Су - биосфераның аса маңызды элементi


ЖОСПАР

1. Су — биосфераның аса маңызды элементi 2
1.1. Жердiң климаты 3
1.2. Криосфера 4
1.3. Өздiгiнен тазару 5

2. Гидросфераның ластануы 6
2.1. Суды тазарту және ластанудан қорғау 9
3. Қалдықсыз өндiрiстер 12

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 14

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге




ЖОСПАР

1. Су — биосфераның аса маңызды элементi 2
1.1. Жердiң климаты 3
1.2. Криосфера 4
1.3. Өздiгiнен тазару 5
2. Гидросфераның ластануы 6
2.1. Суды тазарту және ластанудан қорғау 9
3. Қалдықсыз өндiрiстер 12
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 14

1. Су — биосфераның аса маңызды элементi

Гидросфера — бiздiң планетамыздың аса маңызды құрам бөлiктерiнiң бiрi.
Гидросфераға күн энергиясы мен гравитациялық күштер әсерiнен қозғалысқа
түсетiн және бiр күйден екiншi күйге өте алатын барлық су түрлерi жатады.
Гидросфера Жердiң басқа элементтерi атмосфера мен литосферамен тығыз
байланысты. Жердегi су үнемi қозғалыста болады. Табиғаттағы су айналымы
гидросфераның барлық бөлiктерiн бiр-бiрiмен байланыстырып, бiртұтас жабық
жүйе: мұхит — атмосфера — құрлықты түзедi. Ол гидросфераның түрлi
бөлiктерiнiң әртектiлiгiне байланысты өзгеретiн су алмасу процесiнiң
белсендiлiгiн қамтамасыз етедi.
Мұхиттағы су гидросфераның барлық массасының 97 % құрайды және Жер
планетасы бетiнiң ауданының 75% аса бөлiгiн алады. Биосфера тiршiлiгiнде
мұхиттың алатын орны ерекше: онда биосфераның химиялық тазаруы мен
биомассаның өндiрiсiн қамтамасыз ететiн толып жатқан химиялық реакциялар
жүредi. Су кез келген жануарлар мен өсiмiдктердiң ткандерi мен
клеткаларының құрамына кiредi. Жануарлар мен өсiм-iктер организмдерiндегi
өте күрделi реакциялар тек қана су қатысында жүре алады. Жер планетасындағы
климат та көп жағдайда суға және атмосферадағы су буларының мөлшерiне
байланысты қалыптасады.
Мұхиттардағы судың беткi бес жүз метрлiк қабаты ондағы планктонның
сүзгiш аппараты арқылы 40 күн iшiнде сүзiлiп өтсе, бiр жыл iшiнде мұхиттағы
бүкiл су планктон арқылы тазарып отырады. Теңiз суындағы ерiген тұздардың
концентрациясы 3,5% болса, химиялық құрамы жағынан бұл тұздардың 99,9% —
натрий, калий, хлор, бром, фтор, магний, кобальт, т.б. иондардың үлесiне
тиедi.
Биосферадағы үш сфераның — ауа, су, топырақ сфераларының арасындағы өзара
қарым-қатынастарды, негiзгi заты көмiрқышқыл газы болып табылатын
карбонаттық тепе-теңдiк арқылы жақсы түсiнуге болады. Мұхитта атмосфераға
қарағанда көмiрқышқыл газы 60 есе көп. Көмiрқышқыл газы суық суда жақсы
еритiн болғандықтан, мұхит тропиктерде оны атмосфераға насос тәрiздi тартып
алады, сондықтан да бұл аймақтарда оның қысымы оңтүстiк пен солтүстiк
ендiктерге қарағанда жоғары болады. Атмосферадағы СО2 мөлшерi артқан сайын
мұхит суындағы оның мөлшерi де артады, нәтижесiнде кальций карбонатының
ерiгiштiгi жоғарылап, гидрокарбонат-иондар көбейедi. СО2 мөлшерi азайғанда
сутек иондарының концентрациясы төмендейдi де, кальций карбонатының көбiрек
тұнбаға түсуi байқалады. Осылайша мұхит суларындағы көмiртек иондары
тұрақтанып, атмосфераның анторопогендiк ластануынан жиналған СО2 артық
мөлшерi сiңiрiледi. Қорыта айтқанда, су биосферада ең негiзгi роль атқарушы
болып табылады, себебi тiрi организмдердегi барлық биохимиялық процестер
тек су қатысында ғана жүре алады, сондықтан да олардың клеткалары мен
тканьдерiнiң көп бөлiгi судан тұрады.
Су — әлемнiң ең үлкен байлығы. Бiрақ бiздiң планетамыздағы тұщы судың
қоры санаулы ғана, барлық су ресурстарының 3% ғана.
Таза судың жетiспеушiлiгi жер шарының көптеген аудандарындағы өткiр
мәселелердiң бiрi болып отыр.
Жердегi су ресурстары жалпы алғанда, жер бетiлiк немесе континетальды
сулар, Бүкiл Әлемдiк мұхит сулары және жер астылық сулар болып үш топқа
бөлiнедi. Жер бетiлiк, не континентальды суларға — өзен, көл, жабық
теңiздер, батпақтар, атмосфералық жауын-шашын сулары, мұздықтар суы, Бүкiл
Әлемдiк мұхитқа мұхиттар мен оларға құятын теңiздер, ал жер астылық суларға
топырақ ылғалдары, жер астылық грунт сулары жатады.
Судың химиялық құрамы бiр-бiрiне байланыссыз екi фактордың — тарихи-
табиғи және геологиялық жағдайлар мен антропогендiк фактордың әсерiнен
қалыптасады.
Судың химиялық құрамының түрлiше болуы себептi оларды минералдану
дәрежесiне байланысты төмендегiше классификациялауға болады (1 гл):
тұщы су ------------------- 1 ге дейiн
тұздылау ------------------- 1-25
тұзды ------------------- 26-50
ащы ------------------- 50
Жер бетiндегi тұщы су қорының 97% Антарктида, Гренландия, полюстер мен
таудағы мұздықтардың үлесiне тиедi. Егер осы мұздықтарды Жердiң бетiне
бiрдей етiп бөлсе, онда ол қалыңдығы 53 м қабат түзген болар едi. Бiрақ
осындай тұщы су қорын пайдалану әлi күнге мүмкiн болмай отыр.
Құрлықтың бар болғаны шамамен 3% көлдер мен өзендер алып жатыр. Сондықтан
да тұщы судың жетiспеушiлiгi түсiнiктi жағдай деуге болады.
Табиғатта су айналымы үздiксiз жүрiп отырады. Күн сәулесiнiң әсерiнен
Мұхит суларының, құрлықтың беттерiнен және өсiмдiктердегi транспирация
арқылы су үздiксiз буланады. Нәтижесiнде атмосфера су буларымен қанығады.
Буланған су конденсацияланып, бұлттар түзiп, атмосфералық жауын-шашын болып
жер бетiне жауады. Жерде оның бiраз бөлiгi топырақ пен өсiмдiктер
беттерiнен буланып, бiразы топыраққа сiңiп, өсiмдiктерге сiңiрiледi, не
топырақтың терең қабаттарына өтiп, онда грунт суларымен бiрге қайтадан жер
бетiне шығып, мұхиттарға қосылады. Жауын-шашынның бiраз бөлiгi топырақ
беттерiнде қалып, өзендерге қосылады.

1.1. Жердiң климаты

“Адам — климат” проблемасы әрқашан да болған. Өте ертедегi кезеңдерде-
ақ, бұдан 2500 жыл бұрынғы Грецияның қалаларында бұрынғы өткен кезеңдердегi
климаттық жағдайларды сипаттайтын парапегмалар болған.
Климат пен ауа райына деген қызығушылық Ертедегi Грецияда осы құбылыстар
туралы iлiмнiң келiп шығуына әкелдi деуге болады. Ауа райы мен климат
туралы ең алғашқы еңбек ұлы ойшыл Аристотельдiң (б.э.д.384-322 ж)
“Метеорологика” атты еңбегi болды. Аристотельдiң шәкiртi Теофраст
(б.э.д.372-287 ж) ауа райының белгiлерi туралы трактат жазып, онда
атмосфеарның күйiн бiрнеше тәулiк, апта немесе тiптi айлар бұрын анықтайтын
белгiлерiн сипаттап жазды.
Осы трактаттың көпке белгiлi “Егер кешке қарай жел болса, теңiзшiге
қорқыныш жоқ. Ал таңертеңгi басталған жел теңiзшiге жайсыздық әкелер” деген
фразасы тiптi қазiргi кезде де өз маңызын жойған жоқ.
Климат деген түсiнiктi Ертедегi Греция оқымыстылары енгiздi. Грек тiлiнен
аударғанда климат деген “наклон” деген сөз.
Шын мәнiнде, климатқа әсер ететiн негiзгi фактор жер бетiнiң жарықталыну
жағдайы. Бұл жағдайлар жердiң барлық нүктелерiндегi белгiлi уақыт, не жыл
бойынша факторлардың, оның iшiнде, температура, ылғалдылық, қысым, желдiң
бағыты мен мұхит ағыстарының бағыттары орташаланған көрсеткiштерiнiң
жиынтықтары.
Климаттың барлық параметрлерiнiң iшiнде тiрi организмдердiң дамуы үшiн ең
маңызды роль атқаратын температура, себебi, биологиялық процестер бар
болғаны 0 ден 500С қа дейiнгi аз диапазонда ғана қалыпты өтедi. Климаттың
температуралық режимiндегi болатын бiршама өзгерiстердiң өзi флора мен
фаунада елеулi өзгерiстерге әкеледi.

1.2. Криосфера

Криосфера (қар, мұз, мәңгiлiк мұз аймақтары) — климаттық жүйенiң
компонентi болып, шағылдыру қабiлетi (альбедо) жоғары, жылу өткiзгiштiгi
төмен. Жаңа жауған қар түскен күн сәулесiнiң 90% шағылдырады. Қар мен
мұздар планета бетiне “жапсырылған” айна сынықтары тәрiздi. Мұздардың 90%
Антарктидада, бiрақ планетадағы мұздардың негiзгi массасы теңiздердiң мұзы
мен қар түрiнде болады. Солтүстiк жарты шарда Солтүстiк мұзды мұхит
акваториясындағы мұз жазда 8 млн км2, ал қыста 18 млн км2 созылып, көлемi
Австралияның көлемiнен 2 есе көп көлем алады. Оңтүстiк жарты шарда
Антарктида маңында қыстыгүнi мұз 20 млн км2 алады.
Тұщы судың жетiспеушiлiгi.
Қазiргi таңда әлемнiң көптеген елдерiнде тұщы судың дефицитi байқалып
отыр. Бұл жағдай су қорының құрлықта бiркелкi таралмағандығынан, халық
санының өсуiнен және өндiрiс пен ауыл шаруашылығының қарқынды дамуынан
қалыптасып отыр. Жүргiзiлген еесптеулер бойынша, жер шарында суды әртүрлi
мақсатқа пайдалануға жыл сайын шамамен 150 км3, ал өзендер мен жер асты
суларынан 600 км3 алынады. Былайша айтқанда, суды пайдаланудан қоры
әлдеқайда көп және жеткiлiктi болу керек. Бiрақ табиғи сулардың химиялық
құрамына қатты әсер ететiн фактор — адамның шаруашылық әрекетiнiң
нәтижесiнде қалалар санының көптеп өсуi суды пайдаланудың ғана емес,
сонымен бiрге ағызынды сулардың да өсуiне әкеп соғуда. Ауылшаруашылық және
өндiрiс орындары ағызынды сулармен бiрге өзендерге суды ластаушы заттарды
да ағызады. Нәтижесiнде табиғи суларда ерiген оттегiнiң мөлшерi азайып,
органикалық заттардың ыдырау жағдайлары нашарлап, олардың концентрациясы
көбейедi.
Жер бетiлiк суларға жыл сайын 450 км3 ағызынды сулар ағызылады. Олардың
тек қана жартысына жуығы алдын ала тазартылады. Ал табиғи сулар өздерiнiң
өздiгiнен тазару қабiлетiн сақтауы үшiн ағызынды сулардың көлемi ондаған
есе аз болуы керек.
Адамзат қоғамында адамдардың жартысына жуығы судың жетiспеушiлiк
проблемасын бастан кешiруде. Құрлықтың 60% шөл және жартылай шөл жерлер.
Жер шарының осы құрғақшылық аудандарында адамдар ауыз судың өзiнiң
тапшылығының қасiретiн тартуда.
Осындай сусыз аймақтарға Мексика, Пәкiстан, Иран, Алжир, АҚШ ондаған
штаттары және т.б. Бұлармен қатар ТМД елдерiнiң кейбiр Орта Азиялық
мемлекеттерi.
Тұщы судың жетiспеушiлiгi гумидтi деп аталатын ылғал климатты аймақтарда
да байқалуда. АҚШ бiрқатар штаттарында, Канадада, Оңтүстiк Американың,
Азияның, Африканың тропиктiк аймақтарында су ресурстары мол болғанымен,
олардың ластану салдарынан “судың жетiспеушiлiгi” байқалуда.
АҚШ халқының 17 бөлiгi су тапшылығын бастан кешiруде. Сол сияқты Батыс
Европаның бiрқатар мемлекеттерi де осындай жағдайда. Сондықтан бүкiл
адамзат қоғамына қауiп төндiрген су жетiспеушiлiгi, барлық елдердiң
ғалымдары мен инженерлерiн халықты сумен қамтамасыз етудiң түрлi жолдарын
iздестiруге жұмылдыруда. Осы ретте жер астылық суларды зерттеу, пайдалану
жолдары қарастырылуда, себебi олардың қоры барлық дерлiк материктерде мол.
Айсбергтер суын пайдалану жолдары iздестiрiлуде. Соңғы жылдары ғалымдар ащы
суларды тұщыту мәселелерiмен де айналысуда. Бұл үшiн көптеген елдерде суды
жұмсартатын станциялар салынуда.
Қазiр әлемде 800 ден аса осындай станциялар жұмыс iстейдi, олар күн сайын
1,7 млн м3 тұщы су алады, оның 90% ауыз су ретiнде пайдаланылады. Бiздiң
елiмiзде Атырау қаласы осындай суды пайдаланады.

1.3. Өздiгiнен тазару

Су ресурстарының ”мұхит — атмосфера — жер — мұхит„ системасындағы айналым
процестерiнде тамаша бiр қасиетi — өздiгiнен қайта қалпына келу қабiлетi.
Табиғатта тұщы суды материктерден мұхиттар мен теңiздерге, олардан
қайтадан керi қарай қайта алып келетiн алып ”механизм„ үнемi жұмыс iстейдi.
Гидросферадағы өздiгiнен тазару процесi заттардың айналымымен байланысты.
Бұл процесс табиғи суларда оларда тiршiлiк ететiн тiрi организмдердiң
тiршiлiк iс-әрекеттерi нәтижесiнде жүзеге асады. Сондықтан табиғатты
қорғаудың аса маңызды мiндеттерiнiң бiрi табиғи сулардың осы қасиетiн
сақтап қалуға барынша мүмкiндiк жасау.
Әрбiр су көзi — түрлi тiрi организмдер, сол ортаға тән арнайы
организмдер, өсiмдiктер, микроорганизмдер тiршiлк ететiн, олар үнемi
көбейiп, өлiп отыратын тiрi, күрделi экожүйе. Егер су көзiне бактериялар,
не химиялық қосылыстар түсетiн болса, онда өздiгiнен тазару процесi тез
жүрiп, су өзiнiң бастапқы таза күйiне қайта келедi. Өздiгiнен тазару
процесiне әсер ететiн факторлар түрлiше. Оларды шартты түрде үшке бөлуге
болады: физикалық, химиялық және биологиялық.
Судың өздiгiнен тазару процесiне әсер ететiн физикалық факторлардың
iшiнде ластаушы заттардың сұйылуы, еруi және араласуы негiзгi роль
атқарады.
Өзен суының интенсивтi ағысы судағы ластаушы заттардың жақсы араласып,
концентрацияларының төмендеуiне себеп болады. Судағы ерiмейтiн тұнбалардың
су түбiне шөгуi ластанған судың өздiгiнен тазаруына жағдай жасайды.
Микроорганизмдер өз салмақтарымен, немесе судағы органикалық және
органикалық емес заттарға қосылып, олармен бiрге су түбiне шөгедi.
Судың өздiгiнен тазаруына әсер ететiн аса маңызды физикалық фактор
Күннiң ультракүлгiн сәулесi. Бұл сәулелердiң әсерiнен су зарарсызданады.
Ультракүлгiн сәулелер белокты коллоидтарды және микроб клеткалары
протоплазмаларының ферменттерiн жойып жiбередi.

2. Гидросфераның ластануы

Жер планетасындағы судың жалпы мөлшерi — 1386 млн.км3. Бұл судың 96,5 %
Әлемдiк мұхитқа тиесiлi. (13-кесте).
Мұхиттардың орташа тереңдiгi 3704 м ал ең тереңi — 11034 м Жер қойнауының
жоғарғы бөлiгiнде түрлi тереңдiкте жер асты суының қоры бар. Тұщы сулар
әдетте, 150-200 м тереңдiкте орналасады да, тереңдеген сайын тұздана
бередi.
Жер астындағы тұщы сулардың көлемi жер бетiлiк тұщы су көлемiнен 100 есе
көп. Су табиғатта үш түрлi агрегат күйде (қатты, сұйық, газ) кездеседi.
Қазiргi кезде адамзат қоғамында бiр жылда тұщы судың 3000 км3 шамасындайы
жұмсалады. Суды ең көп пайдаланатын ауыл шаруашылығы. Ауыл шаруашылығында
пайдаланылған судың төрттен үш бөлiгi қайтарылмайды. Мысалы, 1 тонна бидай
өсiру үшiн барлық вегетациялық кезеңiнде 1500 тонна, 1 тонна күрiшке — 7000
тонна, мақтаға 10 000 тонна су жұмсалады.

3-кесте
Жердегi су қорлары

Судың типi Көлемi Әлемдегi қоры, %
мың км4
жалпы тұщы су
мөлшерi мөлшерi
Әлемдiк мұхит 1 338 000 91,5 -
Жер асты сулары 23 400 1,7 -
оның iшiнде тұщы 10 530 0,76 30,1
су
Мұздықтар,қар 24064,10 1,74 68,7
Жер асты мұздары 300 0,022 0,86
Көлдер 176,40 0,013 -
тұщы 91,0 0,007 6,26
Ащы 85,40 0,006 -
Батпақтар суы 11,47 0,0008 0,03
Өзендер суы 2,12 0,0002 0,006
Биологиялық су 1,120 0,0001 0,003
Атмосфера суы 12,90 0,001 0,04
Судың жалпы қоры 1 385 100 -
984,61
Тұщы су қоры 35 2,53 100
029,21

Өнеркәсiпте 1т. өнiм алу үшiн болат, шойын — 15-20 м3, кальцийленген сода
— 10, күкiрт қышқылы — 25-80, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Су — биосфераның аса маңызды элементi
Су-биосфераның аса маңызды элементі
Мемлекет-саяси жүйенің маңызды элементі
Аса өзеніндегі су алу торабы
Бухгалтерлік есеп - басқарудың аса маңызды функциялары
Биосфераның ластануы
Биосфераның құрылысы
«Биосфераның ластануы»
Биосфераның эвалюциясы
Аса өзенінің су алу торабының гидравликалық есебі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь