі қасиеттерді қалыптастырудағы халқымыздың мұраларына тарихи шолу.
1.2.1 Абай шығармашылығының ұрпақ тәрбиесіндегі ролі.

2.тарау
2.1. Әлеуметтік педагог және оның ауыл мектептеріндегі қызметіне сипаттама.
2.2 Ауыл жасөсапірімдерінің өнегелі сапаларын қалыптастырудың негізгі факторлары.
2.3 Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған әдіс.тәсілдер, бағыттар, формалар.
2.4. Қазіргі ауыл мектептеріне сипаттама және ондағы өзекті мәселелер.

3. Қорытынды.

4. Қосымшалар.

5.Әдебиеттер тізімі.
        
        Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптасуы:
қазіргі жағдай мәселесі.
Жоспар:
1.Кіріспе.
2. Негізгі бөлім.
1-тарау
1.1 ... ... ... қасиет» ұғымдарының мәні, мазмұнын
анықтау.
1.2. Өнегелі қасиеттерді қалыптастырудағы халқымыздың ... ... Абай ... ... ... ... Әлеуметтік педагог және оның ауыл ... ... Ауыл ... ... ... ... ... Ауыл мектептеріндегі ... ... ... ... әдіс-тәсілдер, бағыттар, формалар.
2.4. Қазіргі ауыл мектептеріне сипаттама және ондағы өзекті ... ... ... ... ... ауыл ... сипаттама және ондағы өзекті мәселелер.
Кез-келген мемлекеттің өркениеттілігі ... өмір ... ... ... ал ... ... ... мектепте өркен жаяды. Елбасы Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... мәселенің көтеріліп жатқаны өте
дұрыс.Мектеп әлеуметтік мәселелердің ішіндегі ең ... ... ... ... әсіресе ауыл мектебін өркуендетуге, ауыл мектебінің ... баса ... бөлу ... ... ... Осы ... қарағанда,
еліміздегі мектептердің, оның ... ауыл ... ... ... ... ... ... жетілдіру, жасөспірімдерге
ұлттық, өнегелілік негізде тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... мектептері әрбір адам, отбасы, ауыл қоғамдастықтары өмірінде
маңызды роль атқарады.
Гурьянова өзінің мақаласында ауыл ... ... ... ауыл ... ... ... білім беру ұйымдар түрлерінің
жиынтығы, олардың территориялық орналасуы, әлеуметтік ... ... әр ... оқушшылардың білім және еңбек дайындығының ерекше
міндетін орындауға және ... ... ... ... ... мен ... айтуы бойынша «Ауыл мектебі ---
ауылда болып жатқан барлық әлеуметтік-экономикалық үрдістердің ... ... ... Ол ... ... ... ... оқушыларын еңбекке баулып, туған жердегі жұмысқа сүйіспеншілігін
тәрбиелейді».
«Ашығын айтар ... ауыл ... ... – қазақ мектебі. Ол
еліміздің білім жүйесінің түп қазығы. Қаймағы бұзылмаған ұлттық тәлім мен
тәрбиенің қара ... Осы ... ... болсақ, сол ұлттық тәрбиені
қазіргі заманға сай ілім мен ... ... ... ... ауыл
мектебінің жағдайын жасау – кезек күттірмейтін мәселе. Бұл бағытта Үкімет
түбегейлі шаралар жүргізетін болады» деп ... И. ... ... ... ... XXI ... өркениетті әлемнен орын алып, дамыған
елдердің деңгейінде болуына ықпал ететін бірден-бір құдірет ---- ... ... ... және ... мол ... ... кезде ұлы бабамыз Әл Фараби айтқан “Тәрбиесіз берілген білім ---
-- адамзаттың қас жауы” деген нақыл сөзді ұран етіп, ... ... ... сай, ... ... байланыстыра отырып, ауыл жасөспірімдерін
өнегелілікке, адамгершілікке ... ... және де ... ауыл
мектептерінде қордаланып қалған проблемаларды уақытысында ... ... ... ауыл – қазақтың алтын кіндігі. ... ... ... ... ... тәлім-тәрбие – бәрі ауылда. Сонымен қатар
ауыл мектебі – тек ... ... ғана ... ... ... орны, рухани
орталық. Және де ауыл мектебі – Қадыр мен Қаныш, Мұхтар мен Бауыржан шыққан
мектеп. Оның ... ... ... ... ... халқының ұлт ретінде жойылып
кетпеуіне және төл мәдениетінің ... ... Ауыл ... ... ... ... болғандықтан ата-бабалардан мұра болып
қалған ... ... ... ... оны ... ... жетілдіру
қажеттілігі заман талабынан туындап отыр. Онда ... ... ... рух, діл, мемлекеттік тілді оқушылар бойына ұялату үшін оқу-тәрбие
жұмыстарын кешенді түрде жүргізу оң нәтиже ... ... ... ... ... ұлттық санасын оятып, жоғары
деңгейге жеткізсек, сонда ғана біз әрі алғыр, әрі ... әрі ... ... ... толық меңгерген, тайсақтауды білмейтін нағыз текті
ұрпақ ... деп ... айта ... ... қойнауы кенге толы
жеріміздің байлығын, ырыс-құтымызды, дәулетімізді төгіп шашпай ұстайтын,
жүректерінде түйсік-танымы бар, ата-бабамыздың бай ... ... ... ... ... ... ... қоғамның басты сұранысы
болып ... биік ... ... де, ... де ... ... біртуар азаматтарының бірі М. Жұмабаев “Әрбір ұлттың
баласы өз ұлтының арасында, өз ұлты үшін ... ... ... ... сол ұлт ... ... ... деген екен.
Халқымыздың бай тәжірибесіне сүйене отырып, өскелең ұрпақты руханилыққа,
өнегелілікке, мәдениеттілікке ... ... ... беру
мекемелерінің, жанұяның алдында тұрған ... ... ... ... ертеңді күтпейді.
Әрбір ел келешегі --- мектебіне байланысты. Бір елдің
тағдыры мектебінің құрылысына байланысты. ... ... ... ... бұл ... ... ... мектептен басталады деген
сөз.
Еліміз егемендікке ие болғалы шынайы ... ... ... басталды. Төл оқулықтарымыз жасалып, ғылым негіздерін ... ... іске ... ... ... ұлт ... тілін,
мәдениетін оқып,зерттей отырып, әлемдік деңгейдегі білімге ұмтылуда.
Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекетімізде бірте-
бірте ... келе ... ... ... ең ... адам екендігі баса айтылған. ... орай ... беру ... ... ... күнделікті өмірде іс жүзінде қолданатын білімдерді
меңгерумен ... ... пен ... ... ... ... баса назар аударудың өзектілігі арта түсуде,
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев Респулика Бі
лім және Ғылым ... ... ... сөйлеген сөзінде білім беру
ісін ... ... ... ... ... білетін жеке тұлғаны мәдениетті, рухани биік деңгейде тәрбиелеу,
өнегелік қасиетін ... ... ... ... ... аударып,
жалпы білім беретін орта мектепте білім берум ен қатар, адалдық, адамдық,
ізгілік, отанынсүйе білу ... ... ... ... ... ... ... ондығын ерекше атап көрсетті. Осыған байланысты ... ... ... ... жаны да, тәні де ... ізгі ... ... міндетін тәрбиелеудегі ең негізгі мәселе жалп
білім беретін орта ... ... ... ... ... құру болып
отырғандығы айқындалған.
2003 жылдың желтоқсан айында Астанада “Қазақ мектебі: бүгінгі
жайы мен даму ... ... ... ... тәжірибелік
конференция өтіп, онда жоғары оқу орындары мен ауыл ... ... ... беру ... ... жүргізу, өскелең ұрпақты өз отаны –
Қазақстанды ... және ... ... мен әдет-ғұрыптарды
құрметтеуге тәрбиелеу, мектептің жүрегі- ұстаздардың ... ... ... ... кеңінен әңгіме болды.
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған жолдауында (30
сәуір 2002 жыл) “Ауыл дегеніміз ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрпымыз бен ... ... ... ... ... және ... өзі-ақ бізден ауылға барынша байсалды қарауымызды талап
етеді” деген жолдар бар.
Қазақстан ... ... ... ... ... “Білім
беру жүйесінің басты міндеті - ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар,
ғылым мен практика ... ... жеке ... ... және ... ... ... білім алу үшін қажетті жағдайлар
жасау”, -деп көрсетілген.
Үкіметтің ауыл ... ... ... ... ... қадамын, әсіресе ауылдық мектепте қызмет ... ... ... ... ... барлық деңгейдегі басылымдарда мәселе болып
көтеріліп жатқан ауыл мектебінің жағдайы тұралап ... ... ... ... бара ... да менмұндалап тұратын қасиетті шаңырақ ол - ... ... ... тек ... ... пен ... ... іс-
шаралардан басқа еш нәрсе көрмейді. Оларды үйде жетелейтін, ұстаздармен
бірлесіп тәрбиелейтін ... ... ... ... ... ... ... Өйткені ата-аналар ауылшдан көп шықпайды. Көбі орталық басылым
газет-журналдарын алмайды, теледидардан тек ... ... ғана ... Ауылға мәдени орталықтардан келіп ... ... жоқ. Ауыл ... клуб ... ... тарапынан ұйымдастырылып жатқан ауыл ... ... ... ... жоқ. Осы ... бәрі ата-аналардың
ұстаздарға, әлеуметтік педагогқа деген көмегін тежейді.
Ұлттық рухта жаңаша оқыту мен тәрбиелеу халықтық педагогикаға сай
құрылса ұтарымыз көп. Бұл әр ... ... ... толық адам болып
қалыптасуына әсер етеді, елін, ұлтын ... ... ... осы ... негізделген ұлттық үрдіс, салт-дәстүрмен күнбе-күн етене
таныспайды.Ауылдағы шілдехана, тұсау ... ... ... ... ... сыңсу, қоштасу, естірту т.б. салт-дәстүрлеріміз өз нақышында,өз
деңгейінде өтпейді. Бала өз ... ... ... ... ... ... ұстаздардың ауызша насихаттағаны нағыз
тәрбие бола алмайды. Осындай істерге ұйытқы боларлық, жанашыр адам кім
Жасөспірім тәрбиесіндегі ең алдымен, аға ... жас ... ... менқамқорлығынан, ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан
адамгершілік ізгі қасиеттердің тамаша үлгілерінің жиынтығынан туындайды.
Атадан ... ... асыл ... ... ... ... танылып, сезім жіптері арқылы ... ... ... Сондықтан егеменді ел жастарының санасына осы ұлттық
ұлағатты ... ... білу ... мәні зор. ... ... ... халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан тәлім-тәрбиелік
әдеттері,рәсімдері мен салт-саналық дәстүрлері жас ұрпақтың жан дүниесіне
әсер ... ... ... ол ... өнегелік мәдениетті
игерген,иманжүзді, инабатты, жалпы адамзаттық асыл қасиеттерге ие болады.
Бүгінгі күні біз ---- әлем ... бір ... Жаңа ... --- ... – жаңа мың жылдыққа аяқ басып отырмыз
Тағдырымыз тап келген Үшінші мың ... ... ... Бұл бүкіл адамзатты ойландыратны да, толғандыратыны да анық.
Шығармашылық бай мұрасымен халқымызға қайта оралған ұлы ақын Ш.
Құдайбердиев: “Адамның ... өмір ... үш сапа ... бола ... ... ... ... --- адал еңбек, мінсіз ақыл, таза жұрек. Бұл
сапалар адамды ... ... ... ... ... ... да, асыл қасиеттерге ие өнегелі адамды қалыптастыру ----
оның ... ... ... ... Адам ... ... ... қатар, әлеуметтік
педагог пен мұғалімнің ролі зор. Яғни білім ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан бұл
істе асығыс шешім, жалған әдісғ, қалыптағыдай қатып қалған, ескірген тәсіл
қолданылмауы тиіс
Оқушылардың ... ... ... ісі ... ... шектелмейді, бұл баланың сезіміне әсер ету арқылды ішкі ... ... оның ... қасиеттері қалыптасады. Өнегеліки қасиеттер
бала ... ... ... ... ... ... ... өзгенің басындағыны өз басынан өткізетіндей етіп қабылдауы баланың
болашағын аңғаруына, айналасындағылдардың іс-әрекетін ... ... ... ықпал етуі тиіс.
2003-2005 ж.ж. “Ауыл жылдары” ... ... ... ... мектебі ”бағдарламасында ауылдағы білім сапасын жоғарылатуға
мүмкіндік беретін, полифункциялық және интегративтік білім беру ... ... ... ... жаңа ... енгізумен
байланысты жаңа мектеп түрлерін дамыту ұсынылады. Мәселен, “Мектеп-
кітапхана- ... ... ... балабақша”, “Мектеп – ауыл
шаруашылық ... ... - ... ... және ... ... алу бағдарламасын іске асыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі заманға сай ауылды дамыту, оған жоғары мәдениетті енгізу
--- ауыл ... ... ... ... ... үшін алғашқы міндет болып
табылады.
Әрбір жеке ... ... және ... мәдениеттен сусындауы қажет.
Әрбір мәдениеттің де ... ... ... ... ... нәр алуы аса ... Осыдан барып білім беру жүйесінің
мәдениеттерінің өзара кірігуі мен ... ... жеке ... ... ... ... жүйесіне бойлауын қамтамасыз етеді.
“Ауыл мектебі” бағдарламасынан
Ауылдық жерде балалар мен жасөспірімдердің бос уақыты ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтарды, қылмыстар мен қадағалаусыздықты ... ... алу ... ... ... ... талап етіп отыр.
Ауыл педагогтарына көмек ретінде тәрбие ... ... ... ... озық ... ... қорыту және
тарату, оны ауыл мектептерінің ... ... ... ... ... ... ... мен мектептен тыс ұйымдарды тиісті
кадрлармен қамтамасыз ету, ... ... ... ... әдіскерлердің лауазымдарын қалпына келтіру қажет.
Ауылда қосымша білім беру жүйесі құқықтық, санитарлық ағарту
жөніндегі ... беру ... ... ... қалған оқушы
жастарға психологиялық және педагогикалық ... ... ... мен жастарға әлеуметтік-психологиялық көмек көрсету
орталықтарына ... ... ... ... ... ... сезімдерін тәрбиелеу мәселелерінде қоғамдық бірлестіктермен,
ұлттық мәдени орталықтармен бірлесіп жұмыс ... ... ... өмір ... енгізу, өнегелілік қасиеттерді
қалыптастыру мақсатында балалар мен жасөспірімдерге ... ... дене ... ... ... ... ауыл ... тәжірибесін қорыту әрі тарату қажет.
Оқыту мен тәрбиелеудің сапасын арттыру
| ... ... |2003 ... ... жыл| ... ... |уға ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | | ... ... |Бұйрық |БҒМ |2003-2005|1,8 |1,8 |1,8 | ... ... | | |ж.ж. 1 | | | | ... ... қол | | ... | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... ғылыми-зерттеу | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... беру ... ж. 1|282,26 |282,26 |282,26 | ... ... |ің ... ... | | | | ... ... ... |әкімде| | | | | ... ... ... | |рі | | | | | ... ету | | | | | | | ... ... мен ... |135 |135 | ... ... |ің ... |ж.ж. | | | | ... ... ... ... | | | | ... ... ... ету| |рі | | | | | ... мен ... ... ж.1 |53 |50,94 |50,94 | ... ... |ің ... ... | | | | ... ... үшін ... | | | | ... ... |рі | | | | | ... | |ДСМ | | | | | ... | | | | | | | ... ашу | | | | | | | ... ... органдарымен |ҚР |2003-2|51,42 |51,42 |51,42 |51,42 | ... ... ... беру ... | | | | | ... ... |е есеп |ж.ж. | | | | | ... құқық бұзушылық | ... | | | | ... ... ... | |- | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | | | ... жастар тақырыбы |Бұйрық, |БҒМ |1 тоқсан |2,1 |2,1 |2,1 | ... жаңа ... ... ... | | | ... ... |ің ... | | | | | |
| ... ... | | | | |
| | |рі | | | | | ... ... ... |ББ |МҚ ... |1,9 |1,9 |1,9 | ... ... ... | | | | | ... ... |ің |БҒМ | | | | | ... ... ... |Обл. | | | | | ... ... өткізу| |әкімде| | | | | |
| | |рі | | | | | ... ... ... ... ... |7,15 |7,15 |7,15 | ... сондай-ақ діни |а |Обл. | | | | | ... ... ... ... | | | | ... ... ... |рі | | | | | ... БАҚ ... | | | | | | ... ету | | | | | | | ... ... білім |Әкімдерд|Обл. ... |65 |60,2 |59,2 | ... ... |ің ... сайын| | | | ... ... ашу, ... | | | | | ... оқу-өндірістік |і | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... мектептерде бейіндік|Әкімдерд|Обл. |Қаңтар |85 |84,9 |84,8 | ... ... және |ің ... ... | | | ... даярлыққа дейінгі |шешімі |рі | | | | | ... ... ... | | | | | | | ... ... ету | | | | | | | ... мен тәрбие сапасын арттыру
Бүгінгі таңда тиянақты білім беру жүйесінде ауыл жасөспірімдерімен тәрбие
жұмысын дамыту ... ... ... отыр. Осыған байланысты мектептің алдына
қоятын басты талаптарының бірі ---- ... ... ... қасиеті мол, сондай-ақ ұлттық тілін жоғалтпаған, өзге елдегі
замандастарымен тең ... ... ... биік, өрелі, терең білімді
ұрпақ тәрбиелеу. ... ... ... ... ... ... оның ... танып білуіне үлкен мән берілуде. Осыған
байланысты ауылдық жерлердегі ... ... ... ... оның ерекшеліктерін ескере отырып, тәрбие үрдісін ұйымдастыру
мәселесі де күн тәртібінен ... ... ... ... ... --- ... ---- бұл ... болашағы. Көптеген ел ... ... ... ... осы ауыл ... ... көріп
өсіп, жеке тұлға ретінде қалыптасқан.
Әрине қазіргі кездегі ауылдық жерлерде қалыптасқан кейбір келеңсіз
жағдайлар тәрбие мәселесіне де ... кері ... ... ... ... мәдениет ошақтары: клубтар, кітапханалар, мектепке дейінгі тәрбие
мекемелері --- ... ... ... ... тыс ... ... жерлер жоқтың қасы. Бұл жағдайда ауылдық жерлердегі
жасөспірімдер ... ... ... ... мәдениеттен
алыстауы, бұзақылықтың көбеюіне жасөспірімдердің басқа да бұрын ауылда
болмаған келеңсіз жағдайларға ұрынуына әсер ... ... Осы ... ... ... қалпына келтіру, жандандыру мәселесі қолға алынуы
керек деп есептеймін.
Қазақстан ... ... ... 2006
жылғы Қазақстан халқына арналған ... ... беру ... ... ... Жолдаудағы төртінші басымдық осы мәселені
қамтиды. Н.Ә.Назарбаев өз ... ... беру ... ... ... ... неізінде еліміздің ертеңгі ...... ... ... ... тәрбие беру көзделген. ... асыл ... жас ... ... ... ... ... екендігін түсіндіру арқылы олардың өнегелік қасиеттерін қалыптастыру
мәселелері сөз болады. Бұл арқылы біз дамыған елу ... ... ... ... ... ... қолдан бермейтін, жоғары
парасатты, асыл қазынамызды ұрпақтан ... ... ... ұлы
тұлғаларды тәрбиелей аламыз», - деп ой қорытады.
Еліміздің Бірінші Ханымының ... ... ... ... ... ... ... деген
зор сенімі, қоғамның дамуына қарай ұрпағының ... ... ... ... ғана емес, барша жұртқа зор ықпал етері даусыз.
Рас, ауыл жасөспірімдерінің ... ... ... ... күн, ... ... түскен емес, бірақ
білім жүйесіндегі зымырандай жылжыған ... ... мен ... тыс ... әр ... ... шығармашылықпен
үңіліп,жеткілікті көңіл бөлуіне мойын бұрғызбай келеді. ... ... мен ... ... шынайы қарым-қатынаста беріледі.
Көзге көрінбейтін, өте нәзік сезімді, аса құнды қасиеттерді
жүректен жүрекке ... ... тек ... ... ... ғана қолынан
келеді.
Ауыл мектебінің бағыттылығы
Қазіргі ауыл мектептері болашақ ұлт мектебінің ... ... ... ... ... ... ... мекемелер болып табылады.
Қазіргі қоғамның әлеуметтік-экономикалық даму ... ... ... ... ... ... санасының
адасуынан есерсоқтыққа, зорлыққа, қатыгездікке ұрындырады. Оған ... ... ... ... ... ... діл мен ... бағыттап, озық адамгершілікті тәжірибелерді
меңгеруіміз қажет. Оқушы жастарға жалпы білім ... ... ... ... ... баулуға ерекше назар аударғаннан гөрі
жасөспірімдердің бойына ... ... ... ... ... ... және ... адамзаттық
құндылықтарды, игі мұраттарды ұстайтын, салауатты өмір сүретін тұлғаны
қалыптастыруға ... ... ... ... ұғым ... ... ... білім беру декларациясы мен Бала құқықтары туралы конвенцияның
бағдарламалық ережелерін ... ... ауыл ... ... өнегелілік қасиеттерді, былайша айтқанда, ... ... ... ... еңбек
сүйгіштікке, өтірік айтпаушылыққа, ... ... ... ... өмір ... ... ... етеді.
Ауыл мектебі қазақ ұлт мектебінің негізін құрайды. Ұлттық мектеп
адамзаттың мәдениетпен этномәдениеттің өзара кіріккен ... ... ... ... ... ... ... дербестігін,
еркіндік, демократия идеяларын оқу-тәрбие үрдісінде ұстану қажет.
Ауыл мектебінің даму моделінде жас ... ... ... ... ... ... арасындағы өзара
түсіністік пен ынтымақтастықты нығайтуда мектептегі ... ... өте ... орын ... ... ... мүмкіндігі өте зор, олар ... ... ... елге деген сүйіспеншілік, табиғатты ерекше
қастерлеу, қорғау, аялау, үлкен-кішіні сыйлау, ... ... ... ... ... ... мүшелері мен ағайын-
туыстарға қайырымдылық, өнерді қастерлеу, ар-ұятты ұстау т.б. ... ... ... ... ... ... орта құрушы тұрғындардың салауатты өмір салтын ... ... ... ... беру,
Үшіншіден, жасөспірімдердің өнегелілік қадір-қасиеттерінің қалыптасуына,
өзін-өзі шығармашылықпен айналысуға,
Төртіншіден,педагогикалық тұрғыдан жасөспірімдердің ұлттық сана-сезімдерін
тәрбиелеу, әлемдік деңгейге бағдарланған өркениетті жалпы орта ... ...... ... ұлттық негізінің мәйегі, тіл, салт-дәстүр,
мемлекет іргесінің қалыптасуы мен дамуының алтын бесігі. Ауыл – ... ... ... ... ... өзегі.
Бүгінгі ауыл мектебінің өзекті мәселесі баршектептен бастау үстірт
ұғым. Бұл бағытта шешімдерге қол жеткіземіз ... онда ... ... ... керек:
Ауылдағы тұрмыс-тіршілік;
Ауыл экологиясы;
Отбасын сақтау, отбасын құру, ұрпақтың қалыптасуы;
Ауыл мәдениеті;
Ауыл мектебі, оның оқу-тәрбиені сапалы беру мүмкіндігі;
Ауыл, ... ... ... ... басшысы, мұғалім-әлеуметтік педагогтардың сапалық
деңгейі;
Ауыл мектебі – даму болашағы.
Ауыл ... ... ... ... үшін
ауыл мектебінің даму бағыттары, болашағы қандай болғаны жөн
Ауыл ... даму ... ... ... ... ... ауыл ... ғылыми-
теориялық, әдістемелік негізін жасау;
------ Этнопедагогика, этнопсихолгия және әлемдік педагогика,
пстхология жетістіктерін негізге алып, ... ... ... ... саясатын жүзеге асыру;
----- Ұлттық діл, мәдениет, тіл,тарихты өркениет жетістігімен қатар
өрбіту;
----- Ұрпақтың қалыптасуы , бала ... және ... ... қаржылық, денсаулықты сақтау, дамыту тұрғысында әлеуметтік
шешімдер жасау;
------ Ғылыми-техникалық, жахандану үрдісіне сай мектеп құрылысы,
материалдық-техникалық базажасау, теория мен білімді ... ... ... ... ... тәрбиесін қалыптастыру;
------ ... ... ... ... ... ... Дін ... ұлттық психологияны мектепте оқыту;
------ Ауыл мектебінде арнайы курстар 8-11 сыныптардан бастап ауыл
шаруашылығы, мал шаруашылығы өнімдерін әлемдік өңдеу технологиясына
бағыттауы және ... ... ... ... ... ... ... қажет;
------ Ата-анаға арнап дүниеге келетін, дүниеге келген, мектепке
дейінгі тәлім-тәрбиені қамтитын ғылыми-әдістемелік материалдар
қажет,+бұл баланы ... ... және ... ... ... жасайды. Яғни баланың өзін-өзі жетілдіруіне,
дамытуына бағыт-бағдар беру қажет.
Ауыл мектебінің мәселесі – қазақтың ... ... Бұл ... ... ... ең ... мәселе екендігі әлемдік даму
үрдістерінен хабардар, көзі ашық, көкірегі ояу азаматтарға аян нәрсе.
Президентіміз Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халқына жолдауында «Ауыл-
бұл халық өмірінің ... ... мен ... ... мен рухани
өмірінің қайнар көзі. Тек қана осы факторлар жиынтығы ғана бізден ауыл
мәселелеріне сергек қарауымызды талап етеді»—деп көрсетті.
Айтылған ... ... ... ... түйіні ауыл мәселесі ---
ұлттық өрлеуіміздің, нұрлы болашағымыздың мәселесі. Сондықтан ауыл
мектебіндегі жасөспірімдердің ... ... ... селқостықпен қарау --- туған Отанының болашағына
немқұрайлық танытумен, ел ... ... ... ... болмақ. Бұл мәселе жайбарақаттықты көтермейді. Әрбір әлеуметтік
педагогтың, білім ұйымдары мен тәрбиені ... ... ... ... ... мән ... дұрыс шешімін табуға өзіндік үлес қосу
- өмір талабы.
Қазақ мемлекеті дүние жүзі танитын, ... ... ... көтеріліп келеді. Ал осы болашақ Қазақстанның азаматы 21
ғасыр есігіне еркін енетін, дүниежүзілік мәдениетті танитын, ... ... мол, ... ... ... ... ... болуы керек. Мектеп қабырғасында ғасырлар бойы халқымыздың
жинақтаған ұлттық мұрасы мен озық мәдениетін, ізгі салтын жасөспірім
бойына ... ... ... ... дүниетанымын, мінез-құлқын дұрыс
қадамға қажетті асыл қасиеттерге иландыру, сендіру,ізгілікке,
адамгершілікке, елжандылыққа тәрбиелеу – ... ... ... ... ... Республикасы парламентінің әлем парламентариіне
арнаған үндеуінде: Ұлтмызға, жынысымызға, нәсілімізге, тегімізге,
ұстанатын дінімізге ... ... ... ұлы ... ... әрі қарай дамытуға үлес қосуымыз қажет» екені атап
көрсетіледі. Бұл, біріншіден, жалпыадамзаттық құндылықтар арқылы ұлттық
мәдениетті меңгере отырып, әлемдік ... ... ... ... ... ... ... екіншіден, жас
ұрпақтың жан дүниесінде өнегелік қасиеттерді қалыптастыру . «Біліктілік
– адамның өмір жолында көргені мен естігененінің тиімдісін, ... ... ... ал білімділік -- тікелей ғылым
негіздерімен қаруланудан, оқудан құралмақ»,-- дейді профессор
Ж.Наурызбай. Білімділіктің сапасы рухани құндылық болса, біліктілік жас
ұрпақ ... ... ... ... ... ... болса, педагогикалық проблемадағы
өнегелілік қасеттерінің қалыптасуы ұлттық тәлім-тәрбие, ... ... тиым ... ... аңыздар, әңгімелер және т.б. арқылы
іске асырылып, ұрпақ тәрбиесінде пайдаланылып отырылады. Жалпы адамзат
тарихында жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерінің қалыптасуы ... ... ... ... мен ... жырау,
әнші, күйші, термеші, өнер адамдарымен жалғасып отырған. Мәселен, Қожа
Ахмет Иассауидың «Диуани хикмет» еңбегінде: «…адамға адами ... ... ... мақсатын айқындау, оның жүрегі мен рухына
көңіл бөлу»,-- деген. Бұның түпкі тамыры ... пен ... ... Г. К. ... ... дегеніміз --
өмірдің мақсаты, мағынасы мен білімнің ролі, өмірдегі жолы мен ... ... ... -- өмір сүру ... ... ... ... білім мен тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... ... рухани
дүниетанымын салауаттылыққа бағыттау
Осыдан келіп өнегелілік қасиеттердің құрылымдық жиынтығы мен
негізгі жүйесі және жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы|Жүзеге асыру жолдары ... | | ... ... ... ... үрдістері, |
|адамзаттық, |Дүниені тану, ... ... ... ... өмірі, |Арнайы қосымша ... |
| ... ... тыс шаралар, |
|рухани, |жоғары білімділік, ... ... ... ... ... ... |жұмыстары, ... ... ... және ... т.б. ... | | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... т.б. | ... ... ... ... бойына өнегелілік-
адамгершілік қасиеттердің біртұтас жүйесін қалыптастыру.
Дамытушылық негізі ----- ... ... ... ... жоғары біліктілікке дамыту .
Тәрбиелілік негізі --- өнегелілік-адамгершілік ... ... ... , ... салауаттылық, этикалық мінез құлық нормасын
қалыптастырып, сале-ауатты өмір сүруге тәрбиелеу. Нәтижесінде жеке тұлғаның
дербес ... ... ... қалыптасу жүйесі пайда болады.
Жеке тұлға
| |
| ... ... ... ... |
Дүниетаным және ой-өріс деңгейі артады
| ... ... ... жоғарылайды
Әлеуметтік ортаны танып-білу белсенділігі артады
Шығармашылық қабілет деңгейі жоғарылайды
Олай болса, жаңа ғасырдағы мектептің көп қырлы оқу-тәрбие үрдісінде ата-
баба ... бар ... ... ... халқымыздың бай мұрасымен
тәрбиелеу----- өмір талабы.
Өйткені өнегелілік негізі---- ұлт болып қалыптасқан ... ... ой ... ... адамгершілік жиынтығы мен рухани болмыс
2.1.Әлеуметтік педагог және оның ауыл мектептеріндегі ... ... ... қоршаған ортамен байланыстарының сипаты өзгеруі
үшін оқу орындарының барлық түрлері шын ... ... және ... орындары ретінде танылып, оларда әлеуметтік ... ... алуы ... енді қоғамға,әрбір оқушы мен оның ... ... ... ... ... ... кім, ол ... болуы керек ?
Әлеуметтік педагог ---- өзінің негізгі жұмыс бағытын оққушылардың
сабақтан бос ... ... ... мәселесімен айналысады. Олар ата-
аналармен ... ... ... тыс ... қызықты жұмыстар жүргізе
алады. Оқушылардың сабақтан тыс уақыттағы іс-әрекеттері ... ... ... ... педагог әрбір өскелең жас адамға ақылшы,
ұстаз, ұйымдастырушы, психолог, ... ... ... ... қорғаушы болуға тиіс. Әлеуметтік педагог кәсіби
психологиялық жағынан дербес ... ... ... оқу орнында алған
білімі мен машығы ... ... ... мен олардың отбасыларының
құқықтарын әлеуметтік жағынан қорғай алатын, жеке ... ... ... ... қызметінде және бос уақытында ... ... ... ... іске ... алатын әлеуметтік
педагогтарға ғана тиесілі. Әлеуметтік педагогтың жұмыс объектілері оқушылар
мен ата-аналар ғана емес, сонымен қатар, әртүрлі жастағы ... ... ... және қоғамдық бірлестіктер.Мұндай ортада барлығы өздерін
еркін ұстайды, ... ... ... да бұл ... ... істеп,
оқушының бос уақыттағы тәрбиесін дұрыс ұйымдастыру қиын да күрделі жұмыс.
Әлбетте, бұл міндеттерді іске асыру үшін әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мен ... балаларды қорғаушы және оларға қамқоршы ұйымдардың,
бірлестіктердің т.б. ... ... ... ... ... әлеуметтік педагогтар, сондай-
ақ баланы әлеуметке бейімдеудің жалпы, ауқымды мәселелерімен қатар ... ... ... ... қаржының дұрыс жұмсалуын ... ... ... ... ... ... әділ болуы, т.б.
сияқты жеке мәселелерді де шешеді.
Қазіргі әлеуметтік педагогтың ең ... ... ... ... ... социология, жас шамасының психологиясы
мен педагогиикасы, акмеология, ... ... ... тану, құқық тану,
ортаны педагогикаландыру сияқты салалардан арнайы ... ... ... ... ауыл ... ... педагогтардың аса
қажеттілігі туындап отырғандығы мәлім. ... ... ... тек мектеп оқушыларымен ғана емес, білім процесіндегі
ересектерге де ... ... және қиын ... ... ұжым мен ... ... конфликт, аурулар және т.б.)
шығу жолдарын көрсетеді.
Әлеуметтік педагог ... ... ... ... бар. Біріншіден, ол жасөспірімдермен жұмыста, олардың іс-әрекет
мәселелерін нақтылауда оқушының оқу және ... ... ... ... ... өмірсүйгіштік, оптимистік, отансүйгіштік бағытта
бола білу, әртүрлі сәтсіздіктерді алдын-ала білу қасиеттерін қалыптастыруға
ата-аналармен ... ... жұыс ... ... ... ... ... ------
оқушылардың дамуын, тәрбиесін, білім алуын ... ... ... ... негізгі жұмысының басы алға мақсат қоюдан басталады.
Өскелең ұрпаққа заман талабына сай ... ... ... өз ... ... ... ... оның гүлденіп,
өркендеуіне атсалысуына үйрету, өз ... ... ... үлкенді сыйлап, кішіге қамқор көрсету, табиғатты аялауға
ықпал ету. ... ... ... бәрі ауыл ... ... ... мен ... тәрбиелердің негізінде жүріп
отырады.
Міндеттері
1. Оқушылардың қажеттілігі мен ... ... ... ... ... және ... қорғалу деғңгейін анықтау.
2. Оқушыға қажетті қолдау мен әлеуметтік көмекті өз уақытысында көрсету.
3. Оқушы --- жеке ... мен ... ... ... ... ... ... орындарды тікелей байланыстырушы.
4. Жеке тұлғаның бостандығы мен ... ... ... ... ... ... көрсетуде т.б. әлеуметтік қорғау барысында шара қолдану.
5. Әлеуметтік инициативаны дамытуа, әлеуметтік бағдарламаны жүзеге ... ... ... ... және ... талдап, бекітуге
қатысу.
6. Мекемеде, отбасыда, және қоршаған әлеуметтік ортада ... ... ... ... мен ... үйлесімділігіне жағдай
туғызуына ықпал ету.
7. Оқушының салауатты өмір салты үшін әлеуметтік ауытқушылық пен ... ... ... ... көмек көрсету үшін мұғалімдердің, ата-аналардың, ... ... ... ... ұйым ... өзара әрекетін
үйлестіру.
Көрсетілген мақсат-міндеттерден ... ... ... ... жасауға болады.
Әлеуеттік педагогтың жалпы білім беру мектептеріндегі жұмысының
жылдық жоспарын төмендегідей бейнеде ... ... ... келген оқушыларға диагностика жасау.
2. Әлеуметтік медико-педагогикалық сарапшыларға осы мағлұматтарды тапсыру.
3. Алынған нәтижелерді талдау және түзете-дамытып ... ... ... ... ... ... ... деген көзқарас
қалыптастыру.
5. Оқушыларды қорғауда және әлеуметтік қолдауда әкімшілік ұйымдары мен
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... негізінде әлеуметтік педагогтың түзету
жұмыс жоспарын ... ... ... ... ... ... диагностикалық жұмыс нәтижелерін ... ... ... ... ... ... туралы педагогикаалық көзқарас
пен мінез-құлқын қалыптастыруға кеңес беру;
В) түзете-дамытып оқыту сыныптарында ... ... ... ... ... ... құру;
Г) өткен оқу жылында өткізлген ... ... ... ... отырып талдау;
Ж) мектеп бітіруші оқушыларға (9-11 сынып) педагогикалық мінездеме беруге
байланысты кеңес беру;
2.Оқушылармен жұмыс:
а) ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың мінез-құлқындағы ерекшелігін диагностикалау;
в) жалпы оқу қабілеті мен дағдыларды диагностикалау;
г) оқушылардың әлеуметтік ортасын ... ... ... ортасы, қызығушылығы мен қажеттілігі);
ж) оқушыға әлеуметтік психолого-педагоикалық мінездеме ... ... ... түзету жұмыстарының жолдарын жасау;
3.Отбасымен жұмыс.
А) оқушылардың әлеуметтiк өмірінің жағдайын диагностикалау;
Б) оқушылардың ... ... ... ... ата-аналар жиналысында, ата-аналарға дәріс тақырыптарын өңдеу;
Г) сынып жетекшісінің ... ... ... ... ... ... мектепке, әлеуметтік ортаға бейімделу процесін мектеп ішінде
бақылауға жоспар ... ... жеке ... ... ... оқыту сыныптарында диагностиканы жүргізу минимумы.
2. Түзете-дамыта оқыту сыныптарында қоғамдық іскерлік пен ... ... ... оқыту сыныптарында сенсорлық---моторлық дағдыларды жүзеге
асыруға бағытталған жұмыс.
4. Оқушылар мен ... жеке ... ... Түзете-дамыта оқыту сыныптарында түзету жұмысы (бейімделмеудің
алдын алу, оқу түрткісін қалыптастыру, жалпы оқу ... ... ... ... келген оқушыларды мектепке бейімдеу бағдарламасын жүзеге
асыру.
3. Сынып жетекшілері мен пән мұғалімдеріне ... ... ... және талдауға көмек көрсету.
4. Ата-аналар мен окушыларға жеке кеңес ... ... ... ... ерекшелік мағлұматтарын
диагностикалау.
Желтоқсан
1. Оқушылардың әлеуметтік ... ... ... ... ... мен пән ... ... нәтижесімен
таныстыру.
3. Әлеуметтік қызметкер мен әкімшілік органдарымен мониторинг
нәтижесін көрсету.
4. ... ... ... ... ... ... түзету.
Қаңтар
1. Оқушылар мен мұғалімдерге жеке кеңес беру.
1. ... ... ... ... қорытындылау.
2. Әлеуметтік қызметкерлермен, әкімшілікпен кеңесе отрырып, жергілікті
мерекелерге жоспар жасау.
3. Әлеуметтік ... ... ... ... ... негізінде еңбек нарығына қажетті және ... ... ... ... ... ... ... құру.
4. Оқу мотивациясы жоғары оқушылардың үздіксіз оқуын қамтамасыз етуге
бағытталған жұмыс.
Ақпан
1. Оқушылардың әлеуметтік картасын толтыру үшін ... ... ... ... ... ... ... көрсету.
2. Ата-аналар мен оқушыларға жеке кеңес беру,
3. ... ... ... ... ... ... ... қызметкер, мұғалім, психолог, әкімшілік органдарының
өкілдерімен кеңесе ... ... ... өткізу.
Наурыз
1. Әлеуметтік-педагогикалық аумақтағы мониторинг-динамикалық өзгерістерді
қарастыру.
2. ... ... ... ... біле отырып
түзету жұмыстарын жүргізу.
3. Ата-аналарды, сынып жетекшілерін, пән ... ... ... ... ... мен әкімшілік органдарына
осы мониторинг туралы мағлұмат беру.
4. Сынып жетекшілерінің оқушылардың педагогикалық мінездемелерін толтыруын
қадағалау.
5. Ата-ана және ... ... ... ... жеке ... беру.
6. Түзете-дамытып оқытудағы сынып оқушыларының танымдық ... ... ... ... педагогтың сынып жетекшілері, пән мұғалімдері, ата-аналарымен
мониторинг-динамикалық ... ... ... ... жұмыс
жүргізуі.
2. 9-11 сынып оқушыларымен жеке кәсіби жұмыс жүргізу.
3. Мектептегі әлеуметтік педагогикалық қызметті өз деңгейінде талдау ... ... ... ... жүргізу барысында стресстік жағдайлардың туындау
мүмкіндігіне байланысты тұрақтылығын қалыптастыруға әлеуметтік-психолого-
педагогикалық іс-шаралар жүргізу.
5. ... ... ... ... Ата-аналар, оқушылар, мұғалімдерге мәліметтердегі ... жеке ... ... ... оқу ... ... жібермеу үшін мектептегі ... ... ... ... қызмет жұмыстарын талдау.
2. Жаңа оқу жылының жұмыс жоспарын құру.
3. Қорытынды педагогикалық кеңесте талқыланған ... ... ... және ... ... жұмыстарын талдау.
4. Сынып жетекшілеріне педагогикалық көрсеткіштердің қорытындысындағы
кемшіліктерді түзетуге ұсыныс жасап, кеңес ... ... ... ... ұйымдастыру үшін ата-аналарға
әлеуметтік-педагогикалық кеңес беру.
6. Жаңа оқу жылының ата-аналар жиналысына тақырыптар құру.
7. Мектептегі ... ... ... ... ... үшін өткен оқу жылына әлеуметтік-психолого-педагогикалық талдау
жасау.
8. ... ... пән ... ... ... ... ... Әлеуметтік педагогикалық қызметтің қорытынды нәтижелерін педагогикалық
кеңесте талдау.
Ескерту. Берілген әлеуметтік жұмыс жоспарын ... ... ... құруына, өзгерістер енгізуіне, апталық жоспар жасап
толықтыруына болады.
Қазіргі жағдайда мектептің, отбасының және көпшіліктің ... ... ... ... даярлаудың ауқымын кеңейту
керектігі өте айқын сезілуде. ... ... ... ... ... және ... даярлауғаерекше көңіл аударуы қажет. Міне,
сонда ғана бала ... ... ... және көпшілік ұйымдардың
арасындағы байланысты жақсартатын ... саны ... ... ... өмір ... етіп отыр.
1.2. Өнегелі қасиеттерді қалыптастыруда халқымыздың мұраларына тарихи
шолу.
Күллі ... ... ... ақыл-парасат алыптарының ой-
кермегін ... ... ... ... толғап ұғынған сайын
кемеңгерліктерін ұрпақ ... ... аз. ... көне ... ... та, ... да Аристотель де төрткүл дүниенің тылсым
сырларын ата-бабаларымыз Әл Фараби, Әбу Райхан Беруни, Ғаббас Ибн Сейд ... ... ... т.б. ... ашып, шымырлай аққан ой құдіретін
ұрпақ тәрбиесіне бұрған. Олай болса, ұлы ойшылдардың қол ... ... адам ... ... ... ... кешегі өткен Декарт Локк, Ян
Амос Коменский, Жан-жак Руссо, Лев ... да ... ... ерекше көңіл
бөлген. Қазақ баласының өнегелілік ... ... ең ... ... ... ... ... бірі - халық педагогикасы. Осы тұста қазақ
халқының ұрпағына қалдырған аксиомалық ... еске ... ... ... ... сыры әлі ашыла қоймаған ұлағатты сөз бар.
Адамдардың мінез-құлығы мен ар-ұжданы негізінен ... ... ... алады екен. Осындай тұжырымды Абай Құнанбаев та құптайды.
Әл Фараби «жақсы ... пен ақыл күші ... ... ғана адам ... ... адамшылық қасиеттерге ие болмақ», -
дейді.
Адам мінезін негізінен тәрбиелеп қана жетілдіруге ... ұлы ... ... адам ... адам ... ақыл ғылым, ар, мінез
деген нәрселермен озады, онан басқа ... ... ғой ... бәрі ... - деп ... шынайы, саналы өмірін дәріптеген.
Тәрбиелі, өнегелі, адамгершілігі бай адамның бойынан ... пен ар, ... ... ... пен ... ұғымына саяды. Ал,
адам табиғатындағы ұждан деген қасиетті сипаттың тербелетін бесігі тек
жүрек тәрбиесімен ғана ... ... ... ... ... ... сипатқа ерекше мән берген.
Ол адам ғұмырында жүректің орнын алдыңғы ... ... ... ... ... де ... деп біледі. Сондықтан да ол:
Ақылмен бойлап білген сөз,
Бойыңда жұқпас сырғанар,
Ынталы ... ... ... ... ... ... адам ... темір қазығын жүрекпен байланыстырып отыр. 14-сөзінде
«Тірі адамның жүректен алушы жері бар ма , ... ... ... ...... дегені.
… Қазақ та адам баласы ғой, көбі ақылсыздығынан азбайды, ақылдының ... ... --- ... ... ... ... ... азады.
Білместігімнен қылдым дегеннің көбіне нанбаймын»,---- деп терең нақтылықпен
тәрбие тетіктерінің сырын ашып ... ... ... ... ... ... үрдісінің
қаншалықты кең жайылып, терең ... ең ... ... ... өркен жаюына, яғни, баланың ата-анасын жан-жүрек қалауымен саналы
түрде ардақтап, құрметтеуіне, инабат тағылымын ... ... ... ... ... оны ... ... асыруында. Өз
ата-анасын құрметтейтін, ... ... ... орындалмайтын,
әдептілік, кішіпейілділік, сергек сезімталдық көрсетпейтін, бұл ... ... ... ... ұрпақтан не опа, не қайыр! Баланың ата-
анасын ардақ тұтып, өзінің перзенттік қарызын бір сәтке де есінен ... ... ... — адамның түп-тұқияны, кіндік қаны тамып, ... ... ... Отан анасын ұмытпай, ата-мекенін жаудан ... ... ... ... ... жерді қастерлеуі ана сүтімен бойымызға
дарыған қасиет.
Б.Байрон «Өз елін ... адам ... де сүйе ... ... өнегелілік қасиетінің қалыптасуы оның өзін-өзі басқаруы ... ... ... тік басып, мығым тұра білуі іс-қимыл
шеберлігіне байланысты. Адамның осылай саналық ... ...... ... ... адамның шаруашылық мүмкіндігіне кең өріс ашып, оны
жүзеге асыруға жігерлендіреді. ... Жан Мари Гюго ... ... істеген
уақытта ғана толық адам болады» дейді. Ал, Абай Құнанбаев «Еңбек, қуаныш,
жалқаулық—айрылмас азар»,- деп шегелейді. Еңбектің ... ... ... ... - ... ... ... міндеті.
Еріншектік, жалқаулық, жатыпішерлер, арсыз арамтамақтар –
халық жиіркенішпен қарайтындар, ... ... ... ... керек.
«Әділеттілік—мұсылмандардың барлық ұрпағының ой-пікірі,
дүниетанымы, адамгершілік көзқарасының өзегін құрап, ... ... ... ... ... ... ... – іргелі және әмбебап ұлы
қасиет, халық ұғымында әділдік үшін ... ----- ... ... ... ... деп ... ... ең аяулы өнегелі қасиеті --- турашылдығы
десек, турашылдық сол әділдіктен нәр ... ... ... ... ... ... күші сарқылып, биліктің іргесі шайқалады.
Сондықтан жасөспірімдер бойына әділдік үшін ... ... ... ... ... болады» - деген Ш.Құдайбердиевтің сөзі өнегелі қасиеттің
өресін кеңейте түседі.
Адалдық – адамгершіліктің аса ... ... ... ... ... ... уәдесінде тұру сияқты қасиетті қамтиды. Баланы
адалдыққа тәрбиелеу, адал ... ... ... басталады. Бала
өз ризық, несібесін өз еңбегімен, яғни ... ... ... адамның
ең ардақты, халық алдында құрметті, сыйлы кісі саналатынын ... ... өзі де ... ... ... біліп өсуге тиіс.
«Адалдық артық, арамдық жаман»деп, күтіп ... ... Бала ... ... ... алмайтын қасиеттен арылтуды ертеден бастау керек.
Парасат — жеке ... ... ... ... ... ... Француз философы Г.Мамбе: ... ... ... ең ... және ... парасат»,-- дейді.
Парасат ұғымын Абай адам болу, толық адам деген ... ... ... адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы
жүрек»,- деп тұжырым жасайды.
Адам үшін ең ... ... -- ... ... ... Бұларды біз нағыз классикаға бағалаймыз, өйткені бұл құндылықтар
адамды даналыққа, өнегеліліке баулиды. Ал даналық, ... адам ... ... ... ... алып шығатын шырақ, нысана,
компас деуге болады.
Өнер -- ой-сезім бірлігі арқылы әлемнің ... ... ... ... бір ... ... өз ... салты мен дәстүрін,
ғұмырлық тарихын ең алдымен өнерге сіңірген, сол ... ... ... Халқымыздың ғасырлар бойы жинаған асыл, рухани қазыналарын,
қасиеттерін жас ... ... ... ... өнер ... ... ... мәселелердің бірі.
Қазақ халқының мәдениеті ---- оның ... ... ... ... ... ... саласы. Сондықтан оны игеру, өз алдына
ғылым ретінде ... ... ---- ... ... ... ... ... қасиетті борышы, тұрмыс-тіршілігінің таусылмас талабы,
қажеттілігі. Тарихқа шолу жасасақ, ол ... ... ... ... Әл ... Ж.Баласағұн, Иссауи, Ө. Тілеуқабылұлы т.б. сияқты орта
ғасыр ойшылдарының шығармаларынан бастау алады. Олардың іішінде адам ... өмір ... де, ... ... ... ... бүкіл
азаматтық мәнге ие болып қалыптасқан құндылықтар, ұрпақты салауаттылдыққа
тәрбиелеудегі жоғарыдағы ... өз ... ... ... ... ... пен ... адамгершілік пен парасаттылыққа меңзейді.
Көбінесе біз Қорқытты күйші ретінде білеміз, «өмірде… барсақ та ... ... аңыз ... ... ол адам ... ... «ескертулер
мен пендешілік құрыққа түспеуге меңзейтін болжамдар».
Қорқыт баба --- ... ... ұлы ... ... Қобыз өнері –
қазақ музыка мәдениеті тарихында ерекше орын алады. Халық «қобыз үнінде
адамды қайғы-қасіреттер, қиындықтан, ... ... ... күш ... ерекше қадірлеп, сеніп, қастерлеп, құрметтеген. Күй - өткен өмірдің
тілсіз шежіресі.
Адам жүрегін тебірентетін толғауы тоқсан түрлі ... ... ән мен ... күйлер ұрпақтан ұрпаққа тарап, халық жүрегінде ... ... ... ... ... ... сақталатынын жанымен
түсінген Қорқыт: «Өлмейтін өмір кілті ---- өнерде» деген. ... ... ... ... ... ұлы ... ... халқымыздың бір тілде сөйлеп, әдет-
ғұрып, салт-дәстүрлерінің, ... ... да ... ... ... ... ... Домалақ ана, Айша бибі, Жаған бегім, ... ... ... ... ... ... дана аналарымыздан қалған үлгі-
өнеге.
Қазақ ... -- ... зор ... ... Ежелгі ата-
бабаларымыздың күмбірлеген күміс күйі, сыбызғы-сырнайының үні, асқақтата
салған әсем әні, ... ... ... ... ... ... сан ... бойы өз ұрпағын «сегіз қырлы, бір сырлы», өнегелі ... ... ... жоғары, намысқой азамат етіп тәрбиелеп
келгені тарихи шындық. Олай ... ... ... ... ... ... ... қайырымдылық, кішіпейілділік, әдептілік, елін-
жерін, Отанын ... ... ең асыл ... қаны мен ... осы ата-бабаларымыздың салт-дәстүрі басты фактор болып табылады.
«Өткенді жақсы білмейінше ... ... шегу ... қараңғыда
сүрлеу соқпақ іздеп адасумен пара-пар!»-- деп Л.Н. ... ... ... ежелден қалыптасқан халқымыздың жақсы дәстүрлері мен
тағылымдарын оқып ... ... ... ... ... ... баулу мүмкін емес.
Ата-аналар өсіріп отырған ұл-қыздарын жағымсыз қылықтардан ... ... да ... ... ... ... кішігірім
кемшіліктерді дер кезінде түзеп, ескерту жасап тұрудың ... ... ... ... болып көрінген кішкентай қателік ертең үлкен бір ... жол ашуы ... ... ... мұндай жағдайдың алдын алмаса,
соңы жақсы нәтижеге алып келмейтіні сөзсіз. Бұл үшін ... ... ... ... ал оны ... ... мемлекеттік деңгейде бір
бағытта жүргізілетін, әділетті де тиянақты тәрбиелік ... ... ... және ... ... Ауыл ... ... қалыптастыруға қатысты қоғам алдында тұрған ең өзекті
мәселенің бірі осы.
Ауыл жасөспірімдерінің ... ... ... ... қауымына арта салумен бітпейді. Оның нәтижелі болуы ата-
аналар мен қоғамдық ортаның тәрбие ісінен шет қалмай, ... ... ... ... ... ... жұмыла іс істеуіне
тікелей байланысты. Ол жөнінде Қазақстан Республикасының «Білім туралы» ... ... ... ... ... мен оқуы үшін ... рухани әрі дене қуатының қауіпсіз ... ... ... ... ... ... міндетті!» делінген.
Ұл мен қызы ата-анасынан сырын, жасырады. «Қыз қылығы ішінде,
ұл қылығы сыртында » деуші еді ... ... ... ішке ... да ... ... ата-ана дер кезінде бәрін біліп отырса,
тәрбие мәселесін де ашық ... ... ... оның ... уақыттылығы
түсіндірілсе, мүлде басқаша болар еді деп ойлаймын. Бұл орай да ... ... ... ... ... барлығы ғылым емес болғандықтан,
олардың балалары өз ... өз ... ... ... ... ... дәстүрлердің өнегелілік ... ... ... өте зор. Ал ... ... ... ... салт-дәстүрлер өте көп. Әсіресе адамгершілік
дәстүрі өзіне сай өзгеше қасиетпен дараланады.
Әрбір ... ... тән, ... ешқандай ұлтқа немесе
мемлекетке үйретуге келдмейтін мұндай дәстүрлер оның ... ... ... ... мен ... ... шығады
және аталған халықтың рухани байлығын белгілеп береді. Ең ... ... ... ... ... ... ... ұрпақ тәрбиесінде орнымен қолдана білуде.
Шындығында да адамгершілік мінез ... ... ... пен ... құндылықтар бірігіп, адамдардың рухани мәдениеттілігін
жүзеге асыратыны белгілі. Себебі жеке адамның ойлау ... ... оның ... дүниесін байытпай тұрып, саяси-экономикалық және мәдени
салалардағы міндеттерді ... және ... ... ... ... нарықтық қатынасқа сатылай өтіп жатқан
кезеңде қоғам мен мемлекет өзін ... ... ... мол, ұлтын
сүйетін, қоғамдық еңбегі мен кәсібі, дағдысы, ... ... ... сау, табиғи мықты, жалпы адамдық және ұлттық мінез-құлық
нормаларын іске асыра білетін, рухани жағынан жетілген, ... ... ... адам ... кәмелетке жеткізуге өте мүдделі.
Осы жайтты терең түйіп, еңбектің бейнеті мен ... ... ... қыз ... еңбекке тәрбиелеуді отбасынан бастаған. Қыз
баланың еңбексүйгіш, өнерлі, ... ... ... ерекше мән берген.
Қолөнерге икемі жоқ қыздарды «Өз үйінде ою ... кісі ... тон ... келеке еткен. Тіпті, шай құю мен төсек жинаудың өзі үлкен сын ... ... ... жмған жүгіндей» деген теңеулер текке айтылмаған.
Жоғарыда айтылған міндеттер мен алда тұрған мақсаттар ... ... ұлт ... ... ... ... ... арқылы жеке тұлғаның да, белгілі бір топтың да, бүкіл бір халықтың
да менталиттетік өресін көтеру үшін қолға алынуда. ... ... ... мен ... ... ... ... қазақ мәдениетіне жағымды
да озық ықпал ету үшін елімізді мекендеп отырған барлық ... ... ... ... ат ... қажет.
Адамгершілік арқауы --- ұлттық тәрбиеде.
«Халық кемеліне келіп, өркендеуі үшін алдымен азаттық пен білім
керек» деп ұлы ... ... ... егеменді елдің ертеңгі
ұрпағының оқу-білім тереңдігі ... ... ... ой мені ... ... ... әлеуметтік-экономикалық өзгерістер
және жүріп жатқан күрделі жаңарту үлгісі жайында бүгінгі таңдағы ...... іс ... ... ... ... ... ету заңды
құбылыс деп есептеймін. Адамның өмір сүруі мен еңбек етуіне лайықты жағдай
туғызу ... ... ... ... және ... ... және ... әлеуетінің жетілу мүмкіндіктерін
қамтамасыз етеді, сонымен қатар адамның кәсіби біліктілігі мен ... ... ... беру ... ... және ... қазыналар мыналар:
--- жеке адамның рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін ашу, адамгершілік пен
имандылық өмір салтының берік ... ... ... адамды дамыту
үшін қажетті жағдайларды жасау;
--- қоғамның және ... ... және ... мен ... ... республиканың мәдени қоғамдықжәне экономикалық
экономикалық және саяси өміріне ... ... ... ... ... ... сыпайылылыққа, мейірбандыққа және басқа да
толып жатқан жақсы қасиеттерге баулып отырған. ... ... ... ... айтқан: «Оттан аттама», «Нанды аяққа баспа», «Кісіге қарай
керілме», «Табалдырықты басып тұрма» деген сияқты ... да, ... ... ... ... ... ... халқының зиялы азаматтарының бірі ----- ... ... ... ... ... ... болатын. Онда «Әрбір ұлттың
баласы өз ұлтының арасында өз ұлты үшін ... ... ... ... сол ұлт ... ... міндетті» десе, Дулат
Міржақыпов мектептің мақсаты туралы «… Жалғыз құрғақ біліді ... ... ... жас ұрпақтың бойына халқымыздың өнегелілік ... ... ... деп ... ... Тәрбиенің негізгі мақсаты -
дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани ойлау ... ... ... ... мол, еңбекқор, іскер, бойында басқа да игі
қасиеттері қалыптасқан адамды тәрбиелеу.
Мектепте мұғалім ... ... ... беруші. Мұғалім әр сабақта
жасөспірімдерге білім беріп қана қоймайды, оны ... ... ... ... ... отырып, жасөспірімдерді азаматтыққа,
адамгершілікке тәрбиелейді. Ұрпақ тәрбисі ... ... ... мен дүниетанымдық көзқарасты қамтамасыз ететін --- ... ... ... ... бірі – ... ... барлық
жеткіншек жасөспірімдер және жоғары педагогикалық оқу орындарының ... ... ... қоғамдық өмірінен қол үзіп кетпеу ... ... ... қасиеттен жұрдай болып қалмау үшін ана ... ... ... ... ... ... ... білім
негізі мектепте ана тілі арқылы меңгерілетінін баса көрсеткен: «Ана тілін
жақсы ... ... ... өзге тілдерді меңгеру мүмкін емес…». Жүректің
терең ... ... ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа
жеткізіп, сақтап отыратын мол ...... ... Қай уақытта болмасын,
өнегелілік қасиеттерді қалыптастыру қоғамдағы моральдік нормалардың
негізінде жүргізілген. Олар ... ... мәні ... бүкіладамзаттық,
таптық болуы мүмкін деген ой философиялық әдебиеттерде үстемдік етіп
келеді. Ал ... ... ... психологиялық өмір тіршілігіне,
орналасқан жеріне, ... ... ... ... жылдар ішінде
қалыптасқан бүкіл ел болып мойындаған моральдік нормалары ... ... ... ... Қай ұлттың, қай халықтың болса ... ... ... ... ... дамуына басты ықпал жасайтын негізгі
тірек, ол ---- ұлттық мектеп.
Жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін тәрбие арқылы ... ... ... алынатын бастауы гуманистік идеялардың
бірі, адам табиғи жаратылысына ... ол ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін жаратқанға ұмтылу арқылы ғана
өзін ... ... ... ... Адам ... оны өзге ... ерекшелендіретін дарыған құдіретті күш бар,
Өнегелілік ---- тәрбие мне оқытудағы адамгершілікке бағытталған
идеалдар. ... ... ... ... ... бостандық, махаббат,
шығармашылық т.б. қасиеттері жатады. Өнегелілік ...... ... ... ... ... ... ақыл-ой, сана арқылы
қабылданады. Өнегелілік құрметтеу, қошеметтеу, қабылдау тәрізді ... ... --- ... мен ... ұштасуын және сол арқылы
адамның іс-әрекетін белгілейді. Тәрбиедегі басты мәселе – балалардың ... ... ... ... ... ... ... білуі, оның
өзге адамдарды түсінуі, әр адамн-ың құндылығын және ... ... ... ... ... түсіне білуі, сырт көзбен қарап, істеген
ісінің нәтижесіне өзіндік баға ... ... ... ... ... ... ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар арқылы дамытуға,
мәдени дағдыларды игеруге, өзін және ... ... ... ... ... ... ... нысаны баланы құрметтеу,
оның рухани бойында жаратқанның ұлы қуаты бар. ... ... ... іс- әрекет түрлері, өмірдің мәнін түсіну үшін жасалған іс-
әрекет. ... ... ... ... қатынас орнату, оқушының өзін-
өзі күту мәдениетін, экологиялық мәдениетін, ... ету ... ... және ... ... ... ... іске асырылады.
Жасөспірімдердің бойына өнегеілілік қасиеттерді қалыптастыруда ... ұлы ... ... ... ... ... Демек ата-
бабаларымыздың асыл қазыналары арқылы жасөспірімдердің бойына адамгершілік
ізгі қасиеттерді қалыптастыруға болады. Міне, сол ... ... бойы ... ... құндылықтарын бала бойына сіңіріп, өз
елінің, Отанының адал ... ... ... жұмысты жүзеге асыру аса қиын емес. Себебі ... ... сара ... ... мен ... ... ... тәрбиелеу әдісі бар. Жоғарыда атап өткен дана бабаларымыз бен
кемеңгер ғұламаларымыздың баға ... ... ... бар. ... тәрбиені
теорияылық тұрғыдан қазіргі заманға сай саралап, қазақ тілінде кемеліне
жеткізген ... А. ... пен Ш. ... бар. Тек ... ... ... ... білуіміз керек.
Қоғамның жылдан жылға өнегелілік қасиеттерінің азғындалып ... ... де осы ар ... ... ... ... ... Сондықтан өнегелілік қасиеттерді қайдан аламыз, ... ... ... ... ... ... дара ойшылдарымыздың дана
өсиеттерін алуымыз керек.
Қазіргі жастарымыз батыстың ... бой ұра ... ... қою ... ... ... ұлттық болмысымыздан айырылып барамыз.
Тек қазақ халқының қанында бар ... асыл ... өзге ... ... ... ... ... керек.
Ендеше егемендігіміз мәңгілік болсын десек, оның болашағы ... ... оның ... ауыл ... өнегелілік
қасиеттерін қалыптастыру мәселесін кешіктірмей қолға алуымыз керек-ақ.
Өнегелілік—адамгершілік құндылықтар ... ... да, ... ... да ... ... өзгеру үстінде.
Әрі бұқаралық ақпарат және қарым-қатынас құралдарының ... ... ... ақпарат тарту еркіндігіне кең жол ... ... мен ... кері әсер етуде. Қазақ бола тұра
қазақ тілін ұмытып, ... ... мен ... ... ... ... ... мен қатыгездікке құрылған
фильмдердің еркінде ... ... ... ... ... саламыз?
Бүгінгі таңда бұл сұрақ ұлтымыздың болашағын ойлайтын санасы сергек барша
қауымды толғандыруда.
Біздің ... ... ... ... ... бөледі, олар:
Қазақстандық патриотизм мен азаматтық тәрбие, зерде мәдениеті, рухани-
адамгершілік, салауатты өмір ... ... ... және отбасылық өмір ... Көп ... ... байқап жүргеніміз жоғарыда аталып ... ... ... ұрпақ тәрбиеленіп жатыр. Дұрыс-ақ. Бірақ бұл тәрбие түрлерінің
қарқынды жүргізілетініне ... ақ ... адал ... ... ... жастарымыздың бұзылуы неліктен? Тұрақсыздық
көрсетіп, мұз үстінде тұрғандай өмір жолында ... ... ... Бұл сұрақтардың жауабы біреу-ақ, ол ---жастардың өнегелілік
қасиеттерінің қалыптаспағандығының ... ... ... тәрбиенің
толып жатқан түрлерірнің нәтижесіз болуы оның ... ... ... ... ... ... бір ... тоғысуы керек, ол
арна – халқымыздың өнегелілік бай ... ... ... ... ... тұрған міндет – жастарға рухани тәрбие беру және ... ... ұлы ... ... ... ... ... басшылыққа алу. Қазіргі мектеп жасындағы балалардың шылым
шегу, ішімдік ішу, ... ... т.б. ... ... ... ... емес. Қылмыстың ең ауыр түріне ... ... да ... ... ... арасында біздің қазақ балаларының үлесі аз емес. Бұл
қиындықтан шығудың жолын табу – педагогтардың алдында тұрған ... ... ... ... ... қиын күрделі міндеттердің шешімі жас
ұрпақтың өнегелілік қасиеттерін қалыптастыру, рухани тәрбие беру.
Ғұлама ұлы ... Әл ... ... ... ... салма» десе,
А.Байтұрсынов ағамыз «Біз әрқашанда білімге ... ... ең ... ... ... ... рух, тәрбиелі білім қажет, тәрбиелі
білімдар… Міне адам! Міне тұлға!» деп білімнен бұрын ... ... ... ... ... ... ... ешқандай пайда жоқтығын бас
көрсеткен. Біз осы қағидаларды әрқашан жадымызда ... ... ... таза ... ... арлы, намысты, ұлты мен ұлттық құндылықтарды
сүйетін тұлға тәрбиелеуге ұмтылуымыз керек.
Белгілі жазушы Ж. Аймауытов өзінің «Тәрбие» деп ... ... екі ... ал адам баласына дене тәрбиелеумен бірге рухын, ақылын,
сезімін, жігері, ... ... ... ... Дене мен рухы ... кісі ... болады» депті. Ендеше Ж. ... ... тән мен ... ... күш ... керек. Барлық тәрбие мен білім
берудің тамыры мен ... осы ... ... яғни ... тәрбиеде жатыр.
Адамның ең алдымен өнегелілік қасиетін ... ... ... ... асыру мүмкін емес. Өнегелілік қасиеті қалыптаспаған адамға
тіпті білім беру қауіпті.
Жан дүниесі өнегелі тәрбиемен нұрланбаған адам ... ... ... ... ... ... өз мүддесі үшін адамзатқа қауіп әкелуі
мүмкін. ... Әл ... ... ... ... ... қолға
білім салма» деген сөзі жалпы ... ... ... ... ... ... адамдар рухани тәрбиені дінмен шатастырып, қарсы шығуы ... Діни ... мен ... ... мүлдем бөлек дүние. Дегенмен бүгінгі
күні дін мәселесіне жаңа көзқарас керек екенін түсіндік. ... ... «Дін ... ... ... деп келсек, бүгінгі күні дін арқылы
тәрбие ... ... ... ... ... Елбасымыз
Н.Ә.Назарбаевтың мына сөздері дәлел: «Біз – тегіміз түрік, ... ... ... ... Ол үшін ... ... Құран Кәрімді насихаттауды
естен шығармауымыз керек». Демек өнегелі тәрбие арқылы адамның бойында
адамгершілік ізгі ... ... ... Міне сол ... ... бойы жинақтаған рухани құндылықтарын бала бойына
сіңіріп, өз елінің, Отанының адал азаматтарын тәрбиелей аламыз.
Абай ... ... ... орны.
Жас ұрпақты адамгершілікке, әдептілікке, ... ... ... ... бұлағы – мақал-мәтелдер, құнды әдеби ... ... ... ... Г. Н. ... «… батыстан келген бұл рухани ... ... алып ... ... қарастыруымыз керек. Ол әр халықтың ғасырлар бойы
ұрпақ тәрбисінде қалыптасқан, ... ... ... ... халықтың бай
тәжірибесіне сүйенген халықтық педагогика ... --- деп ... ... тәрбиесінде таптырмас тәрбие құралы болып саналатын
қазақ этнопедагогикасының ғылым ... ... осы ... төңірегінде
алғаш төл туындылар жазған демократ ағартушы Ш. ... Ы. ... ... ... ... ... бұлағынан сусындап өскен ,халқымыздың
дара перзенті Абайдың әрбір ... ... ... пен ... тәрбиелейді.
Адам баласының бойындағы әділеттілік, мейірімділік, рахымдылық,
жомарттық тәрізді адамгершілік қасиеттерді басты ... қоя ... ... тәрбиелеуде Абай жастарды оқу-білімге шақыра отырып, білімді де ... ... ... жүрегі ізгі қасиетттерге толы болсын дейді. Абай
сомдаған «Толық адам» немесе жүрек тәрбиесі ... ой ...... ... келе ... ұлттық тәрбие ойлары халық даналығынан ... ... өзі өмір ... ... мен ... Оның ... ... асыл қасиеттер – даналық, данышпандық сол
ұлтынан берілген қасиет ».
Абайдың 38-қара сөзінде: ... есті ... ... болғың
келсе күніне бір мәрте, болмаса айында бір өзіңнен өзің есеп ал». ... Абай ... ...... ... ... ақылды да
әдепті, жан-жақты жетілген, адамгершілігі мол ... ... ... ... ... өз ... тәрбиелеме, өз ұлтыңның тәрбиесімен
тәрбиеле» деген мақал бар. Тәуелсіздігімізді алып, өркениеттілікке қадам
басқан ... ... ... мол, ... да салауатты ұрпақ
тәрбиелеуде Абай ... ... ... мол.
Этикалық тәрбие істері.
Адамгершілік тәрбиесі – бұл тәрбиеленушілердің қоғамдық мораль
тарапына сай ... ... ... ... жүйелі
түрде ықпал ету.
Адамгершілік тәрбиесінің негізгі міндеттері:
1) ізгілік сана қалыптастыру;
2) инабаттылық сезімдерге тәрбиелеу;
3) ... ... ... мен дағдыларын қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесінің құрамы: адам және қоғам байланысын қалыптастыру,
өз қылығының қоғаммен сәйкес болу қажеттілігін ... ... ... ... ауыстыру, тұрақты адамгершілік сезімдер мен
сапалар орнықтыру, адамның басқалармен қатынасындағы жоғары ... ... ... ... мектепте адамгершілік тәрбиесінің мазмұны жалпы адам
құндылығын жоғарылату ... ... ... бет ... ... ... төмендегі проблемалардың маңыздылығын түсіндіру
қажет.
1. Адамға ең қымбат - өмір.
2. ... - өмір ... ... ... ... Отансүйгіштік (патриотизм).
5. Ұлтжандылық.
6. Интернационализм.
7. Борыш, ар-намыс, ұждан, тәртіп сақтау, кішіпейілділік және т.б.
Қазіргі тәрбие жүйесінде ең маңызды да көкейкесті ... бұл ... ... тәрбиесі мен еңбекке қатынасы.
Тәрбие істерінің этикалық бағыттағы құрылымына педагог адам
моралі ... ... ... ... – адам ... ... мәдениетінің бөлігі.
Мораль принциптерін, нормасы мен мәнін түсінуден
тәрбиеленушілер өздерінің және ... ... ... ... үйренеді. Адамгершілік жағынан тұрақталған тұлға моральдік
номалардың шындығына ... ... ... ... ... ... ... нормаларды білу, түсіну наным-сенімдер
бекуін өзінше қамтамасыз ете ... тек ... ... ... ... ғана ... есептеледі.
Адамгершілік білімдер баланың өмір тәжіибесіне өтіп, ой
толғанысына еніп, тәрбиеленушілердің ... ... ... ... ... ... нанымдар дәрежесіне көтеріледі.
Этикалық тәрбие істерінің ең басты ... - ... ... ... тәрбие істері күнделікті өмір жағдайындағы
адамгершілік іс-әрекет бірлігінен ... Өз ... ... ... ... ... ... бейнелейді.
Адамгершілік әдет-қылық тудыру үшін соған сәйкес жағдай жасау керек.
Жоғарғы адамгершілік іс-әрекет ... ... ... ... ... ... адамгершілік қажеттілігін қалыптастыру – оның түйсік жүйесіне
моральдік нормалар мен принциптерді қабылдату ... ... ... ізгілік мораль негізі –еркін
таңдау мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... тәрбие істері функциясы орындалады. Әдет-қылықтар жүйесі
адамгершілік әдеттерді ... ... ... қалау тұрақты қажеттілікке айналады. Әдеттер қарапайым және
күрделі болады..
Тәрбие істерін орындау мақсатында мектеп тәжірибесінде тексерілген келесі
ережелерді ... ... ... ... ... істері адам үшін «күреске» айналмауы тиіс. Тәрбие
«күрес» емес, күнделікті күрделі жұмыстан тұратын ұзақ ... тер ... ... ... қасиеттері өмір қажетінсіз қалыптаспайды.
3. Тұлғаны жақсылық жасауға ынталандыратын жағдай жасау қажет.
4. ... ... ... бір ... ... ... ... мен
жастардың жаңа нормалар мен ережелерді қабылдауға дайындығын ескерген
жөн, ... ... ... одан ... ... ... жағымсыз не
келеңсіз екенін түсіндіру қажет.
5. Жоғары адамгершілік қасиет қарапайым, жай нәрселерге ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуге болмайды.
6. Ұжымдық, азаматтық тәртіпті түсіну сияқты ... ... үшін ... әдеттерді ұғыну керек: басқаларға қамқорлық,
адамды түсіну, өзінің эгоистік сезімін ... ұжым ... ... ... ... өз ісі мен ... ... беру.
7. Мораль арқылы жаман әдеттерді айыра білу: өте ... ... ... бөлу және ... ... арқылы жастарға бір қарағанда еленбес әдеттердің
салбарынан болашақ өз ... ... ... түсіндіре әрі нақты
көрсете білуі керек.
Отбасындағы тәрбиенің ...... ең ... ... ... Жас ... тәрбиелеуде халқымыздың сан ғасырлар бойы жинақтаған, ұрпақтан
ұрпаққа беріліп келе жатқан ... ... ... ... ... зор. Оның өзекті арқауына ұлттық сана-сезім, қадір-
қасиет, ар-ождан, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... олардың өмірдегі
мән-маңызы сараланады. Жанұяда жас баланы ерлікке, жігерлікке, батырлық пен
батылдыққа, сөз бен ... ... ... ... ... ... ... ата-ананың, туған-туыстың айтқан сөздері, қоғамдық
өмірде болып жатқан құбылыстар, саяси-әлеуметтік өмірде өзгерістер ... ... ... ... жатқан шешімдерге берген бағаларды
т.с.с. жас бала ... ... мән ... ойын ... ... ... бір ой ... тұжырымдар жасайды. Жанұяда негізі
қаланған тәрбие өсе келе өмірлік нысанаға айналуы ... ... ... ерекшк көңіл бөлген. Оны «Таяқтау оңай, тәрбиелеу қиын», «Баланы
өсіру – балапан ... ... ... ... көруге болады. Ал
«Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз ... ... ... ұлы ... бол, ... өссе -- қызы ... ауылдас бол», «Әке көрген оқ
жонар, шеше көрген тон пішер» - мақалдары ... бала ... ... ... болашағына үлкен көңіл бөлгендігі байқалады. Яғни ... ... ... ... ... ... ... қарап тәлім
алады.
Баланың адам ретіндегі қалыптасуында тәрбинің негізі ата-анадан деп
есептегенмен, жүрген ортаның, ағайын-туыстың, жора-жолдастың, отбасының, ... ... ... ... дейін әсер тигізетіні рас. ... ... ... ... ... етер ... ... деп бағаласаң, көгеріп,
көркейіп өскен жастың ... ... ... қуат, өнеге беретін аялы алтын
діңгегі - әке-шешесі.
Тіршіліктегі барлық нәрсенің бір-бірімен сабақтас болғаны ... ... ... ... ... жаман қасиеттің көздері
осыларда. Ананың, тәрбиешінің, ұстаздың ... ... бала ... ... ... кішіпейілділік қасиеттер қалыптасса, әке
арқылы еңбекқорлық, батылдық, адамгершілік, ... ... ... ... ... да ... ... өз жүрегінің тебіренісін, жай-
күйін бала сезіміне әсер ... ... ... ... ... ... ... таныстыру арқылы өнегелілік
қасиетін қалыптастыру ерекшеліктері
Қазіргі кезде білім беру ісінде жеке тұлғаны ... ... ... мен ... ... ... ... білім
берудің ұлттық, педагогикалық, психологиялық негізін айқындай керек.
Елімізде ... ... ... ... ... ... ... үрдісін ұлттық сипатта ұйымдастыру- өмір
талабы. Әр халықтың ұлттық-тарихи ... оның ... ... ... мен диалетикалы білімі осы ... ... ... ...... жерін . оның табиғи, мәдени байлығын, өнері
мен тілін, тарихын, салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын ... ... ... ... ... мұра етіп ... ... оқу-
тәрбие үрдісінде қолданылатын бағдарламалар, оқулықтар, ... ... ... ... ескеріле отырып жасалуы
керек.
Ата-бабаларымыз ұлан-байтақ елін, байлыққа толы жерін ғасырлар
бойы ... ... ... мен ... ұшін ел ... ... халқының сөзін сөйлеп, ел қамын жеген білімпаз шешендері мен
билерін мақтан еткен. Шежіреге толы ... ... ... де ... ... сақтау, оны зерттеп, білу --- азаматтық парыз. Әр
ұлттың өзіне тән ғасырлар бойы қалыптасып, ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... ... ... болғаны. Сондықтан барлық
халықтың мақсаты -- ... ... ... ... ... ... ... кәсібін, ұлттық психологиялық арнада
ұйымдастырып және рухани-адамгершілік тәрбиесімен ұштастыра ... ...... бір ... ... ... ... мінез-құлық дағдылары мен әдістерін
қалыптастырудағы және адамгершілік сезімді, ұлттық сананы, ... ... ... ... ... ... бағытталған
жалпы адамзаттық тәрбиенің бір ... ... ... ... ... ... ... имандылық негізде жеке адамның жан-жақты
дамып ... ... ... ... ... ... ... психологиялық
ерекшеліктерге сүйене отырып, тәрбие ... ... ... Ұлттық дәстүрлер арқылы оқу-тәрбие үрдісінде ... ... ... қалыптастыру.
---- Ұлттық дәстүрлер арқылы адамның психологиялық ерекшеліктерін зерттеп,
дамыту.
---- Салт-дәстүр негізінде ұлттық ... ... ... ... ... ... ... арқылы психологиялық ерекшеліктерді ескере отырып,
дүниедегі бағалы рухани байлықты жеке ... ... Адам - ... ... Ол ... әлеуметтік қозғалыстар мен қимыл-
әрекеттердің негізі, өлшемі және мақсаты, жер ... ... ... ... ... ақыл-ой туындыларының құдіретті иесі. Адам
дегеніміз еңбек ... ... ... ... ... өзара байланыс жасай алатын тұлға. Адамның төрт түрлі өлшемі бар:
биологиялық, психологиялық, педагогикалық, ... Осы төрт ... ... бойындағы тұлғалық, кісілік, үш дәрежеге бөлінеді:
-- әр адамның өзіне тән ... ... ... өмір ... ... ... ... ұқсамайды.
--- адам әртүрлі елдердің, тарихи дәуірдің материалдық-рухани мәдениеті мен
жеткен жетістіктерінен үлгі ... Оған ... ... ... ... ... Сонымен дәуірге, ортаға, тарихи шежіреге байланысты ... мен ... ... ... ... Осының бәрі адамның жан дүниесіне
әсер етеді:
--- адам ... ... ... ... ... ұлтына, туысына,
туған жеріне тәуелсіз, ... ... ... адамгершілік қасиеттері
болады: батырлық, ерлік, сатқындық, мейірімділік, қатігездік, әділдік ... ... ... қасиеттерді адам бойында қалыптастыратын фактор –
тәрбие. Халық батыры Бауыржан ... ... ... ... бай
тарих, халқымыз батырлықты биік дәріптеген, азаматтық пен кісіліктің
символы, үлгісі ретінде ... ... ... ... ... ұрпаққа ата
дәстүрі болып қала бермек. Өткенін ... онан ... ... ... ... – тұл, келешегі тұрлаусыз. Біздің қазақ ... ... ... - ... ... ... қасиеттердің бірі ерлік болса, ол
тәрбиеден бастау алады. Әр халық өзінің ... ... ... ... ... батыл істерін мақтан етіп, үлгі-өнеге қылған. Өлең-жыр,
дастандарына, аңыз, әңгімелекріне арқау еткен. Себебі елін ... ... сол ... ... ... ... ... тәлім-
тәрбие сабақтарында халқын, елін қорғап, жерін жауға бермей, ұлан ... ... ... батырлардың ерлігін дәріптеп, құрметтей білуге
үйретуіміз керек.
Әрбір халықтың ерте ... ... келе ... ... ... діни ... негізделген ескіліктің сарқыншағы деп саналып,
социалистік қоғамға сай келмейтін әдет-ғұрыптар ... ... ... ... ... ... өнеге беріп, тағылым көрсетерлік
көптеген қасиеттерін аяқ асты етіп, ұмытып қалуымызға әкеп ... Ал ... ... мен ... көбі халқымыздың тарихи өмірімен,
тұрмыстық, әлеуметтік, мәдени ... ... ... ... ... ... психологиялық астарлары мен мәні бала тәрбиесіне
орынды пайдаланылса, өскелең ұрпаққа ... ... ... бір дұрыс құралы болары анық еді. 90 жылдардан бастап Кеңес Одағының
ыдырауымен, ... ... ... ... байланысты
«ұлттық»мәселе мен салт-дәстүрге жете көңіл бөлініп, оларды оқу-тәрбие
процесінде кеңінен ... ... мен ... ашып
көрсетілді. Психология ғылымы саласында ұлттық психологияның ... баса ... ... ұлттық психологияның тірегі болып саналатын
халқымыздың бай салт-дәстүрлеріне ... ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрлердің қоғам өмірінен алатын
орнын, оның ұрпақтар өміріндегі маңызын ғылыми ... ... ... пен ... адалдық пен қайырымдылыққа, үлкенді
сыйлап, кішіге қамқорлық көрсетуге, еңбексүйгіштік пен ... ... пен ... ... ... ... ... өнердің ауыл жасөспірімдерінің өнегелі қасиеттерін
қалыптастырудағы маңызы.
Қазақ – ежелден шешен ... ... ... ... ... ел ішіндегі түрлі мәмілегерлік мәселелер, оларды шешіп, реттеп
отырудың ... ... ... ... ... ... ... түсуіне әсер еткен жәйттердің бірі осы болса керек. Біз ... ... ... ... ... ... өзіне ғана
тән айрықша құбылыс деп бағалауға тиіспіз.
Халық алдында талқыланатын дау-жанжал, ... ... ... шешендікті, ойдың жүйріктігін талап еткен. Мұндай сын сәттерде ел
басқарған билеріміз бен хандарымыз халықтың салт-санасын, әдет-ғұрпын ... ... ... ... Халық көп жиналатын астар мен тойларда,
жәрмеңке-жиындарда, сан алуан дауларда қаралып отырған. Ауылдағы ... ... жай ... да ... ... ... сөз айтып отыратын салттар болған. Бұл үрдіс ел ... ... ... ... отыр.
Халық даналығының жас ұрпақты ... ... ... ... мәні ұшан-теңіз. Осы маңызы зор мәселені
алғаш ... ... ... Ы. ... ... тұңғыш рет енген тапқырлық-шешендік сөздер осының айқын
дәлелі. ... ... ... әңгімесінде ел кезіп көнекөз қариялардан
бата алып өскен Қаракерей ... Абыз ... ... ... аяма ... кетпес алдыңнан», «Жолдастың мыңын алма, бірін ал, бір кісі ... олжа ... ... ... ... ... қасыңнан» дейді.
Кіші жүздің тоқсанға келген Тойжан биі «Өгізді өрге салма – қанатың талар,
жаманға жүзіңді ...... ... ... ... ... Ел ... Жәнібек
бидің ... жас ... ... етеді.
Шешендік ... ауыз ... бір ... ... ... бірі ... Отызыншы жылдары шешендік сөздерді жинау,
зерттеу ісінің басында С. Сейфуллин болды. Ол өз ... ... ... жанр ... ... ... ... тәлім-тәрбие
берудің қайнар көзі, өнегеліліктің тамаша үлгісі – ... ... ... ... ... болар еді, одан соң өнегелі өсиет сөздерді,
жер дауы, ер құны секілді дау-талап, келіссөзді ... ... ... халқында
жерге, елге, малға айтылатын пәлсапаға толы шешендік өнердің алуан түрі
бар. Асан ... «Он ... бес ... мыңға, бес қара жүзге ... құты ... ... аттың сауырына сыймайды-ау, артыма сала кетер едім»
деп жерге, «Жалқұйрығы қанат екен, төрт аяғы ... ... ... ... ... ... екен» деп жылқыға айтқан сөздері шешендіктің үлгісі.
Шешендік сөздерді атадан бала қайталап ... Бұл - ... ... ... ... ... нәтижесінде туған келелі ойдың
қорытындысы, тоқсан ауыз ... ... ... ... ... ... ... арнау, нақыл сөздерінің
мән-мағынасы терең мәселе.
Бала болсаң – болғандай ... ... ... ... ... ... көп ... болсаң ел жақсы.
Арғымақ мінген байлардың,
Тойға мұқтаж күні бар.
Май шайнаған билердің
Нанға ... күні ... ... ... ... күні ... бақ жарасады,
Батырға жаз жарасады.
Аталы ерден би туса,
Халықтың пайдасына жанасады.
Жақсы адамға мал бітсе,
Ағйынның жоғына қарасады.
Жаман адамға мал бітсе,
Көргенмен итше ... ... ... ел арасында туындаған даулы мәселелерге халықтың әдет-
ғұрпында сүйенім әділ баға беріліп отырған. Жер дауы, жесір ... мал ... ... ... ... үшін ... айтыс-тартыстар да мәміле-сөздерге
тоқтаған. Осының бәрінің мән-мағынасында жас ұрпаққа тәлім-тәрбие боларлық
терең ... ... ... ... елеулі орын алып, оның өсіп-жетілуіне, ... ... ... ... ... сезімдердің оянуына ықпал ететін
біздің ата-бабамыздан қалған лиро-эпостық жырлар, ертегілер, ... ... ... жас ... одан әрі ... өнегелілік
қасиеттерінің қалыптасуына ... ... ... ... ... ... айтып, жағымды және жағымсыз кейіпкерлердің ісін баяндап
отырсақ, олардың ақыл-ой ... ... ... ете ... мен ... пен ... да адамның құлақ қағысына
ықпал ете алады.
«Отан ... да ... ... - ... ... ... ... түс күймейсің» т.б. секілді мақалдардың ... ... ... рас. Бұл ... ... қаншалықты қымбат әрі екенін
дәлелдеп, оны ... ... ... ... ... ... оқу ... қолданады. Мақал-мәтелдер ... ... ... ... қасиеттерін қалыптастыруға үлкен септігін
тигізеді.
«Ел ... ... ... ... дейді дана халқымыз. Өмірдің
жалғасы жас ұрпағыңды жақсылап өсір деген сөзі ғой. ... өз ... дені сау, ... да ... ... де ... өз елін ... қорғай алатын, ана тілінің уызына қанып, ұлттың рухымен қанағаттанған
халық перзенті болуға ... ... ... сөздері, ұрпақтан ұрпаққа айтылып келе жатқан
ертегілеріне дейін жас ұрпақ тәрбиесінің теңдесі жоқ құралы ... ... қана ... ... ... ... ... жэағы ақсап жатқанын
мойындауымыз керек. Сондықтан тәрбие саласында қызмет атқаратын мамандар
қызметі барысында ұлттық қасиетімізді ... ... ... халықтық
мұраларымызға көп көңіл бөлуі тиіс.
Отбасы – ұлттық тәрбиелілік құралдарды сақтаушы.
«Отан отбасыдан басталады» деген мақалға сүйене ... ... ... ... ... ... ... Онда бала алғашқы рет өмір жолымен ... ... ... ... үйелмендік өмір жеке адамның азамат ... ... ... ... шыр етіп ... ... жөргегінен
басталатын күтімі мен тәрбиесі оның тәуелсіз еліміздің айтулы азаматы ... ... ... ең үлкен жауапкершілік алдымен өмірге ұрпақ
әкелген ата-ан.аға жүктеледі. Аяғын тапыл-тапыл басып, тілі жаңа ... ғана ... ... ... деген мейірімі мен әке қамқорлығы өз
алдына.
Отбасы ең алғашқы жастарды тәрбиелеу ... Сол ... де ... ... еңбексүйгіштікке, отансүйгіштікке тәрбиелеу – бұл
қазақтың салт-дәстүрімен тығыз байланысты. Отбасыда ана ... ... ... озат етіп ... ... ... ... қазақ даласында өмір сүретін балалардың тәрбиесі олардың
ата-аналарының күнделікті іс-әрекеттері мен ... ... ... болған. Балаларды жастайынан тіл ... ... ... ... үлкенді сыйлап, өз дініне, ұлтына сыйластықпен
қарауды ... ... ... келесі тұлғалар – ата мен әжелер.
Ұлы орыс педагогы К.Д.Ушинский: ... мен ...... - деп ... Ал Ш. Айтматов болса, өзінің әжесін «үлкен
тәрбиешім» деп ... ... ... ... өлікті шығаруға және
жерлеуге барғанда мені ертіп жүретін. Аңыз-жыр ... және ... ... менің балалық шағымды ... ... ... ... деп ... әжесінің өнегелі
қасиеттерін қалыптастырудағы ... ... еске ... ... ... ... басталады» дейді, олай болса, отбасы --
тәрбиенің ... ... түп ... ... ... өтсе де, ... ... тағылымы мен дәстүрлеріне және отбасы тәрбиесінің негіздеріне
сүйене отырып, әке мен ана, ата мен әже ... шын ... ... ... ... ... бойы қазақ отбасылары хастарды тәрбиелеуде
көптеген ... ... ... ... ... үйрету, насихат,
жазалау т.б. болып табылады.
Біздің елімізде ертеңгі болашағымыз – бүгінгі жас ... ... ... ерекше мән беріліп отырғаны белгілі.
Күні кеше ғана, дәлірек айтсақ, ақпаннның 28-жұлдызында Астанада
өткен ... ... ... және Білім министрлігінің «2004 ... ... ... және 2005 ... ... ... ... қамтыған алқа отырысында да жеке тұлғаны ... ... ... ... мен ... ... жай-жапсары жүйелі түрде
әңгіме болды. Өзінің білімі мен тәжірибесін халық ... ... ... Ш.К.Беркімбаева өзінің баяндамасының беташарын
балаларды ... ... және ... озық ... ... қажеттігінен бастауы да тегіннен тегін болмаса керек.
Өйткені жас ұрпақтың жан-жақты қалыптасуының негізі – ... ... ... ... ... өз ... ... күнде ҚР
Конституциясында «Отбасы туралы» заңына және ... ... ... ... тәлім-тәрбие беруді ұйымдастыру
жүйесінің ұлттық үлгісін дамыту үшін ... ... ... ... түрде жүзеге асырылуда.
Тәлім-тәрбие берудің ұлттық үлгісінің ... ... ... бөлімдерінің сабақтастығы мен үздіксіздігі болып табылады».
Өмір көрсеткендей балаларды ... ... және ... жіберілген қателіктер немесе олқылықтар келешекте ел үшін,
әсіресе оның ... ... ... қатынастарында қымбатқа
түседі. Шындығында жас ұрпақты аяққа тұрғызуда жеке тұлғаны қалыптастырудың
алғашқы сатысы ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... тек қана әлеуметтік саланың мәселелері болып
қалмағанын ... ... ... мен ... ... алып ... ауданы, Қайнар ауылында Қайнар орта мектебінде 9 сынып
оқушыларымен өткзілген тәрбие сағаты.
Онда алға ... ... ... ... ... отырып,
олардың өнегесі мен ықпалы арқылы оқушыларды әке-шешелерін сыйлауға,
құрметтеуге ... ... ... ... ... ынтымақты
нығайту, үшіншіден, халқымыздың әдет-ғұрпы, салт-дәстүрлері ... ... асыл ... ... ... ... Ал ... отбасы, ата-ана, салт-дәстүрлер туралы нақыл
сөздерді пайдаландым.
Жүргізуші:
Алфавиттің А тұрады басында,
Әрқашанда Ә тұрады қасында
Байқадың ба, Б тұрады ... ... сыры ... ол – ... ғой ... ол - әкелер ғой салмақты
«Б» деген ол- балалар ғой әдемі
Біздің елде ... де ... ... ... да ... олар алфавиттің басында.
(Ж.Әбдірашев)
Расында да қазақта мынадай жақсы сөз бар: «Әке –асқар тау, ана ... ... бала – ... ... деген. Сәби үшін ең жақын, ең
жылы ұя -- ата-ананың ... ... ... ... ... саны ... мен бала ... сыйластыққа
арналады. Сіздерді студияға келіп отырған отбасы мүшелерімен таныстырайын
(хабарға 5 отбасы сол сыныпта оқитын балаларымен ... Адам ... ... да, бақыты да отбасыдан басталады. Ал ... ... не? Ол адам ... ... ... сіңетін немесе аспаннан
құйылып денеңе жұғатын нәрсе емес қой. Оның да ... ... ... бар.
Адам баласының бақыты, оның тәлімі мен тәрбиесінен қалыптасатын ... ... ... ... ... ... ... бақыты ата-аналардың
өз қолында деуімізге болады.
Халқымызда балаға, бала тәрбиесіне арналған небір асыл сөздері бар. ... ... ... ... ... ... еске түсірсе деймін.
1. Балалы үй - базар, баласыз үй -- қу мазар.
2. Бала – бақшадағы гүлің, оны тәрбиелеу ... ... Ер бала – ... ... қыз бала – үйге жаққан бояу.
4. Құс балапаны үшін тұзаққа түседі,
Адам баласы үшін отқа ... Үйің ... ... ... ойнайтын бала болса.
6. Жаман да болса ұрпақ қалсын.
Өз орныңда отың ... ... бал ... ... да ... ... аппағым дер, кірпі баласын жұмсағым дер.
9.Қарайғанға қарап тал өсер,
Ата-анаға қарап бала өсер.
10. Әке көрген оқ жонар,
Шеше көрген тон пішер.
- Иә, «сөз ... - ... деп атам ... ... ... ғой. Өйткені бақыт
та, нұр да, жыр да, тыныс та – ... Ал, осы бала ... ... Әрине
ата-ана. Жас жеткіншек қашан да ата-ананың ... ... ... ... ... мен сіздерден ата-аналардың, оқушылардың
ұлттық салт-дәстүрден нені ... ... ... ... ... тур «Сан ... саяхат» деп аталады.
Ата-аналарға:
1.Малдың 12 мүшесін атаңыз.
1. «Елім-ай» ... шығу ... ... бе? (бір шумағын айтып беріңіз)
2. Ұлттық ойындарды ... ... ... ... ... ... ... табақ тартқанда оның қандай түрлеріне сүйеніп тартады? Қойдың
қадірлі мүшесін, жылқының қадірлі мүшесін атай ... ... Жеті ата ... не? Жеті ... ... Төрт түліктің түрлерін, пірлерін ата.
3. Сүтті төрт түлік малдың аттарына байланысты ата
4. Жылқы туралы мақал-мәтел айта ... ... сүті ... еті ... ... мінезді. Жылқы – малдың патшасы.Алып анадан ... ... ... ... ... «Қара шал» «Бозторғай» әндерінің ... кім? ... ... ... ... ... өз ... ортаға салады.
Одан кейінгі тур «Сыңарын тап» деп аталады.
Ата-аналарға:
Әдепті бала ата-анасын мақтар… (әдепсіз бала ата-анасын қақсатар).
1. Әкесі тұрып ұл ... ... ... қыз ... ... Қарағайға қарап тал өсер… (қатарына қарап бала өсер).
3. Үйінде ... ... ... ... ... Ана ... ... ...(ешкім жақтамайды).
Балаларға:
1. Жығылып жатып…(сүрінгенге күлме).
2. Күлме досыңа…(келер басыңа).
3. Әдепті бала арлы бала…(әдепсіз бала сорлы бала).
4. Ауру ... да… ... ... Ұяда нені ... … (ұшқанда соны ілесің).
Соңғы тур ата-аналанмен өткізіледі.
1.Тәрбие ісінде отбасының ролі қандай деп ойлайсыз? (Отбасы ролі ... ... ... ... мемлекет болып саналады. Егер ... ... ... ... қоғамдық ұйым, мектеп, ұстаздар оның орнын баса
алмайды.Тек қана жайлы, дұрыс ортадан ... ... бала ... Ең ... ... ... ... бөлер едіңіз?(Еңбек тәрбиесіне. Оны
балаға жастайынан берген жөн. ... ... ... ... – жас ... ... тез ... Баланы еңбексүйгіш етіп тәрбиелесек, болашағы
үшін уайымдамаса да болады деп ойлаймын).
3. Сіз ... ... ... ... ... ... ба? Әлде ... жасаған (кішкентай болса да мейлі) бір затын сыйлағанын жөн көресіз
бе? Неліктен? (Әрине, өз қолынан ... ... ... ... ... кезінен-ақ іс-әрекетке, қимылға, еңбек етуге тәрбиелейді).
4. Баланы сенің қолыңнан келмейді, кедергі жасама, теледидар көр, ... ... ... не ... ... ... емес дер ... «Бала
тәрбиесі -- бесіктен» дейді дана халқымыз. ... ... іске ... ... – ол ... балаға жасаған жақсылығы емес, керісінше
оның болашағына жасалған үлкен қылмыс, ... деп ... ... ас ... ... соң, ауыз үйде ... ... қалды, Өйткені
теледидардан бір жақсы фильм басталып кетті. Фильм біткен соң ... ... ... ... жуа салайыншы» десе, сіз не деп жауап берер
едіңіз? Құптайсыз ба?(Қашанда бүгінгі шаруаны ертеңге қалдырма. Ертеңгі
күннің жұмысы атар таңмен ... Жүр, мен ... ... жіберемін дер
едім. Бұл әрекет баланың бойын еріншектіктен сақтандырады.
Қорытындысы шығарылып, сыйлықтар үлестіріледі.
Жүргізуші.
Халқымыздың ... ұлы ... ... ... ... ... ... «Жаудан да, даудан да қорықпаған қазақ едім. Енді ... жүр. ... ... ... бесігі жоқ елден қорқам.
Немересіне ертегі айтып беретін әжелердің азаюынан қорқам. Дәмді, ... ... өсіп келе ... Оның ... қылыш берсе, кіді де
болса, шауып тастауға даяр. Қолына кітап алмайды. Үйреніп ... бала ... ... ... жоқ». Бауыржан атамыз бүгінде арамызда жоқ.
Осы атамыз көтерген мәселе бүгінде бәрімізді алаңдатуы тиіс. Бұл
ата-анаға да, ... да, ... ... да ой ... деп ... көтерген жүк жеңіл» демекші, ... ... ... ... дей келе, хабарымызды аяқтаймыз.
Отбасылары бірігіп, «Сәби болғым келеді» әнін орындады.
Қай ғасырда болмасын, тәрбие мәселелері ... тыс ... ... ... ... --- мемлекеттің маңызды міндеттерінің ... ... ... өзі де ... айтпаған болар. Әрбір қоғамның өз дамуы
жағдайында бұл өткір мәселе әрқалай ... ... ... ... ... білім берумен қатар, мектеп
жасындағы жасөспірімдердің бойына адамгершілік ... ... ... ... бала ... ғана емес, ұлыс пен ұлттың
болашағы, сапалы ... ең ... ... ... ... ... адамгершілік жағынан таза, өрісі биік азамат етіп тәрбиелеу
– қазіргі кезде мемлекет алдында тұрған ең өзекті мәселе.
Қазақстан ... ... ... ... бола ... ... ... Ендігі басты міндет ---- осы мемлекетіміздің
өркендеп ... ... ... ... ... ... ... деп таныған әр азаматтың осыған өз әлінше үлес қосуы –
бұның ибасты ... ... ... ... қасиеттерін
қалыптастырудың бағдарлы идеяларын Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың “Қазақстан 2030”
Қазақстан халқына Жолдауының “Қазақстан мұраты” ... ... ... Мұнда: “Біздің жас мемлекетіміз өсіп жетіліп, кемелденеді, біздің
балаларымыз бен ... ... ... ер ... Олар өз ... да ... ... өресі биік, өнегелі қасиеті жоғары дамыған,
денсаулығы мықты , ұлттық дәстүрлерімізді ұрпақтан ... ... ... ... Олар бабаларының игі дәстүрлерін сақтай отырып, қазіргі
тзаманғы нарықтық экономика жағдайында ... ... даяр ... ... абат, жылдам даму, өокендеу үстіндегі күллі ... ... ... өз ... ... ... біз ьадамгершілігі жоғары қоғам болғымыз келсе, жұбайлардың бір-
бірінің ... ал ең ... ... ... жауапкершілігін
күшейтуге тиіспіз. Ата-аналар балаларына, ал балалар өздерінің ... ... ... ... үшін ... ... тұрнмыс құрып, сол арқылы балаларына үлгі-өнеге ... ... ... аатап көрсету керек.
Жас шамасына қарай жүргізілетін саясатта біз жастар мен жасөспірім
ұрпаққа, сондай-ақ жас ... ... ... ... ... ... жан ... адамгершілік, имандылық, өнегелілік
қасиеттерді санасына ұғындырып, өмір сүрудің әдіс-тәсілдерін өнегелілік
сапалар арқылы түсіндіріп, ... ... және ... беру ... жұмыстың басты мақсаты болып отыр.
1. Тұлғаның мәнін айқындау.
2. Ауыл жасөспірімдерінің ... және ... ... ... ... ... зерртеу.
4. Методикалық кеңес беру.
Зерттеу нысаны – ауыл жасөспірімдері .
Зерттеу заты - өнегелілік қасиеттердің мәні, ... ... ағым да оңай ... ... жоқ. ... ... мен өмір сүрудің ауытқушылығынан ... ... ... ... ... ... ... мен сөздеріне
егемен еліміздің азаматтрарын қалыптастыруда ... ... ... ... баса ... келеді.Елбасы әсіресе, ауыл ... ... ... ... сезімін ояту қажеттігіне
айрықша көңіл аудартады. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында
бұл басым ... ... ... ... Атап ... жеке ... шығармашылық,рухани және күш-қуаттьық мүмкіншілігін
дамыту, салауатты өмір салтының берік қағидаларын қалыптастыру, тұлғаны
дамыту үшін ... ... ... оның ... –санасын байыта түсу;
---- өз Отаны – Қазақстанды ... ... пен ... ... ... мен ... салт-дәстүрлерін құрметтеу, Ата Заң мен
қоғамға ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өміріне белсене қатысуға
және сондай-ақ, өз құқықтары мен ... ... ... ... және ... мәдениет жетістіктерін игеру, қазақ және
республикада тұратын басқа да ... ... ... ... жете ... мемлекеттік, орыс, шетел тілдерін
меңгеру.
Жоғарыда аталған маңызды ... іске ... ... ... атқұаратын ролі зор. Өйткені мұнда балалар мен жасөспірімдер
мемлекеттік бағдарламалар мен ... ... ... ... ... өз ... халқының тарихы мен мәдениетінен сусындау
арқылы өздерінің бойына өнегелілік қасиеттерді қалыптастырады.
«Білім беру»Заңында ... беру – ... мен ... ... ... ... барлық білім беру мекемелерінде қандай жағдайда
болса да, өнегелілік ... ... ... ... ... жүргізілуі тиіс.Әсіресе ауыл балалары тәрбиесінде мектептерге
ерекше ... ... де, ... ... да парасатты, өнегелілік қасиеттері
қалыптасқан, жан-жақты жетілген жеке ... ... --- ... іс ... белгілі. Сол себепті жоғарыда сөзімізге ... ... ... ... ... өмір ... қалыптастыру ---
баршамыздың қарызымыз әі парызымыз ... ... ... ... ... ... ... ойлап, оған бүкіл жұрт ... ... Н . ... ішкі және ... ... ... бағыттары туралы Қазақстан халқына жолдауында ауылға назар ... ... зор мәні бар, кең ... ... – халқымызөдың тұрмыс салты, ... Шын ... ... 40 % бөлігін ауыл тұрғындары құрайтын Қазақстан үшін бұл шара ... ... ... бен ... ... қайнар
көзі», - деп көрсеткен Елбасы ... ... ... ... түп ... сол ... алады. Тәуелсіздік пен қуатты мемлекет мұраттарын айрықша қастерлеп,
терең сезінетін де осы ... ... ... оның қаны мен ... ... мен үміті қаттаулы қалпында жатыр.
Ендігі жерде осы ауылды көркейтуге байланысты мәселелер бойынша
әр мемлекет ұжымы Елбасының жолдауында ... ... ... ... және оны ... жолдарын саралап алғаны абзал. Сондықтан
мемлекеттік деңгейдегі осы ... ... ... ... тыс ... өз ... ... қажет.
Әлеуметтік педагог оқушылар тобымен бірлесе отыры, адамдардың қарым-
қатынасындағы мейірімділік пен әділдеттілік деген не, жолдастық пен ... не, ... мен ... іске, жеке бастың тжауапкершілігі деген
не ... ... ... беріп, оны оқушылардың меңгеруіне көңіл
бөледі. Бұл ... ... ... көп ... залда көрннекі жерлерге
жазылып ілінген:
---- мейірімділік – адамдарға деген адал көңіл, сезімтал қарым-қатынас,
кез-келген уақытта қол ұшын ... ... ... --- ... және ... іс-әрекеттері мен пікірлеріне дұрыс
әділ баға бере білу, өз мінез---құлқындағы кемістіктерге сын көзбен ... ...... сыйластық және қамқорлық қарым-қатынастары,
біреудің көмегін қабылдай білуі, біреуге көмектесуге құштарлығы, ... ... ... үшін өз ... қоя ... әзірлік;
---- ұжымшылдық – басқалармен бірге өмір сүріп, жұмыс істей білуі, өзін
коллективтің бір ... деп ... өз ... ... мүддесімен
ұштастыра білу, өз ісіне ұжым алдында жауап беру36
---- ортақ іс үшін жеке бастың жауапкершілігі --- ортақ іске ... ... ... ... жету ... ... қимылдау.
Ата-анасының рухани байлығы, отбасыдағы ... ... өмір ... ... ... ... көзі ... – елдің алтын бесігі.
Елімізде жарияланған ауыл жылына байланысты «Ауыл – ... ... атты ... өткізуді жөн көрдім. Мұндағы ...... ... ... ... жеріне деген махаббаттарын ояту, әдемілікке баулу
болды.
Сабақтың көрнекілігі: ауылдың көркі ... ... ... ... жазылған плакат, үнтаспа «Сарыарқа» күйі, аспап- ... жер, ... ... ... музыкалық материалдар:
1. Құрманғазы. «Сарыарқа» күйі – тыңдау және ... ... ... Жаңа ... Өлеңдерді жатқа айту.
Сабақтың міндеті:
А) білімділік:
әнді интонациялық таза орындауға ... ... ... ... ән ... ... әсерін жэүйелі түрде қорыта білуге баулу.
ә) тәрбиелік:
1. Сабақ үстінде оқушыларды ұжымдық шығармашылыққа тәрбиелеу.
2. Ауыл өмірін сезіне ... ... ... ... ... ... Ұлттық сезіммен тыңдай және ор ындай білуге тәрбиелеу.
Дамытушылық: көрнекілікті пайдалана ... ... ... ... ... ойын ... айтуға, суіреттеуге машықтандыру,
есте сақтауын дамыту.
Сабақтың өту барысы: сыныпта Құрманғазының «Сарыарқа» күйі ... ... ... күн, ... ... бе, ... ... біз кімнің күйін тыңдадық?
--- Құрманғазын.ың күйі «Сарыарқаны»
--- Музыка қандай көңілде?
--- Көтеріңкі, көңілді.
--- өте, ... ... ... ... --- ... алтын бесігі».
«Бір әңгіме қозғашы ауыл жайлы
Бұждан артық рахат табылмайды.
Бұлдырасын сағымдай өткен бір күн,
Бір әңгіме қозғашы ауыл жайлы».
М. Мақатаев.
Ауыл --- ... кең ... ... ... ... ... жері.
Бізге дейін сан толқын ұрпақтың кіндігі, қаны мен маңдай тері тамған киелі
мекені. Дүниедегі ең құдіретті АНА ... ауыл да бар лық ... ... ... --- ... бойына нәр құятын алтын бесігі, негізгі ... ... ... қуат алар қайнар көзі. «Гүлденсе ауыл, гүлденеміз
бәріміз» дегендей, ауыл ... ... ... жақсарады, әлеуметтік жағдайы
көтеріледі деген сөз. Жусаны мен жуасы бұрқыраған, ауыл ... ... ... ... мал өрсе – ... сәні емес пе?
Жүгі нарда, қазаны теңде ... ... ... кешкен қазақ
халқының ертеден-ақ ежелгі мекені – ауыл ... ... ... ауыл ... ұйытқысы.
Елбасымыщздың: «Біз кез-келген ұлттың ... ауыл ... ... ... тиіспіз» ,- деген сөзі өте дұрыс айтылған.
Ауыл – қазақтың алтын бесігі, салт-дәстүрі, өлең-жыры, ... пен ... ... Сөз өрнегін оймақтап, жырдан кесте тіккен
ақын-жазушыларымыз да, әе өрнегін айшықтаған сазгер , ... де, ... ... ... да сол қарапайым ауылдың қара ... ... ... ... ауылдың ұлтарақтай жерінің өзі ... ... ... Жұмыр жер өз төсін мекен еткен барша халықтың шежіресін
жаза беретін мәңгілік кітап тәрізді.
Сондықтан ... ... ... қара үй ... жүр ... -- ... сөздерін естен шығармасақ екен. Әрбір жан ... ... ... ... мен ... ... ... қолдарынан
келгенше үлес қосуы керек. Себебі ауыл күйзелсе, халық ... ... ... біз ... ... етіп ... жүрміз.
Еліміз егемендік алып, тәуелсіздік салтанат құрған заманда, бұл
қиындықтың бәрі шешіледі. ... хх! ...... ... уақытта барлық адамзат көрікті ауыл, келбетті қалада бақытты
тұрмиыс кешуге тиіс. Жасампаз ауылдың тұтқасы – білімді де ... ... ... ... – жастардың санасы мен сезіміне,ухы мен ерлігіне,
білімі мен билігіне байланысты. Сол үшін біз білім ... ... ... тума ... ... ... ... сусындаған
жастардың бойында мол. ... ... ... ... ... қалған өзендерге, босап қалған жайлауға айналған тіршіліктің
бәріне жан бітеді деп ойлаймын.
Қазақ ауылы гүлденсе, әр атқан таңнан үміт күтетін ауыл ... ... ... ... ... ... алды - ынтымақ» дегендей, барша халық туған
ауылын ұлттықөмір сүрудің өзегі деп танитын көзі ... ... ... ... жұмыла кірісуі керек.
Келешекке үлкен сеніммен көз тастасаң, біздің ауылымыз ---
сәулеті ... ... ... ... ... берекеліде, мерекелі, құтты
мекенге айналады. Міне, сондықтан да ... осыц ... ... өз ... ... деп ойлаймын.
Қане, балалар, жаңа ән үйренейік.
«Ауылым – құт мекенім»
Қорытындылау:
«Ауылым» - сөзжұмбақ.
Ұлттық ... ... ... ... қол ... ... салған сара жолымен,
тәлім-тәрбие мәселелерімен толық қамтылған мол мұрасының даму ... ... ... әдеп ... ... зор.Әдеп әліппесімен
сусындаған мектеп партасында отырғанжеке тұлға өз ... ... мен ... әдептілігі мен инабаттылығын әр кезеңде есте
ұстай бермек. Сабақ беретін сыныптарда әдептілік ... көп ... ... әдеп ... 10 ... ... ашық ... ұсынып отырмын.
Сабақтың мақсаты:
А) білімділік.Ұлттық қадір-қасиеттер – ұлттық тсана-сезімнің негізі,
адамгершіліктің бірегейі, ... ... бойы ... ... жемісі, кісілік қасиеттерінің жиынтығы.
Б) тәрбиелік. Оқушыларға имандылық, адамгершілік, ... ... ... ... ... ... сабақ.
Сабақтың көрнекілігі: қанатты сөздер, қоржын, асық, ... ... ... ... қадір-қасиеттер
2. «Көкпар» ойыны
3. «Тәрбиелі адам – тағалаған атпен ... ... ... Қорытынды
5. Үйге тапсырма.
1. Бұл ұлт технологиясының өзегі ... ... ... бойы ... ... ... ... көрінісі. Ата-
бабаларымыз ешбір кітаптан тоқымай-ақ өздернінің күнделікті тұрмыс-
тіршілігінде көрген, ... ... ... ... ой елегінен
өткізіп ұрпағына қалдырған. Осынау асылдарымыз:
Ұлттық қадір-қасиеттеріміз:
1. Әдептілік
2. Қонақжайлық
3. Бауырмалдық
4. Қайырымдылық
А) Әдептілік. Әдеп сақтау ... ... ... тәртіпке
құлдық етіп, амалсыз ьбағыну емес. Қайта сол ... ... ... айтқанда, адамгершілік борышты сақтау болып табылады.
«Әдептілік - әдемілік» дейді халық. Әдеп сақтаудың психологиялық астары
терең. Әдептілік – ізеттік, ... ... ... сөз. ... ... ... ... болып келе жатқан әдептілік дәстүрдің бірі
– ат тергеу, кісіге қосымша ат қою. Ат тергеу – бұл кісіні ... өз ... ... ... ... оны сыйлау, құрметтеу, қадір
тұту. ... «Ақ ... ... ... ... Қазақ әйелдері
қайыны, қайын сіңілілеріне ат қоюға шебер.
ә) Қонақжайлылық. ... ... --- ата ... ең бір ... тұрарлық мәнді түрлерінің бірі. Қазақ
меймандостығы ерекше, ата-бабаларымыз бұл жағынан алғанда да ... ... ... ... ең үлкен белгісі ең дәмді тағамын,
сусынын, қант-шайын қонақ келіп қала ма деп ... ... ... ... ... ... ерекше мән
берген. Сыйластық осы дәм таттырудан басталады. ... ... ... ... түсініп, соларша дәріптей білсек, нұр
үстіне нұр болар еді.
Б) Бауырмалдық. Бауырмалдық халқымызың атам ... ... ... Ол Құран Кәрім қағидаларымен ұштасып жатыр. Осы қасиетті кітапта
«ешбір адам баласы жат емес, барлық ... ...... дос, бауыр»,-
дейді. Олай болса, «ақпыз, қарамыз, сарымыз – ... ... ... руға, жүзге бөлмей кішкентай кезден жас ... ... ... ... Адам ... ең игі істің бірі ғаріп кісілерге
қамқорлық көрсету. Ұй ішінде үлкеннің кішіге ... ... ... ... ... ... ... мейір-шапағаты, ер
азаматтың елге қызмет көрсетуі қайырымдылықтың ... ... ... тақырыптар мен үйге берілген тапсырмалар бойынша халқымыздың
ұлттық ойындарының бірі болып саналатын ... ... ... ... – Абай және ... ... көңілі зерек, өнерлі жастарын ортаға
шақырамыз.
Көкпар ... ... Төс ... ... Жантану ғылымы дегеніміз не? Рефлекс
дегеніміз не? Ойлау мен ... ... ... ... ... мән
берген? Есіктен ақсақалшды қария келсе, сен қалай қарсы алар ... ... ... ... Қандай сәлемнің рәсімін жасар едің? Оқушыларға
Абай, Мұқағали әндерін орындап, арлаулы ... ... мен ... ... ... ... орын ... құттыұтап, озат шыққан
шәкірттердің атына мадақ айтьамын.
3. Қазақ күнделікті тұрмыс-тіршілік пен ... ... ... инабаттылыққа, сыпайылылыққа, мейірбандылыққа,
ізеттілікке және басқа да ... ... ... ... ... өте ... ... өнегелілік қасиеттердің бірі
– кішіпейілділік. ... ... ... ... ... үлгі-өнеге тұтқан. «Кішіпейілділік
– кісілік емес кісілік, ...... ... ... кішік бол» т.б. осы ... ... ... ... ... ... Тәрбиелі
адам – тағалаған аттай, ол өмірінің небір ... ... ... Қорытынды. Халқымыздың ұлттық қадір-қасиетінің кереметтілігі, оның
жастарды әептілікке, бауырмалдыұұа, қонақжайлылыққа, қайырымдылыкка
тәрбиелейтіндігінде. Еліміздің ... ... ... отырып, тұрмыстық-әлеуметтік мәдени дәстүрлерін
жалғастырушы мына отырған ... ... ... Ата-
бабамыздың салған сара жолынан таймай,ұлттық мәдениетіміздің
өркендеуіне өз үлестеріңді естен шығармай, ... ... ... жете ... ... ... ... еңбектері баланып, оларға үйге ... ... ... ... оқып келу мен ... ... халқымыздың ұлттық болмысына сай ... ... да ... ... туралы мінездеме жазып келу
тапсырылады.
«Шаңырақ сыны» сайысы
Тақырыбы: «Ұлағат болсын ұлыма,
Ғибрат болсын ... ... ... ұрпаққа беріліп келе жатқан ұлттық
тәрбие туралы түсінік беру.
Дамытушылық. Өлең, мақал-мәтелдер арқылы тілдік қорларын дамыту, өз ... ... ... ... ... ... әкенің ұлға, шешнің қызға байланысы,
бірін-*бірі сыйлай білеуге, қамқорлыққа, әдептілікке тәрбиелеу.
Көрнекі құралдар: киіз үйдің керегесі, жабдықтары, қанатты сөздер, ... ... ... ... ... тұлпардың салынған суреті.
Сабақ түрі: Сайыс сабақ.
Кіріспе бөлім.
Әлеуметтік педагог.
Армысыздар, ... әз ... ... ... ... ... жая ... аламыз сіздерді,
Би биленіп, ән де бүгін шырқалар.
Бастаушы:
Армысыздар, ақ жаулықты ... ... мен нұр ... ... ... ... біз бақытты балалар!
Әлеуметтік педагог.
Құрметті ұстаздар, ата-аналар, қонақтар. Бүгін міне, алдарыңызда
оқушылар мен ата-аналар даярлаған «Шаңырақ сыны» ... ... ... ... түсетін тобасы құрамының имүшелері:
1- топ «Парасат» жанұясы
2- топ «Ақбосаға» жанұясы.
Сайыс сабағымызды бастамас бұрын әділқвазылар алқасын сайлап ... ... ... ... ... ... Иманбаева Ж.Б.
3.Ата-аналар комитетінің төрайымы: Құрмашева Қ.П.
4.Аға оқытушы: Жиенбекова А.А.
Ал енді ... әрі ... ... ел ... қалыптастық,
Өркениетке аяқты анық бастық.
Келешекте енді мін болмайды,
Салт-дәстүр, әдет-ғұрып танытпастық.
Бастаушы.
Кері кету есігін біз ашпайық,
Шаңыраққа ұранды біз ... ... ...... ... ... сынын бастайық.
«Беташар» әні орындалады.
1. Таныстыру.
Яғни екі топ өздерінің жанұя құрамымен таныстырады.
1. Парасат
2. Ақбосаға.
2 шарт. «Балаларын еркелету». Төрт ... ... ... ... ... ансамблін, құрдық. Әр сайыстың арасында ... ... ... ... ... «Қызыл жалау» әні.
3 шарт. Панорамалық сәттер (тәрбиеге байланысты тосын сұрақ). «Ару ... ... ... ... бойды алар,
Әсем ән мен тәтті күй.
Көңілге түрлі ой ... ... ... ... ... кім көп ... ... халық әндерін орындап кезек-кезек
сайысқа түседі). Халық әндерін «Парасат» тобы бастайды, «Ақбосаға» тобы
сол әнді ... ... ... ... ... ... шыңдарына өрлер кім,
Аттанайық қиясына белдердің.
Ал,енді, кезек келді әкелерге,
Сайысын көрейік біз ерлердің.
--- Ал, қанекей, «әкелер» ... ... ... ... ... -- ат көркі
2. Таудың көркі – тасы мен бұлағы, аттың көркі – құйрық-жалы, құлағы.
Музыкалық бағдарлама.
6 шарт.
«Әке көрген оқ жонар,
Шеше ... тон ...... әкенің – ұлына тәрбиесі»
7 шарт
Шаңырақтарға жеңістерді әпердім,
Сонда да көп шарттарды әкелдім.
Кезек келді енді сайыс кезегі,
Сөз өнері – мақал ... ... ... (ата-аналар – тәрбие туралы, балалары – оқу-білім
туралы).
Музыкалық ... «Біз ... ... ... шарт ... ... ... да өренім,
Асып бір төселсінші кемелің.
Риза болып, біздер қане ... ... ... ... ... ... ... өлеңдерге төселермін,
Ақ жаулықты апаларға есе бердім.
Оу, халайық, көрейік біз ендеше,
Өнеге берер сайысын шщешелердің.
«Шебердің саусағы алтын» (сырмақ ою).
Музыкалық бағдарлама: ... ... сен ... өлеңі.
10 шарт.
Дастарқан-ау, дастарқан,
Берекелі дастарқан,
Мерекелі дастарқан.
Әр жанұя өзінің мерекелік «Дастарқан мәзірімен» таныстыру. Әділқазылар
сайыстың қорытындысын ... ... ... ... бағдарлама
ұсынды.
Төле би ауданы
Қайнар орта мектебі.
Қосымша мәлімет
Адамзат тарихында құндылықтар қалыптасуының негізі ерте ... ... ... болды.Олардың тәрбиелік негіздері атадан
балаға, ... ... ізгі ... мен ... ... ... көптеген шығармалар өмірге келді. Мәселен, Әл ... өз ... көп ... мұқтаж болғандықтан өзіне керегін қоғамдасқан ... таба ... Жеке жан иесі ... ... ... ... өз
қабілетін шыңдай түседі. Осыдан келіп олардың өмірге деген ... ... ... ... ... адам баласының алдына
қойған тмақсаттарына жету жолындағы негізгі фактор. Соның ... ... ... ... түп негізі мен қозғаушы күшінің
себебін анықтау – бүгінгі мектеп тәрбиесінің өзекті мәселесі. Олай ... ... ... ... негізгі мақсаты да мектептегі
оқушылдардың жас ... ... ... ... санасына
сіңіріп, осыған байланысты тәрбие түрлерін ... ... ... бір ... ... ... мінез-құлықтағы адамдық тәртіп пен өнегелілік дағдыны
қалыптастыратын жүйе. Олай болса, ұрпақ ... ... ... ... ... парасаттылықтың міндеттерін ажырата біліп
өзіне таңдау жасауы. Яғни өнегелілік-адамгершілік ... ... ... – оның ... ... өзге ... ... айналадағы адамдарға қайырымы, өмір сүруге ұмтылысы, өмір сүру
мәселелері жайында іздену, ... ... сол ... ... ... ... тәрбиенің ерекшелігі – адамшылық, ... ... ... ... ... ... жаңаруына әкелу.
Мұны жасайтын – Адам. Сондықтан мектеп тәрбиесі – ... адам ... ... Оның ... өзегі өнегелілік қасиет болуы - өмір
талабы.
Әлеуметтік педагогтың өнегелі ... ... адам ... ... қылық көрсете отырып,
өзінің өнегелі қарым-қатынас әлемін, тани ... ... ... ... өз ... басқалардың мүддесімен ұштастыру деген бола бермейді.
Кейде мұның бұлай болатын себептері, адам өзі ... ... ... ... ойланбайды, өз қуанышын ... ... ... ... ... енжарлығы кедергі жасауы мүмкін.
Айталық, музыканы есту қабілеті жоқ, оның ... ... ... ... адам ... келіп, күрделі симфониялық музыканы тыңдады делік. Тіпті
ол сыпайылық ... ... ... ... ... ... әлеміне
шомып, эстетикалық ләззат алып отырғанымен, бұған оның ... ... ... ... ... де, ... және биік ... те,
адамгершілік мейірбандық та әр адамда түрліше дәрежеде кездеседі. Сондықтан
рақымсыз, ... ... мұны ... ... де, ... ... ... жетегінде кетеді, ол үшін өзімшілдік, тұйықтық, дүние-
мүлік деген өмірінің мән мен бақытына ... ... оның ... құрайтын адамгершілік,
моральдік борыш, ар-ұят пен намыс адамға не бере ... Ең ... ... ... ... адам ... сәулелендіретін
мейірбанды өнегелі, пен қайырымдылық сезімін, нағыз адамгершілікпен өмір
сүре білу қабілетін береді. Адамның ойы мен ... ... ... ... ішкі ... ... ... басталады. Оқушысымен бірге толғанатын,
олардың жетістігіне қуанатын әлеуметтік педагог қана өзінің оң ... ... ... ... ... адамға ой мен сезімнің бай рухани әлеміне
енуіне мүмкіндік бернумен ... ... ... ... ... ... ... іштарлық, атаққұмарлық секілді стереотиптен аулақ
болуға, оған тәуелді болмауға жәрдемдеседі. ... ... ... ... пен өзімшілддік өте жұқпалы ... ... ... ... ... ... мещандық
психологиядан жоғары тұруға жәрдемдеседі.
Керісінше, мәдениеті төмен және ақылы онша жетілмеген ... ... ... пен мүддеге, әсіресе ... ... ... жеке ... өзі ... ... сезім мен
қуаныш-реніштен тұратын өте құнды рухани ... ... ол ... ... елеп, ескере бермейді. Адам ұсақ ... ... ... ... ... өз арын сауідаға исалады, кейде тіпті нендей
бір зәру заттарды тауып алу үгін біреудің аяғына бас ... ... ... ... ... ... айналдырғандар дүние мүлікті сатып алу ... ... ... ... ... Ал дүние жинауда шек
болмайтындықтан мұндай адам өз ... ... ... ... таяз ... өзінің көптеген рухани, адамгершілік
қасиеттерінен айырылады. Адамшылдықтан айырылудың осындай жақтарын байқаған
В.Г.Белинский былай деп атап ... ... ... заңшығарушы бошлу
жақсы, алайда осының негізінде адам болмау өте жаман».
Әрине ... кең ... ... де әр алуан кемшіліктер болуы
мүмкін. Шындығында ... адам ... ... ... ... өнеглі қарым-қатынас жүйесіне қосыла алады. Ол үшін ... тілі мен ... ойды ... ... ... ... ... аясын кеңейту қажет.
Өнегелілік сезім тілін меңгеру негізіне тек өз табысы ... місе ... қана ... басқа адамдардың да: туыстароының,
жақұындарының, жолдастарының, шәкірттерінің жақсы істеріне де ... ... ... ... Бұл – ... көрсете білу ықыласы,
адамгершілдік қылыққа іштей қанағаттану, басқалардың ренішіне ортақтасу,
олармен бірге қуану, ... ... ... ... ... ... өнегелілікке тәрбиелеудің мұндай психологиялық негізіне
біреудіңғ реніш-қайғысына ... ... ... ... жаны ашу жатады.
Мұндай қабілет әсіресе отбасылық қатынаста ... ... ... ... ... оның орнында өзі болса не ... ... ... ... ... ... қуанбайтын пендені таба қою
қиын. Әрине тек туысына ғана ... ... ... тек өз ... емес, көркем шығармаларындағы, кинофильмдердегі кейіпкерлерге де бірге
күйзелетіні сөзсіз. Чеховтың, Достоевскийдің, Лев ... ... ... ... шын ... берілгендігін, бір
қарағанда онша еленбейтін және байқалмайтын адамдарды қаншалықты ... еске ... ... ... ... ... дүниесінің терең ашылуы оқырмандарды шынайы ... Ал ... ... ... ... ... ... не себепті осылайша сергек қарамайды? ... ... ... артистердің көркем шығармадағы адамның ішкі
дүниесін ашудағы өнегесін үйренбейді.
Дегенмен әркім-ақ адамның жан дүниесін ... ... да, ... ... алады. Басқа адамадардың жүріс-тұрысына, оның елге ... ... ... ... зер салып,
содан үлгі алуға, жақсы жақтарына еліктеугетырысу ... ... ... ... --- адам үшін ең ... награда. Әлеуметтік педагог
мамндығы да – осындай мейірбандық сезімнің түп ... ... ... ... ... ... ісіміз, оларды қуанышқа, ... ... ... көп ... ... – жақсылық болып оралады.
Ең ақырында, өзіңнің жан дүниеңе саналы түрде ықпал ету үшін өзін-
өзі иландыруды қолданады.
Әрине ... ... ... ... қолайлы сезім күйін
сүйемелшдеудің қосалқы амалы ғана. Ішкі сезім сәттілігінің маңызды ... ой мен дене ... ... мен ... ... ... еңбек
қызметінің нәтижесіне қанағаттанушылық.
Өзін-өзі өнеглілікке тәрбиелеуде ақыл-ой жұмысы мен өмірдің
өнегелілік ... ... ... маңызы бар. Ескі «қағидамен» де санасуға
болады: өз ойыңды тазартумен шұғылдан, егер ... ... ой ... ... та болмағаны. Дегенмен де мұнда едәуір шындық ... ... ... ... ... ... ... А.П.Чеховтың да пікірі
тегін емес: «Адамда барлығы да: ... мен ... жаны мен ойы ... ... ... Әрине бұл бірінші кезекте әлеуметтік педагогтарға
қатысты.
Жасөспірімдер
Тәрбиелеу және өзін-өзі тәрбиелеу мүмкіндігі жағынан ... ... ... ... ерекшелігі бар.Мұны өзгермелі,
өтпелі кезең деп есептейді, өйткені осы кезең ішінде балаларда ... ... ... ... жеке ... түбірлі
өзгерістеріне байланысты болады. Сондықтан да қарым-қатынас формаларын, іс-
әрекетін ұйымдастыруды, әлеуметтік педагог пен оның ... ... ... басшылық етуді өзгертуге тура келеді.
Кеше ғана ... ... ... ... аяқ ... әдепсіздік, қиқарлық, тәртіпсіздік байқалады, ересек адамдардың
айтқанын талғампаздықпен, сын тұрғысында қабылдайды, ... ... ... талап етеді. Осының бәрі тәжірибесіз мұғалімнің,
тәрбиешінің ... ... ... тіл таба ... ... ... педагогтар жасөспірімдермен тәрбие жұмыстарын
ұйымдастырған кезде осы кемшіліктерді ... ... ... ... жас – бұл ... ... ... сенімнің,
принциптер мен арман-мұраттың, бағалау ұғымы жүйелерінің белсенді қалыптаса
бастау жасы. Дәл осы ... ... ... ... ... ... ... мықтап ескеруі тиіс.Жасөспірімдердің
жеке басының қалыптасуы адамгершілік ісі мен өнегелілік ... ... үшін ... ... ... ... ... қалыптасуы, өзінің жеке адам ретінде қажеттілігін түсінуде
деуге болады. Зерттеу нәтижелерінің ... ... ... ішкі ... ... жеке ... сапаға деген мүдде пайда болады.
Ол өзіне-өзі зер сала ... өз ... ... өз ... ... ... жақтарды білуге ұмтылады. Мұның өзі жасөспірімнің бүкіл ... оның ... ... ... оның ... адамдармен қарым-қатынасының қалыптасуына ықпал етеді.
Әлеуметтік педагогтың ата-аналармен жүргізетін жұмысы.
Ата-аналармен жүргізілетін жұмыстың оқу жылына арналған ... ... ... ... ... ... пен жанұяның өзара
толық түсінушілігі мен келісілген іс-қимылын қамтамсыз ету.
3. Жанұя мен мектепте ата-аналардың тәрбиелеу белсендігін ... ... 3. ... ... ... ... дамытып, тәрбиелеу үшін жағдайлар
жасауға жәрдемдесу.
5. Балаларды еңбекке ... ... ... ... ... үнемі жәрдемдесіп отыру.
6. Сынып ұжымы дәстүрлерінің одан әрі дамып, белсенділігінің өсуіне
жәрдемдесу.
| | | | ... ... ... ... |
| ... |жүргізілетін |комитетімен жұмыс |
| ... ... ... | |
| ... | | |
| | | | ... ... ... оқушыларының |Ата-аналар |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |тәрбиелеудің нақты |дайындық: |
| ... оның ... ... ... |
| ... басына әсері| ... |
| | | ... мен |
| | | ... топтарына|
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
|Қазан |Сіз өз балаңыздың|Жанұяларға бару; |Сыныптан |
| ... ... ... айту, | |
| ... ... ... | |
| ... еді? Бұл | | |
| ... ... | | |
| |не ... ... | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |
| | | | |

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"ҰБТ психологиялық дайындық" (Жасөспірімдердің суйцидімен күресу,мазасызданудан қалай айырылуға болады?)8 бет
«Жасөспірімдердің өзіне – өзі қол жұмсаудың алдын алу шаралары»4 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Азотфиксациялаушы цианобактерия NOSTOC CALSICOLA – ның морфологиялық, физиологиялық, биохимиялық қасиеттерін зерттеу35 бет
Ауыл мектептеріндегі педагог-психолог қызметі71 бет
Ауыр металдарды сорбциялау үшін натрий карбоксиметилцеллюлоза (NaКМЦ) қасиеттерін зерттеу40 бет
Ашытқылардың белок жинақтаушы қасиеттерін зерттеу34 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары7 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь