Жеткіншектерде этномәдени құндылықтарды қалыптастыру


Тұлғаның өмірлік дамуы, мәдени тарихи тәжрибені меңгеруі арқылы жүзеге асатындықтан, тұлғаның құндылықтарға бағдарлануы қалай дамиды деген мәселеге қызығу пайда болды. Әсіресе халық даналығы мен өнегелік нормавлардың кең көлемді күші мен потенциалын құрайтын халықтық эпостар мен мифтер арқылы эпостық тәжрибені игеру жолдарын қалыпта құрастыруды қажет етеді. Әрине бұл жағдай этнопсихологиялық-педагогикалық тұрғыдан ұғынуды қажет ететін күрделі процесс
Қазіргі жаңа қоғамдық, әлеуметтік-мәдени жағдайларға байланысты туындайтын көптеген өзгерістер білімдер жүйесіндегі педагогикалық-психологиялық бағыттарда жаңа бағыттағы өзгерістерді талап етеді. Бұл мәселені шешу ең алдымен ұлттық мәдениет пен жалып адамзаттық құндылықтарға негізделген мәдени құрлымдарға байланысты.
Индивид үшін құндылықтар болымысты бағалаудың кей белгілерінің бірі. Құндылықтар бір мезгілде мотивациялық әрі когнитивті бағынқа құрылған құрлымдар болып табылады, тұлғаның мінез-құлқын белгілі бір мақсатқа бағыттайды,ұйымдастырады,бағдарлайды және көптеген жаңа ақпарттармен когнитивті жұмысты детерминациялайды.Құндылықтарға бағдарлануды зерттеудің этнопсихологиялық аспектісі халықтың асыл мұралары-халық творчествасы арқылы индивидтің жеке бастық-психологиялық дамумен байланысты.
Құндылықтарға бағарлану мәселесін этнопсихологиялық тұрғыдан шешуде, яғни адамзат жасаған рухани тәжрибені меңгеру(халықтық эпос,ұлттық дәстүрлер) білімдер жүйесінде, әсіресе мектепте алатын орны өте мәнді.Себебі, балалар,әсіресе кіші сыныпта,берілген ролге тез ену, жаңа әсерлерге деген қажеттіліктерге жоғарғы танымдық белсенділік,қоршаған әлемге деген қызығулар, сенгіштік,эмоциялық сияқты сапалармен шарттанады.Осы маңызды обькетивті шарттар негізінде балада тұлға дамуының негізгі қайнар көзі болар фольклор жанры-халық творчествосы,мәдениет,прогрессивті халықтық салт дәстүрлері арқылы құндылықтарға бағдарлануды қалыптастыруға болды.
Тұлға деңгейінде құндылық сана-идеалдарға, дәстүрлерге, нормаларға, әдет-ғұрыптар сияқты құндылықтарға бағдарланулар мен ішкі ыңғайланулардың

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге


Жеткіншектерде этномәдени құндылықтарды қалыптастыру
Тұлғаның өмірлік дамуы, мәдени тарихи тәжрибені меңгеруі арқылы
жүзеге асатындықтан, тұлғаның құндылықтарға бағдарлануы қалай дамиды деген
мәселеге қызығу пайда болды. Әсіресе халық даналығы мен өнегелік
нормавлардың кең көлемді күші мен потенциалын құрайтын халықтық эпостар мен
мифтер арқылы эпостық тәжрибені игеру жолдарын қалыпта құрастыруды қажет
етеді. Әрине бұл жағдай этнопсихологиялық-педагогикалық тұрғыдан ұғынуды
қажет ететін күрделі процесс
Қазіргі жаңа қоғамдық, әлеуметтік-мәдени жағдайларға байланысты
туындайтын көптеген өзгерістер білімдер жүйесіндегі педагогикалық-
психологиялық бағыттарда жаңа бағыттағы өзгерістерді талап етеді. Бұл
мәселені шешу ең алдымен ұлттық мәдениет пен жалып адамзаттық құндылықтарға
негізделген мәдени құрлымдарға байланысты.
Индивид үшін құндылықтар болымысты бағалаудың кей белгілерінің бірі.
Құндылықтар бір мезгілде мотивациялық әрі когнитивті бағынқа құрылған
құрлымдар болып табылады, тұлғаның мінез-құлқын белгілі бір мақсатқа
бағыттайды,ұйымдастырады,бағдарлайды және көптеген жаңа ақпарттармен
когнитивті жұмысты детерминациялайды.Құндылықтарға бағдарлануды зерттеудің
этнопсихологиялық аспектісі халықтың асыл мұралары-халық творчествасы
арқылы индивидтің жеке бастық-психологиялық дамумен байланысты.
Құндылықтарға бағарлану мәселесін этнопсихологиялық тұрғыдан шешуде,
яғни адамзат жасаған рухани тәжрибені меңгеру(халықтық эпос,ұлттық
дәстүрлер) білімдер жүйесінде, әсіресе мектепте алатын орны өте
мәнді.Себебі, балалар,әсіресе кіші сыныпта,берілген ролге тез ену, жаңа
әсерлерге деген қажеттіліктерге жоғарғы танымдық белсенділік,қоршаған
әлемге деген қызығулар, сенгіштік,эмоциялық сияқты сапалармен
шарттанады.Осы маңызды обькетивті шарттар негізінде балада тұлға дамуының
негізгі қайнар көзі болар фольклор жанры-халық
творчествосы,мәдениет,прогрессивті халықтық салт дәстүрлері арқылы
құндылықтарға бағдарлануды қалыптастыруға болды.
Тұлға деңгейінде құндылық сана-идеалдарға, дәстүрлерге, нормаларға,
әдет-ғұрыптар сияқты құндылықтарға бағдарланулар мен ішкі ыңғайланулардың
жиынтығымен анықталады. Құндылықтардың индивидуалды жүйелері
нақты,динамикалық иерархияланған құрылуларды береді. Осы мәселелерді
этнопсихологиялық тұрғылардан зерттеп,құндылыққа бағдарланудың келесі
құрлымдық компоненттерін бөліп көрсетуге бола; когнитивті, эмотивті,
конативті және креативті компоненттері. Когнитивті компоненттер,өз халқының
бай мұраларынан, әдет-ғұрыптарынан, салт-дәстүрлерінен, халық эпостарынан
адам өзінің жаңа танымдарын жетілдіре түседі.
Құндылықтар жүйесі сананың творчестволық ізденуі мен құнды-
аналитикалық жұмыстарының негізі болып табылады. Құндылыққа бағдарланудың
эмотивті компоненттері (С.Л.Рубинштейн) индивидтің рухани әлем мен
этнопсихологиялық өнегелік құндықтарға деген қатынастар әсерлену формаларын
да анықталады. Құндылыққа бағдарланудың конативті компаненттері (Л. И.
Божович) тұлғаның болмысқа деген ішкі негізін бейнелейтін мінез – құлықтың
доминатты мотивтерін ұғынумен байланысты.
Құндылықтарға бағдарланудың орнықты және қайшылықсыз құрылымдары
тұлғаның келесі сапаларын қалыптастыруға да негіз болды: сенімділік,
адалдық, ерік күшіне қабілеттілік, белсенді өмірлік позиция, мақсатқа
жетуге тырысу сияқты сапалары. Осы қалыптасқан құндылыққа бағдарланулар
индивиттің мінез-құлқының өзіндік реттеуін қамтиды.
Осы айтылған ерекшіліктердің негізінде жеткіншіктерде құндылықтарға
бағдарлануды, халықтың рухани құндылықтарының бірі халық эпостары арқылы
жүзеге асыруға болады. Көптеген зертеулерді талдау барысында (В. Вундт, Л.
С. Выготский, К. Юнг) халықтық эпостар арқылы жеке адамды дамытудың
психологиялық терең мазмұнын көруге болады. Тұлғаның дамуы, мәдени тарихи
тәжібиелі меңгеруі арқылы жүзеге асатындықтан, адамның құндықтыларына
бағдарлауының даму мәселесіне деген қызығу тундайды. Әсіресе халық даналығы
мен өнегелік нормалардың кең көлемде күшімен потенциалын құрайтын халықтық
эпостар мен мифтер арқылы тәжірибені игеру мектептерін қалыптастыруды қажет
етеді. Әрине бұл этнопсихологиялық, педагогикалық ұғынуды қажетсінетін
күрделі процесс.
Халық эпостарын, ұлттық салт-дәстүрлерді интериоризациялау
жеткіншектің мінез-құлқын реттейді,соның негізінде әлемге, басқа
адамдарға,өзіне деген қзатынас өзгереді. Халықтық эпостар
–этнопсихлолгиялық тұрғыдан, жеткіншектің рухани әлемін қалыптастыру құралы
мен мәдениетінің,сана сезімдерінің формасы және жеткіншектің әлеуметтік
мәдени тіршілігін қамтитын және мәдениетті индивидуализациялау тәсілі,
жеткіншек социализацияның маңызды шарты.
Адамзат баласы жасаған мәлени жетістіктерді тарихы шоғырлай
отырып,адамзат тіршілігінің аксиологиялық және семантикалық
кеңестігін белгілеуге болады қазақ халықының эпостары шексіз
көптеген мағаналар мен экзистенциалдарды,олар адам мен әлем көрнісін
құруда индивидуалды авторлық формаға ұлттық мәдени жағдайды
шоғырландырады.
Халықтық эпостардың фукциялармен сәйкес потенциядары, ерекше
қырлакры олардың антропологиялық бағыттылығымен анықталады және
жеткіншектің және бастық дамуының негізі болады .
Халық эпостары жеткіншекке тұтастай әсер ете отырып, искусство,
мәдениет қоғамдық өмір шарттарына сәйкес идиалдар жүйусін, өнегелік
түсініктерін, құндылыққа бағдарлануларын қалшыптастырады. Халықтық
мәдениеттің аса бай асыл қазбаларын меңгеру, яғни эпостарды, аңыз
әңгімелерді, мақал мәтелдерді, салт-дәстүрлерді меңгеру социализацияны
бекітеді, ұлттық сана сезімдерді анықтайды.
Халықтың рухани асыл мұрасын танып – талдаудың, бағалаудың қалыптасқан
ғылыми шарттары бар. Қай халық болмасын, олардың жан сырлары,
дүниетанымдары ұрпақтан ұрпаққа келе жатқан фальклор, эпос, әдебиеттің асыл
үлгілерінде (айтыс, поэзия, мақал мәтелдер, ертегілер аңыздар) беріліп
отырады. Олардың қалың қауымның сан ғасырлар бойы сақтап келе жатқан мәңгі
жасайтын рухани қазынасы, баға жетпес байлығы, тамаша өнер туындылары болып
саналады. Демек асыл бай мұралар – адам өмірінің психологиялық уақытын
бейнелейтін сән ғасырлар жемісі. Кез келген этностың фальклорда менталдық
кеңестік болады, әрбір менталды кеңестік өзіндік мағаналыконтексті құрайды,
жеке дара эмоцияның баяуға ие және іс-әрекетті өзінің этникалық болмасын
тұрғысынан ұйымдастырылады. Фальклор – халықтың этностық байлығы онда
адамның ішкі жандүниесі мол сипатталады, ой сезім, эмоцияның бейнелеулер
жырлар арқылы беріледі. Әр халықтың фальклорында сол халықтың этностық
психологиялық ерекшеліктері айқын бейнеленеді. Эпитикалық дастан, жырлар,
аңыздар әрбір ұрпаққа жеткенде, бағзы заманда қандай елеулі оқиғалар
болғанын баяндаумен қатар, қалың бұқараның ғазап, әділетті өмір жайындағы
арман тілегін сөзбен шежірелеп, жеткіншектерді ерлікке, ел сүйгіштікке,
отандық сезімдерге баулиды. Олар біздің этностық, психологиялық мәдени
құндылықтарымыз болып табылады.
Атамыз халық ежелден ұрпаді ерлікке, ел сүйгіштікке, отандық
сезімдерге баулиды. Олар біздің этностық, психологиялық мәдени
құндылықтарымыз болып табылады.
Атамыз халық ежелден ұрпағын батылдыққа төзімділікке шақырып, эпостық
жырларында жырлап, мақал-мәтелдерінде ойландырып, ертегісінде баулап, өлең
жыр жолдарында тізіліп батырлық дастанда үгіттеп отырған. «Эпос дегеніміз –
дүние жүзілік өнер қазынасына әрбір ұлт қосар үлестің маңызды саласы», -
дейді белгілі фальклорлист В.В.Чичеров.
Эпос-көптеген халықтың прогерессивті дәстүрлердің сақтаушысы және
түйіні мен даналығы,онда халықтың таптық,еңбек және эстетикалық тәжрибелері
бейнелейді.Эпос-тарихи ес сияқты шынайы этностық дәстүрлерді
,эстетикалық, рухани тәрбиелерді ашуға мүмкіндік береді. Эпостар біздер
үшін құндылығы жоғары дүние, себебі, онда басқа эпостың, ұлттық-көркем
дәстүрлердің тәрбиелік мәні зор. Эпоста берілген дәстүрлер мен рухани
байлықты жеке адамның дамуына,психологиясына әсер етуге және олардың
құндылыққа бағдарлануын ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеткіншек жас кезеңінде психодиагностиканы қолдану ерекшеліктері18 бет
Жеткіншек жас кезеңіндегі мінез ауытқулары және оларға көмек көрсету жолдары22 бет
Жеткіншек жасындағыларда кездесетін эмоционалдық үйлеспеушілікті диагностикалау және коррекциялау100 бет
Жеткіншектердің агрессивті мінез - құлқының психологиялық ерекшеліктері48 бет
Оқыту процесінде жеткіншектердің зейінін қалыптастыру жолдары52 бет
Ұлттық құндылықтар – білім бастауының қайнар көзі4 бет
Ташкент қаласының қазақ халқының саяси-әлеуметтік, экономикалық және рухани өміріндегі маңызы (хіх ғасырдың екінші жартысы – ХХ ғасырдың алғашқы ширегі)38 бет
«Біржантану» арнаулы курстың мазмұны6 бет
Айтыс өнерінің психологиялық табиғаты және этномәдени құндылықтарды дамытудағы рөлі65 бет
ЖШС «Компас Тревел» турфирмасы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь